Istota I cele banku komercyjnego Banki komercyjne, inaczej operacyjne



Pobieranie 398,42 Kb.
Strona1/5
Data26.10.2017
Rozmiar398,42 Kb.
  1   2   3   4   5

  1. Istota i cele banku komercyjnego


Banki komercyjne, inaczej operacyjne, są najbardziej rozpowszechnioną formą instytucji bankowej. Ich celem działania z jednej strony jest świadczenie określonych usług niezbędnych z punktu widzenia społecznego (np. obsługa obrotu gotówkowego i bezgotówkowego), z drugiej zaś są to przedsiębiorstwa, których celem powinno być osiągnięcie zysku. Cele działania banku komercyjnego można więc określić jako dążenie do zaspokojenia potrzeb podmiotów gospodarujących w zakresie usług bankowych przy równoczesnym dążeniu do uzyskania zysku.

Realizacja tego celu napotyka na następujące ograniczenia:



  • konieczność zachowania płynności, tj. do nieograniczonej wypłacalności w każdym przypadku wyrażenia przez klientów banku życzenia wycofania swoich wkładów,

  • konieczność przestrzegania przepisów finansowych i rozliczeniowych ustalonych przez kompetentną władzę,

  • konieczność takiego działania, które by zapewniło zaufanie do banku i przeciwdziałało np. możliwości nagłego wycofania wkładów oszczędnościowych.

Cel działania banku komercyjnego ma zatem charakter kompleksowy. Jest to takie rozwijanie usług bankowych, przy utrzymaniu zasady rentowności banku, które nie pogorszyłoby jego płynności, nie naruszyło obowiązujących przepisów i zachowało zaufanie klientów.



  1. Usytuowanie banków w systemie gospodarczym

Tradycyjne definicje banku określają bank jako przedsiębiorstwo usługowe, którego działalność polega wyłącznie na udzielaniu kredytów i zdobywaniu środków potrzebnych do sfinansowania kredytów. W szerszym ujęciu definicja banku obejmuje wewnętrzne i zewnętrzne warunki działalności. Do warunków wewnętrznych należy zaliczyć współpracowników, operatywne zarządzanie, wewnętrzne informacje oraz zasoby pieniądza w dyspozycji przedsiębiorstwa. Do warunków zewnętrznych – te, które są składnikami otoczenia. Przez otoczenie należy rozumieć tę część organizacji gospodarki, z którą bank pozostaje w jakiś sposób powiązany i poprzez wpływ tego powiązania zachowanie banku ulega zmianom. Elementy otoczenia to:



  • klientela banku (usługobiorcy),

  • właściciele banków,

  • pozostałe przedsiębiorstwa bankowe,

  • polityka pieniężna,

  • interes społeczny.

Z punktu widzenia ogólnogospodarczego banki są podmiotami dokonującymi akumulacji i dystrybucji kapitału pieniężnego, a także pośrednikami, którzy dzięki transformacji wielkości, terminu i ryzyka doprowadzają do wzajemnego uzgodnienia struktur podaży i popytu.

Trzy najbardziej istotne dziedziny działalności banku w gospodarce narodowej to:



  • udział w kreacji pieniądza,

  • udział w społecznym podziale pracy,

  • dokonywanie alokacji i transformacji środków.



  1. Czynności bankowe

Wszystkie rodzaje czynności bankowych obejmuje pojęcie operacje bankowe. Operacje dzielimy na:



  • operacje bierne (pasywne), polegające na gromadzeniu wkładów i lokat, emitowaniu własnych papierów wartościowych oraz wykonywaniu czynności zmierzających do powiększenia sumy środków znajdujących się w dyspozycji banków,

  • operacje czynne (aktywne), w których banki wykorzystują zgromadzone środki, udzielając różnego rodzaju kredytów, lokując kapitały własne i klientów w korzystnych przedsięwzięciach itp.,

  • czynności pośredniczące (usługowe), są to czynności wykonywane na zlecenie i ryzyko klientów oraz czynności ewidencyjno-rozliczeniowe, takie jak prowadzenie rachunków bankowych klientów i dokonywanie rozliczeń pieniężnych.




OPERACJE BANKOWE

CZYNNE

BIERNE

POŚREDNICZĄCE

  • kredyty

  • pożyczki

  • faktoring

  • papiery wartościowe

  • majątek rzeczowy

  • leasing

  • depozyty pieniężne

  • emisja papierów wartościowych

  • kredyt refinansowy w NBP

  • skrytki depozytowe

  • sejfy

  • kantory

  • karty płatnicze

  • wydawanie czeków

  • rachunki bankowe

  • inkaso środków pieniężnych

Wg Prawa bankowego czynnościami bankowymi nazywamy:



  1. przyjmowanie wkładów pieniężnych płatnych na żądanie lub terminowych,

  2. prowadzenie rachunków bankowych,

  3. udzielanie kredytów,

  4. udzielanie gwarancji bankowych,

  5. emitowanie bankowych papierów wartościowych,

  6. przeprowadzanie bankowych rozliczeń pieniężnych,

  7. wykonywanie innych czynności przewidzianych wyłącznie dla banków w odrębnych ustawach,

  8. udzielanie pożyczek pieniężnych,

  9. operacje czekowe i wekslowe,

  10. wydawanie kart płatniczych oraz wykonywanie operacji przy ich użyciu,

  11. terminowe operacje finansowe,

  12. nabywanie i zbywanie wierzytelności pieniężnych,

  13. przechowywanie przedmiotów i papierów wartościowych oraz udostępnianie skrytek sejfowych,

  14. wykonywanie czynności obrotu dewizowego,

  15. udzielanie poręczeń,

  16. wykonywanie czynności zleconych związanych z emisją papierów wartościowych,

  17. zarządzanie funduszami emerytalnymi.

Czynności 1-7 mogą być wykonywane wyłącznie przez banki w granicach określonych statutem banku. Czynności 8-17 mogą być wykonywane także przez inne podmioty (instytucje), ale wykonywane przez banki stają się formalnie czynnościami bankowymi.

  1. Operacje gotówkowe banków komercyjnych


Najprostszą formą operacji gotówkowej jest dokonanie wpłaty gotówkowej do kasy dziennej banku przy użyciu tzw. dowodu wpłaty. Wpłaty gotówki mogą być jednak dokonywane w różnej formie, dostosowanej do potrzeb wpłacających. Szczególną formę wpłaty stanowi wrzucanie pieniędzy do skarbców nocnych. Są to urządzenia techniczne umożliwiające wrzucenie woreczka z wpłatą przez specjalną wrzutnię do odpowiednio przystosowanego skarbca. Ponieważ otwory wrzutni znajdują się na zewnątrz budynku, wrzucenia można dokonać o każdej porze. Skarbiec jest otwierany komisyjnie, a jego zawartość przelicza się w sortowni. Przedstawiciele przedsiębiorstw wpłacających utargi w tej formie mogą być obecni przy przeliczaniu ich wpłat. Wiele przedsiębiorstw przekazuje wpłaty za pośrednictwem urzędów pocztowych, które są czynne od wczesnych godzin rannych do późnych wieczornych. Współpraca urzędów pocztowych z oddziałami banku zapewnia wpłacającemu szybkie zapisanie wpłaty na właściwy rachunek bankowy.
W większych miastach może działać tzw. inkaso samochodowe. Za pomocą tej formy następuje odbieranie utargów gotówkowych przedsiębiorstw handlowych, zakładów gastronomicznych, przedsiębiorstw usługowych, itp. Inkasenci przyjmują wpłaty w formie zamkniętej i odpowiadają za dostarczenie do banku nie naruszonego pakietu, który jest przyjmowany przez bank w kwocie zadeklarowanej przez przedsiębiorstwo. Przeliczenie zawartości pakietów odbywa się następnego dnia w sortowniach banku.
Drugą grupę operacji gotówkowych stanowią wypłaty. Dokonują ich kasy dzienne banku. Przed podjęciem gotówki dysponent rozliczeń sprawdza dokument będący podstawą wypłaty (najczęściej czek) oraz pokrycie w środkach znajdujących się na rachunku klienta; dysponent legitymuje klienta i wydaje mu żeton kasowy. Kasjer wzywa posiadacza żetonu, a po sprawdzeniu dokumentu będącego podstawą wypłaty, ponownie legitymuje pobierającego gotówkę i po pokwitowaniu odbioru gotówki dokonuje jej wypłaty. Natomiast klient ma obowiązek przeliczenia przy odbiorze całości wypłaty (także wewnątrz opakowań). Jeżeli ze względów technicznych (duże wypłaty) jest to niemożliwe, może żądać delegowania pracownika banku, aby w jego obecności dokładnie sprawdzić otrzymaną gotówkę. Procedura podejmowania gotówki jest skomplikowana, ale przepisy bankowe wynikające z wieloletniego doświadczenia chronią zarówno interesy banku, jak i klienta.
Podstawowym dokumentem uprawniającym do podjęcia gotówki w banku jest czek gotówkowy. Oprócz czeku używane są także i inne dokumenty. Asygnaty kasowe służą do gotówkowego pokrywania własnych wydatków banku (np. z tytułu robót, usług). Ponadto przy skupie walut i dewiz równowartość w złotych jest wypłacana na podstawie specjalnych dokumentów.
Walutowe operacje kasowe – skup i sprzedaż walut. Przedmiotem skupu i sprzedaży są przede wszystkim banknoty.
Bankomaty

