Jan Maria Szymański



Pobieranie 1,99 Mb.
Strona1/26
Data23.10.2017
Rozmiar1,99 Mb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   26

Jan Maria Szymański




NADZIEJA

NOWOCZESNY ŚWIATOPOGLĄD I METAPOLITYKA


w Zarysie

Wszelkie prawa zastrzeżone.

© copyright by Jan Maria Szymański and Agnieszka Łuczak


Łódź 2002



Treść

Streszczenie

Przedmowa

Kilka uwag uzupełniających dla czytelnika polskiego

I. Przyczynek do podejścia systemowego


  1. Drogą prób i błędów

  2. Systemowe konsekwencje totalitaryzmu

  3. Elementarne ramy metodologiczne

  4. Wprowadzenie do myślenia systemowego

  5. Modelowanie systemów

  6. Życie systemów

  7. Logika systemów i inżynieria systemów



II. Systemy społeczne człowieka


  1. Dylematy i założenia

  2. Koncepcja systemu społecznego

  3. Podejmowanie decyzji

  4. Człowiek jako system

  5. Struktura społeczna

  6. Struktura myślowa

  7. Synergia struktur

  8. Prawo i porządek społeczny

  9. Inżynieria systemów społecznych



III. Pierwsza rewolucja globalna


17.Zmiany globalne i globalne zagrożenia

18.Uwolnienie od uprzedzeń (non-violent communication)

19.Społeczeństwo przetrwania i Prawo Moralne

20.Perspektywy odpowiedzialnej polityki



IV. Twórczy rozwój biosfery


21.Paradygmet monizmu energetycznego Część I: świat jaki znamy

22 Paradygmat monizmu energetycznego Część II: hipotezy i teorie

23. Koncepcja teorii biosfery

24. Zjawisko cywilizacji

25. Rozwój świadomości człowieka

26. Ekologia współczesnego człowieka

27. Praktyka odpowiedzialnej polityki

V. Alfabetyczny spis wykorzystanej literatury

Streszczenie
Część I. Przyczynek do podejścia systemowego



Rozdział 1. Drogą prób i błędów

Przyroda i cywilizacja rozwijają się metodą prób i błędów (by trial and error). Rewolucja Francuska była pierwszą próbą przekształcenia społeczeństwa opartego na przemocy w społeczeństwo odpowiadające pozytywnym wartościom ludzkim. Wprowadziła zasadę równości wobec prawa, lecz postulowana “powszechna republika” ogólnoludzkiego braterstwa nigdy nie powstała.

Z kolei Karol Marks postawił problem naukowego przekształcenia społeczeństwa opartego na wyzysku i ucisku w społeczeństwo harmonii i sprawiedliwości: socjalizm, a następnie w wyższy ideał racjonalności i sprawiedliwości, świadczący środki przeżycia “według potrzeb”, tzn. bez potrzeby pracy, czyli komunizm.

Socjalizm okazał się kolejną utopią, rodząc totalitaryzm, doprowadził nas jednak wszystkich do zrozumienia idei Społeczeństwa Przetrwania (Sustainable Society) obejmującego cały ród ludzki. Książka jest próbą światopoglądowej konceptualizacji tego wielkiego wyzwania, które oby się nie stało ostatnim w historii człowieka.
Rozdział 2. Systemowe konsekwencje totalitaryzmu

Jest to próba podsumowania najważniejszych lekcji totalitaryzmu:



pierwsza lekcja: Dr Jekyll socjalistycznej ideologii wolności przekształcił się w totalitarnego Mr Hyde’a, z powodu potraktowania hipotez marksowskich jako absolutnej prawdy, przedmiotu kultu. Myśliciele byli prześladowani i eliminowani, ponieważ potrzebni byli tylko wyznawcy dogmatów. Nie wolno nam traktować żadnych hipotez i teorii naukowych jako absolutnej prawdy.

Drugą lekcją jest zasadniczy zwrot w pojmowaniu ludzkiej natury. Nie traktujemy już człowieka jako arystotelesowskiego animal rationale, ponieważ historia ery totalitaryzmu dowiodła, że mimo inteligencji człowiekiem kierują irracjonalne instynkty i odruchy. Gatunek ludzki, kontrolujący swe odruchy przy pomocy myślenia logicznego jeszcze się nie pojawił.

