I. Historia gospodarcza powszechna Periodyzacja dziejów powszechnych



Pobieranie 281,91 Kb.
Strona2/3
Data14.02.2018
Rozmiar281,91 Kb.
1   2   3
24. Rozwój gospodarczy Francji, Niemiec i Rosji(do 1870r. )

a)Francja-rozwój po rewolucji lipcowej(1830), rozwój kolei, rozszerzenie cenzusu wyborczego, zwalczanie feudalizmu, przemysł regionalny: -włókiennictwo w Alzacji, Normandii; hutnictwo żelaza nad Loarą i w okolicach Lille

-tradycja manufaktur (z XVIIw. ) +

-brak węgla i niska jego jakość, odizolowanie od rynków zagranicznych, słaby przyrost naturalny i popyt -

-skutek małe zakłady o produkcji łączonej i produkcja luksusowa

-strata kolonii(Luizjana, wyzwolenie San Domingo)

-podbój Algierii(1830-1860) i Indochin francuskich(1863-Kochinchinę i 1867-Kambodża)

b)Niemcy-Prusy z „pigmeja gospodarczego” poprzez reformę armii, szkolnictwa i rozwój przemysłu ciężkiego rosną w siłę

-opóźnienie ekonomiczne(ustrój feudalny na wsi, ustrój cechowy w mieście do poł. XIXw. , rozdrobnienie polityczne, przewaga junkrów nad burżuazją, brak kolonialnych źródeł pierwotnej akumulacji kapitału, emigracja zewnętrzna do USA)

-Niemiecki Związek Celny-1833 z inicjatywy Prus - jednolity rynek wewnętrzny

-rozwój przemysłu(budowa kolei od 1835, wzrost liczby ludności, wynalaszczość, likwidacja stosunków feudalnych od 1848r. , upowszechnienie banków i towarzystw akcyjnych)

-okręgi przemysłowe Ruhry, Sarry, Górny Śląsk, Saksonia(włókiennictwo); zakłady Kruppa w Essen - 1815

c)Rosja-silna armia przy słabej gospodarce, brak uwłaszczenia i pańszczyzna do 1861r. , zacofany przemysł(pańszczyzna w manufakturach), brak sieci komunikacyjnej; po 1815 Kongresówka rozwiniętą częścią imperium(Łódź, Warszawa, Zagłębie Dąbrowskie). Próby popierania przemysłu poprzez kameralizm od początku XVIIIw.

25. Rozwój gospodarczy USA do 1865r. ; znaczenie wojny secesyjnej

-rozwój przemysłu na północy, izolacjonizm(od 1823r. - doktryna Monroe’a, polityka protekcjonizmu(raczej)

-powiększenie terytorium(1803-Luizjana, 1819-zakup Florydy od Hiszpanii, Teksas-1844, po wojnie z Meksykiem(1845-46) Nowy Meksyk i Kalifornię, 1846-Oregon po wytyczeniu granic z Kanadą, 1867-zakup Alaski)

-wysoki przyrost naturalny, imigracja, wypieranie Indian, rozwój komunikacji(kolej, drogi bite, żegluga parowa)

-antagonizmy między Północą i Południem:

-Północ-kapitalizm, przemysł, robotnicy; Południe-rolinctwo, niewolnictwo, feudalizm + czuje się pokrzywdzone w budżecie

-ekonomiczne, różne systemy społeczno-gospodarcze(patrz wyżej), Południe dąży do secesji

-różnice w rozwoju gospodarczym, Południe czuje się pokrzywdzone(Północ-protekcjonizm, Południe-liberalizm)

-polityczne(Północ-republikanie patrzący na Kanadę; Południe-demokraci patrzący na Amerykę Łacińską)

-propaganda abolicjonistów(John Brown), Północ zainteresowana siłą roboczą

-druga rewolucja amerykańska=wojna secesyjna(1861-1865) próby pokojowego rozwiązania nie przyniosły rezultatu, wybór Abrahama Lincolna na prezydenta(1860)-secesja Południa; początkowo Konfederacja wygrywa, ale z ekonomicznego punktu widzenia nie ma szans(3: 1 w ludności włączając niewolników i produkcji), Północ ma prawie cały przemysł i flotę.

-1863r. -punkt zwrotny w wojnie(zniesienie niewolnictwa, akt o domostwach, U. Grant-głównodowodzącym na Północy)

Skutki i znaczenie: -dewastacja Południa, taktyka spalonej ziemi Shermana, 600tys. zabitych, 4mln$-koszty

-rozwój armii USA, zmiany w transporcie(kolej rządzi), rozwój przemysłu, powstanie wielkich przedsiębiorstw, zniesienie niewolnictwa, kolonizacja Dzikiego Zachodu, urbanizacja w okresie rekonstrukcji, napływ emigrantów z Europy południowej i wschodniej po wojnie


26. Demograficzne konsekwencje industrializacji w XIXw.

-poprawa warunków życia=mniejsza śmiertelność, wiecęj żywności(patrz rewolucja agrarna), rozwój medycyny(1862-Ludwik Pasteur obala „samorództwo” bakterii)-przedłużenie życia, ekspozja demograficzna(koniec XVIII i XIXw.