Kasy walutowe (w bankach mających uprawnienia dewizowe) – obsługują operacje gotówkowe w walutach obcych

Kantory – punkty kupna i sprzedaży walut obcych

Operacje gotówkowe polegają na przyjmowaniu wpłat i dokonywaniu wypłat
na podstawie dokumentów dotyczących obrotu pieniężnego.

Wpłaty gotówkowe mogą mieć formę

- wpłat gotówki do kas dziennych na podstawie bankowego dowodu wpłaty

- wpłat gotówki do tzw. “kas wieczorowych” otwieranych po godzinach pracy banku

- wpłat gotówki do skarbca nocnego (trezora)

- wpłat poprzez tzw. inkaso samochodowe – inkasenci odbierają odpowiednio przygotowany utarg ze sklepów, restauracji, instytucji, które mają z bankiem odpowiednią umowę.



Wypłaty gotówki mogą mieć formę:

- wypłat gotówki w kasach dziennych przy pomocy czeku gotówkowego

- wypłat gotówki w bankomatach


Schemat ewidencji operacji gotówkowych i na rachunku bankowym


1) Różnego rodzaju wpłaty gotówkowe


2) WB potwierdzający wpływ środków na rachunek bankowy
3) Operacje kasowe powodujące wypływ pieniądza
4) WB potwierdzający wypływ środków z rachunku bankowego


  1. Struktura organizacyjna i zadania KIR S.A


Krajowa Izba Rozliczeniowa (KIR) S.A. została powołana w 1993 roku przez Związek Banków Polskich.

Struktura:

  • centrala

  • 17 regionalnych izb rozliczeniowych (BRIR).

Do zadań centrali, oprócz ogólnego nadzoru, należy rejestracja oraz kompensata wzajemnych zobowiązań i należności uczestników Izby. Centrala składa w NBP zlecenia obciążające i uznające prowadzone tam rachunki banków kwotami wynikającymi z tych rozliczeń. Natomiast izby regionalne prowadzą punkty odbioru przesyłek (dokumentów rozliczeniowych) z oddziałów operacyjnych banków, a następnie dostarczają te dokumenty do adresatów.

KIR wykorzystuje system telekomunikacji TELBANK, który dysponuje węzłami połączonych magistralną siecią telekomunikacji międzywęzłowej. System ten stanowi podstawę do przyszłych rozliczeń bezdokumentowych.





  1. Rozliczenia w systemie ELIKSIR


System ELIKSIR jest to system wymiany zleceń płatniczych rejestrowanych na magnetycznych nośnikach informacji oraz rejestracji wierzytelności z tego tytułu z użyciem elektronicznego przetwarzania danych. Przybliża on pełną informatyzację polskich banków na zasadach przyjętych w krajach Unii Europejskiej.

W systemie ELIKSIR przenosi się poszczególne papierowe dokumenty rozliczeniowe na magnetyczne nośniki informacji, a dalsze operacje przebiegają automatycznie. Dokumenty zaksięgowane w oddziale banku zleceniodawcy wywołują elektroniczny zapis księgowy w oddziale banku beneficjenta. Dokumenty papierowe pozostają w oddziale banku zleceniodawcy, a w oddziale banku beneficjenta występuje tylko zapis magnetyczny.





  1. Europejski system rozliczeń TARGET


TARGET (Trans European Automated Real Time Gross Settlements Express Transfer) to transeuropejski zautomatyzowany błyskawiczny system rozrachunku brutto w czasie rzeczywistym, opracowany przez Europejski Instytut Monetarny. Jest to system rozliczeń płatności w Unii Europejskiej, który łączy krajowe systemy rozliczeń międzybankowych. Jest to system zdecentralizowany, łączący systemy rozrachunków poszczególnych krajów Unii Europejskiej, ale nie wykluczający innych form rozrachunków.


NBP







Magdalena Dynus
TARGET - system płatności strefy euro
System TARGET stworzony został w celu usprawnienia funkcjonowania międzybankowych systemów płatności i rozrachunku na obszarze Unii Europejskiej. Ma to z kolei służyć pogłębieniu procesów integracyjnych na rynku pieniężnym euro i tym samym prowadzeniu polityki pieniężnej Europejskiego Systemu Banków Centralnych. TARGET, obejmując 15 krajowych systemów RTGS z krajów UE oraz mechanizm płatniczy Europejskiego Banku Centralnego, jest czymś więcej niż zwykłym systemem płatności. Świadczy, bowiem usługi płatnicze na terenie całej UE, pokonując granice między poszczególnymi krajowymi systemami płatności. Jest dostępny dla ponad 34 tys. banków i innych instytucji kredytowych z terenu całej UE. Choć został on utworzony głównie z myślą o usprawnieniu obrotu dużymi płatnościami, to dzięki temu, że Europejski Bank Centralny nie określił minimalnej kwoty transakcji, jaka może być przez niego zrealizowana, również mniejsze instytucje finansowe mogą korzystać z jego usług i oferować swym klientom korzystniejsze warunki w zakresie międzynarodowego obrotu płatniczego.
Pierwsze kilkanaście miesięcy funkcjonowania systemu TARGET pokazały, iż traktowany jest on jako standardowy system do rozliczania dużych transgranicznych płatności w euro; nie jako obligatoryjny instrument EBC, lecz jako usługa, która ma poprawić efektywność oraz obniżyć ryzyko działalności. Realizuje on międzynarodowe płatności, co najmniej tak samo sprawnie, jak narodowe systemy RTGS rozliczały dotychczas krajowe płatności.
U progu wejścia w trzeci etap unii walutowej uczestnikom sektora finansowego postawione zostały do dyspozycji dwa nowe systemy płatności rozliczające transgraniczne transakcje - TARGET oraz Euro 1. Całkowicie zmieniło to sytuację w europejskich obrotach płatniczych - wcześniej rozliczenia na terenie Europy odbywały się w przeważającej większości poprzez wewnętrzne sieci bankowe bądź na zasadach bankowości korespondenckiej. Oba te systemy od początku funkcjonowania intensywnie konkurują ze sobą, a także z istniejącymi już wcześniej lokalnymi systemami rozliczającymi transgraniczne płatności (np. EAF, PNS czy SEPI). Po pierwszych 18 miesiącach funkcjonowania system TARGET rozlicza dziennie średnio prawie 190 tys. płatności o łącznej wartości biliona euro, co wobec średniej z 1998 r., wynoszącej 650 mld euro, jest wynikiem imponującym i porównywalnym z amerykańskim systemem Fedwire. Jego dzienne obroty ponad dwukrotnie przewyższają obroty pozostałych systemów, a przeciętna wartość pojedynczej transakcji jest prawie trzykrotnie większa.
Tak duża popularność systemu TARGET, zarówno pod względem rozliczania płatności transgranicznych, jak i krajowych, wydaje się potwierdzać, iż spełnia on pokładane w nim nadzieje - odpowiada potrzebom sektora finansowego, przyczyniając się do usprawnienia przepływów kapitału na obszarze Unii Europejskiej i zwiększenia ich bezpieczeństwa. Wszystko to ma pomóc w tworzeniu zintegrowanego rynku pieniężnego euro i wspierać jedność polityki monetarnej eurosystemu.”


