I kilka informacji o autorce metody prof zw dr hab. Jagoda Cieszyńska



Pobieranie 67,99 Kb.
Data01.12.2019
Rozmiar67,99 Kb.

Nauka czytania metodą symultaniczno-sekwencyjną

Jagody Cieszyńskiej


I. KILKA INFORMACJI O AUTORCE METODY
Prof. zw. dr hab. Jagoda Cieszyńska to rodowita krakowianka, psycholog – logopeda, socjolingwistyka, doskonała terapeutka dzieci niesłyszących, autystycznych, dyslektycznych. Pracuje na Uniwersytecie Pedagogicznym w Krakowie Jest kierownikiem i wykładowcą w Katedrze Logopedii i Lingwistyki Edukacyjnej, a także szefem Pracowni Logopedycznej. Przez wiele lat była psychologiem – logopedą w Zespole Diagnozy i Terapii Języka ( Zespołu Wczesnego Wspomagania w Ośrodku dla Dzieci Niesłyszących), a obecnie pełni funkcję dyrektora merytorycznego w portalu konferencje-logopedyczne.pl oraz w Gabinecie Neurologopedycznym „Gżegżółka” (Cracow School of Polish, Speeach & Language Therapy).

Pani profesor jest nie tylko doświadczonym praktykiem, ale także wybitnym naukowcem. Prowadzi badania obejmujące zagadnienia dotyczące problemów związanych z dysleksją, dwujęzycznością i dyglosją, nabywaniem i rozwojem systemu językowego dzieci niesłyszących, z metodami diagnozowania dzieci z zaburzeniami komunikacji językowej (autystycznych, z alalią, z afazją, z Zespołem Aspergera z porażeniem mózgowym oraz obniżeniem sprawności intelektualnej), a także z metodami badania rozwoju funkcji poznawczych u dzieci w wieku niemowlęcym, poniemowlęcym i przedszkolnym. Jej poszukiwania skutecznej metody nauki czytania zaowocowały licznymi rozprawami i publikacjami, z których chyba najbardziej znana i lubiana przez dzieci jest seria książeczek do nauki czytania „Kocham czytać” (18 zeszytów ćwiczeń + poradnik dla rodziców i nauczycieli „Kocham uczyć czytać”).

Prof. Jagoda Cieszyńska jest twórcą i dobrym duchem tzw. Szkoły Krakowskiej, przyjacielem dzieci i mądrym, otwartym na człowieka i prawdę, nauczycielem.

II. ZARYS OPISU METODY. PODSTAWOWE POJĘCIA
Symultaniczno-sekwencyjna metoda nauki czytania, opracowana przez prof. Cieszyńską, zwana też metodą sylabową lub metodą krakowską jest systemową terapią funkcji poznawczych dzieci z różnymi zaburzeniami rozwojowymi i genetycznymi.

Podstawowym założeniem metody jest stymulacja rozwoju intelektualnego dziecka. Budowanie systemu językowego (czasem jedynie w formie komunikacyjnej) umożliwia nie tylko komunikację, opisywanie i wyjaśnianie świata, ale także budowanie własnej tożsamości. Nie chodzi tylko o naukę mowy czy naukę czytania, ale o osiąganie kolejnych etapów w rozwoju wszystkich funkcji poznawczych.

Po latach doświadczeń naukowcy z całkowitą pewnością twierdzą, iż we wszystkich sytuacjach zaburzeń komunikacji językowej (od wad wymowy do alalii i afazji dziecięcej) słowo napisane było inspiracją do jego wypowiedzenia. Pierwsze słowa wielu dzieci były pierwotnie odczytywane, by mogły być w przyszłości samodzielnie użyte w komunikacji.

Już przed narodzeniem mózg jest ukształtowany w takim stopniu, że rolę decydującą o tym, w jaki sposób neurony będą się różnicować, tworzyć sieć dendrytów, formować połączenia synaptyczne zaczynają pełnić czynniki środowiskowe. Większość zmian, zachodzących w mózgu dziecka aż do wieku dojrzewania, determinowana jest przez jego osobiste doświadczenia, a nie przez jego geny.


