I zagadnienia wstępne 1 systematyka przedmiotu



Pobieranie 3,02 Mb.
Strona1/14
Data28.12.2017
Rozmiar3,02 Mb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   14


I. ZAGADNIENIA WSTĘPNE
1) systematyka przedmiotu

-pojęcia ogólne

-rys historyczny

-źródła prawa międzynarodowego

-podmioty prawa międzynarodowego

-sprawy terytorium

-sprawy ludności: obywatelstwo, status prawny cudzoziemców, ekstradycja, azyl terytorialny i dyplomatyczny,

międzynarodowa ochrona praw człowieka

-prawo dyplomatyczne i konsularne

-organizacje międzynarodowe: ONZ i organizacje wyspecjalizowane, Rada Europy, WE, OECD.

-spory międzynarodowe: MTS, Trybunał Sprawiedliwości WE, Europejski Trybunał Praw Człowieka w Strasburgu

-prawo konfliktów zbrojnych: prawo przeciw wojenne, prawo wojenne, prawo humanitarne, prawo karne wojenne


2) miejsce prawa miedzynarodowego wśród dyscyplin prawniczych - geneza nazwy prawo międzynarodowe

-początkowo używano określenia prawo narodów, wywodzące się z łacińskiego terminu ius gentium

-na przełomie XVI/XVII w. F.Suarez zaczął posługiwać się terminem ius inter gentes

-w końcu XVII w. prof. Oxfordu R.Zouche również przyjął nazwę ius inter gentes w odróżnieniu od ius gentium używanego

w znaczeniu prawa cywilnego

-w 1870 r. J.Bentham po raz pierwszy zastosował termin ,,prawo międzynarodowe” - international law

-PMP pojawiło się jako przedmiot uniwersytecki w XVIII w. (2 poł. XVIII w. początek PMP - na UJ)

-do języka polskiego nazwę tę wprowadził Franciszek Kasparek (UJ) w końcu XIX w. - stworzył pracę o roli Polaków w

„uprawie prawa międzynarodowego”

-w latach 1915 i 1916 pojawiły się pierwsze polskie podręczniki prawa międzynarodowego (J.Makowski, Z.Cybichowski)

-wedle polskiej Konstytucji z 1997 r. ratyfikowane umowy międzynarodowe stanowią źródło prawa powszechnie obowiązującego
3) nazwa p.m.

-prawo międzynarodowe publiczne

-prawo narodów - naród jako synonim państwa

-Law of Nations (ang), droit des gens (fr), Völkerrecht (niem)


4) pojęcie prawa międzynarodowego

Prawo międzynarodowe - normy prawne, które wyrosły na podłożu stosunków międzynarodowych i są ich odbiciem.

Prawo międzynarodowe - jest zespołem norm regulujących stosunki między państwami, niepełna definicja

-podmiot - państwo

-funkcja - regulowanie stosunków międzynarodowych

funkcje (przedmiot) prawa międzynarodowego - najważniejsze zadania:

-utrzymanie międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa

-tworzenie reguł współpracy państw
5) definicja

Prawo międzynarodowe publiczne jest to



zespół norm prawnych regulujących stosunki międzynarodowe między państwami i innymi podmiotami tego prawa

(organizacje międzynarodowe, Stolica Apostolska, Suwerenny Zakon Maltański, narody walczące o niepodległość)


Prawo międzynarodowe - zespół norm regulujących stosunki międzynarodowe w szerokim znaczeniu,

tzn. stosunki między państwami oraz państwami a innymi podmiotami

(tzn. różnymi, niezależnymi od siebie i nie podlegającymi jakiejś wspólnej władzy państwowej podmiotami).
6) charakter prawa międzynarodowego

Prawo międzynarodowe publiczne to przede wszystkim prawo umowne choć, prócz umów, istnieją także m.in.:

-zwyczaj międzynarodowy

-uchwały organizacji międzynarodowych

-akty jednostronne

-orzecznictwo trybunałów międzynarodowych


7) prawo międzynarodowe powstaje na różnych płaszczyznach

-uniwersalnej - w tworzeniu norm uczestniczy większość państw, organizacji międzynarodowych

-regionalnej - tworzone przez społeczności regionalne, pod auspicjami organizacji międzynarodowych o charakterze regionalnym,

jak Rada Europy, OPA, OJA

-bilateralnej - w drodze dwustronnych umów międzynarodowych lub zwyczaju międzynarodowego
8) atrybuty PMP

-prawo tworzone przez podmioty, są one jednocześnie adresatami norm tego prawa

-główni uczestnicy tego procesu to państwa, ale jego inicjatywa często na forum organizacji międzynarodowych

-w ONZ jest komisja Prawa Międzynarodowego, która przygotowuje projekty prawa międzynarodowego podlegające później ratyfikacji

-dzięki komisji dokonano unifikacji szeregu działów praw: prawa morza, prawa konsularnego
9) cechy wyróżniające prawo międzynarodowe publiczne

