Jan Maria Szymański



Pobieranie 1,99 Mb.
Strona11/26
Data23.10.2017
Rozmiar1,99 Mb.
1   ...   7   8   9   10   11   12   13   14   ...   26
Rozdział 9

POJĘCIE SYSTEMU SPOŁECZNEGO
Niekiedy spotyka się osoby mające doświadczenie w modelowaniu systemów technicznych, które starają się przenieść swoje umiejętności do dziedziny systemów społecznych. Niestety, najlepsze intencje czasem zawodzą, zwłaszcza ze względu na głębokie różnice między systemami technicznymi i społecznymi, a także naskutek bezużytecznej w tym przypadku maniery stosowania formuł matematycznych wespół z rozmytym językiem potocznym. To co może być efektywnie stosowane w dziedzinie systemów technicznych, może nie być efektywne w dziedzinie systemów społecznych.

W pierwszym rzędzie musimy sobie uświadomić, że rzeczywistość społeczna posiada szczególne własności, takie jak na przykład:

- ograniczoną obserwowalność i sterolowalność,

- nieodwracalność, czyli dostosowanie do strzałki czasu,

- adaptacyjność,

- wielohierarchiczną strukturę i wielopoziomowe sterowanie,

- złożoną dynamikę, samorozwijającą i samorozwiązującą konflikty w procesie ewolucji,

- najmniejszy element substratu systemu społecznego, indywiduum ludzkie, jest także systemem sterowania.


NAJOGÓLNIEJSZE ZAŁOŻENIA

Przed rozpoczęciem badania powinniśmy określić poziom badanej rzeczywistości, który bierzemy pod uwagę. Możemy wyróżnić trzy poziomy:

[1] poziom indywiduum ludzkiego, zachowującego się w sposób indeterministyczny i wymagającego modelu niekomutatywnego (nie przemiennego w sensie matematycznym);

[2] poziom przeliczalnych zbiorowości, które skutecznie możemy opisywać przy pomocy statystycznych modeli rozkładu zmiennych;

[3] poziom wspólnot nieprzeliczalnych, które można opisywać jedynie modelem deterministycznym. Jest to ten poziom, który musimy wybrać jako najogólniejszy, dla stworzenia całościowego modelu systemu społecznego.

Idąc dalej musimy zdecydować, czy wizja świata jaką przyjmujemy jest:

- dyskretna czy ciągła,

- geometryczna, obejmująca struktury i postaci przestrzenne,

- informacyjna, zakładająca nieodwracalność pamięci ludzkiej, stosownie do prawa asymilacji i kontrastu D. Uznadze z gruzińskiej szkoły psychologii nastawienia,

- strategiczna, ujmująca społeczeństwo jako system gier, itd.

Żadnej z tych własności systemu społecznego nie musimy traktować wyłącznie ani ignorować, powinniśmy dostrzegać wszystkie aspekty modelowanej rzeczywistości.

Każde nasze twierdzenie powinno spełniać następujące kryteria ewaluacji:

(1) logiczny związek konkluzji z założeniami,

(2) empiryczną relewancję twierdzeń, czyli ich spełnianie przez modelowaną rzeczywistość,

(3) pragmatyczną użyteczność teorii.

Język spełniający powyższe kryteria, niezależnie od tego czy jest to język naturalny czy sztuczny, nazywamy językiem naukowym, w przeciwieństwie do języka potocznego. Teraz możemy określić następujące:

OGÓLNE ZAŁOŻENIA JĘZYKOWE

1. Język teorii winien być dostatecznie abstrakcyjny, aby objąć cały przedmiot, uwzględniając różnice struktur,

2. język teorii powinien być spójny logicznie, obejmując zasadę definiowalności pojęć oraz wnioskowanią dedukcyjnego,

3. język teorii pwinien poddawać się empirycznym testom falsyfikacyjnym, eliminującym twierdzenia puste, choć formalnie poprawne,