-Prawo ludności(1798) Thomasa Roberta Malthusa o przeludnieniu przekreślona przez rewolucje agrarną i prawem Bertillone’a (przyrost naturalny zmniejsza się w miarę postępu dobrobytu)

-rozwoju nauki, transportu, produkcji masowej, urbanizacja



27. Rewolucja agrarna; rozwój kapitalizmu w rolnictwie w XIXw.

-przyczyny-eksplozja demograficzna i postępująca urbanizacja-przeobrażenia techniczne(zmiany produkcji-Zachód) i organizacyjne(likwidacja feudalizmu i początki kapitalizmu w rolnictwie-Wschód) w rolnictwie

-dwie drogi ekstensywna(USA, Australia, Ameryka południowa)-tam gdzie można było powiększyć areał i intensywna(Europa)-podniesienie wydajności

-przeobrażenia techniczne: -płodozmian(zwiększenie o 1/3, ale wymagał nawożenia)=wieloletnie zmianowanie

-mechanizacja rolnictwa(1860’-kombajny, 1870’-snopowiązałki, na wschodzie-kierat)

-melioracje i nawożenie(guano, torf, szlam, 1840-Justus Liebig - nawozy sztuczne)

-zmiana struktury upraw(rośliny motylkowe, ziemniaki, burak cukrowy, kukurydza)

-intensyfikacja uprawy i hodowli(nowe gatunki bydła)

-przeobrażenia społeczne: -likwidacja stosunków feudalnych, powiązanie rolnictwa z przemysłem, nauką, oświatą, emancypacja ludności wiejskiej

Skutki: -rozwój przemysłu maszynowego i chemicznego na potrzeby rolnictwa, powstanie przemysłu rolno-spożywczego(cukrownictwo, gorzelnictwo, piwowarstwo, krochmalnictwo)

-nauka i oświata rolnicza

-kapitalizm w rolnictwie=produkcja tylko na rynek, prywatna własność ziemi: landlord(właściciel), farmer(dzierżawca) i najemnicy bezrolni

-drogi do kapitalizmu w rolnictwie: angielska(długotrwałe zmiany), francuska(rewolucja-szybka sprzedaż ziemi kościoła, emigrantów-szlachty; także Belgia, Dania, Włochy N, Hiszpania, cześć Niemiec), amerykańska(ziemia dla osadników; także Australia), pruska(reformy odgórne, uwłaszczenie, wielka własność ziemska pozostaje nadal-regulacja, bogaci chłopi zostają, biedni wyrugowani, odszkodowanie dla dziedzica w ziemi-1/2 - 1/3); Austria w 1848(chłopi przez 20 lat odszkodowanie-indemnizacja); Rosja w 1861(1/5 ziemi odszkodowanie; w Królestwie Polskim bez odszkodowania)

-rolnictwo kapitalistyczne, własność indywidualna(obszarnicza lub chłopska)

-wzrost produkcji i nastawienie na towarowość jej

-pauperyzacja wsi nadal w Europie wschodniej(kwestia parcelacji ziemi obszarniczej)



28. Charakterystyka kapitalizmu wolnokonkurencyjnego (do 1870r. )

a)podstawy-prywatna własność środków produkcji

-wolność osobista i równość jednostek wobec prawa

-siła robocza staje się towarem; nierówność majątkowa-nierówność polityczna(cenzus majątkowy)

-celem zysk, sposób-wolna konkurencja

-spółki akcyjne, giełdy, kursy, akcjonariusze(dywidendy)-koncentracja rozproszonego kapitału

b)kryzysy nadprodukcji-cyklicznie co 10-12 lat

-1825-Anglia(po okresie napoleońskim i wyzwoleniu się Ameryki Południowej)

-1836-Anglia i USA, 1846-47-Europa zachodnia i środkowa(przeinwestowanie przy budowie kolei)

-wszystkie kraje 1857, 1866

-liberałowie-wolna konkurencja najlepszym regulatorem, przeciwnicy-straty kapitału, bezrobocie i nędza robotników

c)sytuacja robotników-minimum egzystencji 12-14h pracy, praca kobiet i dzieci(wykorzystanie maszyn do maksimum)

Ustawodawstwo pracy: -1833-państwowe inspekcje fabryczne w Anglii(zakaz pracy dzieci w włokiennictwie)

-1842-j. w. także w kopalniach

-1847-USA-10h pracy w niektórych stanach

-1874-Anglia-ruch przeciwko wyzyskowi-socjaliści

Socjaliści i związkowcy: -utopijni Robert Owen, Charles Fourier, Henri Saint-Simon

-1848 „Manifest komunistyczny” Marksa i Engelsa

-związki zawodowe(płace, warunki, opieka socjalna)-Anglia-1824, 1864-Francja(1884-ustawowo), 1890-Niemcy

29. Druga rewolucja przemysłowa; nowa fala industrializacji

a)postęp techniczny-destylacja ropy naftowej-Ignacy Łukasiewicz(1853), benzyna-Karol Benz

