I. Historia gospodarcza powszechna Periodyzacja dziejów powszechnych



Pobieranie 281,91 Kb.
Strona3/3
Data14.02.2018
Rozmiar281,91 Kb.
1   2   3
43. USA i państwa kapitalistyczne w latach 1945-1955

a)USA-wzrost gospdarczy rozwój techniczny(bomba atomowa, DDT, penicylina, radar, masy plastyczne)-przywództwo w świecie kapitalistycznym. ’46-„żelazna kurtyna”(Churchill w Fulton), doktryna Trumana(Kennana)=powstrzymywanie komunizmu, 5 VI ’47-plan Marshalla(13mld$)-nadzór amerykański nad wykorzystaniem pieniędzy w praktyce usunięcie komunistów z rządu(Francja i Włochy); ’48-’49-kryzys berliński, most powietrzny, ’49-powstanie RFN(chadecja z Adenauerem), NRD(SED), IV ‘49-NATO(Belgia, Dania, Francja, Holandia, Islandia, Luksemburg, Norwegia, Portugalia, Wlk. Brytania, Włochy, Kanada i USA, ‘52-Grecja i Turcja, ’55-RFN)-socujsz obronny. ’49-ZSRR ma już bombę atomowa(proces i skazanie na śmierć Rosenbergów), ’55-bomba wodorowa USA(projekt Panda) i ZSRR. V ‘55-Układ warszawski. ’55-neutralność i koniec okupacji Austrii. Okres rekonwesji i demobilizacji-wysoka nadprodukcja-plan Marshalla tworzy rynki zbytu w Europie, wysoki przyrost naturalny(baby-boom), interwencjonizm gospodarczy(pośrednie środki zarządzania-indirect planning), wzrost znaczenia monopolizacji(wielka trójka-3 koncerny z Detroit kontrolujące produkcję stali i aluminium), zbrojenia(boom koreański)

b)Wlk. Brytania-Clement Attlee z lauborzystów, podniesienie poziomu życia pracowników najemnych, państwo dobrobytu, nacjonalizacja Banku Anglii, produkcje gazu, węgla, elektryczności, koleje i lotnictwo cywilne; dobra koniunktura podczas wojny koreańskiej od ‘55 znów konserwatyści ale bez większych zmian w gospodarce; koniec imperium kolonialnego

c)Francja-’45-wygrana lewicy-de Gaulle premierem, ale podaje się do dymisji, ’46-wygrywa chadecja, kierownicza rola państwa i plannowania gospodarczego, plan Monneta(rozbudowa przemysłu wydobywczego stali, cementu, energii elektrycznej). Nacjonalizacja (‘44-’47)-lotnictwa i przemysłu lotniczego, węgla i Renaulta. Ważne stały się zbrojenia-wojna w Indochinach.

d)Włochy-’46 wygrywa chadecja, zła sytuacja gospodarcza(ubogie rolnictwo, brak rozwiniętego przemysłu różnice regionalne), interwencjonizm państwowy(banki i monopole), rozwój w ramach planu Marshalla tak, że w 50’ miano cudu gospodarczego, ’54-uregulowanie sprawy Triestu

e)RFN-zaraz po wojnie wielki zastój gospodarczy, czarny rynek, zniszczenia, plan Marshalla, reforma walutowa 18 VI ‘48 Ludwiga Erharda-wymiana zdewaluowanej marki na nową, premiująca kapitał produkcyjny(majątek zecowy i akcje 1: 1, natomiast dyskryminująca kapitał pieniężny(100: 6, 5)-potężny wpływ na inwestycje+plan Marshall=boom inwestycyjny-”niemiecki cud gospodarczy”, Erhard jako minister gospodarki Adenauera głosił neoliberalizm, przy czym państwo nie pozostawało bierne-wzrost produkcji i konkurencyjność-olbrzymi wzrost eksportu towarów przemysłowych

f)Japonia-na wzór Niemiec(4xD)-zmiany w Japonii, ’47-konstytucja demokratyczna Japonii, trudne początki zniszczenia, utrata kolonii i przyjęcie repatriantów; zmiana stanowska USA po zwycięstwie Mao w Chinach; ’52-Japonia suwerenna; wojna koreańska rozwija kraj

g)integracja europejska-głoszona przez Schuman(Francuz), Adenauera i de Gasperi(premier Włoch). ’46-unia celna państw Beneluksu, ’48-Organizacja Europejskiej Współpracy Gospodarczej(państwa z planu Marshalla), ’50-plan Schumana(kontrola produkcji węgla i stali Francji i RFN)=‘51 Europejska Wspólnota Węgla i Stali(Francja, Włochy, RFN i Beneluks)



44. Główne problemy gospodarcze w ćwierćwieczu 1955-1980

a)rewolucja naukowo-techinczna-(pojęcie wprowadził w ‘39 John Bernal)rozwój naukowy i postęp techinczny-rozwój sił wytwórczych, nowe metody wytwarzania-automatyzacja(ważnymi składnikami rozwoju są elektronika i cybernetyka), wykorzystanie energii jądrowej(od ‘54 w ZSRR) spowolonione po katastrofie w Czarnobylu(IV ‘86), masowe wykorzystanie ropy naftowej i gazu ziemnego, rozwój telekomunikacji(‘62-łaczność satelitarna) i mikroelektroniki(‘72-kieszonkowy kalkulator, komuputery osobiste i profesjonalne-’79 rewolucja informatyczna IBM’a)-elktronika kwantowa i nadprzewodnictwo w wysokich temperaturach(‘86)-sondy kosmiczne, TV Sat, światłowody, magnetowidy, płyty CD(‘82). ‘52-Watson i Crick-odkrycie struktury DNA, ’72-biotechnika(inżynieria genetyczna)-biologia przemysłowa pozwala na rozwiązanie problemów żywnościowych i energetycznych. USA-dzięki Wernerowi von Braunowi(konstruktor V-1 i V-2 w niewoli) rozwój techniki rakietowej. 4 X ’57-pierwszy sztuczny satelita Ziemi i 12 VI ‘61-Jurij Gagarin w kosmosie-sukcesy ZSRR-USA przestaje czuć się bezpieczne utworzenie NASA-20 VII ‘69-Neil Armstrong i Aldrin na Księżycu, bezzałogowe statki na Wenus(ZSRR-’70) i Marsie(USA-’75). Wahadłowce amerykańskie do ‘86-katastrofa. Ograniczanie środków na eksploratacje kosmosu. Następstwa rewolucji naukowo-technicznej:

-restrukturyzacja przemysłu(od tradycyjnych do nowoczesnych i przyszłościowych gałezi-szybciej w krajach rozwiniętych)

-nowa rola nauki-lepiej finasowana(znów kraje rozwinięte), powiązana z produkcją-technologia staje się towarem

-zmiany w technologii wytwarzania(nacisk na oszczędność), poprawa jakości i szybkości usług(motoryzacja, lotnictwo, łączność)

-zmiany w organizacji i zarządzaniu działalnością gospodarczą - komputeryzacja i automatyzacja

-podniesie jakości życia-więcej czasu wolnego, nowoczesne środki masowego przekazu-uczestnictwo w masowej kulturze

-dysproporcja w rozwoju gospodarczym bariery polityczne(embargo, brak kapitału) i techniczne(brak kadr i infrastruktury)

b)kryzys energetyczny-po powstrzymaniu recesji pod koniec 50’; dekada szybkiego wzrostu’60-’70; uzależnienie gospodarki światowej od energii elektrycznej i ropy naftowej(podstawowy surowiec dla przemysłu energetycznego, motoryzacyjnego i chemicznego). W latach ‘51-’72-wzorst wydobycia(kraje arabskie i ZSRR) i zużycia ropy przy spadeku cen. Koniec 50’ - powstaje OPEC(Organizacja krajów Eksporterów Ropy naftowej), który pod wpływem wojny ‘67 i zwiększenia roli nafty libijskiej uzyskuje podwyżkę cen ropy w ‘71-umowa w Teheranie. W czasie wojny ‘73, kraje arabskie użyły broni ekonomicznej-Irak znacjonalizował instalacje wydobywcze(Exxon, Mobil, Royal Dutch Shell), embargo na dostawy ropy do krajów popierających Izrael i dwukrotne podniesienie cen ropy(70% i 128%)-4-krotny wzrost cen w przeciągu roku-koniec taniej energii. Drugi szok naftowy w ‘80 po rewolucji islamskiej w Iranie-spadek wydobycia. Skutki kryzysu naftowego:

-zahamowanie tempa wzrostu państw zachodnich(bezrobocie, stagnacja gospodarcza, wzrost cen-stagflacja)

-przeciw działanie sktukom(rezerwy strategiczne i wzrost własnego wydobycia, poparcie Arabii Saudyjskiej związanej z USA)

-polityka oszczędności zużcia energii(technologie oszczędnościowe i alternatywne źródła energii-alkohol, biogazy, słoneczna, wiatru)

-zmiana polityki gospodarczej-zwalczanie bezrobocia i inflacji

-nadwyżki finansowe(petrodolary)-lokawane w bankach zachodnich(na dalsze inwestycje, konsumpcja i wojny - Iran-Irak)

c)zadłużenie międzynarodowe-od ‘70 wzrasta zadłużenie państw rozwijających się u rozwiniętych(prawie 8 razy). Przyczyny:

-popyt na pożyczki-inwestycje w rozwój(industrializacja, rozwój rolnictwa i infrastruktury)

-niska stopa oprocentowania utrzymująca się w 70’

-ceny towarów przez kraje rozwijające się rosły do ‘81-szans na zysk

-petrodolary z banków zachodnich były przeznaczane na pożyczki do krajów rozwijających się i do kilku komunistycznych-długoterminowe kredyty finansujące rozwój gospodarczy

d)integracja gospodarcza-Traktaty Rzymskie w ‘57 powstanie EWG(Francja, RFN, Włochy, Beneluks, potemWlk. Brytania, Dania, Iralandia, Gracja, Hiszpania i Portugalia-wspólny rynek, swoboda wymiany towarowej i informacji, współpraca w zakresie przemysłu, transportu, ochrony socjalnej, polityki podatkowej i celnej) i Euratom(Europejska Wspólnota Energii Atomowej).

EFTA(Europejskie Stowarzyszenie Wolnego Handlu-’60)-kraje zachodnie poza EWG. ’60-powstanie OECD-koordynacja polityki gospodarczej i przeciw działanie kryzysom(EWG+EFTA+USA, Kanada, Jopania, Turcja, Australia, Nowa Zelandia, Meksyk).