4. język teorii powinien być efektywny pragmatycznie, tzn. mieć większą zdolność wyjaśniania i predykcji niż poprzednie teorie,

5. język teorii powinien ujmować łącznie zależności czasowo-przestrzenne,

6. język teorii powinien wyróżniać i umiejscawiać odpowiednio procesy odwracalne i nieodwracalne,

7. język teorii powinien dążyć do możliwie ścisłego definiowania struktur,

8. język teorii powinien obejmować związek wewnętrznej (psychologicznej i symbolicznej) oraz zewnętrznej (energetycznej i materialnej) strony świata ludzkkiego.

Alfred Tarski, Karl Popper i Bertrand Russell podkreślali zależność języka od metajęzyka, dlatego w kontekście powyższych założeń zdefiniujmy teraz naszą metateorię, jako przedstawione niżej

ZAŁOŻENIA METAJĘZYKOWE (INTELLECTUAL COMMITMENTS)


1. Podstawowe założenia, z których wyprowadza się teorię, powinny być zdefiniowane jak najściślej, o ile możliwe przy pomocy pojęć pierwotnych i aksjomatów;

2. należy przyjąć trzy popperiańskie “światy” (universes), włącznie z ich superpozycją, czyli światem społecznym;

3. jako podstawowe zmienne modelu powinny być użyte pojęcia struktury i funkcji;

4. z powodu znanych ograniczeń metody czarnej skrzynki (BB) w dziedzinie nauk behavioralnych (biologicznych i społecznych), metodę białej skrzynki (WB) należy traktować jako podstawową;

5. należy zastosować następujące założenia językowe:

5.1 pierwotny, najbardziej abstrakcyjny model ująć w języku teoriomnogościowym;

5.2 semantykę języka naturalnego należy uściślić przez definiowanie pojęć, za wyjątkiem pojęć pierwotnych;

5.3 tylko dedukcyjne konskwencje zdań logicznych można traktować jako zdania teorii;

5.4 hierarchiczną budowę teorii prowadzi się w dół od poziomu najbardziej abstrakcyjnego, traktując logiczne konsekwencje wyższego poziomu jako aksjomaty (przesłanki wnioskowania) dla poziomu niższego.

Powyższe zasady ograniczają język Logiki Systemów Społecznych

SYSTEM PRZEKSZTAŁCEŃ

Założenia ogólne

Dylemat, czy natura ma charakter dyskretny czy ciągły można uznać za pozorny, ponieważ nasza percepcja odzwierciedla świat w sposób dyskretny. Niezależnie od rozważań astrofizyków o wielowymiarowym wszechświecie. niema wątpliwości, że nasz świat opisywany czterowymiarowym wektorem Einsteina jest światem ograniczonych wielkości energetycznych, istniejącym jedynie w nieustannej walce z chaosem, lub inaczej mówiąc, przeciwstawiającym się nieustannemu wzrostowi entropii. Dlatego można się zgodzić z E. H. Huttenem, że intuicyjne pojęcie chaosu zasługuje na to, aby stać się epistemologiczną podstawą nowoczesnego światopoglądu naukowego.

W świetle współczesnej nauki możemy wyróżnić dwa odrębne pojęcia chaosu:

a/ niepewność stanów i zjawisk, definiowaną odrębnie przez termodynamikę i matematyczną teorię informacji, pojmowaną ilościowo i mierzalną jako entropia, które to pojęcie możemy nazwać chaosem probabilistycznym,

b/ jako ruch nieregularny, turbulentny, co nazwano chaosem deterministycznym ( J. Gleick). Będziemy brali pod uwagę tylko pierwsze pojęcie chaosu, definiując go jako zbiór możliwych stanów: elementów, własności, zjawisk - krótko: zbiór stanów możliwych M.


Twierdzenie

Przyjmujemy operator ograniczający S, zwany strukturą, przekształcający zbiór stanów możliwych M w dwa podzbiory:



- podzbiór stanów dopuszczalnych T,

- podzbiór stanów zakazanych (forbidden) F, którym dalej nie będziemy się interesować.