Teoretyczne podstawy metody Symultaniczno – Sekwencyjnej oparte są na:

  • wynikach badań neuropsychologicznych, dotyczących powiązań intermodalnych, budowanych podczas przetwarzania bodźców słuchowych i wzrokowych,

  • badaniach neurofizjologicznych potwierdzających, iż sylaba, a nie fonem, jest najmniejszą jednostką percepcyjną,

  • założeniu, że percepcja słuchowa ma zasadnicze znaczenie dla budowania systemu językowego dziecka,

  • wiedzy na temat funkcji symultanicznych (prawopółkulowych) i sekwencyjnych (lewopółkulowych) mózgu oraz kształtowania się struktur umożliwiających przesyłanie informacji między jego półkulami,

  • powtórzeniu sekwencji rozwoju mowy dziecka ( od samogłosek, sylab, przez wyrażenia dźwiękonaśladowcze, wyrazy do zdań),

  • naśladowaniu 3 etapów nabywania systemu językowego: powtarzania, rozumienia i nazywania (samodzielnego czytania),

  • konstruowaniu dla potrzeb pracy z dzieckiem podstawowych schematów składniowych i minimalizacji systemów języka,

  • pobudzaniu „zwierciadlanych neuronów”

  • powtórzeniu rozwoju pisma w dziejach ludzkości.

Jak widać metoda krakowska opiera się na mechanizmach neuroplastyczności mózgu, czyli możliwości zmiany reprezentacji korowych w wyniku organizowanych podczas terapii doświadczeń, jest to więc metoda neurobiologiczna, która stymuluje wszystkie funkcje poznawcze, naśladując etapy ich kształtowania się obserwowane u dzieci bez trudności rozwojowych, np. naturalną skłonność każdego człowieka do mówienia sylabami.

Metoda ta daje doskonałe efekty również dlatego, że uwzględnia charakter języka polskiego, który jest językiem fleksyjnym.

Prof. Cieszyńska pracując nad stworzeniem metody, wykorzystała wiedzę o symultanicznych sposobach przetwarzania bodźców językowych w prawej półkuli mózgowej i sekwencyjnych zdolnościach półkuli lewej. Terapię rozpoczyna się zawsze od ćwiczeń pamięci symultanicznej dopiero później uzupełnia je ćwiczeniami pamięci sekwencyjnej, bez której uczenie się języka jest niemożliwe.


Pamięć symultaniczna – pełni ważną rolę w funkcjonowaniu dziecka. Jest „magazynem” dla wszystkich informacji przestrzennych. Pamięć symultaniczna oparta jest na pracy prawej półkuli mózgowej, co pozwala na zapamiętywanie i przechowywanie w niej następujących informacji:

  • twarze i sylwetki ludzi,

  • figury i znaki geometryczne,

  • muzyka i układy muzyczne,

  • wyrażenia frazeologiczne,

  • rzeczowniki w mianowniku,

  • słuchowe i graficzne (wzrokowe) obrazy samogłosek,

  • układy przestrzenne pomieszczeń,

  • układy przemierzanych dróg np. drogę do przedszkola, do domu, na plac zabaw,

  • cechy prozodyczne mowy,

zatem czytanie symultaniczne (prawopółkulowe) to:



  • czytanie samogłosek;

  • czytanie wyrażeń dźwiękonaśladowczych;

  • czytanie globalne wyrazów.


Pamięć sekwencyjna – to zdolność do przyswajania, zapamiętywania i przypominania sekwencji (czyli ciągu, kolejności) cyfr, nazw np. pór roku, dni tygodnia, miesięcy. Pamięć sekwencyjna zależna jest od pracy lewej półkuli mózgowej. W lewej półkuli mózgowej magazynowane są więc następujące informacje:

  • linearne (czyli krok po kroku) uporządkowane sekwencje czynności, tych które dziecko nie wykonuje automatycznie,

  • linearne uporządkowanie sekwencji dźwięków mowy - czyli kolejność występowania głosek i sylab w wyrazach np. kto – kot, mata – tama,

  • linearnie uporządkowane sekwencje wyrazów w zdaniu,

  • linearnie uporządkowane sekwencje zdań w dłuższych wypowiedziach,

a więc czytanie sekwencyjne (lewopółkulowe) obejmuje:



  • czytanie sylab otwartych,

  • czytanie dwóch sylab,

  • czytanie sylab zamkniętych,

  • czytanie nowych wyrazów i zdań.

Wszystkie zadania opierające się na pracy prawej półkuli mózgowej (globalne rozpoznawanie samogłosek, wyrażeń dźwiękonaśladowczych, rzeczowników w mianowniku) mają na celu wzbudzanie motywacji dziecka do nauki czytania oraz przeprowadzane są w taki sposób, aby jak najszybciej przejść do czytania analityczno–sekwencyjnego, lewopółkulowego.