Trzecia lekcja: marksistowski fetyszyzm prywatnej własności jako immanentnego zła okazał się intelektualną pomyłką. Zniszczono nie tylko gospodarkę, zniszczono przede wszystkim człowieka, pozbawiając go poczucia godności i odpowiedzialności. Komunizm udowodnił, że ochrona praw człowieka i wolna konkurencja są warunkiem przeżycia i rozwoju naszego gatunku. Pojawiające się zagrożenia globalne współczesności stawiają nas w obliczu nowej rewolucji. Jest to rewolucja cywilizacyjna, nazywana “pierwszą rewolucją globalną” lub “rewolucją przetrwania”.
Rozdział 3. Elementarne ramy metodologiczne

Omówione zostały zwięźle ważniejsze konsekwencje tzw. kopernikańskiego przewrotu w metodologii nauk, stanowiącego odejście od absolutyzmu pojęć i niezachwianej pewności XIX-wiecznego scjentyzmu, w kierunku relatywizmu i subiektywizmu nowoczesnej nauki. Jesteśmy zdolni do poznawania i wartościowania zjawisk tylko dla danego układu odniesienia. Wszelkie poznanie bezkontekstowe jest iluzją.

Uzasadnia to akceptację różnorodności i alternatywności myślenia, usuwa grunt z pod nóg wszelkiej ideologii, opartej na wierze w naukowe lub polityczne dogmaty.

Wspomniane zostało zjawisko reifikacji nazw i popperiańska klasyfikacja realnego świata na światy: materialny, psychologiczny i symboliczny, oraz społeczny, jako superpozycja poprzednich. Przedstawiono nowoczesne pojmowanie języka nauki.



Rozdział 4. Przyczynek do podejścia systemowego

Złożoność problematyki podejścia systemowego (System Approach) sprawia, że poświęcono jej trzy kolejne rozdziały: 4,5 i 6

Stan początkowy znamionuje chaos. Pierwszym paradygmatem metodologicznym porządkującym ten chaos w czasach nowożytnych był kartezjański i mechanistyczny sposób myślenia, wyrażający się w metodologii redukcjonizmu. Redukcjonizm rozkłada przedmiot badania na jak najmniejsze elementy, podejście systemowe zaś, jako holistyczne, przyjmuje, że przyroda stanowi całość w której żadne odrębne elementy nie istnieją. Obecne przyśpieszenie rozwojowe sprawia, że podejście systemowe jest niezbędne do prawidłowego podejmowania decyzji.

Aby opanować podejście systemowe jako narzędzie, musimy pokonać dwa stadia: 1) zrozumieć je, 2) nauczyć się je stosować, czyli wprowadzić do swoich rutyn umysłowych. O ile pierwsze jest dziecinnie łatwe, drugie wymaga dramatycznego przekształcania własnej struktury myślowej.

Nie można otrzymać myślenia systemowego w opakowaniu aksjomatycznej teorii matematycznej, ponieważ myślenie systemowe jest środowiskiem intelektualnym, generującym hipotezy, teorie oraz algorytmy inżynierii systemów. Omówiono podstawowe idee twórców cybernetyki i ogólnej teorii systemów na podstawie których autor sformułował definicję paradygmatu systemowego.
Rozdział 5. Modelowanie systemów

Pojęcie systemu jest metaforą wyrażającą złożoność wszechświata. Systemy można poznawać, rozwijać je i sterować nimi tylko na drodze modelowania i dokonywania operacji na modelach. Model jest zawsze symplifikacją na określonym poziomie abstrakcji, wyrażającą tylko niektóre zmienne, takie, które są dla nas ważne (relewantne). Model stanowić może punkt wyjścia dla ścieżki modelowania, prowadzącej nas stopniowo ku modelowanej rzeczywistości empirycznej.

Omówiono zalety i ograniczenia typowych metod: Czarnej Skrzynki i Białej Skrzynki. Omówiono charakterystykę struktury systemu, jej samoorganizacji, komunikacji i sterowania, włącznie ze sterowaniem nadwymiarowym.
Rozdział 6. Życie systemów

Stwierdzono, że systemy stworzone przez człowieka zachowują się analogicznie do systemów żyjących. Uzasadnia to sformułowanie pojęcia życia systemu.