67’-Wspólnota Europejska(połączenie EWG, Euratom i Europejskiej wspólnoty węgla i stali). ’58-wymienialne waluty

-RWPG(Rada Wzajemnej Pomocy Gospodarczej-’49), słaba integracja, embargo ze strony Zachodu, narzucona doktryna gospodarcza ZSRR-autarkia(wszystkie gałęzie bez specjalizacji), mała rola handlu międzynarodowego-brak wymienialnej waluty, w ‘58-międzynarodowy podział pracy(ale ograniczenia zostały-mopol państwa w handlu zagranicznym, brak wspólnej waluty). ’71-kompleksowy program, mimo olbrzymiej administracji nie wprowadzony w życie, wręcz przeciwnie Polska, Węgry próbują zacieśniać więzy z gospodarką zachodnią

e)korporacje transnarodowe-przedsiębiorstwa które mają conajmniej jedną filię za granicą w conajmniej jednym kraju-skutek przekształteń w gospodarce światowej; wpływ na politykę(zwiększają siłę krajów rozwiniętych, a zmiejszają siłę krajów rozwijająych się), badania naukowe w ‘80: Exxon Corporation(USA), Royal Dutch Shell(Wlk. Brytania), Mobil Oil Corporation(USA)-największe i najwięcej fili w Europie zachodniej. Przyczyny umocnienia się:

-rewolucja naukowo-techniczna-możliwość badań, a telekomunikacja pozwala sprawnie zarządzać

-zmiejszenie poczucia bezpieczeństwa inwestycji zagranicznych(kryzys naftowy, wojny lokalne)

-postępy integracji w Europie zachodniej-swobodny przepływ kapitału i technologii

f)pokojowe współisnienie i wyścig zbrojeń-od ‘55 pokojowe współistnienie i jednocześnie zbrojenia i rozbrojenia-wyścig technologiczny-„równowaga strachu” i „spirala zbrojeń”-żadna ze stron nie mogła użyć broni, bo groziło by to totalny, atomowym konfliktem, ale obie strony zwiększały i unowocześniały swoje arsenały. Szpeigostwo-‘60 zestrzelenie U-2, pociski rakietowe(pociski „pershing”, „cruise”, SS-20), bombowce i okręty podwodne wyposażony w głowice jądrowe. Broń neutronowa(USA). Wlk. Brytania, Francja, ChRL(‘64), Izrael(prawdopodobnie)-broń atomowa. W latach osiemdziesiątych możliwości do budowy osiągnęly: Indie, Pakistan, Brazylia, Irak, RPA. ’57-plan Rapackiego-utworzenie strefy bezatomowej w Europie środkowej(nam by się najbardziej oberwało). Zakaz prób w atmosferze(‘63), demilitaryzacja kosmosu i księżyca(‘67, ’79), ’68-o nierozprzestrzenianiu broni jądrowej. ’72-SALT I; ’79-SALT II(nie ratyfikowany przez kongres USA-wojna w Afganistanie). ’75-KBWE(Konferncja Współpracy i Bezpieczeństwa w Europie) w Helsinkach-suwerreność państw, wyrzeczenie się agresji, prawa człowieka- osobiste, ekonomiczne, kulturalne i ekologiczne. Przestrzeganie swobody wymiany informacji, wyboru ojczyzny(czwarty koszyk KBWE)

g)konflikty militarne- „brudna wojna” Francuzów w Indochinach ’45-’54; Wietnam’64-’75 po incydencie w zatoce Tonkijskiej, kontyngent wojsk amerykańskich i SEATO do Wietnamu południowego, ruch pacyfistyczny w USA-Nixon w ‘69 pomału wycofuje się z Wietnamu. ’75-pada Sajgon, Ho Chi Minh rządzi. ’75-’79 - rządy Czerwonych Khmerów w Kambodży(efekt uboczny interwencji amerykańskiej)-terror Pol-Pota obalony przez armię wietnamską.

-kryzys-zestrzeleniu U-2 nad ZSRR, ’61-kryzys berliński-postawienie muru, ’59-obalenie Batisty-Fidel Castro Ruz z pomocą „Che” Guevary przejmuje władzę na Kubie(ruch 26 lipca), reforma rolna i nacjonalizacja, ’61-nieudana inwazja amerykańska w Zatoce Świń, ’62-próba zainstalowania rakiet radzieckich-Chruszczow idzie na kompromis wobec J. F. Kennedy’ego.

-kryzysy bliskowschodnie-’48-’49-pierwsza wojna(powstanie państwa Izrael); ’56-Naser nacjonalizuje Kanał Sueski-atak Wlk. Brytanii, Francji, Izraela na Egipt(strefę kanału)-protest ZSRR, ONZ i objętość USA-wycofanie się agresorów-koniec wpływów brytyjskich na Bliskim Wschodzie-dwa obozy: USA i Izrael i ZSRR i państwa arabskie; ’67-wojna siedmiodniowa(opanowanie i kolonizacja Wzgórz Golan, starej Jerozolimy, lewgo brzegu Kanału). 6 X ’73-wojna Jom Kippur(następca Nasera Sadat chciał z pozycji siły negocjować z Izraelem)-pomoc USA błyskawiczne zwycięstwo Izraela, kryzys naftowy-Konferencja Bliskowschodnia, ’79-pokój w Camp David-Egipt uznaje Izrael, walki na terenie Libanu wspierającego OWP.

-wojska w Afganistanie ‘79-’89, pomoc komunistom afgańskim, odwrócenie uwagi od problemów wewnętrznych, protest USA i wsparcie ze strony amerykańskiej i pakistańskiej dla mudżahedinów

h)dekolonizacja-zbrojne powstanie narodowo wyzwoleńcze lub pokojowo po uzyskaniu zdolności do samorządności i samodzielczości gospodarczej(-Wlk. Brytania-Macmillan, Francja-de Gaulle; nie tracenie więzi z koloniami); pomoc sekretarza ONZ Daga Hammarskjolda; ’62-wyzwolenie Algerii przez rząd Abbasa. ’56-’59-niepodległość Maroka, Tunezji, Sudanu, Ghany i Gwinei.