III. PRZYGOTOWNIE DO ZASTOSOWANIA METODY. OPTYMALNY WIEK
Aby nauka czytania przebiegała sprawnie, umysł dziecka musi być odpowiednio do tego przygotowany. Zapoznawanie się z literami, pierwszymi sylabami musi być poprzedzone odpowiednim treningiem umysłowym. Ową gimnastykę mózgu zapewniają rozmaite ćwiczenia ogólnorozwojowe. Jeżeli dziecko nie jest przygotowane „ogólnorozwojowo”, nie będzie w stanie uczyć się czytać.

Ćwiczenia ogólnorozwojowe dzieli się na kilka kategorii, w zależności od rodzaju stymulacji i typu kształtowanych umiejętności. Są to zatem:


1) ANALIZA I SYNTEZA WZROKOWA

Wszelkie działania dziecka odbywają się pod kontrolą wzroku. Poziom analizy i syntezy wzrokowej wyznacza szybkość uczenia się czytania i pisania. Jeżeli dziecko nie jest przygotowane do szybkiego przeprowadzania analizy bodźców wzrokowych, nie będzie w stanie uczyć się czytać. Aby dobrze przygotować je do tej analizy należy wykonywać z nim rozmaite ćwiczenia na materiale tematycznym, a potem na atematycznym, np.:



  • wyszukiwanie wśród kilku obrazków tematycznych jednego, różniącego się szczegółem (tematyczne, atematyczne);

  • identyfikowanie w zestawie obrazków jednego pokazywanego na osobnym obrazku (tematyczne, atematyczne);

  • odnalezienie na dużej ilustracji sytuacyjnej przedmiotu pokazanego na pojedynczym obrazku (tematyczne, atematyczne);

  • dopasowanie brakujących części na obrazku tematycznym;

  • składanie obrazka z części;

  • układanie wzorów tematycznych z figur geometrycznych;

  • układanie wzorów atematycznych według podanych przykładów.

2) ĆWICZENIA OPERACJI MYŚLOWYCH

Umiejętność posługiwania się symbolami jest ściśle skorelowana z procesami opanowania języka. Wszelkie zadania, które ćwiczą myślenie przez analogię są pomocne w odkrywaniu reguł językowych. Można wyróżnić cztery rodzaje treningu w zakresie operacji myślowych: sekwencje, pamięć symultaniczna i sekwencyjna, myślenie przyczynowo-skutkowe, klasyfikowanie:


  • Sekwencje

Szeregowanie i odtwarzanie sekwencji to umiejętność, która warunkuje posługiwanie się językiem mówionym i pisanym ponieważ właśnie mówienie i pisanie polega na odtwarzaniu dźwięków w określonej kolejności. Ćwiczenia sekwencji ćwiczymy wg zasady: naśladowanie, kontynuowanie, uzupełnianie. Najpierw dziecko odtwarza narysowaną sekwencję, potem kontynuuje wzór i uzupełnia. Stopień trudności zależy od liczby elementów i cechy różnicującej. Później sekwencje sylab są prototypem służącym do odczytywania nowych wyrazów.

  • Pamięć symultaniczna i sekwencyjna

Pamięć symultaniczna dotyczy zapamiętywania całościowego (globalnego). Informacje, które są przechowywane w ten sposób dziecko rozpoznaje na zasadzie podobieństwa. Pamięć sekwencyjna dotyczy linearnego sposobu zapamiętywania i przechowywania informacji, czyli jest to ujmowanie relacji między elementami. Ten rodzaj pamięci warunkuje uczenie się języka. W ćwiczeniach obu rodzajów pamięci wykorzystuje się zarówno materiał tematyczny, jak i atematyczny, stosuje się różną ilość elementów do zapamiętania, posiadających różne cechy.

  • Myślenie przyczynowo-skutkowe

Ćwiczenia kształtujące tę umiejętność opierają się zazwyczaj na historyjkach obrazkowych. Dziecko wskazuje przyczynę, skutek, porządkuje wydarzenia w czasie.

  • Umiejętność przeprowadzania klasyfikacji

Trening zdolności przyporządkowywania do określonej grupy materiału tematycznego i atematycznego.
3) GRAFOMOTORYKA - koordynacja wzrokowo-ruchowa

Są to ćwiczenia przygotowujące dziecko do nauki pisania, np.:



  • rysowanie po śladzie,

  • kolorowanie,

  • szlaczki, itp.