Życie nie istnieje przedmiotowo, tak, jak istnieją psy lub koty, “życie” jest pojęciem abstrakcyjnym, należącym do struktury naszego umysłu i jako nazwa należy do naszego języka. Możemy zdefiniować życie jedynie w odniesieniu do pewnej klasy zjawisk, musimy więc zdefiniować pojęcie systemu, któremu przypisujemy własność życia.

Najogólniej rozumie się życie systemu, jako samozachowanie jego struktury. Wzajemną wymianę energii i informacji między systemem a otoczeniem możemy nazwać życiem systemu otwartego, a więc zarówno tworów biologicznych jak i artefaktów. Wszystkie systemy otwarte dążą do równowagi energetycznej i informacyjnej z otoczeniem. Możliwy jest więcej niż jeden stan równowagi. Przejście od stanu równowagi do nierównowagi nazywamy zwykle pracą. Stan równowagi w przyrodzie nazwano przystosowaniem, w psychologii adaptacją, w technice utrzymywaniem w gotowości do działania (maintenance).

Autor próbuje usunąć pewną ambiwalencję pojęciową: struktura jest nazwą pojęcia, konstruktem umysłu. Nazwa ta funkcjonuje jednak także w drugim znaczeniu, mianowicie strukturami nazywamy derywaty świata materialnego i społecznego, spełniające zdefiniowane przez nas pojęcie struktury. Autor mówi, że te ostatnie można by nazwać A-strukturami (od :Applied structures), jednakże byłoby to niepraktyczne.

Nieprzerwany proces życia systemów biologicznych i społecznych jest możliwy dzięki strukturom dyssypatywnym, stanowiącym motor życia w środowisku otwartym na fluktuacje energetyczne. Prawie wszystkie zjawiska naturalne spełniające model struktury dyssypatywnej są zdolne do samoreprodukcji i do ewolucji na drodze samoorganizacji. Są to żyjące systemy biologiczne, które można zaliczyć do popperiańskiego uniwersum materialnego, oraz systemy ponad-biologiczne, (supra-biological) należące do popperiańskiego uniwersum psychologicznego i społecznego, zwykle określane mianem kultury i cywilizacji.


Rozdział 7. Logika systemów i inżynieria systemów.

W świetle dotychczasowych założeń metodologicznych zachodzi potrzeba nowego zdefiniowania różnorodnie dotychczas pojmowanej logiki, na najwyższym o ile możności poziomie abstrakcji.

Ontologiczną przestrzenia logiki jest cały wszechświat symboliczny, psychologiczny, materialny i społeczny, ziemski i pozaziemski. We wszechświecie nie znajdujemy punktów niezmienniczych w stosunku do czasu poza prawami samozachowania i zmiany, które nazywamy wzorcami zmian. Niezmiennicze wzorce wszelkich zmian we wszechświecie stanowią przedmiot najszerzej określonej logiki. Logikę można zdefiniować najogólniej jako skończony i niesprzeczny zbiór zdań ( przesłanek, reguł inferencji i konsekwencji), opisujących przekształcenia określonych zjawisk. Jeżeli założymy jakieś pojęcie systemu, logika systemów powstaje jako potencjalnie zawarta w przesłankach opisujących ten system, wydobywana w procesie inferencji. Inferencyjnie można rozwinąć logikę tylko na drodze aksjomatycznej ( logika Birkhoffa-von Neumanna znana także jako teoria krat ortomodularnych)) lub na drodze pragmatycznej, co się najczęściej zdarza.

Logika wspiera nas w walce o byt, gdzie potrzebujemy informacji a priori o tym, co jest dla nas dobre, a co złe. Taki zbiór idei a priori nazywamy systemem wartości. Jeżeli zbiór konsekwencji danej logiki jest podporządkowany danemu systemowi wartości, mamy do czynienia z daną racjonalnością, którą w języku potocznym nazywa się często logiką: np. logika polska, niemiecka, logika polityka, biznesmena, terrorysty, także logika szaleńca itp.

Nazwą inżynierii systemów obejmuje się praktyczne programy działania oparte na danej logice systemów, jako należącej do sfery założeń. Omówiono pojęcie inżynierii systemów.

Część II. Systemy społeczne człowieka
Rozdział 8. Dylematy i założenia

Epoka nazistów i komunistów już przeminęła, zbliżają się nowe wyzwania historyczne. Opozycja przeciwko komunizmowi cementowała Zachód. Dziś pozostały po tym tylko wraki i ruiny. Potrzebny jest paradygmat naukowy nowej epoki.