Struktura ogranicza niepewność, wydobywając porządek z chaosu. Symetria, jako wzorzec porządku, jest ogólną własnością struktury. Jeżeli napotykamy asymetrię, stanowi ona zapewne część jakiegoś porządku. Jeżeli symetria się łamie, porządek znika, powraca nieokreśloność. Jeżeli porządek ma postać geometryczną, (tam gdzie rządzą prawa makro-dynamiki), symetria ma postać automorfizmu (H. Weyl). Jeżeli symetrię tworzą prawa termodynamiki, możemy mówić o symetrii bilansu entropii: wzajemnej relacji energii tworzącej i energii rozpraszanej.

Tak ogólnie określone pojęcie struktury, tworząc ramy dla Białej Skrzynki jest równoważne pojęciu równowagi cybernetycznej Czarnej Skrzynki. Powyższe twierdzenie przedstawia oderwane pojęcie struktury i porządku, które może być traktowane jako idealizacja struktur materialnych, psychologicznych i społecznych. Materialne struktury porządkują substrat materialny, który Mesarowic nazywa “obiektami”.
Definicja

Struktura S może być rozumiana jako operator przekształający zbiór substratu M w podzbiór T. Każda struktura świata materialnego::

- ustanawia symetrię na zbiorze substratu,

- stanowi zbiór niezmienników w stosunku do czasu,

- jest ograniczona w czasie i przestrzeni.

Jak wiemy, każda materialna struktura jest konserwatywna lub dyssypatywna. Jedynie struktury dyssypatywne:

- są otwarte w aktywny sposób, wymieniając z otoczeniem energię i materię a także informację,

- samoorganizują się horyzontalnie ( ilościowo) i wertykalnie (jakościowo, budując struktury hierarchiczne).


Twierdzenie

Jeżeli na zbiorze stanów dopuszczalnych T1 określimy funkcję czasu, otrzymamy zbiór przekształceń dopuszczalnych dla danej struktury S, przekształcający zbiór T1 w zbiór T2. Dla każdej funkcji czasu i dla każdej struktury S istnieje jeden i tylko jeden zbiór przekształceń dopuszczalnych {T}. Parę {TS} nazywać będziemy systemem przekształceń.

Jest to najprostsze pojęcie systemu, które można stosować wszędzie. Może być ono użyteczne do zdefiniowania pojęć systemów o rosnącej złożoności.

PRZYCZYNOWOŚĆ, KOMUNIKACJA I STEROWANIE

I. KONCEPCJA

Pojęcie przyczynowości jest najogólniejszym układem odniesienia dla poznania wszystkich zjawisk natury. W istniejącej różnorodności pojmowania tego pojęcia możemy wyróżnić trzy zasady:

a/ przyczynowość jako pojęcie opozycyjne do pojęcia prawdopodobieństwa (M. Boldrini),

b/ rozróżnienie między przyczynowością mechanistyczną (linearną) a systemową (multilinearną),

c/ wyróżnienie silnych i słabych oddziaływań energetycznych. Jak wiemy, ta ostatnia koncepcja zaowocowała cybernetyką.

Energetycznie silnymi są procesy zasilania, budowania i niszczenia, energetycznie słabymi są procesy komunikacji i sterowania. Względnie słaby bodziec energetyczny zwany sygnałem, przekazuje informację z jednaj jednostki do drugiej. Jeżeli informacja ta jest jedynie przyjmowana, dekodowana, magazynowana w pamięci i przekształcana, proces ten nazywamy komunikacją (Uwaga! komunikacja jest to transport informacji, a nie transport meterii, jak się często przyjmuje w jęz. polskim). Jeżeli odebrana informacja wywołuje względnie silny skutek, będący transformacją odbiorcy, proces taki nazywamy sterowaniem (control). W tym kontekście definiujemy komunikację jako szczególny przypadek sterowania, różniącą się od sterowania tylko charakterystyką skutku.