4) LATERALIZACJA – warunkuje spostrzeganie rzeczywistości

Ćwiczenia, np.:


  • Układanie od lewej do prawej.

Najlepszy czas na poznawanie kodu pisanego przypada na sam początek wieku przedszkolnego dziecka (okres między drugim a czwartym rokiem życia), a naukę czytania samogłosek można wprowadzić już od 12 miesiąca życia. Należy pamiętać, aby podczas ćwiczeń siedzieć obok dziecka, zapewniając swobodę swojej dominującej ręce. Zajęcia takie powinny odbywać się regularnie, trwać około 15 minut, zawsze przy tym samym stoliku, w pokoju dziecięcym. Ważna jest tu ilość powtórzeń, atmosfera zabawy, wspólnota odczuć i dzielenie się radością. Koniecznie trzeba zadbać o to, by dziecko miało okazję pochwalić się swoimi umiejętnościami przed ojcem, dziadkami, wujkiem lub sąsiadką. Musi ono usłyszeć słowa pochwały („brawo”, „super”, „pięknie”), zobaczyć autentyczną radość rodziców ze swoich dokonań. Kiedy dziecko ma okazję spostrzec pozytywne reakcje otoczenia podejmuje częściej nagradzane działania i dochodzi do coraz większych sprawności.

Kilkuletnie dziecko jest bardzo zainteresowane światem liter. Chętnie uczestniczy w zajęciach, podczas których je poznaje, dlatego warto rozpoczynać naukę czytania jak najwcześniej, zanim dziecko odkryje, że czytanie jest trudną sztuką.

Wczesna nauka czytania wpływa na kształtowanie się asymetrii półkulowej, koniecznej do prawidłowego opracowywania informacji językowych. Wszechstronna stymulacja językowa, a przede wszystkim nauka czytania i pisania, może sprzyjać stopniowemu kształtowaniu przewagi lewej półkuli w procesach werbalnych (językowych). Jest to niezbędnym warunkiem szybkiego czytania ze zrozumieniem, a w konsekwencji skutecznego uczenia się.

Nauka czytania w wieku przedszkolnym jest podstawowym sposobem w terapii zmierzającej do osiągnięcia prawidłowej artykulacji głosek u dzieci z niezakończonym rozwojem mowy oraz z wadami wymowy.

Profesor Cieszyńska w jednym z wywiadów następująco uzasadnia rolę umiejętności czytania u najmłodszych dzieci:

Dziecko, które czyta, ma poczucie, że jest dobre. A najlepszą rzeczą, która pozwala osiągać sukcesy w życiu, jest przeświadczenie: „jestem dobry”. Dlatego często powtarzam rodzicom: nauczcie swoje dziecko czytać, a reszty ono samo się nauczy. Dziecko, które ma kłopoty z czytaniem, źle ocenia samo siebie i jest źle odbierane przez otoczenie – próbuje zwracać na siebie uwagę poprzez zachowania negatywne, czasem agresywne. Dziecko, które stale słyszy, że nie umie czytać, wycofuje się z aktywności w grupie rówieśników. Jeśli jest dodatkowo negatywnie oceniane przez rodzinę, istnieje u niego ryzyko pojawienia się poważnych zmian w psychice, łącznie ze skłonnością do depresji, która może ujawnić się w późniejszym wieku.”

IV. ZASADY PRACY METODĄ SYMULTANICZNO-SEKWENCYJNĄ
Najważniejsze zasady pracy metodą symultaniczno sekwencyjną:


  • Zajęcia zawsze rozpoczynają się od ćwiczeń łatwych, z których wykonaniem dziecko nie będzie miało trudności;

  • Dziecko rozpoczyna kolejny etap czytania pod warunkiem opanowania poprzedniego;

  • Ważne jest, by pamiętać o przechodzeniu od prawopółkulowego czytania (globalnego, symultanicznego – samogłoski, onomatopeje, całe wyrazy) do lewopółkulowego (sekwencje – sylaby). Dążymy do tego, by dziecko wykonywało sprawnie ćwiczenia odczytywania sylab i układania z nich wyrazów.

  • Forma ćwiczeń pozwala na zastosowanie konwencji zabawy, w której wykorzystać można aktywność i działanie dziecka.