Komunikat na temat decyzji Zarządu NBP
w sprawie strategii rozwoju systemu SORBNET


W dniu 10 lipca br. Zarząd Narodowego Banku Polskiego podjął strategiczne decyzje dotyczące kierunków rozwoju systemu SORBNET - polskiego systemu rozrachunku brutto w czasie rzeczywistym (RTGS- Real Time Gross Settlement), z punktu widzenia dokonywania rozliczeń płatności w euro i możliwości połączenia z systemem TARGET funkcjonującym w Unii Europejskiej. System TARGET (skrót od Trans-European Automated Real-Time Gross Settlement Express Transfer System - transeuropejski zautomatyzowany błyskawiczny systemem rozrachunku brutto w czasie rzeczywistym), tworzony jest przez 16 systemów RTGS z 15 krajów Unii Europejskiej i Europejskiego Banku Centralnego. System TARGET jest systemem umożliwiającym rozliczanie operacji dokonywanych w ramach wspólnej polityki pieniężnej Europejskiego Systemu Banków Centralnych jak również rozliczanie płatności wysokokwotowych w euro. Obecny system TARGET (TARGET 1) zostanie zastąpiony w drugiej połowie bieżącej dekady (zakłada się, że nastąpi to nie wcześniej niż w 2007 r.) nowym systemem TARGET 2, który charakteryzować się będzie mniejszą liczbą platform (systemów RTGS) niż liczba krajów uczestniczących w UE i UGW oraz istnieniem tzw. wspólnej platformy (SSP - Single Shareable Platform) dla co najmniej kilku krajów, które się na to zdecydują, zaś pozostałe kraje będą mogły wykorzystywać własne systemy RTGS.
Intensywne prace nad kierunkami rozwoju systemu SORBNET trwały od kilku lat i były prowadzone w warunkach dużej niepewności związanej z dotychczasowym stanowiskiem Europejskiego Banku Centralnego, zgodnie z którym nowe kraje przystępujące do Unii Europejskiej miały nie posiadać możliwości uczestnictwa w systemie TARGET przed przystąpieniem do strefy euro. Zmiana wspomnianego powyżej stanowiska EBC nastąpiła w drugiej połowie 2002 r., co znalazło swój wyraz m.in. w decyzji podjętej w dniu 24 października 2002 r. przez Radę Zarządzająca Europejskiego Banku Centralnego. Zgodnie z tą decyzją kraje przystępujące do UE będą mogły, na zasadzie dobrowolności, uczestniczyć w systemie TARGET po uzyskaniu członkostwa w Unii Europejskiej. Połączenie z systemem TARGET będzie obowiązkowe dopiero od momentu przystąpienia danego kraju do Unii Gospodarczej i Walutowej. W listopadzie 2002 r. EBC określił pięć opcji połączenia kraju akcesyjnego z systemem TARGET 1, w tym dwie opcje bezpośredniego połączenia, tj. z wykorzystaniem własnego systemu RTGS (opcja 1 i 2) oraz trzy opcje połączenia pośredniego, tj. za pośrednictwem rachunku banku centralnego kraju akcesyjnego w wybranym banku centralnym ze strefy euro (opcja 4) lub rachunków banku centralnego i banków komercyjnych prowadzonych bądź w różnych bankach centralnych ze strefy euro (opcja 3), bądź w wybranym banku komercyjnym ze strefy euro (opcja 5).
Rada Zarządzająca EBC przedstawiła również dwa dopuszczalne warianty uczestnictwa w przyszłym systemie TARGET 2. Wariant 1 zakłada posiadanie własnego systemu RTGS, uczestniczącego bezpośrednio w systemie TARGET 2 i spełniającego wymagania w zakresie realizowanych w nim usług i polityki cenowej, które mają zostać określone przez EBC w najbliższej przyszłości. Wariant 2 zakłada uczestnictwo we wspólnej platformie, na której będą prowadzone rachunki w euro dla banków centralnych i banków komercyjnych z wielu krajów.
Mając na względzie szczegółową analizę dopuszczalnych opcji i wariantów połączeń z systemem TARGET z punktu widzenia dostosowania się Polski do uczestnictwa w UGW, ostatecznych efektów i kosztów realizacji poszczególnych scenariuszy rozwoju systemu SORBNET, jak również mając na uwadze stanowisko polskich banków, wnioskujących o jak najszybsze uruchomienie w NBP systemu RTGS dla rozliczania płatności w euro, w dniu 10 lipca 2003 r. Zarząd NBP przyjął do realizacji strategię rozwoju systemu SORBNET, która zakłada:

  1. utrzymanie i rozwój obecnego systemu SORBNET w złotych do czasu przystąpienia Polski do UGW,

  2. przygotowanie na bazie systemu SORBNET i uruchomienie najpóźniej w 2005 r. systemu SORBNET - EURO, rozliczającego płatności w euro i uczestniczącego pośrednio w systemie TARGET 1 w ramach opcji 4,

  3. w momencie uruchomienia systemu TARGET 2 przejście na wspólną platformę lub - jako warunkowe rozwiązanie alternatywne - budowę własnego docelowego systemu RTGS.

Wybór jednego z dwóch rozwiązań wymienionych w punkcie 3 będzie uzależniony m.in. od tego czy:



  • zasady działania wspólnej platformy umożliwią zachowanie zalet polskiego systemu płatniczego (m.in. możliwości przeprowadzania wielu sesji z rozrachunkiem netto dla systemów płatności detalicznych i systemów rozrachunku papierów wartościowych oraz przeprowadzania na bazie brutto operacji z tych ostatnich systemów jak również gwarantowania rozrachunku dla systemu ELIXIR prowadzonego przez Krajową Izbę Rozliczeniową S.A.),

  • EBC podtrzyma decyzję o możliwości współistnienia, obok wspólnej platformy, indywidualnych systemów RTGS,

  • wszystkie banki UE zadeklarują do końca br. chęć skorzystania ze wspólnej platformy w ramach przyszłego systemu TARGET 2, czy też niektóre z nich zdecydują się na uruchomienie własnego systemu RTGS,

  • decyzje EBC na temat wymogów systemu TARGET 2 pozwolą na spełnienie tych wymogów przez ewentualny docelowy polski system RTGS.

Narodowy Bank Polski zaprosił banki, Krajową Izbę Rozliczeniową S.A. oraz Krajowy Depozyt Papierów Wartościowych S.A. do aktywnego udziału w przygotowaniu założeń systemu SORBNET - EURO, tak by zasady działania systemu spełniały w jak największym stopniu oczekiwania wszystkich potencjalnych przyszłych użytkowników i aby z usług świadczonych przez ten system mogła skorzystać jak największa liczba obecnych uczestników systemu SORBNET.”





  1. Rozliczenia poprzez banki operacji zagranicznych



Wykonywanie operacji bankowych w skali międzynarodowej wywołuje potrzebę utrzymywania współpracy między bankami w różnych krajach. Przeprowadzanie operacji zagranicznych w różnych walutach narzuca konieczność utrzymywania rezerw walutowych nie tylko w kraju, ale także znacznie wyższych rezerw lokowanych w bankach zagranicznych. Bank zagraniczny, z którym bliżej współpracuje bank krajowy, nazywany jest bankiem korespondentem. Współpracujące banki świadczą wzajemnie usługi, wymieniają informacje oraz prowadzą swoje rachunki. Rachunek banku zagranicznego w banku krajowym nazywa się rachunkiem loro, a rachunek banku krajowego u korespondenta zagranicznego – rachunkiem nostro. Na tych rachunkach banki księgują wzajemne rozliczenia z tytułu różnych operacji bankowych (np. skupowanych czeków), a powstające salda są okresowo rozliczane.