Twierdzenie

Rozważmy parę otwartych systemów przekształceń { TS1, TS2 } które nazwiemy strukturą S systemu sterowania. ZbioryT1, Tmają taką własność, że każdemu elementowi x zbioru T1 odpowiada jeden i tylko jeden element y ze zbioru T2 . Przyjmijmy funkcję, której domeną jest zbiór T1 a przeciwdomeną zbiór T2. Powyższą funkcję nazwijmy funkcją sterowania C, a parę CS - systemem sterowania. Jednostkę TS1 nazywać będziemy podsystemem sterującym lub kodującym, jednostkę TS2 - podsystemem sterowanym lub dekodującym. Własność funkcji C do przekształcania elementów T1 w elementy T2 nazywamy informacją.

.

Powyższy model jest najprostszym modelem sybolicznym systemu sterowania, tzn. takim, który abstrahuje od substratu systemu. Musimy zgodzić się z Norbertem Wienerem, że nie jest istotne z czego zbudowany jest system sterowania, istotny jest symboliczny model systemu, który może być spełniony przez dowolną rzeczywistość.



Funkcja sterowania jako funkcja czasu obejmuje czas niezbędny dla:

- zakodowania informacji,

- przesłania jej kanałem,

- odebrania informacji,

- zdekodowania informacji,

- wywołania skutku sterowania (transformacji podsystemu sterowanego).

Dla różnych funkcji czasu “ta sama” rzeczywistość: materialna, psychologiczna, społeczna - nie jest ta sama, inaczej mówiąć, krótkoterminowe skutki sterowania mogą się znacznie różnić od skutków długoterminowych.
II. INTEGRACJA SYSTEMÓW

Nie każde dwa systemy sterowania mogą być połączone funkcją sterowania. Jeżeli przysłowiowy dziad przemawia do obrazu, obraz nie może przyjąć, zapamiętać i zdekodować informacji, takie przemówienie mija bez skutku. Kompatybilność dwu różnych systemów komunikacji lub sterowania określamy nazwami interfejs (interface) lub kontekst komunikacyjny (communication context). To zachodzi wtedy, gdy kod jednego systemu może być odebrany i zdekodowany przez drugi system. Jeżeli chcemy wstrzymać komunikację lub sterowanie, musimy częściowo zamknąć lub zmienić interface. Jeżeli interface jest całkowicie odcięty, komunikacja lub sterowanie ustaje. Problem interface, jako powszechnej łączności w biosferze ( M. Bazewicz), ma szczególne znaczenie dla ludzi, decydując niekiedy o życiu i śmierci. Informacja “w ogóle” nie istnieje, istnieje tylko informacja dla tych, którzy mają interface: zdolnych do zdekodowania, zrozumienia i wykorzystania jej.

Komunikacja i sterowanie uruchamiają całą biosferę, umożliwiając reakcje chemiczne, metabolizm, rozwój istot żyjących i współzależność życia systemów ekologicznych. Bodźce energetyczne zwane symbolami lub znakami, będąc nośnikami informacji, spotykamy w Naturze jako: katalizatory, enzymy, hormony, impulsy bio-elektryczne i elektro-magnetyczne. Niestety, w sferze psychologii transpersonalnej nasza wiedza o nośnikach informacji jest mniej niż niedostateczna.