  • Przygotowany materiał sylabowy i wyrazowy ma umożliwiać zastosowanie go w różnorodnych grach i zabawach;

  • Ćwiczenia ogólnorozwojowe (zwłaszcza ćwiczenia pamięci sekwencyjnej i symultanicznej, ćwiczenia analizy i syntezy wzrokowej oraz ćwiczenia układania szeregów i sekwencji tematycznych i atematycznych) wspomagają naukę czytania;

  • Poszczególne głoski wprowadzane są w sylabach, a nie w izolacji – nie uczymy głoskowania (nie podajemy dziecku nazw liter).

  • Sylaby są powtarzane, rozpoznawane i odczytywane w opozycjach, według porządku: od sylab otwartych do zamkniętych, od zbudowanych z prymarnych spółgłosek do sekundarnych, od najbardziej skontrastowanych do jak najmniej zróżnicowanych. Ta umiejętność rozróżniania dotyczy zarówno zmysłu słuchu, jak i wzroku;

  • Pracujemy według zasady: 1. powtarzanie (naśladowanie),

2. rozumienie (rozpoznawanie),

3. nazywanie (odczytywanie).



  • Podczas układania, czytania itp. zawsze zachowujemy kierunek od strony lewej do prawej, zgodnie z obowiązującą zasadą podczas czytania i pisania w języku polskim;

  • Stosujemy technikę odwracania ról: najpierw my uczymy dziecko, potem dziecko uczy nas;

  • Pamiętamy, aby zwracać się do dziecka prostym językiem oraz sprawdzać, czy rozumie ono polecenia;

  • Ten sam materiał powtarzamy wielokrotnie, aż do dobrego opanowania



V. KOLEJNOŚĆ FAZ PRACY METODĄ KRAKOWSKĄ. STOPNIOWANIE TRUNOŚCI
Zanim przedstawię pięć etapów pracy metodą sylabową, które są ściśle określone, omówię trzy działania, powtarzające się na każdym z nich, o czym wspomniałam już wcześniej, mianowicie: 1. powtarzanie (naśladowanie),

2. rozumienie (rozpoznawanie),

3. nazywanie (odczytywanie).


  • Powtarzanie (naśladowanie). Nauczyciel odczytuje głoski, a dziecko je powtarza. Aby ułatwić proces zapamiętywania należy zwrócić uwagę dziecka na układ ust podczas wymawiania poszczególnych samogłosek. Należy też posłużyć się ruchową wizualizacją (Y – uniesione ręce, i – palec na nosie obrazujący kropkę nad i). Zadaniem uczącego się jest powtarzanie głosek, odczytywanych przez terapeutę lub rodzica. Zwrócenie uwagi na układ ust podczas wymawiania samogłosek ma ułatwić proces zapamiętywania, jaki dźwięk przyporządkowany jest poszczególnym obrazom graficznym (literom). Odczytując samogłoskę dziecko zapoznaje się jednocześnie z jej ruchową wizualizacją.




  • Rozumienie (różnicowanie). Dorosły wskazuje samogłoskę a dziecko ją odczytuje lub odwrotnie – dorosły wymawia samogłoskę, a dziecko ją wskazuje. Jeśli uczący się ma trudności z rozpoznaniem litery, można podpowiedzieć mu wykorzystując wizualizację ruchową lub eksponując układ ust podczas realizacji głoski. Pozwólmy dziecku samodzielnie dojść do rozwiązania. Prof. Cieszyńska podkreśla, że „aktywność własna zakończona sukcesem jest koniecznym warunkiem utrwalania śladów pamięciowych, wzbudza motywację do kontynuowania działania. Samodzielne dochodzenie do rozwiązania zadania buduje wiarę we własne możliwości. Bez pozytywnych emocji trudno jest optymalizować proces nauczania czytania.”




  • Nazywanie (odczytywanie). Wykorzystujemy tu zabawę w zamianę rolami, umożliwiającą osiągnięcie etapu nazywania samogłosek, czyli samodzielnego czytania: raz dziecko uczy dorosłego, a raz dorosły dziecko, np. uczeń odczytuje samogłoski lub nazywa przedstawione na ilustracjach sytuacje, natomiast terapeuta wskazuje odpowiednią literę. Zamiana ról powoduje, ze maluch chętnie powtarza głoski, aby uczyć dorosłego, przy okazji w sposób zabawowy utrwala swoją wiedzę.


Nauka czytania metodą symultaniczno-sekwencyjną profesor Jagody Cieszyńskiej składa się z następujących etapów:
ETAP I – OD SAMOGŁOSEK PRYMARNYCH DO SYLABY OTWARTEJ,

ETAP II – OD SYLABY OTWARTEJ DO PIERWSZYCH WYRAZÓW,

ETAP III – CZYTANIE SYLAB ZAMKNIĘTYCH,

ETAP IV – CZYTANIE NOWYCH SYLAB OTWARTYCH I ZAMKNIĘTYCH,

ETAP V – SAMODZIELNE CZYTANIE TEKSTÓW.