‘60-rok Afryki-17 kolonii wyzwolonych(brytyjskich, francusich i belgijskich). Do ‘68 pozostałe francuskie i brytyjskie. ’75- „rewolucja goździków” w Portugalii-niepodległośc Angoli, Mozambiku i Wysp Zielonego Przylądka. Niepodległość uzyskały też(‘60-’75): Cypr, Malta, Kuwejt, Singapur, Borneo, Jamjka, Bardados, Gujana bryt. i holen. , Grenada, Nowe Hybrydy, Samoa, Fidżi, Tonga, W-py Salomona.

Skutki dekolonizacji: -dojście do władzy ludzi dążacych do totalitaryzmu, wojny lokalne(najemnicy-’60 Kongo Belgijskie), próby integracji(Kwame Nkrumah-premier Ghany), próby budowy państwa na wzór ZSRR

45. ZSRR i państwa realnego socjalizmu w latach 1955-1980

a)przemiany polityczne w ZSRR-XX Zjazd KPZR-potępienie „kultu jednostki” - Stalina, Chruszczow do ‘64-usunąl konkurentów do władzy, odprężenie na świecie, stłumienie rewolucji na Węgrzech, współpraca z Castro(rozwój floty), umocnienie pozycji na Bliskim Wschodzie po ‘56, pogorszenie stosunków z Chinami, sukcesy w opanowywaniu kosmosu, większa samodzielność państw satelickich, rozładowywanie napięć na arenie miedzynarodowej; podniesienie poziomu życia, rozwój oświaty-niepowodzenia polityki gospodarczej zmusiły go do dymisji. Rządy Leonida Breżniewa(‘64-’82-premierem Kosygin)-zastój, apogeum wzrostu potęgi politycznej ZSRR, centralne sterowanie życiem społecznym w ZSRR; ruch dysydentów-Sołżenicyn, Sacharow; doktryna ograniczonej suwerenności państw bloku radzieckiego-doktryna Breżniewa=stłumienie „praskiej wiosny”, interwencja w Afganistanie, przygotowanie interwencji w Polsce; zbrojenia i wojna w Afganistanie przyspieszyły rozpad imperium

b)komunizm poza ZSRR-’56 Polska i Węgry-’53-umiera Bierut, do ‘56 narasta ferment polityczny, Władysław Gomułka poraca do władzy-„polska droga do socjalizmu”, poparcie społeczeństwa, bardziej suwerenne stosunki z ZSRR(, repatriacja Polaków, status wojsk radzieckich, umożenie długów i nieekwiwalentnej wymiany handlowej), jednocześnie Gomułka zapewnia Chruszczowa, że Polska pozostanie socjalistyczna; powstanie na Węgrzech premierem Imre Nagy, wystąpienie z Układu Warszawskiego, interwencja radziecka, rząd Janosa Kadara-ZSRR nie chce zmienić status quo

-’68-Czechsłowacja-stalinizm do ‘68 w wydaniu Antonina Novotnego-protesty-próba budowy „socjalizmu z ludzką twarzą” Aleksandra Dubczeka-interwencja wojsk układu(ZSRR, Bułgaria, NRD, Polska, Węgry)-potwierdzenie doktryny Breżniewa-zniesie reform Dubczeka(swobody polityczne, zmiany w gospodarce, większa suwereność i kontakty z Zachodem) przez G. Husaka

-Kuba-początkowo Castro głosił hasła, demokratyczne, ludowe, antykolonialne i antyamerykańskie, potem coraz bardziej w lewo-wzrost zainteresowania Kubą ZSRR, likwidacja pluralizmu, reforma rolna i nacjonalizacja przemysłu, sancje gospodarcze USA, utrzymanie armii-pogorszenie stopy życiowej ludności(kartki); zasady rozprzestrzeniania(próby w Boliwi, Zairze, Angoli) opracowane przez Ernesto „Che” Guevarę w „Wojnie partyzanckiej”.

-Chiny-hasła Mao były tak agresywne(„wojna atomowa-papierowy tygrys”, „wiatr wschodu zawsze góruje nad wiartem z zachodu”, „połowa ludności która, przeżyje wojnę atomową zbuduje socjalizm”), że w ’60 doszło do rozłamu z ZSRR, rywalizacji na świecie(Kambodża, Albania)-konflikt nad rzeką Ussuri; maoizm zakładał, że partią rewolucyjną jest chłopstwo, reforma rolna, ’55-kolektywizacja rolnictwa, prowokacje polityczne(„niech zakwitnie tysiąc kwiatów”-pluralizm i zamkniemy je w więzieniach), potem pomysł-Wielkiego Skoku-samowystarczalne komuny ludowe(ruina gospodarki i głód)-kompromitacja maoizmu, aby utrzymać się przy władzy ‘65-’68-rewolucja kulturalna-oddziały „Czerwonej Gwardii”(hunwejbini) rozprawiali się z przeciwnikami Mao, intelektualistami(i wszystkimi których o cokolwiek podejrzewano)-katastrofa gospodarcza dopiero po śmieci w ‘76 Mao Tse-tung i Czou En-laia -reformy i otwarcie się na Zachód-’79, „pragmatyzm”-Deng Xiao Pinga

-pozostałe-’70-Chile Salvatore Allende-reformy socjalistyczne-kontrakcja USA, korporacji międzynarodowych i posiadaczy chilijskich-ruina gospodarcza-’73-’88-junta wojskowa obejmuje władzę z Augusto Pinochetem na czele

-’79-Nikaragua-paryzanci sandinowscy obalają Somozę; pomoc USA dla „contras”(partyzanci prawicowi)

-od ’75-wpływy w Angolii(interwencja kubańska), Etiopii, Indochinach, Mozambiku, Somalii i Jemenie połud.