Otoczenie, które przepuszcza dany nośnik, nazywamy kanałem informacyjnym dla danego systemu sterowania lub dla danego zbioru systemów sterowania. Dla każdego systemu sterowania istnieje zbiór dopuszczalnych stanów kanału, który nazywamy kodem lub zbiorem kodów. Jeżeli kanał nie jest integralny materialnie i więcej niż jeden kod jest używany (np. rozmowa telefoniczna), informację można określić jako zbiór niezmienników przekształceń dla danego zbioru kodów (kody zmieniają się, informacja pozostaje). Dla każdego kodu może zostać wyróżniony podzbiór, uporządkowany przez funkcję czasu, który nazywamy komunikatem (message). Komunikat może zawierać użyteczną lub nieużyteczną informację dla odbiorcy. Jeżeli kod całkowicie nie należy do systemu lub jeśli komunikat nie należy całkowicie do kodu, zamiast informacji przesyłane są zakłócenia (szumy). W komunikacie możemy wyróżnić algorytmy informacyjne, przyczym najmniejszy z nich nazywamy cyklem.

Jeżeli systemy sterowania mają wspólne interface, mogą się łączyć jednopoziomo lub hierarchicznie. Integronem (agregatem) jednopoziomowym jest łańcuch elementarnych systemów sterowania, opisany przez:

1) liczbę elementów z których składa się dana całość,

2) kolejność elementów w łańcuchu,

3) zwrot (kierunek) funkcji sterowania.

Jednopoziomowy agregat jest postacią sterowania pośredniego. Jeżeli w łańcuchu są elementy słabsze i silniejsze, łańcuch pracuje na poziomie najsłabszego ogniwa. Dlatego w praktyce technicznej buduje się podwójne (równoległe) łańcuchy, co zwiększa niezawodność 4 razy (22).

Większy wymiar złożoności osiąga się przez budowę systemów hierarchicznych: każdy system niższego poziomu staje się elementem systemu poziomu wyższego. Ten sposób osiągania złożoności jest powszechnie stosowany w biosferze, tj. zarówno przez przyrodę środowiska naturalnego jak i przez cywilizację. Każda istota żyjąca jest systemem hierarchicznym. Każdy wyższy poziom w hierarchii prezentuje wyższą jakość sterowania.

Jeżeli systemy hierarchiczne kooperują lub konkurują, możemy mieć do czynienia ze sterowaniem nadwymiarowym lub podwymiarowym. Sterowanie nadwymiarowe ma miejsce zawsze, gdy poziom sterujący reprezentuje wyższy wymiar złożoności od sterowanego. Sterowanie nadwymiarowe jest zawsze skuteczne a ponadto jest nieobserwowalne przez sterowanego, zwykle nazywamy go manipulacją. Ten rodzaj sterowania, używany sekretnie w polityce, marketingu, służbach specjalnych i przez zorganizowaną przestępczość nie może być nigdy przeceniony. Sterowaniem podwymiarowym nazywamy nieskuteczne z definicji próby sterowanie systemu wyżej zorganizowanego przez niżej zorganizowany. Sterowanie podwymiarowe bywa czasem prostą drogą do katastrofy lub śmierci.
III. IDENTYFIKACJA I OBSERWOWALNOŚĆ

Identyfikacją efektu sterowania nazywamy informację zwrotną, zwaną w cybernetyce “sprzężeniem zwrotnym” a w psychologii “orientacją”. Stosownie do L. A. Zadeha identyfikację definiujemy jako spełnienie przez informację zwrotną kryterium identyfikacji. Jeżeli kryterium nie jest spełnione, informacja podlega odrzuceniu jako obca dla systemu. Zidentyfikowaną informację zwrotną nazywamy danymi. Zdolność systemu do identyfikacji informacji zwrotnej nazywamy obserwowalnością.

Obserwowalność jest niezbędna do skutecznego sterowania, jakkolwiek ma pewne ograniczenia:

(1) podsystem sterujący nie może identyfikować samego siebie,

(2) wyższy poziom w systemie hierarchicznym jest nieidentyfikowalny dla poziomu niższego,

(3) w otoczeniu są pewne pola nieobserwowalne.

Obserwowalność może być wspierana lub nie przez pamięć systemu. W pierwszym przypadku mówimy o obserwowalności pamięciowej w drugim o bezpamięciowej.