Autor rozważa warunki budowy tego paradygmatu w świetle wprowadzonego aksjomatu rosnącej złożoności, dochodząc do wniosku, że punktem wyjścia musi być teoria systemów społecznych, budowana za pomocą aparatury pojęciowej cybernetyki i ogólnej teorii systemów. Autor wspomina próby tworzenia takiego paradygmatu przez opozycyjnych teoretyków komunistycznej hemisfery i omawia dylematy definiowania założeń, które musiał sam rozwiązać.

Wszelka kontynuacja w nauce dokonuje się przez opozycję do dotychczasowych poglądów. W naszych czasach przyśpieszenia rozwojowego nie budujemy hipotez i teorii dla przyszłych stuleci, są to raczej szczeble do drabiny dla tych, którzy idą za nami.


Rozdział 9. Pojęcie systemu społecznego

Rozdział obejmuje ogólny szkic logiki systemów społecznych, poczynając od założeń ogólnych, założeń językowych i metateorii (intellectual commitments).

Zakładając pojęcie chaosu jako zbioru przekształceń możliwych i operator zwany strukturą, dzielący ten zbiór na zbiór stanów dopuszczalnych i zbiór stanów zakazanych, zdefiniowany został system przekształceń Z kolei system przekształceń stał się przesłanką definicji systemu sterowania. Przez odniesienie systemu sterowania do danego uniwersum popperiańskiego zdefiniowano system decyzyjny, system działania i system społeczny.

Wykazano, że system decyzyjny jest systemem sterowania informacją. Wyróżniono decyzje poznawcze, decyzje działania i decyzje performatywne. Omówiono podstawowe własności systemu działania, jako systemu sterującego rzeczywistością materialną. System społeczny jest superpozycją systemów decyzyjnych i systemów działania, jego substratem jest zbiorowość ludzka. Omówione zostały podstawowe własności systemu społecznego.

W świecie zwierzęcym funkcjonują dwa poziomy samosterowności: regulacja odruchowa i regulacja przez analogię, antycypująca zdarzenia: wybrana wartość, stymuluje emocje (instynkty).U człowieka występuje dodatkowo regulacja logiczno-językowa, umożliwiająca antycypację i retrospekcję na rosnących poziomach abstrakcji.
Rozdział 10. Podejmowanie decyzji

Omówiono charakterystykę decyzji działania: ich kryterium, obejmującego wartość (użyteczność) i osiągalność (prawdopodobieństwo), oraz ich cele i skutki. Zwrócono uwagę na doniosłość prawidłowego wdrażania decyzji i omówiono problematykę formalizacji decyzji.


Rozdział 11. Jednostka ludzka.

Podejście systemowe pozwala na integralne pojmowanie człowieka, bez tradycyjnego dzielenia go na ciało i duszę. Zastosowano następujące układy odniesienia:

- przystosowanie człowieka do otoczenia,

- informacyjny i energetyczny kontakt z otoczeniem,

- system wartości i strukturę myślową,

- samozachowanie i samoorganizację,

- różnorodność i tajemnicę ludzkiej natury.

Do opisu człowieka potrzebny jest model dualny: zdolności i nieudolności jednostki pozostają we wzajemnej relacji bilansu systemowego. Wykazano, że agresywne i “altruistyczne” zachowania wynikają z tego samego źródła. Wskazano na otwierające się nowe pola badawcze nad człowiekiem, jak psychologia transpersonalna i leczenie na odległość.


Rozdział 12. Struktura społeczna

Na wstępie omówiona została koncepcja struktury społecznej, jej podstawowe własności, ograniczenia i następujące osiągi:

1. komunikacja (łączność),

2. kooperacja,

3. konkurencja i selekcja,

4. uczenie się i samoorganizacja.

Odrębnym zagadnieniem jest rozwój struktury społecznej, zasilany energią pracy ludzkiej, o której wydajności decyduje poziom technologiczny. Struktura społeczna przejawia się w licznych postaciach dualnych, jak:

- elita i ludzie przeciętni,

- struktura wewnętrzna i zewnętrzna,

- indywiduum i zbiorowość,

- sterujący i sterowani, władza i opozycja polityczna,

- organizacja wewnętrzna: więź kooperacji z konkurencją.