Współczesne rozliczenia międzynarodowe przebiegają głównie bezgotówkowo, w formie rozliczeń dewizowych. Podstawowym źródłem powstawania dewiz są płatności z tytułu wymiany handlowej i związany z tym sposób regulowania należności. Sprzedaż i kupno dewiz następują za pośrednictwem banków, które pobierają za te czynności opłaty.



Rozliczenia w obrocie międzynarodowym.

Rozliczenia krajowe – za pośrednictwem KIR – u.

Banki krajowe – mają za granicą banki korespondencyjne (banki zagraniczne – partnerzy w rozliczeniach).

Rachunek banku krajowego prowadzony w banku zagranicznym to rachunek NOSTRO.

Rachunek banku zagranicznego w banku krajowym to rachunek LORO.

Na tych rachunkach jest obowiązkowa rezerwa dewizowa.



WALUTA – oficjalny znak pieniężny, który jest prawnym środkiem płatniczym w kraju.

DEWIZY – pieniężne należności.

Waluty, dewizy, papiery wartościowe wystawione w obcych walutach to wartości dewizowe.



Kurs walutowy – cena jaką musimy zapłacić za walutę.
Formy rozliczeń pieniężnych bezgotówkowych w obrocie międzynarodowym:

uwarunkowane – akredytywa dokumentowa, inkaso dokumentowe, płatność nastąpi, gdy wierzyciel przedstawi odpowiednie dokumenty,

nieuwarunkowane – polecenie wypłaty za granicą, czeki (podróżnicze, bankierskie), karta płatnicza.



  1. Formy rozliczeń bankowych

Formy i tryb rozliczeń pieniężnych ustala prezes NBP. Podmioty gospodarcze i inne osoby prawne, a także osoby fizyczne gromadzą swe środki pieniężne na rachunkach bankowych. Rozliczenia między podmiotami gospodarczymi i osobami prawnymi przebiegają przeważnie za pośrednictwem banku i w formie bezgotówkowej. Pieniądz gotówkowy służy w zasadzie do ograniczonych kwotowo wpłat oraz rozliczeń tych jednostek z ludnością i między ludnością. Cały obieg pieniądza, zarówno bankowego, jak i gotówkowego zwane jest cyrkulacją pieniądza, a rozliczenia gotówkowe i bezgotówkowe wzajemnie się przeplatają.




  • Rozliczenia gotówkowe - Ogół czynności bankowych polegających na wypłacaniu, przyjmowaniu i przechowywaniu znaków pieniężnych nazywa się operacjami kasowo-skarbcowymi. Najprostszą formą operacji gotówkowej jest dokonanie wpłaty gotówkowej. Może ona być dokonywana w różnej formie (np. oprócz tradycyjnej – do kasy dziennej banku, również wpłacanie pieniędzy do tzw. skarbca nocnego, czy też odbieranie utargów gotówkowych za pośrednictwem tzw. inkasa samochodowego). Drugą grupę operacji gotówkowych stanowią wypłaty, które są dokonywane przez kasy dzienne banku lub, obecnie coraz powszechniej, za pośrednictwem bankomatów.




  • Rozliczenia bezgotówkowe

  • polecenie przelewu (jest najpopularniejszą i uniwersalną formą rozliczeń bezgotówkowych. Polega na wydaniu bankowi dyspozycji przelania określonej kwoty z rachunku bankowego płatnika na wskazany przez niego rachunek w dowolnym banku)




  • polecenie zapłaty (jest dyspozycją płatniczą udzieloną bankowi przez wierzyciela, aby obciążył określoną kwotą rachunek bankowy dłużnika i uznał nią rachunek wierzyciela. Dyspozycja wierzyciela zawiera równocześnie jego zgodę na cofniecie przez bank dokonanego rozliczenia, gdyby dłużnik odwołał polecenie zapłaty)



  • czek rozrachunkowy (jest najwygodniejszą formą bezgotówkowego regulowania tych płatności, które muszą być pokryte natychmiast. Jest to alternatywna forma rozliczeń w stosunku do polecenia przelewu)




  • akredytywa (bank, działając na zlecenie klienta, ale we własnym imieniu, zobowiązuje się pisemnie wobec beneficjenta akredytywy, że dokona wpłaty po spełnieniu przez niego warunków określonych w akredytywie. Jest to forma rozliczeń zabezpieczająca przede wszystkim interes dostawcy, chociaż uwzględnia również interes odbiorcy. Pierwszemu zapewnia natychmiastowe otrzymanie należności, drugiemu zaś pozwala uzależnić zapłatę od spełnienia przez dostawcę ustalonych warunków. Z tych względów nadaje się przede wszystkim do rozliczeń z nieznanymi kontrahentami)




  • karty płatnicze (mogą być wykorzystywane w płatnościach zagranicznych lub tylko krajowych. Mogą mieć formę karty debetowej lub karty kredytowej. Rozliczenia za pomocą karty debetowej muszą mieć pokrycie w saldzie rachunku bankowego jej posiadacza, natomiast karta kredytowa wystawiona przez określony bank informuje, że jej posiadaczowi udzielono kredytu. Posiadacz karty kredytowej może za jej okazaniem dokonywać zakupów, a należność pokrywana jest z jego rachunku bankowego, przy czym może on zaciągać w banku kredyt w ramach określonej umownie kwoty. Od wykorzystanego kredytu posiadacz karty płaci odsetki.)




  • rozliczenia planowe (wprowadzone są dla dostaw o charakterze periodycznym – polegają na okresowym (np. co 5 dni) przelewaniu przez odbiorcę na rzecz dostawcy określonych kwot, wynikających z planowych wartości dostaw. Różnicę między przekazywanymi wpłatami a wartością dostaw rozlicza się za dłuższy okres (np. miesiąc), co znacznie upraszcza technikę rozliczeń i zmniejsza pracochłonność czynności rozliczeniowych)




  • okresowe rozliczenia saldami (są zinstytuncjonalizowaną formą rozliczeń kompensacyjnych. Mogą je stosować kontrahenci wzajemnie świadczący sobie usługi, roboty i dostawy. Występują oni wobec siebie w podwójnej roli – jako wierzyciel i jako dłużnik. Istota tej metody rozliczeń polega na zastąpieniu regulowania poszczególnych należności ewidencjonowaniem wzajemnych świadczeń i wyrównywaniem salda wzajemnych roszczeń. Okresowe porównanie i rozliczenie sald zastępuje wielokrotne i dwustronne rozrachunki).



10. Operacje banków na rynku lokat międzybankowych

Banki mają obowiązek utrzymania płynności, polegającej na zapewnieniu terminowego regulowania zobowiązań. W tym celu banki utrzymują pewne rezerwy środków płynnych, m.in. w postaci lokat w bankach współpracujących oraz w banku centralnym. Banki lokują środki w banku centralnym (NBP) na rachunku rezerw obowiązkowych i na rachunku bieżącym. Rezerwę obowiązkową stanowi wyrażona w procentach część środków pieniężnych zgromadzonych przez poszczególne banki na rachunkach wkładów a vista i terminowych. Utrzymywanie rezerwy obowiązkowej i dokonywanie odpowiednich operacji należy do podstawowych obowiązków banków. W razie naruszenia tego obowiązku bank musi zapłacić karne odsetki na rzecz NBP.

Utrzymywanie w NBP lokat dobrowolnych zależy od poziomu stopy procentowej płaconej przez NBP i inne banki. Ten rodzaj operacji lokacyjnych wiąże się z funkcjonowaniem międzybankowego rynku pieniężnego.