-nie ma organu nadrzędnego, twórcami i adresatami są państwa

-umowa międzynarodowa jest podstawą stanowienia norm

-istotna rola prawa zwyczajowego

-brak hierarchii źródeł prawa

-dopuszczalne są akty jednostronne

-nie ma określonego systemu sankcji międzynarodowych

-sądownictwo nie jest uruchamiane z urzędu


10) CECHY PRAWA MIĘDZYNARODOWEGO
a) zasada równości (formalnej) podmiotów
b) tworzenie prawa międzynarodowego (brak ustawodawcy)

brak typowego ustawodawcy (organów tworzących normy prawne, twórcy i adresaci są ci sami),

jest to głównie prawo umowne - powstaje w drodze umów międzynarodowych (ale też inne źródła)

-podstawą obowiązywania normy prawa międzynarodowego jest zgoda (wyraźna lub dorozumiana) danego państwa, obojętnie w jakiej formie wyrażona

-niesformalizowane i zdecentralizowane

-poprzez zawarcie umowy lub stosowanie danej praktyki (prawo zwyczajowe) - partykularyzm prawa

-w San Francisco w 1945 r. delegacja Filipin wystąpiła z wnioskiem, by ONZ mogła ustanawiać prawa bezwzględnie wiążące - nie przeszło

-Rada Bezpieczeństwa wydaje decyzje - tj. akty stosowania prawa na podstawie Karty NZ, a nie tworzenia

-UE - rozporządzenia są wiążące, ale tylko w państwach członkowskich
c) brak typowych sankcji, brak zorganizowanego przymusu

środków przymusu zmuszających do przestrzegania prawa przez podmioty prawa międzynarodowego

-potępienie wojny, przy jednoczesnej próbie budowy międzynarodowego aparatu przymusu (1-wsza - Liga Narodów - nieudana),

teraz ONZ - ma prawo stosowania przymusu (sankcji) na podstawie decyzji Rady Bezpieczeństwa, ale tylko dla obrony lub przywrócenia pokoju,

ale nie w przypadku każdego naruszenia.
wg S.E. Nahlik - 3 rodzaje sankcji w p.m.:

-sankcje natury psychologicznej - np. poprzez formalna rezolucję czy orzeczenie organu międzynarodowego

-sankcje natury odwetowej - stosowane indywidualnie lub z pomocą innych państw - retorsje i represalia

-sankcje zorganizowane - stosowane przez właściwy organ międzynarodowy:

sankcje organizacyjne (np. wydalenie z organizacji), sankcje gospodarcze, sankcje polityczne, sankcje wojskowe,

stosowanie tych sankcji napotyka na trudności rzeczywistej realizacji (np. słabe państwo, czy brak sprawnego działania ONZ)
d) brak obowiązkowego sądownictwa

-nie ma organu sądowego, który z urzędu wszczynałby postępowanie między państwami, potrzebna jest zgoda na spór

(może zawierać się w klauzuli sądowej zawartej w umowie)

-kiedyś tylko sądy polubowne (arbitrażowe), ad hoc

-teraz - Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości w Hadze (ONZ) - statut MTS stanowi część karty ONZ,

ale można nie być w ONZ, ale być stroną statutu (np. Szwajcaria do 2000 r.)

-Trybunał Arbitrażowy - możliwość natychmiastowego procedowania

-stały - Haga - na podstawie konwencji haskiej o pokojowym rozstrzyganiu sporów (stały sekretariat, listy arbitrów, stały regulamin)

-ad hoc - państwa mają wpływ na skład i procedurę - z reguły podpisuje się umowę o nazwie Kompromis i określa reguły arbitrażu i arbitrów

-sądy międzynarodowe nie mają kompetencji obowiązkowej - państwa muszą wyrazić zgodę, a jeśli ją wyrażą wyrok jest bezwzględnie obowiązujący

-po zaistnieniu sporu - zgoda ex post albo poprzez umowę albo dwa akty jednostronne

(np. uznanie powództwa, czyli zgoda na sądzenie sprawy przez MTS lub TA)



-przed zaistnieniem sporu:

klauzula sporu(MTS)/arbitralna(TA) - jeśli powstaną spory na tle interpretacji lub stosowania danej umowy

klauzula fakultatywna - MTS art. 36 § 2 statutu – możliwość złożenia deklaracji (jest ich ok. 60), że dane państwo wyraża zgodę na kompetencje MTS dla sporów z innym państwem, które też złożyło taką deklarację - MTS wydaje najpierw wyrok kompetencyjny,

tzn. sprawdza czy jest kompetentny do rozpatrywania sprawy


11) stosowanie prawa międzynarodowego i jego moc wiążąca

a) skuteczność - choć jest słaba organizacja przymusu i brak sądownictwa to jednak państwa stosują normy p.m.

b) p.m. jest prawem - bo wszystkie państwa uznają jego istnienie i moc prawną (do p.m. odwołuje się Karta NZ).