-narastanie opozycji w Polsce od ‘68, ’70, 76 do Solidarności

c)rozwój gospodarczy ZSRR-wielkie możliwości surowcowe, ograniczenie możliwości poprawy poziomu życia ludności-wyścig zbrojeń i kosmiczny, hamowanie wzrostu od lat 70-tych; bariery wzrostu-wyczerpywanie się głównych zasobów naturalnych w europejskiej częsci kraju, zmniejszenie podaży siły roboczej=zmniejszenie przyrostu naturalnego, narastania opóźnienia systemu ekonomicznego(centralizacja-brak jakości, efektywności, modernizacji-strary i marnotrastwo), degradacja środowiska naturalnego, czynniki inwestycyjne i ekstensywne kajo dominujące, wzrost produkcji przemysłowej(choć tempo coraz mniejsze)-głównie czynniki produkcji, rozbudowa infrastruktury związki z eksploatacją bogactw naturalnych z Syberii. Wzorst rolnictwa nie nadążał za wzrostem popytu-import ze USA, próba zagospodarowania terenów nieuprawianych(ziemie celinne)-naruszenie równowagi ekologicznej, próby osiągnięcia rentowności zakładów przemysłowych do ‘65-‘78, od ‘81 „faza rozwiniętego społeczeństwa socjalistycznego”, szeroki dostęp do oświaty, ale niskie wyposażenie w dobra trwałego użytku, szczególnie kołchoźników, dominująca rola narodowości rosyjskiej na tle innych, aktywnośc dymplomatyczna, eksport broni, kredyty zachodnie, ratował się sprzedażą złota i diamentów, maleje tempo wzrostu, spada tempo prac, frustracje i patologie(alkoholizm, narkomania, przestępczość i korupcja)

d)gospodarka państw socjalistycznych-postępująca industrializacja i przyspieszony wzrost gospodarczy opierający się o czynniki ekstensywne(wysoka stopa inwestycji, wzrost zatrudnienia), a nie czynnikach intensywnych(wydajnośc pracy, postęp technologiczny)- wysoka energo-, materiało- i kapitałochłonnośc produkcji, brak towarów(rynek producentów)-napięcia społeczne, w 70’ próby intensyfikacji(zwiększenie intesywności, proeksportowy rozwój gospodarki, import technologii i kredyty z Zachodu)-nie powiodły się- brak wzrostu efektywności pracy i anachroniczne zarządzanie sprzeczne z wysokim poziomem bazy przemysłu, przeinwestowanie w środki produkcji, nie doinwestowanie konsumpcji, podrożenie kredytów na Zachodzie, gwałtowne zmiany w gospodarce światowej, połowiczne i niekonsekwentne reformy-przyczyny załamania się gospodarki-na Węgrzech nowy mechanizm gospodarczy-lepsze planowanie i zwiększanie samodzielności przedsiębiorstw, zachęcanie pracowników do lepszej pracy



46. Gospodarcze problemy Trzeciego Świata po drugiej wojnie światowej

a)początek dekolonizacji-Indonezja-Sukarno prezydentem ‘49-’54- całkowite wyzwolenie spod władzy Holandii

-rząd Aunga Sanga(powstanie antyjapońskie)-’45-’48-wybory, Brytyjczycy uznają niepodległość

-Indyjski Kongres Narodowy(Mahatma Gandhi) i Liga Muzułmańska; ’46-wojna domowa; 15 VIII ‘47-niepodległość Indii i Pakistanu, konflikty trwają, ’48-zamordowanie Gandhi’ego

- „brudna wojna” ‘45-’54 Francuzów przeciwko Ho Szi Minowi -pomoc ChRL i ZSRR, ’54-zdobycie Dien-Bien-Phun-największej bazy francuskiej; 20 VII ‘54-genewskie układy pokojowe dzielące Wietam wzdłuż 17 równoleżnika, niepodległość Laosu i Kambodży

-Front Wyzwolenia Narodowego w Algerii(Ahmed Ben Bella), od ‘54 powstanie antyfrancuskie

-powstanie Izraela(poparcie Wlk. Brytanii-deklaracja Balfoura-’17)-15 V ‘48, premierem Dawid Ben Gurion

-’52-przewrót Nasera w Egipcie(obalenie monarchii)-nacjonaliści egipscy-antybrytyjscy i antyizraelscy

b)konferancja w Bandungu i Grupa 77-’55-konferencja w Bandungu z inicjatywy Sukarno, deklaracja niezaangażowania państw Trzeciego Świata w konflikty światowe, proklamowanie antykolonializmu, równości, pokojowego współistnienia, nieagresji , niemieszanie się do spraw wewnętrznych innych państw, sprzeciw wobec rasizmu-5 deklaracji „Pańcza Sila”-ruch silny tylko 60’

-Strefa Wolnego Handlu i Wspólny rynek a Ameryce Łacińskiej; nowo wyzwolone kraje-Grupa 77 (kraje niezaangażowane w ‘64)-pomoc dla krajów Trzeciego Świata, znikome wyniki

c)ogólne warunki i klasyfikacja-kraje nie należące do krajów kapitalistycznych i komunistycznych(dwa pierwsze światy), opóźnione w rozwoju spłeczno-ekonomicznym, klasyfikacja według GNP per capita(brutto na mieszkańca):

-kraje najuboższe-„Czwarty Świat” ok. 260$-1: 40 w stosunku do krajów rozwiniętych

-państwa nowo uprzemysłowione(Korea S, Singapur, Hongkong, Taiwan, Tajlandia, Malezja, Indonezja+Meksyk, Brazylia)