Do tradycyjnych lokat międzybankowych można zaliczyć lokaty krótkoterminowe w rachunkach terminowych (np. lokaty 24-godzinne, 7-dniowe, 14-dniowe, na żądanie itp.) W Polsce rynek lokat międzybankowych powstał w 1990 roku. Początkowo na tym rynku przeważały lokaty 3- i 6-miesięczne, ale już w 1992 terminy lokat wyraźnie się skracały. Obecnie największy udział w rynku mają lokaty krótkoterminowe – do 1 miesiąca. Prasa ekonomiczna publikuje średnie stopy oprocentowania lokat, przy użyciu następujących terminów:

  • WIBOR (Warsaw Interbank Offered Rate) – średnia stopa oprocentowania kredytów oferowana w Warszawie,

  • WIBID (Warsaw Interbank Bid Rate) – średnie oprocentowanie, jakie bank gotów jest zapłacić za pozyskiwany depozyt,

  • Overnight (O/N) – termin jednodniowy. Bank pożyczający pieniądze otrzymuje je w dniu zawarcia transakcji, a zwraca w następnym dniu roboczym

  • Tom/next (T/N) – termin jednodniowy, ale pieniądze docierają do banku biorącego depozyt dopiero następnego dnia po transakcji, a zwracane są w kolejnym dniu roboczym

  • Spot/next (S/N) – dotyczy także transakcji jednodniowych, ale bank dający lokatę przekazuje pieniądze dopiero w drugim dniu roboczym po zawarciu umowy, a zwrotu domaga się następnego dnia roboczego.


Stawki WIBOR i WIBID wyliczane są także dla 1 tygodnia (1W), 2 tygodni (2W), 1 miesiąca (1M), 2 miesięcy (2M) i 3 miesięcy (3M).



  1. Operacje banków na rynku krótkoterminowych papierów publicznych

Najprostsze formy operacji rynku pieniężnego to depozyty i lokaty. Powodują one przepływ pieniądza na określony z góry termin.


Certyfikaty depozytowe – forma inwestowania wolnych kapitałów atrakcyjniejsze niż zwykły depozyt, ze względu na płynność certyfikatu. Jest wystawiany na okaziciela, może być instrumentem obrotu wtórnego.
Weksle (bony) skarbowe – krótkoterminowe zobowiązania skarbu państwa zaciągane dla pokrycia deficytu budżetowego. Instrument o bardzo wysokiej płynności na krajowym rynku pieniężnym. Podstawowe operacje repo i reverse repo.

Weksel skarbowy (bon skarbowy) – T-bill, treasury bill – krótkookresowy, niegwarantowany weksel skarbu państwa emitowany na okresy od tygodnia do roku. Najczęściej wykorzystywany przez bank centralny w operacjach otwartego rynku. Cechą tego instrumentu jest bardzo duża płynność, na okaziciela, o bardzo niskim stopniu ryzyka, dyskontowe (sprzedawane przez emitenta po cenie niższej od ich wartości nominalnej, po jakiej są wykupywane w terminie zapadalności). Emituje je Ministerstwo Finansów, a agentem na rynku pierwotnym jest NBP. Od 1994 roku mają postać niematerialną (występują w formie zapisu elektronicznego w Centralnym Rejestrze Bonów Skarbowych). Okresy zapadalności to: 8, 13, 26, 39 i 52 tygodni. Nominały: 10 tys. 100 tys. i 1 mln zł. Sprzedaż na rynku pierwotnym odbywa się na zasadzie przetargu raz w tygodniu między NBP a bankami komercyjnymi mającymi status market-markera. Są one pośrednikiem dla innych podmiotów.


Akcje – odzwierciedlenie części kapitału akcyjnego banku

Cena akcji:



  • nominalna – to, co pisze na akcji x ilość szt. = kapitał akcyjny

  • emisyjna – cena sprzedaży nowej emisji, nie może być mniejsza od nominalnej

  • rynkowa – na rynku wtórnym

Akcje mogą być gotówkowe i aportowe (najczęściej imienne), zwykłe i uprzywilejowane:

prawo głosu,

dywidenda: wysokość lub pierwszeństwo wypłaty,

likwidacja spółki – pełna kwota akcji (likwidacja = spłata długów, upadłość = bez spłaty długów),

na okaziciela

imienne


złota – z prawem veta, bez głosu tej akcji nie można podjąć prawomocnej uchwały. Jest to akcja imienna.

Świadectwo depozytowe = dokument potwierdzający złożenie akcji w banku lub centralnym rejestrze papierów wartościowych.

Świadectwo tymczasowe = potwierdza wniesienie częściowej opłaty akcji na okaziciela

Świadectwo założycielskie = wydawany jest założycielom spółki za założenie spółki, pełne prawa do dywidendy.
Obligacje – dłużne papiery wartościowe, potwierdzające zaciągnięcie pożyczki w określonej kwocie.

skarbowe – skarbu państwa (1 do 4 lat)

komunalne – miasto, gmina (do 10 lat)

przedsiębiorstw – (1 do 3 lat)

krótko (do roku) i długoterminowe.

zabezpieczone i niezabezpieczone

zastawem lub hipoteką

gwarancje skarbu państwa, NBP, banków o kapitale min. 10 mln euro

poręczenie urzędu gminy

częściowo zabezpieczone – dotyczy tylko kwoty obligacji bez odsetek.


Listy zastawne – emitowany przez banki hipoteczne na okaziciela, przynoszące stałe dochody, zabezpieczone na hipotece nieruchomości, która jest przedmiotem kredytowania przez bank.
Operacja repo – przeprowadzana dla pozyskania kapitału krótkoterminowego. Polega na sprzedaży bankowi centralnemu papierów wartościowych z umownym zobowiązaniem do ich wykupu w określonym terminie.

Operacje reverse repo – polegają na odwróceniu kolejności ich przebiegu, tzn. kupnie papierów wartościowych z ich odsprzedażą w przyszłości. Są to operacje krótkoterminowe, przeważnie dzienne, ale spotyka się również operacje o dłuższym terminie – do 6 miesięcy.


  1. Operacje banków na rynku walutowym


Międzynarodowej wymianie towarowej towarzyszą operacje finansowe między wieloma krajami o różnych walutach i zwyczajach, a także o różnych zasadach prawnego zabezpieczenia wierzytelności, co wywołuje powstawanie ryzyka. Banki pełnią rolę pośrednika w transakcjach międzynarodowych, minimalizując to ryzyko. Banki odgrywają również aktywną rolę w kształtowaniu sposobów zapłaty za pomocą odpowiednich instrumentów, do których można zaliczyć kredytowanie transakcji handlu zagranicznego, akceptowanie i dyskontowanie weksli oraz udzielanie gwarancji bankowych.
Kurs walutowy w gospodarce rynkowej oddziałuje bezpośrednio na ceny usług i towarów w imporcie oraz eksporcie. Kursy walut i dewiz są ceną płaconą w walucie krajowej za jednostkę lub na 100 jednostek waluty obcej. Kursy ogłasza się w tabelach kursów. NBP podaje kurs średni, ale banki mogą rozliczać się między sobą po tzw. kursie transakcyjnym, odchylającym się od średniego. W operacjach międzynarodowych obok ryzyka handlowego pojawia się tak zwane ryzyko kursowe, na które narażone są banki przeprowadzające operacje walutowo-dewizowe. Aby zabezpieczyć się przed tym ryzykiem banki stosują zabezpieczenia:

  • swap (operacja polegająca na równoczesnym zawarciu transakcji terminowej i kasowej w identycznej walucie i sumie)

  • sprzedaż obcej waluty z prawem odkupu (różni się od swap tym, że nie ustala z góry kursu odkupienia waluty),

  • arbitraż walutowy (polega na wykorzystaniu wahań kursu dewiz występujących z różną intensywnością na poszczególnych rynkach)


Rozliczenia dewizowe są bezgotówkową formą rozliczeń. Wśród rozliczeń dewizowych można wyróżnić zlecenia płatnicze bezwarunkowe (czeki, akredytywy pieniężne) lub uwarunkowane (inkaso dokumentowe, akredytywa dokumentowa).
Banki krajowe – mają za granicą banki korespondencyjne (banki zagraniczne – partnerzy w rozliczeniach).