Nawet państwa, które łamią p.m. nie negowały jego istnienia.


12) Prawo międzynarodowe jest szczególną dziedziną, bez której niemożliwe byłoby funkcjonowanie, kontakty państw.
13) SPOŁECZNOŚĆ MIĘDZYNARODOWA - ogół państw.

Lech Antonowicz - 3 cechy społeczności międzynarodowej:

a) mała liczba uczestników – ok. 200 (120 w ONZ)

b) równouprawnienie i suwerenność

-suwerenna równość (ONZ wypracował to pojęcie) - 2 definicje (szersza i węższa) w Karcie NZ i jej interpretacja.

-suwerenność w aspekcie zewnętrznym to samowładność, a w aspekcie wewnętrznym to całowładność - teoria C.Berezowskiego.

c) niewielki stopień zorganizowania

14) PODSTAWY OBOWIĄZYWANIA P.M.


a) formalnoprawne

-szkoła prawa natury - uzasadnienie praw zasadniczych p.m. - katalog (5): prawo do istnienia, prawo do niezawisłości, prawo do równości, prawo do czci, prawo do obrotu

-szkoła pozytywna - szkoła woli zgody - uzasadnia całą resztę prawa.

Ehrlich - prawo obowiązuje na zasadzie dobrej wiary, która przejawia się w praktyce państw poprzez zwyczaj międzynarodowy i umowy międzynarodowe.


b) materialnoprawne

pobudki, które powodują by państwo przestrzegało prawa:

-siła - gwarant wykonania niektórych umów, ale jedynie w stosunku do agresora umowa egzekwowana/narzucona siłą może być uznana za zgodną z prawem

-wzajemność - „wobec niewypełniającego nie wypełniaj”; np. nietykalność posłów innych państw

-wspólny interes całej społeczności międzynarodowej - np. prawo kosmiczne, czy eksploatacja mórz i oceanów poza obszarami państw

(organizacja Dna Morskiego) - dochody dystrybuowane pomiędzy wszystkie państwa świata, ze szczególnym uwzględnieniem państw rozwijających się


15) PMP A PRAWO MIĘDZYNARODOWE PRYWATNE

P.m. prywatne - prawo wewnętrzne poszczególnych państw - zespół norm wskazujących na system prawny właściwy do zastosowania w danym przypadku

(normy kompetencyjne/kolizyjne).
16) stosunek p. m. do prawa wewnętrznego (państwowego) - stosowanie p.m. wewnątrz państwa
a) rozwiązania normatywne (ujęte w dwojaki sposób)

-wychodząc od norm powszechnego prawa międzynarodowego, czyli co p.m. stanowi w tej materii

-wychodząc od prawa wewnętrznego, co prawo wewnętrzne stanowi, ale na przykładzie konkretnego państwa
b) rozwiązania teoretyczne

Problem ten był przedmiotem ustaleń doktryny prawa międzynarodowego (od końca XVIII do pocz. XX w.) W doktrynie ukształtowały się dwie teorie (koniec XIX w):


-dualizm - prekursorzy: Heinrich Triepel, Dionisio Anzilotti, Waltz, wg tej teorii prawo międzynarodowe i prawo wewnętrzne stanowią dwa odrębne systemy prawa zarówno co do podmiotu tworzącego prawo jak i przedmiotu uregulowań.

Zdaniem dualistów prawo międzynarodowe tworzone jest przez państwa i reguluje stosunki między państwami,

natomiast prawo wewnętrzne tworzone jest przez organy ustawodawcze państw i reguluje sprawy występujące na płaszczyźnie krajowej.

Ze względu na odrębność podmiotu i przedmiotu uregulowań niemożliwa jest kolizja między normami prawa miedzy narodowego i prawa wewnętrznego.

Zdaniem Triepela prawo międzynarodowe i prawo wewnętrzne stanowią odrębne systemy norm prawnych. Wyróżniał w prawie wewnętrznym grupę norm międzynarodowo doniosłych i międzynarodowo obojętnych. Normy międzynarodowe doniosłe dzielił jeszcze na sprzeczne z prawem międzynarodowym dzieliły się jeszcze na zakazane i nakazane.

Anzilotti uważał że prawo międzynarodowe i wewnętrzne tworzą odrębne zbiory norm, twierdził ponadto, że interpretacja prawa wewnętrznego powinna być zgodna z pewnymi zasadami prawa międzynarodowego.

Pewną modyfikacją, dualizmu była koncepcja stworzona przez Waltza - pluralizm. Zgodnie z tą teorią istnieje prawo międzynarodowe pochodne,

które powstaje dzięki przyzwoleniu państw i może w pewnych sytuacjach ingerować w ich wewnętrzne stosunki.
-monizm - podstawą tej teorii jest założenie, że prawo międzynarodowe i prawo wewnętrzne stanowią jeden system prawny (zakładano jedność obu systemów).