  • ETAP I – OD SAMOGŁOSEK PRYMARNYCH DO SYLAB OTWARTYCH

Naukę czytania rozpoczyna się od poznania samogłosek ustnych – jest to powrót do prymarnych, niemowlęcych artykulacji. Odczytywanie samogłosek angażuje głównie prawą półkulę mózgu, która w sposób symultaniczny, kompleksowy ujmuje obraz graficzny litery. Dzięki wykorzystaniu wizualizacji w umyśle dziecka integrują się obraz, ruch i dźwięk związany z artykulacją danej samogłoski, np. uniesienie rąk ku górze, naśladujące obraz litery Y, wydanie dźwięku. Integracja ruchu i dźwięku jest łatwa do zapamiętania, gdyż opiera się na schematach wzrokowo-słuchowych kształtowanych już w wieku niemowlęcym.

Przygotowujemy karteczki lub tabliczki, na których zapisujemy trzy prymarne samogłoski A, U, I. Naukę czytania samogłosek wspieramy ilustracjami np.

A – pan/ pani/ dziecko ziewa

U - samolot leci

I – świnka

Ilustracja litery ma odnosić się do całej sytuacji przedstawionej na obrazku, a nie do pojedynczego rysunku – błędem jest więc przygotowania np. obrazkach auta jako odpowiednika litery A.

W dalszej kolejności wprowadzamy pozostałe sekundarne samogłoski O, E, Y – podobnie jak wcześniej wspieramy się wizualizacją oraz ilustracją.

np.


O – zdziwienie/ zdumienie

E – płaczące dziecko/niemowlę

Y – chłopczyk/ dziewczynka z uniesionymi do góry rękami

Na pierwszym etapie istotna jest kolejność wprowadzania liter: najpierw pojedyncze samogłoski, potem ich sekwencje – najpierw tych samych, np. AAA, EEE, a następnie różnych, np. myszka mówi: AIEOU. Zatem mamy tu do czynienia z przejściem od prawopółkulowego czytania pojedynczych samogłosek do analitycznego, lewopółkulowego odczytywania ich sekwencji. Podczas odczytywania pierwszych sekwencji samogłosek kształtujemy u dziecka poprawny kierunek czytania (od lewej do prawej), trzeba również zwrócić uwagę na dokładność odczytania (tyle samogłosek ile zostało zapisanych).

Jeśli dziecko opanowało już znajomość samogłosek, wprowadzamy sylaby otwarte. Świetnie sprawdzają się tu wyrazy dźwiękonaśladowcze (MU, BE, UHU, KU KU, itp.). Autorka metody zwraca uwagę, że onomatopeje świetnie sprawdzają się jako przygotowanie do późniejszego etapu czytania wyrazów:

W rozwoju mowy dziecka wyrażenia dźwiękonaśladowcze pojawiają się jeszcze przed ukończeniem pierwszego roku życia. Niemowlę chętnie powtarza wówczas imitowane przez rodziców głosy zwierząt, pojazdów, narzędzi. Większość wyrażeń, naśladujących dźwięki płynące z otoczenia, zbudowana została z sylab otwartych (kończących się samogłoską), a więc takich, które pełnią w języku małego dziecka funkcję pierwszych wyrazów. Dźwięki te, o dużej melodyjności, wypowiadane zwykle z charakterystycznym akcentem i wznoszącą intonacją, odbierane są, przetwarzane i zapamiętywane przez prawą półkulę mózgu. Spostrzeżone wzrokowo i słuchowo jako całości mogą być z łatwością rozpoznawane, różnicowane i odczytywane globalnie już w początkowym etapie nauki. (...) Szybkie rozpoznawanie zapisów MU, BE, UHU, KU KU itp., ma ogromną moc oddziaływania psychologicznego.”

Na tym etapie stopniowo wprowadzamy nowe spółgłoski (zawsze w sylabach, nigdy w izolacji): p, m, b, l, f, w, t, d. Zapoznajemy dziecko z prostymi wyrazami do czytania globalnego, np. rzeczowniki w mianowniku MAMA, TATA, AUTO, NOS, OKO lub czasowniki w 3 os. l.p. czasu teraźniejszego.: STOI, JE, PIJE, LATA. W zależności od postępów można wprowadzać także proste zdania, np. ALA JE LODY.