-eksporterzy ropy naftowej(Arabia Saudyjska, Libia, Kuwejt, Iran, Zjednoczone Emiraty Arabskie, Oman)-żyjące ze sprzedaży ropy

Przyczyny zacofania: -zerwanie z metropolią-obawa neokolonializmu

-zacofane rolnictwo, nie potrafiące wyżywić ludności

-brak środków na iwestycje

-brak wykwalifikowanej kadry technicznej i organizatorskie-emigracja za granicę=„drenaż mózgów”

-import maszyn, urządzeń, nawet żywności

-niska dochodowośc handlu zagranicznego, skromne wpływy z eksportu(surowce, art. spożywcze, półprodukty)

d)próby rozwiązywania problemów-niewykolany projekt dakead rozwoju ONZ, powstanie FAO -’45 działaność szersza od ‘60;

Grupa 77-Nowy Międzynarodowy Ład Ekonimiczny(NIEO): -powiązanie cen surowców z cenami produktów tak by kraje rozwijające się nie ponosiły strat oraz ułatwienie w eksporcie do krajów rozwiniętych

-pomoc finansowa i renegocjacja i umożenie zadłużenia, zreformowanie systemu walutowego

-pomoc naukowo-techniczna w rozwoju przemysłu i rolnictwa

NIEO-pozostał w stefrze projektów-recesja odwróciła uwagę od krajów najbiedniejszych

e)nowo uprzemysłowione państwa Azji i Ameryki Łacińskiej-rozwój skokowy

-Korea Południowa(proeksportowa orientacja, wysoka akumulacja kapitału i jego napływ z USA i Japonii, wysoka wydajność pracy)

-Singapur(handel morski+eksport, duży libralizm-napływ obcych kapitałów-USA, EWG, Japonia)

-Tajwan(rozwój rolnictwa i przemysłu, zwłaszcza elektronicznego-spore nakłady na armię-chińskie „manewry” wokół Tajwanu)

-Hongkong(strefa wolnocłowa-najbardziej liberalna gospodarka na świecie, przemysł elektroniczny i precyzyjny, stoczniowy)

-Tajlandia(rozwój rolnictwa i przemysłu)

-Indonezja(rozwój przemysłu wydobywczego-ropa, węgiel, metale)

-Ogólnie Azja SE(reforma rolnictwa, rozwój oświaty, korzystanie z wzrów i kapitałów japońskich, wykorzystanie i wymuszanie wysokiej wydajności pracy, ułatwienia dla gospodarki-liberalizm z interwencjonizmem państwowym i stabilnością polityczną)

-Brazylia(-Juscelio Kubischka próbuje zagospodarować interior-Brasilia, po ‘61-rozwój przemysłu zbrojeniowego, masznowego, chemicznego, projekt Itaipu-budowa elektrowni wodnej, duże rozwarstwienie społeczeństwa-bieguny bogactwa i nędzy)

-Meksyk(reforma rolna Lopeza Mateosa-rozwój rolnictwa, 60’-przetwórstwo, 70’-wydobycie ropy, decydująca rola państwa w gospodarce, wielki skok gospodarczy, ale duże też zadłużenie)

-Kostaryka i Dominikana(„republiki bananowe” - rozwój rolnictwa i przetwórstwa w oparciu o kredyty-zadłużenie i eksport rolny)

f)państwa naftowe-Iran- ‘51-Mossadek nacjonalizuje sektor naftowy(burliwe przejścia), od ‘57 Narodowa Irańska Kompania Naftowa, reforma rolna w 60’, rozwój przemysłu w celu zastąpienia importu, wydatki wojskowe za rządów szacha Rezy Mohammada Pahlaviego do ‘79, dysproporcje w rozwoju-przemysł a rolnictwo i infrastruktura, despotyczna władza szacha(policja polityczna „Savak”) doprowadziała w ‘79 do rewolucji islamskiej - ajatollah Ruholl Chomeini u władzy do ‘89-fundamentalizm islamski(szyityzm) obejmuje władzę-koniec rozwoju gospodarczego

-Libia-’69 płk. Muammar-al-Kadafi obala monarchię, ustrój oparty na zasadach islamu i alteranywny dla kapitalizmu i komunizmu-„islamski socjalizm” wprowadzany w życie przez komitety ludowe(jak w chińskiej rewolucji kulturalnej). Zyski z ropy inwestowane w rolnictwo, przetwórstwo ropy i infrastrukturę. Libia popierała ruchy terrorystyczne skierowane przeciwko Zachodowi, interwencję w krajach afrykańskich, Kadafi był inicjatorem wykorzystania ropy jako broni ekonomicznej(kryzys naftowy)

-pozostałe-kraje arabskie w OPEC-u, Wenezuela, Meksyk(poza OPEC-iem), Ekwador - zyski z ropy przeznaczane na rozwój gospodarczy tych krajów bądź też lokowane w bankach angielskich, amerykańskich.