W zależności od sposobu ustalenia hierarchii między normami prawa międzynarodowego i prawa wewnętrznego, wyróżnia się: monizm z prymatem prawa wewnętrznego nad prawem międzynarodowym - nurt ten związany jest z tzw. szkołą bońską, reprezentowaną m.in. przez takich uczonych jak P. A. Zornowie, Szmidt, Larson, Jellinek, E.Kaufmann, Wentzl. Zgodnie z tą koncepcją w razie kolizji między tymi normami należy bezwzględnie przyznać pierwszeństwo prawu wewnętrznemu. Niektórzy moniści przyznawali nawet państwu prawo do uchylenia norm prawa międzynarodowego. Koncepcją tą posługiwały się np. faszystowskie Niemcy.



monizm z prymatem prawa międzynarodowego nad prawem wewnętrznym - nurt związany z tzw. szkołą wiedeńską, która reprezentowali m.in. H.Kelsen, A.Verdross, Kuntz, Stell, E.Duguit. Zgodnie z tą koncepcją prawo międzynarodowe jest dominujące ponieważ stanowi efekt uzgodnień między państwami

(na płaszczyźnie ponadpaństwowej ) i dlatego w razie ewentualnych kolizji należy bezwzględnie przyznać pierwszeństwo prawu międzynarodowemu.

Sprzeczność norm prawa wewnętrznego z prawem międzynarodowym może być podstawą uznania tych pierwszych za nieważne
-uznano, że prawo międzynarodowe i prawo wewnętrzne to dwa odrębne systemy prawne, ale mające punkty styczne!
-tendencja zgodnie z która przyznaje się prymat prawu późniejszemu niezależnie od tego czy jest to prawo wewnętrzne czy międzynarodowe
17) metody indukcji (włączenia) norm prawa międzynarodowego do porządku wewnętrznego państwa:

Obowiązek dostosowania prawa wewnętrznego do prawa międzynarodowego - pacta sunt servanda - państwo nie może powołać się na prawo wewnętrzne jako powód nie wywiązania się z zobowiązania (wiele dokumentów międzynarodowych i orzecznictwo, min. art. 27 KW. o prawie traktatów), inaczej prawo międzynarodowe byłoby fikcją.

Nie ma sprzeczności z suwerennością, bo państwo samo decyduje o tym jakie zobowiązania przyjąć.

-z reguły istnieje swoboda w wyborze regulacji

-czasem umowa międzynarodowa z góry określa


a) metody recepcyjne - polegają na tym, że norma międzynarodowa obowiązuje w porządku wewnętrznym państwa jako norma jego prawa państwowego (wewnętrznego):

-transformacja -przekształcenie normy międzynarodowej w normę prawa wewnętrznego. Wyróżnia się transformację generalną (na podstawie reguły ogólnej),

dotyczącą całości lub jakiejś znacznej części porządku międzynarodowego, oraz transformację szczególną (na podstawie określonej kategorii zobowiązań traktatowych),

która odnosi się tylko do pewnych norm prawa międzynarodowego

-powtórzenie - w porządku wewnętrznym państwa powstaje norma o identycznej treści jak norma międzynarodowa
b) metody pozarecepcyjne - polegają na tym, że norma międzynarodowa obowiązuje w porządku wewnętrznym państwa nie traci swojego międzynarodowego charakteru:

-odesłanie - norma wewnętrzna wskazuje jako normę właściwą dla danego stosunku prawnego normę międzynarodową, prawo wewnętrzne odsyła do prawa międzynarodowego ,,o ile umowy nie wskazują inaczej”

-adopcja - normy prawa międzynarodowego traktowane są jako część wewnętrznego porządku prawnego, normy te zostają włączone do wewnętrznego porządku prawnego

z zachowaniem swojego międzynarodowego charakteru

-stosowanie prawa międzynarodowego z jego mocy własnej (ex prioprio vigore) - sam fakt zaciągnięcia zobowiązań na płaszczyźnie międzynarodowej rodzi obowiązek wypełniania tych zobowiązań także na płaszczyźnie wewnętrznej, jeśli są to normy o charakterze samo wykonalnym w przypadku posłużenia się nimi na płaszczyźnie międzynarodowej stosuje się je na płaszczyźnie wewnętrznej.
system anglosaski

-Wielka Brytania - jako część porządku prawnego, ale wg orzecznictwa niektóre wymagają zgody parlamenty

-USA - jako najwyższe prawo krajowe wg SN

18) stosunek prawa międzynarodowego do prawa wewnętrznego w polskim porządku prawnym


a) Konstytucja RP z 2 IV 1997 r.

Na ogół zagadnienie stosowania prawa między narodowego w stosunkach wewnętrznych uregulowane jest w ustawie zasadniczej państwa.

W Polsce uregulowania prawne dotyczące tego zagadnienia znalazły się dopiero w konstytucji z 2 IV 1997 r.