Analiza współczesnego stanu struktury społecznej pozwala na wniosek, że stanęliśmy na rozstajnych drogach naszego rozwoju: albo stworzymy cywilizację planetarną, a później słoneczną i galaktyczną, albo nasze niedobitki wrócą do jaskiń.
Rozdział 13. Struktura myślowa

Zdefiniowano pojęcie struktury myślowej i zdefiniowano jej funkcje: uśredniającą, sterującą oraz stabilizującą i absolutyzującą opinie. Zdefiniowano i omówiono różnice kulturowe i synergiczne oraz procesy konwergencji i dywergencji kulturowej. Niezbędna międzykulturowa (cross-cultural) komunikacja wymaga wzajemnego zrozumienia i rezygnacji z aroganckiego poczucia wyższości.

Ludzka różnorodność nie jest problemem, problemem jest jedynie arogancja i przemoc. Omówiono strukturę myślową społeczeństwa od stadium pierwotnej hordy do cywilizacji post-industrialnej. Sformułowano pragmatyczne wnioski dla zarządzania.



Rozdział 14. Synergia struktur

Synergia opisuje - nieraz gwałtownie zmienne - zachowanie się systemów złożonych: sieci i systemów hierarchicznych. Na wstępie omówiono wprowadzone przez H. Hakena pojęcia: synergii jako miary samoorganizacji oraz synergetyki, jako dziedziny badania przejawów synergii. Wyodrębnione zostało ujęcie ilościowe i jakościowe synergii. Wyróżniono synergię mikroskopową, makroskopową, fenomenologiczną oraz w fazie konceptualizacji. Obok synergii spontanicznej, omawianej przez Hakena, wprowadza autor pojęcie synergii stałej, wbudowanej w wysoko rozwinięte struktury.

Pozwoliło to autorowi na odrębne omówienie synergii struktur konserwatywnych, oraz obydwu rodzajów struktur dyssypatywnych: biologicznych i suprabiologicznych, głównie społecznych. Zdefiniowane zostały obserwable i parametry porządku działające w strukturach społecznych. Na koniec omówione zostały szczególnie doniosłe różnice synergii w sferze struktury myślowej społeczeństwa. Nieuświadomienie sobie tych różnic podsycać może ksenofobię, prowadząc do krwawych konfliktów. Autor konkluduje, że homogenicznego społeczeństwa, postulowanego przez ideologię socjalizmu nigdy nie będzie: hierarchię społeczną, budowaną dawniej spontanicznie przez przemoc, jako czynnik zewnętrzny, rozwijać będzie w przyszłości wewnętrzny czynnik różnic synergii, chroniąc naszą różnorodną tożsamość stosownie do Prawa Moralnego. Spo³eczeñstwo przetrwania musi być społeczeństwem synergicznym.
Rozdział 15. Prawo i porządek społeczny

Wyróżniono statyczny i dynamiczny pogląd na prawo. W ramach poglądu statycznego ujęte zostało:

- prawo jako parametr porządku,

- struktura i system prawa,

- prawo jako kod, pozwalaj¹cy na wyróżnienie przepisu i normy prawnej,

- prawo jako system wartości i jego historyczne dylematy.

W kontekście dynamicznego poglądu na prawo omówiono:

- proces tworzenia prawa,

- kodowanie prawa w języku prawnym, prawniczym oraz w języku algorytmów,

- stosowanie prawa i jego wykładnię.

Przedstawiono dwa modele stosowania prawa. Pierwszy obejmuje kombinatorykę ośmiu teoretycznych przypadków, gdzie tylko w jednym norma prawna może być zastosowana. Drugi model obejmuje stosowanie reguł kolizyjnych. Wyróżniono wiele rodzajów wykładni prawa.

Po takim przygotowaniu omówiono całościowo porządek prawny, a także polityczny, ekonomiczny i moralny, z uwzględnieniem wzajemnej współzależności.


Rozdział 16. Inżynieria systemów społecznych (ISS)

Na wstępie podano definicję, omówiono przeszłość ISS oraz czynniki charakteryzujące jej przedmiot. Następnie przedstawiono analizę systemową z przykładami. Omówiono predykcję i prognozowanie, projektowanie i przeprojektowywanie struktur i procesów, manipulację oraz opracowywanie programów działania, ich formalizację i wykonywanie.




Część III. Pierwsza Rewolucja Globalna





  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   26


©operacji.org 2017
wyślij wiadomość

    Strona główna