Każda informacja zwrotna w systemie otwartym ma dwojaką zawartość:

1) dotyczącą własnego podsystemu sterowanego

2) dotyczącą odpowiedzi otoczenia systemowego.

Otoczenie rzadko jest bierne. Skutek sterowania zaburza otoczenie, które może odpowiedzieć procesami wzajemnego sterowania. Tak więc informacja zwrotna obejmuje informację o naszym świecie wewnętrznym i zewnętrznym.

Informacja zwrotna o skutku sterowania może być pewna lub niepewna. Jeżeli jest pewna, mówimy, że zbiór skutków sterowania jest zdeterminowany: statyczny lub dynamiczny. Obserwowalność jest tutaj zapewniona przez obieg sygnału, który wyraża wypełnienie (1) lub nie (0) danego kryterium identyfikacji. Tego typu obserwowalność wymaga jedynie kodu binarnego, który składa się z dwu znaków: 1 i 0, Tak i Nie. Kod binarny, zwany diakrytycznym dla jego prostoty, dostarcza informacji tylko o cyklu sterowania: jeżeli kryterium to jest spełnione, cykl jest zakończony, jeżeli nie, cykl zaczyna się od nowa. Powyższy rodzaj obserwowalności, zwany bezpamięciowym, możemy opisać krótko następująco:
Definicja

1. zbiór skutków sterowania jest zdeterminowany,

2. sterującym kodem jest kod diakrytyczny,

3. obserwowalność obejmuje tylko cykl sterowania,

4. obserwowalność jest retrospektywna.

Bezpamięciowy system jest jednak bezużyteczny, jeśli zbiór efektów sterowania jest niepewny, jeśli jest to tylko zbiór zjawisk możliwych, nadających się do lepszego lub gorszego oszacowania przez prawdopodobieństwo. Taki zbiór skutków sterowania jest niezdeterminowany. System sterowania jest zależny od otrzymywanej informacji zwrotnej. Między tym zapotrzebowaniem na informację zwrotną i możliwością jej dostarczenia otwiera się luka, która może być wypelniona tylko przez informację zachowaną w pamięci. Wyróżniamy dwa różne rodzaje obserwowalności pamięciowej:

- przez analogię, który jest naturalnym wyposażeniem zwierząt łącznie z ludźmi, oraz

- przy pomocy aparatu logiczno-językowego.


Definicja

Obserwowalność przez analogię spełnia następujące warunki:

1. zbiór skutków sterowania jest niezdeterminowany,

2. sterującym jest kod taksonomiczny,

3. obserwowalność ma charakter antycypacyjny.
Obserwowalność logiczno-językowa spełnia następujące warunki:

1, zbiór skutków sterowania jest niezdeterminowany,

2. kodem sterującym jest ludzki język,

3. obserwowalność jest niezależna od czasu: zarówno retrospektywna jak i antycypacyjna.

Antycypacja skutków sterowania jest możliwa zawsze i tylko przez zastosowanie pamięci, jako magazynu informacji, zawierającej minione doświadczenia osobnika. Obserwowalność nie jest ograniczona do ram cyklu, lecz obejmuje zbiór cykli, czyli algorytm sterowania. Antycypacja informacji zwrotnej spotykana w świecie zwierzęcym polega na symbolicznej identyfikacji postrzeganych zjawisk. U kręgowców powyższe symbole są identyfikowane i przechowywane w neuro-dynamicznych sieciach w mózgu, zwanych nastawieniami, zapisane przy pomocy kodów biochemicznych. W umyśle ludzkim symbole nie odzwierciadlają przedmiotów natury lecz ich zbiory, symbole te są nazwami przedmiotów (P. Watzlawick), jakkolwiek niektórzy prymitywni lub ułomni ludzie, jak również niektóre ludy prymitywne, mogą nie odróżniać nazwy od przedmiotu nazywanego. Reifikacja nazw może się zdarzyć także wśród ludzi nauki, których przedmiotami są także nazwy (nazwy nazw - patrz rozdz. 3).