Art. 9 - ,,Rzeczpospolita Polska przestrzega wiążącego ją prawa międzynarodowego” - dotyczy to zarówno norm umownych, jak też innych źródeł (zwyczaj, ogólne zasady prawa, uchwały organizacji międzynarodowych), w innych artykułach konstytucji jest już mowa tylko o umowach międzynarodowych.

Art. 87 ust.1 - wśród źródeł powszechnie obowiązującego prawa wymienia ratyfikowane umowy międzynarodowe, na podstawie tego artykułu ratyfikowane umowy międzynarodowe zostały uznane za źródła powszechnie obowiązującego prawa w Polsce.

Art. 89 ust. 1 - określa pięć kategorii umów międzynarodowych w odniesieniu do których ratyfikacja przez głowę państwa musi być poprzedzona ustawową zgodą parlamentu (tzw. duża ratyfikacja):

-traktaty pokoju, sojusze, układy polityczne i układy wojskowe

-umowy dotyczące wolności, praw i obowiązków obywateli określonych w konstytucji (przede wszystkim umowy z zakresu tzw. międzynarodowej ochrony praw człowieka)

-umowy dotyczące członkowstwa Polski w organizacjach międzynarodowych

-umowy dotyczące znacznego obciążenia państwa pod względem finansowym

-umowy dotyczące spraw uregulowanych w ustawie lub dla których konstytucja wymaga ustawy - kategoria ta budzi największe problemy interpretacyjne, w skrajnym przypadku można uznać, że prawie wszystkie umowy dotykają w jakimś zakresie materii ustawowej



Art.90 - przewiduje szczegółowy tryb upoważnienia do ratyfikacji w odniesieniu , do tych traktatów, które wiążą Polskę z organizacją międzynarodową (której organy zostały wyposażone w pewne uprawnienia organów państwowych.

Artykuł ten został przygotowany z myślą o wejściu Polski do UE.

W odniesieniu do ratyfikacji takiej umowy konstytucja przewiduje alternatywnie: szczególny tryb procedury parlamentarnej

(w obu izbach wymagana jest większość 2/3 przy obecności co najmniej połowy liczby członków izby) lub ogólnonarodowe referendum



Art. 91- określa relację między prawem międzynarodowym a prawem wewnętrznym. Zgodnie z tym artykułem umowa międzynarodowa ratyfikowana za zgodą parlamentu wyrażona w ustawie uzyskuje pozycję nadrzędną nad ustawą jeżeli przepisów tej ustawy nie można pogodzić z przepisami umowy. Należy również przyjąć, chociaż nie wynika to bezpośrednio z konstytucji, że pozostałe umowy międzynarodowe ratyfikowane przez Polskę zajmują miejsce poniżej ustawy.

-ust. 1 - ratyfikowana umowa międzynarodowa po ogłoszeniu staje się częścią porządku prawnego, bezpośrednio stosowana chyba,

że musi być wydana ustawa

-ust. 2 - ma pierwszeństwo

-ust. 3 - prawo stanowione przez organizację, której Polska jest członkiem, ma pierwszeństwo



norma p. m. jako lex specialis w stosunku do prawa wewnętrznego

prawo zwyczajowe - art. 9 K - RP przestrzega wiążącego ją p.m. - ale nie ma pierwszeństwa, tak samo umowy nieratyfikowane
b) inne akty prawne

W związku z powyższymi przepisami konstytucji zostały też przyjęte dwa akty prawne (bez precedensu w polskim porządku prawnym):

-Ustawa o umowach międzynarodowych z 14 IV 2000 r. oraz

-Rozporządzenie wykonawcze do tej ustawy (Rozporządzenie RM z 28 VII 2000 r.)

W obu tych aktach przewidziany jest tryb zawierania przez Polskę umów międzynarodowych:

-warunki podejmowania negocjacji (kto może występować z inicjatywą)

-pełnomocnictwa

-tryb wyrażania przez państwo zgody na związanie się umową

-warunki publikacji umów - obowiązek publikowania umów ratyfikowanych w Dzienniku Ustaw, odtąd staje się częścią krajowego porządku prawnego. „Duża ratyfikacja” powoduje, że taka umowa międzynarodowa jest w razie kolizji nadrzędna w stosunku do zwykłej ustawy, oprócz tekstu polskiego powinien być zamieszczony przynajmniej jeden tekst w obcym języku autentycznym, również obowiązek publikacji wszelkich oświadczeń, zastrzeżeń

i sprzeciwów do umów, niektóre inne umowy mogą być publikowane w Monitorze Polskim

Szczególny tryb przewidziany jest dla umów, w których RP przekazuje organizacji międzynarodowej lub organowi międzynarodowemu kompetencje organów władzy państwowej w niektórych sprawach.

Może to nastąpić w trybie referendalnym bądź ustawa wyrażająca zgodę na ratyfikacje uchwalana jest przez Sejm większością 2/3 głosów w obecności przynajmniej polowy ustawowej liczby posłów oraz przez Senat większością 2/3 głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby senatorów.