Gdy dziecko, zna już samogłoski, prymarne sylaby otwarte, wyrażenia dźwiękonaśladowcze i słowa odczytywane globalnie – przechodzimy do etapu drugiego.




  • ETAP II – OD SYLABY OTWARTEJ DO PIERWSZYCH WYRAZÓW

Na drugim etapie nauki poszerzamy zakres sylab otwartych, wykorzystując nowe spółgłoski: s, z, k, g, j, n. Korzystamy także z zestawów samogłoska + sylaba otwarta (np. ANA, ENE, itp.). Posługujemy się znanymi już dziecku wyrazami globalnymi oraz wprowadzamy nowe - zbudowane z nowopoznanych sylab. Budujemy także wyrazy dwusylabowe (pseudowyrazy) składające się z sylab otwartych, np. PABA, MALA, FAWA. Jeśli dziecko opanowało materiał z pierwszych dwóch etapów można wprowadzić zdania i proste teksty, zbudowane z poznanych dotychczas sylab. Wszystkie ćwiczenia wykonujemy według omówionego wcześniej schematu: powtarzanie – rozumienie - nazywanie.


  • ETAP III – CZYTANIE SYLAB ZAMKNIĘTYCH

W trzeciej fazie nauczania pracujemy na sylabach otwartych i zamkniętych z poznanymi dotychczas spółgłoskami, czyli: p, m, b, l, t, d, f, w, s, z, k, g, j, n. Nowością na tym etapie będą sylaby zamknięte (np. LOL, NYK, MUK, itp.). Świetnym treningiem jest nauka czytania na pseudowyrazach (np. ASOS, KITUME, NOT), które mają charakter abstrakcyjny i uniemożliwiają dziecku zgadywanie.

Zasób poznanych dotychczas sylab pozwala już na czytanie dłuższych zdań i tekstów. Podczas ćwiczeń z dzieckiem nadal stosujemy system powtarzanie –rozumienie – nazywanie.




  • ETAP IV – CZYTANIE NOWYCH SYLAB OTWARTYCH I ZAMKNIĘTYCH

Na tym etapie dziecko zapoznaje się z dwuznakami SZ, RZ, CZ, DŻ, CH, DZ oraz spółgłoską Ł. Oczywiście nadal będą one realizowane w sylabach zamkniętych lub otwartych. Zwiększamy również ilość wyrazów czytanych globalnie oraz tekstów.

Kolejność prezentacji pozostałych liter: [S, Z], [K, G], [J, N], [SZ, RZ, Żś], [C, DZ], [H, CH, Ł],[CZ, DŻ, DRZ], [R].

Kontynuujemy: naukę czytania pseudowyrazów, złożonych z samogłoski i sylaby otwartej (np.: ASA, ACHA, EZE, URZU), aukę czytania pseudowyrazów, złożonych z dwóch sylab otwartych (np.: SZUNY), naukę czytania pseudowyrazów, złożonych z samogłoski i sylaby zamkniętej (np.: ASZUC, OHAŁ), naukę czytania sylaby, zbudowanej według schematu: spółgłoska – samogłoska – spółgłoska (np.: LIK, BUR, BOT, BAT), wyrazów (np.: PISAK, GARNEK, NARTY


  • ETAP V – SAMODZIELNE CZYTANIE TEKSTÓW

Ostatni etap oparty jest głównie na samodzielnym czytaniu tekstów, jednak nie oznacza to że przestajemy pracować na materiale sylabowym. Nadal ćwiczymy czytanie sylab otwartych i zamkniętych, tym razem wprowadzając spółgłoski miękkie oraz samogłoski nosowe.

Wprowadzamy je w kolejności: [Ś, SI, Ź], [Ć, CI, DŹ], w następujących zestawach: NIA, NIO, NIU, NIE, NI, AŃ, OŃ, UŃ, EŃ, IŃ, ANIA, ONIO, UNIU, ENIE, INI, YNI, wyrazy np.: DYNIA, KOŃ, NIEBO. Potem samogłoski nosowe [Ą, Ę], ale nie w sylabach, tylko w wyrazach (np.: KOŹLĄTKO, KURCZĄTKO, GĘSI, GĄSIĄTKO, ZAJĄC, KACZĄTKO, GOŁĄB, OŚLĄTKO). Wybieramy te wyrazy, których budowa sprawia dziecku podczas czytania spore trudności. Tworzymy listę takich wyrazów (np.: JEST, DWA, TRZY, DWA).