Antycypację przez analogię możemy nazwać myśleniem przy pomocy obrazów i nazw obrazów. Leksyką takiego kodu są symbole wyrażające obrazy odniesione do wartości: dodatnich, ujemnych i obojętnych dla przeżycia danego indywiduum. Wartość stanowi kryterium identyfikacji otrzymywanej informacji zwrotnej. Tak więc kod antycypacji przez analogię ma postać klasyfikacyjną, jest kodem taksonomicznym. Kod taksonomiczny obejmuje obserwowalność na poziomie algorytmu, umożliwia zwierzęciu atak lub ucieczkę, zanim będzie za późno. Antycypacja jest osiągnięciem Natury, służącym przetrwaniu.

W filogenetycznym i ontogenetycznym rozwoju człowieka myślenie obrazowe (antycypacja przez analogię) wyprzedza myślenie językowe tj. używające hierarchicznego kodu syntaksy i semantyki, odwzorowujące postaci świata Natury w hierarchiczne struktury symboliczne. Relację przynależności symboli językowych lub ich zbiorów do kodu (języka) nazywamy “sensem” lub “koherencją logiczną”, relację łączącą symbole z obserwowalnymi obiektami nazywamy denotacją. Denotacją nazwy jest desygnat, denotacją predykatu - klasa desygnatów, denotacją zdania logicznego jest prawda, jako wartość logiczna zdania. Dzięki temu język umożliwia analizę i predykcję logiczną poznawanej rzeczywistości.

W ten sposób powstaje ludzki logiczny model otoczenia, umożliwiający aktywnośc w sferze nieosiągalnej dla żadnego ze zwierząt. Język pozwala nie tylko na odróżnienie w umyśle przeszłości od przyszłości, lecz także na przewidywanie przyszłości i przygotowywanie się do niej. Jak wiemy, każda struktura ma swoje adwantaże i ograniczenia. Ograniczenie obserwowalności językowej jest ukryte w zdolności do nieświadomego utożsamiania nazw z przedmiotami naturalnymi. Dlatego możemy nazwać naszego sąsiada diabłem i uwierzyć, że w istocie jest on diabłem. To jest furtka do znienawidzenia ludzi, jako wstępny krok do ludobójstwa, ponieważ jesteśmy zdolni do niszczenia tylko tych obiektów, które wartościujemy negatywnie, zawsze jakichś “diabłów”, nigdy “sąsiadów”. Powtarzam powyższą myśl w tym dziele po raz trzeci, ponieważ reifikacja nazw jest codziennym błędem współczesnych ludzi, a skutki bywają przerażające.

IV. OBSERWOWALNOŚĆ I SAMOSTEROWANIE

W Naturze tylko te istoty przeżywają, które potrafią zachować strukturę swoich ciał. Empiryczna definicja samozachowania wymaga empirycznej definicji systemu lub poziomu sterowania, ponieważ samozachowanie na jednym poziomie może być opłacone zniszczeniem życia na drugim, co możemy zauważyć wszędzie, obserwując łańcuchy pokarmowe, ludzkie wojny lub praktykę wymiaru sprawiedliwości. Samozachowanie dokonuje się przez samosterowanie czyli regulację.


Definicja

Samosterowaniem lub regulacją nazywamy taki proces sterowania, który jest skierowany na samozachowanie własnej struktury. To podporządkowanie sterowania samozachowaniu systemów wygląda czasem na działalność celową, chociażby dane itoty żyjące nie dysponowały zupełnie inteligencją, pozwalającą na formułowanie, zapamiętywanie i realizowanie celów (J. H. Milsum).



W przypadku obserwowalności pamięciowej przez analogię kod taksonomiczny przenosi informację nie tylko w prostym, komunikacyjnym sensie, lecz także w sensie przedstawieniowym, jako wzorce odzwierciedlające otoczenie w dwojaki sposób: opisując otoczenie i przedstawiając dodatni, ujemy lub obojętny stosunek otoczenia do danego indywiduum. Tą drogą informacja zwrotna zapisywana jest w pamięci zawsze w związku z wartością dodatnią, ujemną lub obojętną (zerową).