19) miejsce prawa wewnętrznego w stosunkach międzynarodowych

a) początkowo STSM uznał, że nie jest powołany do interpretowania prawa wewnętrznego (sprawa z roku 1926 dot. niemieckich interesów na polskim Górnym Śląsku). Zmienił jednak zdanie już w 1929 r. (sprawa pożyczek serbskich i brazylijskich) stwierdzając, że choć nie ma obowiązku znać prawa wewnętrznego, to może być zobowiązany do uzyskania znajomości prawa wewnętrznego. Tzn. że gdy dojdzie do wniosku, że należy zastosować prawo wewnętrzne, powinien je stosować tak jakby było stosowane w tym państwie.

b) powyższe doprowadziło do zmiany art. 38 statutu MTS z „Trybunał stosuje 1. umowy międzynarodowe, ... 2. zwyczaj międzynarodowy ...” na „Trybunał, którego zadaniem jest rozstrzygać zgodnie z prawem międzynarodowym stosuje ...” - czyli rozstrzygać nie wyłącznie na podstawie p.m.

c) p.m. czasem odsyła do prawa wewnętrznego lub wiąże skutki prawnomiędzynarodowe z wewnętrznym prawem,

np. art. 46 KW o prawie traktatów - oczywiste pogwałcenie prawa wewnętrznego widoczne dla innych państw stanowi przyczynę nieważności traktatu.

d) p.m. jest prawem niekompletnym, dlatego czasem konieczne jest odwoływanie się do prawa wewnętrznego

(np. sprawa spółki Barcelona Traction, Light and Power Company dot. osobowości prawnej i uprawnień akcjonariuszy)

e) czasem jednostronna decyzja państwa ma skutki w p.m., np. delimitacja morskich obszarów przybrzeżnych

(sprawa z 1951 w sprawie sporu anglo-norweskiego)
20) komplementarność wewnętrznego i międzynarodowego porządku prawnego

-p.m. i prawo wewnętrzne stanowią odrębne systemy prawne, ale nie są izolowane od siebie, tak w zakresie procesu tworzenia, jak i przedmiotu regulacji i stosowania

-miejsce prawa wewnętrznego w międzynarodowym porządku prawnym określa p.m., a miejsce p.m. w wewnętrznym porządku prawnym określa prawo wewnętrzne.

II. HISTORYCZNY ROZWÓJ PRAWA MIĘDZYNARODOWEGO
Periodyzacja prawa międzynarodowego

Historyczny rozwój prawa międzynarodowego. Okresy:

1) starożytność - od wielkich cywilizacji śródziemnomorskich do upadku cesarstwa zachodniorzymskiego w 496 r.

2) średniowiecze - od końca V w. do przełomu XV/XVI w.

3) I okres czasów nowożytnych - XVI, XVII, XVIII w.

4) II okres czasów nowożytnych - XIX i pocz. XX w. (do I wojny światowej)

5) okres międzywojenny

6) czasy współczesne


1) STAROŻYTNOŚĆ

Nie wytworzyła się społeczność międzynarodowa we współczesnym znaczeniu.

Ideałem było życie w odosobnieniu, państwa starały się być samowystarczalne, dążyły do izolacji, cudzoziemców traktowały jak wrogów.

Pewne kontakty wytworzyły się tam, gdzie istniały państwa powiązane językowo-kulturowo.

Unormowania międzynarodowe powstawały przede wszystkim w ramach stosunków między państwami-miastami greckimi,

w ramach rozbitego państwa chińskiego oraz cesarstwa rzymskiego w dobie podbojów (realizacja idei pax romana, doszło do wytworzenia więzów).

Wielu autorów kwestionowało rozwój p.m. w okresie starożytności. Pewne uregulowania jednak o tym charakterze powstawały na terytoriach, gdzie istniały państwa o podobnym charakterze (państwa-miasta greckie, Cesarstwo Rzymskie, Chiny w okresie rozbicia)
a) Najstarsze dokumenty prawa międzynarodowego

Bliski Wschód - stąd pochodzą najstarsze zachowane dokumenty prawa

-zapis na steli kamiennej

z końca IV tysiąclecia p.n.e. pochodzi traktat między dwoma miastami Mezopotamii: Lagasz (zwycięzcy) i Umma (przegrani), rozstrzygniecie sporu terytorialnego - traktat dotyczył sprawy granicy między tymi państwami-miastami. Uzgodniono przebieg granicy w oparciu o rów i kamień graniczny.

Do zawarcia traktatu mogło dojść w wyniku arbitrażu (mediacji), gdyż kamień został położony przez władcę sąsiedniego miasta Kisz.