47. Ekonomiczne przesłanki rozpadu obozu realnego socjalizmu

a)ogólne przesłanki w polityce i gospodarce światowej-niepowodzenie ZSRR podczas wojny w Afganistanie wykorzystuje Regan (od ‘81), pomoc dla opozycji w Polsce, dyssydentów w ZSRR, partyzantki antykomunistycznej w Afganistanie, Angoli i Nikaragui, nowy wyścig zbrojeń, którego ZSRR nie było stanie wytrzymać(broń laserowa, antyrakiety, Stealth, SDI)-„gwiezdne wojny”; recesja ‘80-’83 - nowa polityka gospodarcza Regana: odejście od doktryny Keynesa(który nie był w stanie przewidzieć np. kryzysu naftowego); nowe doktryny ekonomiczne: monetaryzm Miltona Friedmana ‘76-Nobel, zmiejszenie obciążeń fiskalnych, zasady wolnego handlu w wymianie międzynarodowej, ekonomia podaży-popieranie nauki, techniki, wydajności pracy-ograniczenie wydatków na cele nieprodukcyjne, niskie podatki dla przedsiębiorstw(technokracja w ekonomii); „rewolucja konserwatywna”: -odwrócenie się od państwa dobrobytu, zdecydowany antykomunizm, łączenie ideologii konserwatywnej z liberalizmem ekonomicznym(nowa prawica); kryzys zadłużenia między narodowego: pożyczki na odsetki(Meksyk), niekorzystne terms of trade(niemożliwość spłaty), wzrost stopy procentowej-restrukturyzacja długów krajów rozwijających się i po ‘89 krajów komunistycznych

b)niepowodzenie RWPG-koordynacja planów wieloletnich bez prawidłowych cen, realnego kursu walut, zasada autarkii i rozwój środków produkcji skutecznie uniemożliwiały szerszy handel - ‘91- koniec RWPG

c)gospodarka centralnie planowana-niesprawna i marnotrawiąca bez samoregulacji rynkowej

d)woluntaryzm gospodarczy-podporządkowanie gospodarkii ideologii-próba decydowania o gospodarce metodami politycznymi

e)zanik wzrostu i kryzys w Polsce-marnotrastwo, utajone bezrobocie, brak intensyfikacji produkcji doprowadza do zaniku wzrostu gospodarczego szczególnie ostro przejawia się to w Polsce(80’)-nadmierne inwestycje kapitałochłonne

f)próby refom-’82-’89 w Polsce nie zmieniono generalnych zasad, zbyt wolne w stosuku do potrzeb

g)upadek socjalizmu-śmierć Breżniewa w ‘82-Andropow(miał „żelazne zęby”) do ‘84, Czernienko do ‘85-Gorbaczow hasła pierestrojki(przebudowy), głasnosti(jawności) i uskorienija(przyspeszenia)-modernizacja gospodarki, zwiększanie swobód demokratycznych, zwalczanie korupcji i alkoholizmu; wycofanie się z Afganistanu ‘89 i wojsk wietamskich z Kambodży, ’91-układ radziecko-chiński, układ z USA(‘87-likwidacja rakiet średniego i krótkiego zasięgu, START-zniszczenie połowy rakiet balistycznych), ’89-zerwanie z doktryną Breżniewa, zgoda na zjednoczenie Niemiec i wycofanie wojsk radziieckich. III ‘90 - Gorbaczow prezydentem ZSRR-konflikty w rep. bałtyckich i o Górny Karabach, VI ’91-Jelcyn prezydentem Rosji, przeciwstawia się puczowi moskiewskiemu, 8 XII ‘91-rozpad ZSRR powstanie WNP, 25 XII ‘91-Gorabaczow ustępuje. W Polsce zmiana kierownictwa w ‘80-Stanisław Kania zamiast Gierka, legalizacja Solidarności, ’81-Jaruzeski premierem, stan wojenny naciski radzieckie)13 XII ‘81-21 VII ‘83. Fala strajków w ‘88-przełom ‘89, okrągły stół, Sejm kontraktowy, T. Mazowiecki premierem.

Węgry ‘88-ustąpienie Kadara, Czechosłowacja-Karta 77, „aksamitna rewolucja”, rozpad w ‘93, Rumunia przewrót w ‘89-obalenie Nicolae Ceausescu, Bułgaria odsunięcie Żiwkowa-’89, ustąpienie Honecker a NRD - Krenz otwiera granicę. Rozpad Jugosławii - ‘91 niepodległość Słowenii i Chorwacji potem Bośnia i Hercegowina oraz Macedonia(‘92)-wojna w Bośni

48. Główne problemy gospodarcze świata w latach 1980-1992

a)państwa kapitalistyczne do ‘89-gospodarcza dominacja USA do lat 60’-poziom techniki i organizacji oraz wykształcenie społeczeństwa, ekspansja kapitału amerykańskiego, kryzys w siedemdziesiątych; RFN-kontynuacja programu Erharda, Kiesenger, Brandt, Schmidt(integracja z Europą), potęga gospodarcza i militarna RFN, wielka dynamika handlu zagranicznego, ujemny przyrost naturalny-gastarbeierzy; Francja-dewaluacja franka przez Jacquesa Rueffa(deflacja i wolny rynek)-ożywienie gospodarcze Francji-mniejszy kryzys niż gdzie indziej, świadoma restrukturyzacja przemysłu; Włochy-napływ kapitału i proeksportowy przemysł-ożywienie i wysoki wzrost; Wlk. Brytania-koniec brytyjskiego imperium kolonialnego, osłabienie gospodarcze, ’75-Margaret Thatcher dochodzi do władzy-liberalizm, monetaryzm, udeżenie w związki zawodowe(pokonanie Scargilla), proces prywatyzacji przemysłu państwowego, wygrana wojna o Falklandy, (‘82), ’90-upadek Thatcher(podatek pogłówny)-John Major; konsekwencje thatcheryzmu: -frustracja, prawie brak wzrostu w przemyśle, wzrost wydajności pracy, rozwarstwienie społeczeństwa. ; Japonia-niezwykły wzrost gospodarczy-nieuczestniczenie w wyścigu zbrojeń ale dostawy podczas wojny koreańskiej i wietnamskiej, wysoka stopa inwestycji, duża ilość kadry technicznej i siły roboczej i spężenie przemysłu ze szkolnictwem, bardzo sprawna organizacja pracy i wyższy wymiar czasu pracy, polityka postlicencyjna(import technologii i jej ulepszanie), powiązanie tradycji z nowoczesnością, wykorzystanie interwencjonizmu państwowego, zachowanie narodowego charakteru gospodarki, szerokie kontakty(z ChRL, Wietnamem, Koreą Północną)-drugie mocarstwo gospodarcze nieangażowało się w konflikty światowe, stabilna sytuacja wewnętrzna