Rachunek banku krajowego prowadzony w banku zagranicznym to rachunek NOSTRO.

Rachunek banku zagranicznego w banku krajowym to rachunek LORO.

Na tych rachunkach jest obowiązkowa rezerwa dewizowa.



WALUTA – oficjalny znak pieniężny, który jest prawnym środkiem płatniczym w kraju.

DEWIZY – pieniężne należności.

Waluty, dewizy, papiery wartościowe wystawione w obcych walutach to wartości dewizowe.



Kurs walutowy – cena, jaką musimy zapłacić za walutę.
Formy rozliczeń pieniężnych bezgotówkowych w obrocie międzynarodowym:

uwarunkowane – akredytywa dokumentowa, inkaso dokumentowe, płatność nastąpi, gdy wierzyciel przedstawi odpowiednie dokumenty,

nieuwarunkowane – polecenie wypłaty za granicą, czeki (podróżnicze, bankierskie), karta płatnicza.



  1. Rodzaje kredytów bankowych


Rodzaje kredytów:


  • Konsumpcyjne – dla ludności, na bieżące potrzeby, z rachunków bieżących

  • Obrotowe – dla firm (odpowiednik k. konsumpcyjnego), na finansowanie bieżącej działalności firmy

  • Inwestycyjne – na zwiększenie rozmiarów przedsiębiorstwa, na rozwój infrastruktury, na nowe wyposażenie

  • dyskontowe – polega na wykupie weksla przed terminem jego realizacji

  • akceptacyjne – polega na akceptowaniu weksli ciągnionych (trasowanych) na klienta

  • lombardowe – udzielane pod zastaw papierów wartościowych

  • hipoteczne – ich cechą charakterystyczną jest zabezpieczenie hipoteczne

  • faktoring – skup wierzytelności wymagalnych lub niewymagalnych (przedawnionych lub nieprzedawnionych), wierzytelność kupowana po kwocie niższej przez bank

  • leasing – bank nie jest leasingodawcą, jest udziałowcem leasingodawcy, może też finansować leasingodawcę jak i leasingobiorcę

  • zobowiązaniowe – bank zobowiązuje się do pewnego świadczenia (poręczenia i gwarancji); bank gdy podpisuje umowę nie musi postawić pieniędzy do dyspozycji klienta, zrobi to, gdy klient nie wywiąże się ze swojego zobowiązania.

  • zabezpieczone lub niezabezpieczone


Operacje kredytowe można klasyfikować pod względem płynności i metod udzielania kredytu oraz jego celu.

W przypadku płynności, istotny jest termin, na jaki bank udziela kredytu. Wg tego kryterium banki rozróżniają następujące kredyty:

  • krótkoterminowe, udzielane na okres do 1 roku,

  • średnioterminowe, z terminem spłaty od 1 do 3 lat,

  • długoterminowe, z terminem spłaty powyżej 3 lat.

Kredyty mogą być udzielane na wyraźnie określone cele. Np. kredyty inwestycyjne finansują określone zamierzenia inwestycyjne, kredyty obrotowe finansują działalność eksploatacyjną itp.

Podział kredytów konsumpcyjnych i obrotowych:

  • na rachunku bieżącym – kredyt występuje w ramach istnienia rachunku bieżącego, czyli mamy możliwość zrobienia debetu i kredytu w tym rachunku; kredyt może być odnawialny (otwarty lub inblanco – ustalony limit, do którego możemy zaciągnąć kredyt) lub nieodnawialny (przydzielany jednorazowo)


  • w rachunku kredytowym – osobny rachunek, na którym ewidencjonowane są obroty dotyczące kredytu: przydzielenie kredytu, spłata kredytu, transze kredytowe, linia kredytowa; kredyty są ściśle celowe; mogą być sezonowe; mogą być zaciągnięte w banku, w którym nie mamy konta



  1. Procedury kredytowe stosowane przez banki


Polskie prawo bankowe uzależnia przyznanie kredytu od zdolności kredytowej kredytobiorcy, rozumianej jako zdolność do spłaty zaciągniętego kredytu wraz z odsetkami z umownych terminach. Banki zawiązują z klientami stosunki umowne, w których obie strony mają zagwarantowane prawa i sprecyzowane obowiązki. Kredytobiorcy zobowiązują się do spełnienia warunków określonych przez bank, a także do udostępnienia informacji niezbędnych do oceny przez bank ich zdolności kredytowej oraz wyników działalności. Banki zobowiązują się do obsługi operacji pieniężnych i udzielania kredytów na określonych warunkach.

Umowa kredytowa ma charakter cywilnoprawny i musi być zawarta pisemnie. Prawo bankowe określa jej niezbędne elementy, istotne dla ewidencji operacji kredytowej, jak:

  • strony umowy,

  • kwota kredytu,

  • termin lub terminy (transze) wypłacenia środków pieniężnych kredytobiorcy,

  • termin spłaty i oprocentowanie kredytu,

  • wysokość prowizji,

Ponadto umowa może określać sposób wykorzystania kredytu, realizowanie zleceń na rzecz osób trzecich itp.

Banki ograniczają ryzyko kredytowe wynikające z ewentualnego opóźnienia zwrotu kredytu i należnych odsetek, dokonując selekcji wniosków kredytowych klientów na podstawie analizy stanu majątkowego kredytobiorcy. Domagają się także od kredytobiorcy złożenia odpowiednich zabezpieczeń zwrotu kredytu.


Stosuje się następujące zabezpieczenia kredytów:

Majątkowe swoich roszczeń możemy dochodzić do wysokości majątku będącego przedmiotem zastawu, nie możemy dochodzić z majątku osobistego danej osoby (dłużnika)


  • hipoteka – zabezpieczenie na nieruchomości np. budynek, grunty; osoba wpisana jako pierwsza na hipotekę dochodzi swoich praw jako pierwsza

  • zastaw – ruchomości np. samochód, dzieła sztuki, maszyny, licencje; osoba wpisana jako ostatnia dochodzi swoich praw jako pierwsza

  • blokada środków pieniężnych – brak możliwości dysponowania środkami pieniężnymi znajdującymi się na rachunku bankowym (np. gdy zablokuje je syndyk skarbowy)

  • przewłaszczenie na zabezpieczenie – najlepsza, ale najkosztowniejsza forma zabezpieczenia; przeniesienie notarialne prawa własności do pewnej rzeczy na czas udzielania kredytu do momentu jego spłaty; po spłacie następuje ponowne notarialne przeniesienie prawa własności na kredytobiorcę; kredytobiorca ponosi wszystkie koszty usług notarialnych

  • OSOBISTE (osobowe) – dochodzimy roszczeń z całego majątku dłużnika

  • poręczenie – osoba poręczająca ma prawa dłużnika tzn. może dochodzić swoich roszczeń przed sądem; jeśli umowa kredytowa jest nieważna poręczenie dalej jest ważne

  • gwarancja – jeśli umowa kredytowa jest nieważna to gwarancja też jest nieważna

  • cesja – przelew praw do określonej należności (wierzytelności)

  • weksle – (akcepty, weksle inblanco), papier wartościowy, w którym dana osoba potwierdza zaciągnięcie określonej pożyczki.