-zapis na tablicach glinianych

z 1276 r. p.n.e. pochodzi umowa zapisana na tabliczkach glinianych, które odnaleziono w Tell el Amrna, traktat ten został zawarty między faraonem Ramzesem II a królem Hetytów Hattuszilem IV, miał charakter przymierza obronnego, przewidywał wzajemną pomoc zbrojną w razie buntu niewolników (zawierał normy zapewniające trwałość systemu niewolniczego), napaści na jedno z tych państw, oraz do wzajemnego przekazywania zbiegów z obu państw (tzw. readmisja), był to taki traktat ekstradycyjny oraz readmisyjny.


b) Starożytna Grecja - przejawy prawa międzynarodowego w starożytnej Grecji
Formy opieki nad cudzoziemcami

Najstarsze formy stosunków między państwami - miastami związane były z opieką nad obywatelami innych miast.

-prostatesa - pierwotnie sprawowana była przez prostatesa, który brał cudzoziemców pod swoją opiekę, ułatwiał kontakty handlowe, czynił to jednak w ramach stosunków prywatnych. Rozwijała się instytucja opieki nad przybyszami przez bogatych obywateli (tzw. prostatesa) mająca charakter prywatny, zamożny obywatel, który udzielał ochrony cudzoziemcowi (charakter prywatnoprawny), z własnej inicjatywy, opieka osoby prywatnej, cudzoziemiec mógł liczyć na ułatwienie kontaktów handlowych, odwdzięczali mu się podarkami.

-proksenia - z czasem wykształciła się opieka publiczna - proksenia. Proksen sprawował opiekę w imieniu miasta wysyłającego, ułatwiał kontakty i zapewniał ochronę prawną. Opieka, dzięki której obce państwo zapewniało ochronę własnym obywatelom, pomagają osoby wyznaczone przez obce państwo, też funkcje polityczne (charakter publicznoprawny). Proksenos to osoba, do której zwracało się obce państwo, aby ten opiekował się cudzoziemcami. Z czasem reprezentował interesy obcego państwa. To zalążek opieki dyplomatycznej i konsularnej.


Umowy międzynarodowe zawierane przez państwa-miasta greckie

-symmachie - państwa-miasta greckie zawierały traktaty-przymierza, określały warunki ochrony terytorium przed napaścią z zewnątrz, zwykle wspólna obrona przed Persami, także problemy wewnętrzne (bunty), określały wzajemną pomoc, zazwyczaj traktaty terminowe (zwykle na 50, 100 lat), corocznie odnawiane, najstarsze pochodzą z lat 421, 438 p n.e., tekst takiej umowy utrwalany był na tablicach kamiennych

-symbole - umowy zawierające zgodę na osiedlanie się cudzoziemców, na ich podstawie obywatele innych państw-miast greckich mieli prawo

osiedlania się na terenie innego państwa-miasta (uznać je można za pierwowzór dzisiejszych porozumień wizowych)

-izopolitije - umowy międzynarodowe, na podstawie których osoby przybyłe z innych miast greckich uzyskiwały określone uprawnienia, cudzoziemcy uzyskiwali podobne prawa jak obywatele państwa-miasta pobytu (pierwowzór dzisiejszych umów przyznających obywatelstwo, dziś umowa naturalizacyjna)
Formy organizacji międzynarodowych:

W starożytnej Grecji istniały także pierwotne formy organizacji stosunków międzynarodowych, które przybierały dwojaki charakter:

-związków o charakterze religijnym

amfiktionie - organizacje o charakterze religijnym, sakralno-obronnym, ich celem, głównym zadaniem była ochrona miejsc kultu religijnego, świątyń greckich

np. afmiktionia delficko-termopilska - liczyła 12 państewek-miast greckich, państwa przekazywały środki, w jej ramach wykształciły się pewne organy

(organy amfiktionii), jej organy to Zgromadzenie Amfiktionów (zbierało się dwa razy w ciągu roku) oraz Rada Amfiktionów (24 najstarszych kapłanów)

-związków o charakterze świeckim

świeckie związki państw-miast greckich

Liga Peloponeska - działała pod hegemonią Sparty

Liga Ateńsko-Delfijska - Związek Morski, działał pod hegemonią jednej z silniejszych polis - Aten, z czasem skupiła ok. 300 państewek, była związkiem morskim, na wyspie Delos istniała rada i skarbiec na cele obronne.
Próby powołania (organizowania) konferencji międzynarodowych

448 p.n.e. - Perykles chciał zwołać kongres przedstawicieli wszystkich miast greckich do Aten, jej celem miało być ustalenie wspólnej taktyki w walce z Persami, nie udało się Peryklesowi

338 p.n.e. - Filip Macedoński zorganizował Kongres Koryncki - uczestniczyła w nim większość państw-miast greckich, przyjęto deklarację wzajemnej pomocy państw greckich w razie zagrożenia systemu niewolniczego, podjęto na nim zobowiązanie do wzajemnej pomocy w celu utrzymania niewolnictwa
Spory międzynarodowe rozstrzygano poprzez porozumienia rozjemcze arbitrażowe.