Teksty dla dzieci mają za zadanie odtwarzać strukturę języka mówionego.

Piszemy teksty czcionką bezszeryfową (Arial), z podwójnym odstępem między wierszami, dla każdego dziecka indywidualnie - odbiorca ma być jednocześnie bohaterem (imię dziecka oraz jego rodzina). Stopniowo oddalamy w tekstach słowa od rzeczy, np.:

WTOREK. ANIA CZYTA TEKSTY. PANI JEST ZADOWOLONA, BO ANIA CZYTA.

Tworzymy zdania do historyjek obrazkowych i książeczek obrazkowych (jako jedno zdanie, potem coraz więcej). Nie wolno czytać bajek i baśni.

To właśnie samodzielne czytanie jest najefektywniejszym ćwiczeniem artykulacyjnym i słuchowym. Dziecko bowiem musi słuchać własnych realizacji, by skutecznie uczyć się języka.

VI. ZASTOSOWANIE METODY
Nauka czytania metodą symultaniczno-sekwencyjną autorstwa wybitnej profesor Jagody Cieszyńskiej skierowana jest zarówno do dzieci z trudnościami rozwojowymi, jak i do tych, które rozwijają się prawidłowo. Tak w jednym, jak i w drugim przypadku należy rozpoczynać ją jak najprędzej – przynosi wtedy najlepsze efekty.

Metoda jest doskonałą terapią dla dzieci z alalią (brakiem rozwoju mowy), afazją (zanikiem mowy), dla głuchych i niedosłyszących. Sprawdza się także u autystyków, dzieci z Zespołem Aspergera, z porażeniem mózgowym oraz obniżeniem sprawności intelektualnej. Dla tych dzieci jest to często jedyna droga do rozpoczęcia budowania systemu fonetyczno-fonologicznego, czyli do mówienia.

Wczesna nauka czytania u dzieci zdrowych stymuluje prawidłowy rozwój wszystkich funkcji psychicznych, zwłaszcza poznawczych, daje ogromne możliwości formowania ich intelektu oraz kształtowania wyobraźni, która jest niezbędna do kreatywnego myślenia.

Metoda ta jest również skutecznym sposobem nabywania umiejętności czytania ze zrozumieniem i efektywnego uczenia się drugiego, obcego języka.



VII. BIBLIOGRAFIA


  1. Cieszyńska Jagoda, Korendo Marta, Wczesna interwencja terapeutyczna. Stymulacja rozwoju dziecka od noworodka do 6 roku życia, Wyd. Edukacyjne, Kraków 2007.

  2. Cieszyńska Jagoda, Kocham uczyć czytać. Poradnik dla rodziców i nauczycieli, Wyd. Edukacyjne, Kraków 2011.

  3. Cieszyńska Jagoda, Wczesna diagnoza i terapia zaburzeń autystycznych, Wydaw. Omega Stage Systems, Kraków 2010.

  4. Cieszyńska Jagoda, Zagrożenie dysleksją - Zaburzenia linearnego przetwarzania informacji, www. konferencje - logopedyczne.pl

  5. Czas dzieci [online], dostęp: 27I2014 , dostępny w Internecie: http: //www. czasdzieci.pl/

  6. Konferencje logopedyczne [online], dostęp: 27I2014 , dostępny w Internecie: http://www.konferencje-logopedyczne.pl/.

  7. Metoda Cieszyńskiej [W:] Sylaba. Info [online], dostęp: 23I2014 , dostępny w Internecie: http://www. sylaba.info/metoda-cieszynskiej/zalozenia.html.

  8. Metoda krakowska[W:] Czas dzieci[online], dostęp: 27I2014 , dostępny w Internecie: http://czasdzieci.pl/eksperci/artykul,2426ea1-praca_metoda_krakowska html

  9. Nauka czytania metodą symultaniczno-sekwencyjną [W:] Gabinet logopedyczny [online], 27I2014 , dostępny w Internecie: http://www.gabinet-logopedyczny. com/.../nauka-czytania-metod-symultaniczn.

  10. Sylaba. Info [online], dostęp: 23I2014 , dostępny w Internecie: http://sylaba.info/.

  11. Szkoła krakowska [online], dostęp: 23I2014 , dostępny w Internecie: http://www.szkolakrakowska.pl/.







©operacji.org 2019
wyślij wiadomość

    Strona główna