  1. Ocena zdolności kredytowej jako forma ograniczenia ryzyka kredytowego



Badanie zdolności kredytowej ma na celu określenie w każdym postępowaniu o przyznaniu kredytu stopniu ryzyka, na jakie jest narażony bank. Rodzaje tego ryzyka:

ryzyko


aktywne pasywne

straty utraty utraty zmiany zmiany zmiany

płynności zabezpieczenia procentu kursu wartości

walutowego pieniądza




Ryzyko pasywne jest w dużym stopniu niezależne od banku i w większości przypadków może być przez bank skompensowane. Natomiast ryzyko aktywne wynika z niepewności, czy przyszły kredytobiorca jest potencjalnie zdolny do spłaty kredytu wraz z procentami.
Badanie zdolności kredytowej w zależności od tego, czy odnosi się do osób fizycznych, czy do osób prawnych ma pewne cechy specyficzne. W pierwszym przypadku, przy udzielaniu kredytu konsumpcyjnego większą rolę przypisuje się tzw. indywidualnej analizie osoby kredytobiorcy.
Analiza zdolności kredytowej osoby fizycznej
W tym przypadku banki muszą dysponować odpowiednimi danymi statystycznymi i wskaźnikami pozwalającymi na ocenę kredytobiorcy. Metoda, którą można tu zastosować jest określana jako credit-scoring. Polega ona na tym, że przy udzielaniu kredytu konsumpcyjnego uwzględnia się fakt, iż ryzyko kredytowe jest związane z osobistymi cechami kredytobiorcy.
Należy podjąć takie czynności jak:

  • Sprawdzenie, czy osoba starająca się o kredyt jest zdolna do czynności prawnych

  • W przypadku, gdy kredytobiorca jest zdolny do czynności prawnych, następuje badanie jego zdolności kredytowej

  • Przy badaniu zdolności kredytowej osób fizycznych konieczne dane zostają podzielone na osobiste i gospodarcze. Dane mogą być częściowo zawarte na wniosku kredytowym.


Dane osobiste kredytobiorcy obejmują informacje:

  • Stan rodzinny (wiek, płeć, stan cywilny, liczba dzieci, konieczność opieki nad innymi osobami)

  • sytuacja mieszkaniowa (adres, czas zamieszkania, posiadanie telefonu)

  • zatrudnienie (zawód, pracodawca, czas zatrudnienia)

  • ocena wyglądu dokonana przez pracownika bankowego (ubiór, sposób wyrażania się, zachowanie, powierzchowność)

Dane o sytuacji majątkowej kredytobiorcy obejmują informacje o jego:

  • majątku (dom, auto, oszczędności)

  • dochodach (wysokość zarobków, inne dochody)

  • stałych zobowiązaniach (czynsz, ubezpieczenie, alimenty)

  • zaciągniętych wcześniej kredytach

  • posiadanym zabezpieczeniu (kosztowności, papiery wartościowe, nieruchomości)

Opierając się na tych danych można dokonać odpowiednich obliczeń, które ułatwią podjęcie decyzji kredytowej. U podstaw tej metody leży założenie, że istnieje powiązanie między odpowiednią cechą kredytobiorcy a stopniem ryzyka przy udzielaniu danego kredytu. Zależność ta jest kwantyfikowana na podstawie danych z lat ubiegłych o stopniu niewypłacalności poszczególnych kredytobiorców obarczonych odpowiednimi cechami.


Metoda credit-scoring stanowi próbę zaktywizowanie metod oceny solidności kredytowej kredytobiorcy. Następuje to poprzez ustalenie tych jego cech, które mają pozytywny wpływ na spłatę kredytu. Następnie ustalane jest ryzyko kredytowe poprzez odpowiednie uszeregowanie punktów „otrzymywanych” przez przyszłego kredytobiorcę za każdą pozytywną cechę. Im mniejsze jest ryzyko, tym liczba punktów jest większa. Jeżeli ogólna suma punktów przekracza ustaloną liczbę minimalną (cut-off score), kredytobiorca otrzymuje kredyt. W przeciwnym wypadku następuje odmowa.
W całym tym postępowaniu istotną rolę odgrywają ustalenia w zakresie wag poszczególnych czynników (cech). Ustala się je na podstawie danych z poprzednich lat. I tak np. w poprzednich latach właściciele telefonów byli lepszymi płatnikami aniżeli ci, którzy telefonów nie posiadali, to tym samym jest to cecha pozytywna dająca punkty dodatnie. Jeżeli zaś wszyscy kredytobiorcy-posiadacze telefonów byli dobrymi płatnikami, to waga tej cechy będzie większa niż wagi innych cech, które nie były tak powiązane z solidnością kredytobiorcy.

Analiza zdolności kredytowej przedsiębiorstwa

Także musi dać odpowiedź na pytania, które charakteryzują stosunki między bankiem a pożyczkobiorcą:



  • czy ryzyko kredytowe nie przekracza ustalonej, możliwej do przyjęcia wielkości

  • czy ryzyko to ma charakter długotrwały, tzn. czy będą dokonywane dalsze operacje na rzecz tego klienta

  • czy bank będzie miał do czynienia z klientem ekspansywnym, w którego rozwoju będzie mógł partycypować

  • czy bank będzie musiał liczyć się także z konkurencją innych banków



Ocenę zdolności kredytowej należy uważać za czynność polegającą na przetworzeniu informacji.

Popyt banku na informację

Zaopatrzenie w informacje przez źródła informacji

Analiza zdolności kredytowej

Ocena zdolności kredytowej

Określenie popytu przez analizę

W związku z tym, że proces informacyjny nie jest doskonały banki podejmują pewne czynności, żeby nie dopuścić do zbyt daleko idących nieścisłości. Do takich czynności można zaliczyć:



  • korzystanie z wielu źródeł informacyjnych wzajemnie się kontrolujących

  • podział pracy przy dokonywaniu analizy i oceny klienta

  • wprowadzenie odpowiednich form analizy i przymus ich stosowania

  • regularna kontrola sytuacji kredytobiorcy na podstawie aktualnych materiałów

  • nieregularna kontrola wewnętrzna działania grup analizujących i oceniających, przeprowadzania przez komórki kontroli

Z tego wynika, że badanie zdolności kredytowej nie jest jednorazową analizą i oceną przed udzieleniem kredytu, ale stale powtarzanym procesem, który realizują różne działy banku.


Źródła zaopatrzenia w informacje:


źródła



wewnętrzne

zewnętrzne

Stan dotychczasowy

Znane dla banku dane o majątku

Dane porównawcze z branży kredytobiorcy

Informacje od osób trzecich

Informacje własne kredytobiorcy

Sposób negocjowania

Planowanie potrzeb

Wykorzystanie kredytu

Terminowość płatności

Wykorzystanie konta

Stosunki z klientami

Informacje urzędowe

Referencje

Informacje z biur wywiadowczych

Skład zarządu

Zabezpieczenia

Bilans roczny

Założenia planowe

Przy dokonywaniu analizy zdolności kredytowej przedsiębiorstwa bank bierze pod uwagę następujące elementy:



  • dotychczasową działalność kredytobiorcy

  • dane otrzymane od osób trzecich

  • wyniki bilansu rocznego kredytobiorcy

Ponadto – w przypadku uznanych przez bank za konieczne – przeprowadza się analizę zabezpieczenia kredytu.


Analiza dotychczasowej działalności kredytobiorcy


  1. ocena osobowości I prezentacji kierownictwa przedsiębciorcy pożyczkobiorcy. Kwalifikacje fachowe kierownictwa, jego zdolność do negocjacji, umiejętność dążenia do celu itp. cechy pozytywne są najważniejszym elementem oceny przedsiębiorstwa. Solidność partnera to podstawa do udzielenia kredytu bez zabezpieczenia – “kredyty blanco to najlepsze kredyty”

  2. ocena solidności, fachowości, punktualności w sporządzaniu informacji I ich dostarczaniu do banku

  3. ocena wiarygodności przewidywań finansowych I inwestycyjnych przedsiębiorstwa. Wątpliwości banku mogą wynikać z oceny dotychczasowego stanu wykorzystywania konta (stałe przekraczanie bądź niewykorzystywanie przyznanego limitu)

  4. ocena solidności klienta na podstawie wpłat I wypłat z konta bankowego (regularność I terminowość pokrywania zobowiązań, formy regulowania zobowiązań, płatności podatkowe, podział zysku, wydatki na cele osobiste). Przedmiotem szczególnej uwagi powinny być wszystkie odchylenia od przyjętych norm, jak odwołanie weksla, wystawianie nie pokrytych czeków, protest weksli, zapytania, czy płatność na rachunkach już nastąpiła. Elektroniczna technika obliczeniowa stwarza możliwość stałego obserwowania salda kredytobiorcy (przeciętne, minimalne, maksymalne itd.). Natomiast wszelkie nietypowe zachowanie się klienta powinno być przedmiotem indywidualnej, krytycznej obserwacji ze strony pracownika bankowego. Wyniki obserwacji prowadzonej tak przez maszynę, jak I przez pracownika powinny być zgłaszane do kierownika komórki kredytowej.