b)nowa rola USA-globalizm amerykański(„żandarm światowy”)-inwazja ‘83 na Grenadę, naloty ‘86 na Libię, pomoc dla Nikaragui, Angloi i Afganistanu w ramach powstrzymywania komunizmu, wojna z Zatoce Perskiej(‘90-’91)-Husajn zajmuje Kuwejt- koalicja antyiracka z poparciem ONZ, operacja „Pustynna Burza” 15-17 I ‘91-uderzenie z powietrza i lądu-rozbicie Iraku przy minimalnych stratach własnych(ok. 140 ludzi) i w ludności cywilnej, umocnienie się USA w tej części świata. Reaganomika-obniżenie podatków-pobudzenie prywatnej przedsiębiorczości, szybki wzrost stopy procentowej-przyciągnięcie kapitałów europejskich i japońskich-szerokie inwestycje, wzrost kursu dolara, wydatki na zbrojenia, obcięcie w wydatkach socjalnych, obniżenie bezrobocia, ’92-Bill Clinton prezydentem-odwrót od reaganomiki-zmiejszenie długu wewnętrznego, dofinansowanie służby zdrowia i szkolnictwa- niwelacja pogłębiającego się za Reagana i Busha rozwarstwienia społecznego-sytuacja kolorowych

c)zjednoczenie Niemiec i integracja Europy--3 X ‘90 zjednoczenie Niemiec za Helmuta Kohla-inwestycje i rozwój byłego NRD - załamanie się franka francuskiego-lokaty w Niemczech-spadek dynamiki niemieckiego eksportu, ale zjednoczone Niemcy są potęgą gospodarczą obecnej Europy i głównym rzecznikiem jej integracji. ’79-Grecja, ’85-Hiszpania i Portugalia w EWG, połaczenie się wspólnot europejskich(Jednolity akt europejski), XII ‘91- traktat w Maastricht-unia celna, walutowa, polityczna; Europejski Obszar Gospodarczy-’93-swobodny przepływ między EU i EFTA - EFTA zachowa swoją politykę rolną. Rozszerzanie wspólnot europejskich i NATO o Polskę, Czech i Węgry, także lecz do końca nie wiadomo o Słowację i Słowenię.

d)Japonia i Daleki Wschód-kraje Azji SE są potęga gospodarczą jednak spada tempo wzrostu gospodarczego, olbrzymie zasoby finansowe, zacofane japońskie rolnictwo, napięcia społeczne(strajki w Korei S), brak surowców naturalnych, starzejące się społeczeństwo, protekcjonizm celny innych państw

e)transformacje ustrojowe w państwach komunistycznych-proces prywatyzacji, zmiany w rolnictwie(tylko w Polsce utrzymała się własność indywidualna), restrukturyzacja przemysłu i orientacja proeksportowa, odbudowanie rynku i zahamowanie inflacji, zmniejszenie bezrobocia, wzrost obrotów handlu zagranicznego- „terapia szokowa”-Polska lub przejściowe zmiany - Czechy, ostatnie trudności gospodarcze Czech pokazują, że terapia szokowa była lepsza; wzrost gospodarczy w byłych państwach komunistycznych.

f)nierówności w rozwoju gospodarczym-państwa najbogatsze i najuboższe-dysproporcje w rozwoju gospodarczym-wyższy wzrost w państwach rozwiniętych niż w rozwijających się-państwa najbogatsze(Europa, NAFTA, Japonia, Australia, Nowa Zelandia i tygrysy azjatyckie) mają największy udział w handlu światowym a najuboższe(Mozambik, Tanzania, Etiopia, Somalia, Nepal, Czad) wykazują nawet spadek=głód-wyjątkiem jest ChRL; luka technologiczna wyższego rzędu-Trzeci i Czwarty Świat nie dogonił nawet państw rozwiniętych sprzed współczesnej rewolucji naukowo-techniczenj.

g)problemy i zagrożenia współczesnego świata:

-nierównomierny rozwój gospodarczy między „północą” a „południem”(zacofanie rolnictwa, zadłużenie, drenaż mózgów, zacofanie infrastruktury, nędza budząca frustracje)

-zagrożenie konfliktami wojennymi(b. Jugosławia, , b. ZSRR, Afryka, Bliski Wschód, pogranicze islamu i hinduizmu, surowce strategiczne)

-skala i tempo zbrojeń, ambicje mocarstwowe(Irak, Korea N)

-skala i tempo rewolucji naukowo-technicznej-nowe środki chemiczne, silniejsze lekarstwa i silniejsze choroby, owady, gryzonie, nowe choroby, groźba napromieniowania-dziura ozonowa

-degradacja środowiska naturalnego-pestycydy(np. DDT), wycinanie lasów, odpady przemysłowe i radioaktywne, równowaga hydrosfery-zbiorniki wodne, energia nuklearna(Czarnobyl-’86) i deficyt energetyczny

-wielkie postępy urbanizacji i koncentracja ludności w megapolis-uzależnienie od elektryczności, gazu, maszyn-podatnośc na awarie-patologie miejskie, umaszynowienie ludzi



-inżynieria genetyczna(klonowanie) i przeludnienie Ziemi

1   2   3


©operacji.org 2017
wyślij wiadomość

    Strona główna