Powyższy zbiór wartości (zwany czasem systemem wartości) ma grupoidalną strukturę algebraiczną, wychodzącą z punktu zerowego, jako dwóch monotonicznie rosnących i równoległych zbiorów wartości: dodatniego i ujemnego, aż do najwyższych wartości granicznych, stanowiących dodatni i ujemny ideał indywiduum. Ten zbiór wartości porządkuje zapisane w pamięci informacje w stosunku do potrzeb samozachowania istoty żyjącej. Matematycznie możnaby to ująć jako zbiór wag, czyli współczynników przypisanych pewnym całościom informacji opisujących otoczenie semantycznie. Zbiór wartości jest piórem, drążącym obraz świata w pamięci zwierzęcej lub ludzkiej.

Biologiczną funkcją zbioru wartości jest pobudzenie emisji hormonów do krwi, będących nośnikami informacji, pobudzającymi jednostkę do ataku, ucieczki, do pracy lub wzbudzjącymi miłosierne współczucie. Nasz zbiór wartości decyduje, czy jesteśmy chlubą ludzkości, czy jej hańbą. Wszystko to zostało dowiedzione na drodze eksperymentalnej (E. C. Tollma;, F. Restle; W. Edwards).

Obserwowalność logiczno-językowa umożliwia definiowanie celów i szacowanie skutków ich realizacji. To szacowanie odbywa się stosownie do dwóch, równoległych kryteriów: wartości celu i szansy jego osiągnięcia w realnym czasie. Powyższa para stanowi uniwersalne kryterium decyzji.

Podsumowując, nie należy nigdy zapominać, że system sterowania jest jedynie ogólnym modelem, symbolicznym wzorcem różnych zjawisk naturalnych, jakie możemy napotkać w naszym świecie wewnętrznym i zewnętrznym. Jest to wzorzec do dalszego rozwijania nieco mniej abstrakcyjnych lecz bardziej użytecznych modeli: systemu decyzyjnego, systemu działania i systemu społecznego.

SYSTEM DECYZYJNY
I. NASTAWIENIA

Substratem psychologicznym, na którym działa wszelki system decyzyjny są nastawienia ( ang. attitudes, niem. Einstellung, ros. ustanovka) czyli instalacje bio-elektryczne na sieciach neuronalnych mózgu. Niektóre ich własności można przedstawić następująco:

1. ogólną funkcją nastawień jest przyjmowanie, odrzucanie i modyfikacja informacji, jak również wypełnianie luk informacyjnych w pamięci;

2. nastawienia ograniczają ludzką obserwowalność i zdolność do sterowania stosownie do indywidualnych potrzeb przetrwania;

3. nastawienia nie tylko obejmują całą zapamiętaną informację, lecz także filtrują wszelką napływającą informację stosownie do własnego zbioru wartości;

4. nastawienia posiadają integralną strukturę, zarówno poziomą jak i hierarchiczną;

5. nastawienia jako kryteria decyzji obejmują zarówno zbiór wartości jak również informacje określające możliwość (prawdopodobieństwo) osiągnięcia celu(G. W. Allport; T. Bżaława; J. Kozielecki; M. Maruszewski, K. Menninge; K. Obuchowski; A. S. Prangiszwili).

Decyzja stanowi wybór. Jeżeli mamy tylko jeden element, jedną możliwość, niema wyboru, sytuacja jest zdeterminowana. Jeżeli mamy dwie lub więcej możliwości wyboru, nazywamy taką sytuację decyzyjną. Możemy więc zdefiniować system decyzyjny (DS) , opierając się na koncepcji systemu sterowania




1   ...   7   8   9   10   11   12   13   14   ...   26


©operacji.org 2017
wyślij wiadomość

    Strona główna