  5. ocena wszelkich zapytań na temat klienta ze strony osób trzecich, takich jak: banki (sygnał o konkurencji w udzielaniu kredytu), nowy partner kredytobiorcy (sygnał o ekspansji klienta), starzy partnerzy kredytobiorcy (sygnał o trudnościach finansowych klienta).


Analiza danych otrzymanych od osób trzecich
Dane:

  • urzędowe: onieruchomościach (hipoteka), z rejestru handlowego, rejestru statków morskich

  • z instytucji trudniących się gromadzeniem danych o przedsiębiorstwach (wywiadownie)

  • od partnerów kredytobiorcy, referencje od innych banków, opinia głównych księgowych, itp.


Analiza bilansu rocznego kredytobiorcy
Podstawa wszelkich informacji gromadzonych przez bank!
Bank ma prawo I obowiązek uzależnić udzielenie kredytu od przedstawienia przez kredytobiorcę rocznego bilansu.
Analiza bilansu powinna koncentrować się na 3 następujących dziedzinach:

  1. wynik finansowy – uzyskanie następujących informacji:

    • jak został osiągnięty wynik finansowy, co było źródłem tych osiągnięć, jak duże były podatki, jak ten wynik się kształtuje w stusunku do roku poprzedniego I do wyników osiągniętych przez podobne przedsiębiorstwo

    • jak wykorzystano osiągnięty zysk, jaka część pozostała w przedsiębiorstwie a jaka została przejęta na prywatne potrzeby przedsiębiorcy, jak ten podział wyglądał w roku poprzednim I jak kształtuje się w podobnych przedsiębiorstwach

  2. struktura bilansu – koncentruje się na 3 dziedzinach:

  • strukturze majątku, który posiada kredytobiorca (czy jego kapitał odbiega od struktury w przedsiębiorstwie tej branży)

  • strukturze kapitału, a przede wszystkim wielkości udziału kapitału własnego w całości kapitału (bilansu)

  • wzajemnym stosunku między pojedynczymi elementami strony aktywnej a pojedynczymi elementami strony pasywnej. U podstaw tej analizy, która ma ocenić stopień płynności przedsiębiorstw oraz stopień pokrycia środków trwałych (inwestycji) przez kapitał własny, stoi teza, że określone pasywa powinny finansować określone aktywa

  1. trend rozwojowy – ma podstawowe znaczenie dla oceny przedsiębiorstwa I banku. Koncentruje sie na:

  • wielkość I struktura wzrostu majątku przedsiębiorstwa

  • struktura wzrostu kapitału posiadanego przez przedsiębiorstwo

  • zestrojenie zmian majątkowych I kapitałowych w przedsiębiorstwie


Analiza zabezpieczenia kredytu
Zabezpieczenie kredytu stosowane przez banki stanowią: zastaw przedmiotów wartościowych, ustanowienie hipoteki, cesja należności I ubezpieczenia oraz poręka.
W stabilnych warunkach gospodarczych większość kredytów jest udzielana in blanco
– bez zabezpieczenia. Jeśli natomiast bank uzna, że konieczne jest stosowanie zabezpieczenia, należy ustalić w jakim stopniu kwota kredytu ma być zabezpieczona I jakie rodzaje zabezpieczenia mają być wykorzystane.
Ocena zabezpieczenia powinna określić, czy bank będzie mógł dokonać likwidacji tego zabezpieczenia, w jakim terminie może to nastąpić I jaką cenę będzie można uzystać przy spieniężeniu przedmiotu.
Zabezpieczenie nie jest pełną gwarancją dla banku!!! Łączy się także z niepewnością co do możliwej likwidacji zabezpieczenia po przewidywanej cenie.
Metoda punktowa
Banki stosują ją do oceny zdolności kredytowej. Polega ona na tym, że wielkościom poszczególnych wskaźników, charakteryzujących działalność podmiotów gospodarczych, przypisuje się określoną liczbę punktów, co spełnia także rolę wag tych wskaźników.
Każdy bank dokonuje według własnego uznania wyboru wskaźników I kryteriów określających sytuację ekonomicznę swoich klientów. Następnie poszczególnym cechom przedsiębiorstwa (wskaźniki) I stopniu ich realizacji przypisuje sie określoną liczbę punktów. W ten sposów zostaje ustalona punktacja od zera (minimum) do maksimum (max. liczba pkt.). Zsumowanie tych punktów dla każdego kredytobiorcy tworzy łączną ocenę określoną punktowo. W zależności od liczby punktów jaką osiągnął klient banku, zostaje on zaliczony do odpowiedniej kategorii kredytobiorców. Dla każdej kategorii bank ustala inne warunki kredytowania. Mała liczba punktów oznacza dla banku wysokie ryzyko I może być rekompensowana wyższymi odsetkami od kredytu.
Metoda punktowa pozwala na większe zobiektywizowanie oceny przedsiębiorstwa. Jednocześnie ta metoda jest odbiciem preferencji banku, który udziela kredytu (wybór wskaźników, wag), a także, iż wielkości osiągnięte za pomocą tej metody mogą być bardzo zróżnicowane w zależności od przynależności branżowej ocenianego przedsiębiorstwa. Dlatego też celowe jest odniesienie tych danych do średnich w tej branży.


  1. Regulacje prawne dotyczące dopuszczalnej koncentracji ryzyka kredytowego.


RYZYKO

Klienci wg ryzyka podzieleni zostali na:

‘I’ grupę klasową; najbardziej godną zaufania. Są to: banki centralne, rządy, parlamenty, bankowy fundusz gwarancyjny, NBP, Skarb Pań., wiarygodne giełdy papierów wartościowych; są one najmniej ryzykowne.

‘II’ :banki z siedzibą w grupie I, banki polskie, władze lokalne, regionalne, państwowe, wiarygodne jednostki z własnym budżetem jak również budżety powiatów i gmin.

‘III’ podmioty nie z I i II gr., czyli klienci.
PROCENTOWE WAGI RYZYKA

Waga ryzyka 0%: Kasa, Należności od podmiotów klasy I, Należności od podatników klasy II (kwota pieniężna przelana na rachunek banku, gwarancjami, poręczeniami udzielonymi przez podmiot klasy I, dłużnymi papierami wartościowymi, których emitentem był podmiot kl. I,.)

20% -należności od podmiotów klasy I w części nie objętej wagą ryzyka 0%, należności od podmiotów gr. III w części nie objętej wagą ryzyka, 0% i 20% ale zabezpieczonej gwarancjami lub papierami wartościowymi podmiotów klasy II, dłużne papiery wartościowe podmiotów klasy II.

50% -należności podmiotów kl. III w części nie objętej wagami ryzyka 0% i 20% ale zabrane hipoteką ustanowioną na nieruchomości, którą dłużnik zamieszkuje albo oddał w najem, Poręczeń o charakterze rozrachunkowym,

100% -należności nie objęte wagami ryzyka 0,20,50%, pozostałe papiery wartościowe, udziały i inne składniki funduszy własnych innych podmiotów nie pomniejszające funduszy własnych banku, pozostałe aktywa nie pomniejszające wartości funduszy własnych banku.

Gdy spada współczynnik należy zwiększać fundusze, wtedy akcjonariusze wpłacają środki na konta fundacji własnych.





  1   2   3   4   5


©operacji.org 2019
wyślij wiadomość

    Strona główna