Uznawano nietykalność posłów.



represalia - środki o charakterze odwetowym

np. androlepsia - forma represaliów, w celu wymuszenia spełnienia zobowiązań, pozbawiono obywateli drugiej strony wolności, czyli pozbawienie wolności cudzoziemca do czasu spełnienia przez państwo zobowiązań



państwa-miasta stosowały nawzajem inne reguły niż wobec wroga ,,z zewnątrz”.

Wobec Persów inne zasady, np. nie odbudowywano świątyń jako świadectwo barbarzyństwa Persów.

c) Starożytny Rzym - przejawy prawa międzynarodowego w starożytnym Rzymie
Presja siły, Rzym narzucał warunki słabszym kontrahentom.

Umowy międzynarodowe zawierane przez Rzymian:

-amicitia - traktaty przyjaźni zawierane z silniejszymi partnerami, zawarte pomiędzy równorzędnymi państwami

-societas foedus - traktaty przymierza, często były to umowy o charakterze nierównoprawnym (foedus iniquum),

w których Rzym przyjmował pozycję dominującą - słabszy partner zobowiązywał się dostarczać pomocy wojskowej

i świadczeń rzeczowych w zamian za opiekę przed wrogiem zewnętrznym.
Pojęcie wojny sprawiedliwej - bellum iustum.

-za wojnę sprawiedliwą uważano wojnę wypowiedzianą, odbywającą się i zakończoną z zachowaniem określonego ceremoniału, głównie o charakterze religijnym. Rozpoczęcie wojny poprzedzała zawsze wyprawa negocjacyjna, w której udział brali fecjałowie - Kolegium Fecjałów (20 najstarszych kapłanów, pierwowzór dla ministrów spraw zagranicznych, na jego czele tzw. PATER PATRATUS), które uczestniczyło w wypowiadaniu wojen i zawieraniu pokoju, do obcego państwa celem negocjacji, stawiali pewne żądania i dawali czas na ich rozpatrzenie (zwykle czekano 33 dni na spełnienie żądań). Po upływie tego czasu wracali po odpowiedź, w razie odpowiedzi negatywnej wypowiadali wojnę - wyrzucano włócznię umoczoną we krwi na terytorium drugiego państwa. Miało to zapobiec nierozważnemu wywoływaniu wojen, zapewnić akceptację społeczną dla prowadzonych wojen, czy wojna nie była prowadzona zbyt pochopnie. Zakończenie wojny też łączyło się z zaklęciami, przysięgami. Wojnę kończyło odpowiednie porozumienie.


Pojecie prawa narodów - ius gentium - specjalne normy prawne dotyczące stosunków między obywatelami rzymskimi

a cudzoziemcami, spraw wojny, jeńców, zawierało ono także postanowienia z dziedziny p.m. np. nietykalności posłów.

Owe reguły dotyczące cudzoziemców były bardziej rygorystyczne niż w przypadku państw-miast greckich.
Opieka nad cudzoziemcami - tzw. patronat, sprawowali ją patroni, którzy czasem wykonywali swe funkcje w imieniu obcych państw, realizacja prawa gościnności, patroni byli wyznaczani przez senat lub Zgromadzenie Ludowe

-ius hospici (prawo gościnności) - opiekę nad cudzoziemcami sprawował patron (miała charakter prywatnoprawny), odpowiednik proksenii

-ius gentium - były to normy prawne określające relacje miedzy obywatelami Rzymskimi a cudzoziemcami,

także z zakresu wojny

-praetor peregrinus - prowadził spory cudzoziemców, rozstrzygał spory pomiędzy Rzymianami a cudzoziemcami

na podstawie ius gentium


Rozwój dyplomacji

Wykorzystywano kontakty dyplomatyczne - poselstwa - początkowo kolegialne (kontrole wzajemne) w celu spełnienia określonej misji, korzystali z nietykalności, chronieni prawem międzynarodowym.

Różne formy poselstw:

-legaci - legationes - wysyłani z misją dyplomatyczną do innych krajów, przedstawiciele wysyłani w celu uregulowania sporów, najczęściej były to poselstwa kolegialne

-Kolegium Fecjałów - złożone z najstarszych i najwybitniejszych kapłanów (zwykle 20), którzy pełnili swe funkcje dożywotnio, uczestniczyli w wypowiadaniu wojen i zawieraniu porozumień pokojowych.
d) Chiny - przejawy prawa międzynarodowego w starożytnych Chinach
Rozwój prawa międzynarodowego miał miejsce w okresie rozbicia Chin na wiele drobnych państewek (VIII-III w. p.n.e). Państwa te utrzymywały ze sobą żywe kontakty. Zawierały porozumienia, na podstawie których postanawiano o podatkach czy daninach przeznaczonych na wspólna obronę oraz dotyczące ceł.



  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   14


©operacji.org 2017
wyślij wiadomość

    Strona główna