-silniki spalinowe(1876)-Nikolaus Otto, Eugen Langen, udoskonalone Gottlieb Daimer i Walter Siemens(1883)

-silnik wysokoprężny(1892)-Rudolf Diesel

-samochód(1885)-niezależnie Daimler i Benz=motoryzacja

-samolot(1903)-bracia Wright(przelot nad La Manche 1909 Bleriota)=lotnictwo

-1908-produkcja wieloseryjna, 1913-masowa(taśmowa)-Henry Ford

-Thomas Alvy Edison, żarówka, lepszy silnik elektryczny i prądnica)=upowszechnienie prądu

-telegraf Morsa(1838), telefon(1876)-Graham Bell, 1908-radio Marconi’ego, lampa katodowa(1904)-Fleming

-tramwaj w Berlinie(1881), London underground - 1890

-aluminum, cynk i miedź elektrolityczna

-chłodnia amoniakalna Carla von Linde(1887)

-masowa produkcja stali Sidney Thomas(po Bessemerze, Siemensach, Martinach)-1874

-chemia-1869 D. Mendelejew, 1863-E. G. Solvay(środki piorące i szkło), nawozy sztuczne-kwas siarkowy, 1878 Alfred Bater-indygo, farmaceutyki; masy plastyczne, guma z kauczuku naturalnego(John Dunlop-1886-opona)

-zmiana w organizacji produkcji fabrycznej Fryderyk Taylor-nuakowa organizacja pracy(tayloryzm), Ford(j. w. )

-wzrost wydobycia węgla, produkcji stali, ropa naftowa, nowe gałęzie(chemiczny), rozwój nauki

-rozwój kolei transsyberyjska(1905), transafrykańska

-kanały Sueski(1869), Panamski(1914), Kiloński(1895), Koryncki(1893)-rozwój żeglugi

-kryzys agrarny(1873-1896)-spadek opłacalności zbożowych Europie(import z USA, Australia, Kanada, Argentyna) - przejście na rośliny przemysłowe, spółdzielczość rolnicza

b)skutki: -ruch robotniczny-urbanizacja i industrializacja postępują dalej

-aglomeracje miejskie(Paryż, Londyn, Berlin) z nowoczesną infrastrukturą(oświetlenie, kanalizacja, komunikacja)

-emigracja z Europy za ocean

-przymus szklony i powszechne prawo wyborcze, także lepsza jakość i większa długość życia

-wzrost potęgi USA, Niemiec(nowy kolonializm), Japonii spadek Wielkiej Brytanii i Francji



30. Cechy kapitalizmu monopolistycznego po 1870r.

Cechy: -odchodzenie od zasad liberalnych na rzecz monopolizacji

-zwiększający się dystans między krajami rozwiniętymi a rozwijającymi się

-wzrost znaczenia kapitału finansowego i jego eksportu

-umacnianie się nacjonalizmu i imperializmu w polityce zagranicznej mocarstw-nowy kolonializm

Imperializm(wg Hobson)-budowanie władztwa kolonialnego poprzez konflikty zbrojne; agresywna polityka zagraniczna

Imperializm(wg Lenina)-najwyższa i ostatnia faza kapitalizmu

Kryzysy zwłaszcza ten z 1873 przyczyniły się do monopolizacji:

-kartele(z tej samej branży ustalają ceny)

-syndykat(j. w. + wspólne biuro sprzedaży towarów)

-trust(zrzeszenie, rezygnacja z samodzielności na rzecz wspólnego zarządu)

-koncern(jeden właściciel odrębnych przedsiębiorstw: -z tej samej branży(koncentracja pozioma) lub z uzupełniających się gałęzi(koncentracja pionowa)

Pozytywne cechy: -racjonalizacja produkcji, produkcja masowa, normalizacja

Negatywne cechy: -podbijanie cen, obniżanie jakości

Porozumienia międzynarodowe między monopolistami(monopole międzynarodowe) np. AEG i General Electric w 1907

Kapitał pożyczkowy(banki) + kapitał przemysłowy=kapitał finansowy(jeden)-oligarchia finansowa(grupa potentatów finansowych zajmująca kierownicze role. Oddzielenie własności od zarządzanie(wzrost jego roli)-fachowcy ekonomiści, inżynierowie, technicy-rozwój wyższych uczelni.

Eksport kapitału: -nieopłacalność lokowania w krajach rozwiniętych kapitału doprowadza do jego eksportu, najczęsciej kredytów które wracają w postaci dywidend lub procentów, niekiedy łączył się z podporządkowaniem militarnym i politycznym. Eksporterzy: Wlk. Brytania(do USA i kolonii), Niemcy(Bałkany i Ameryka Południowa), Francja(kolonie i Europa wschodnia-Rosja), USA(Kanada i Ameryka Łacińska), Japonia(do Chin i Korei)

31. Ekspansja kolonialna po 1870r.

Nowy kolonializm(polityka imperialistyczna): -podział Afryki i większości Azji=„posłannictwo białego człowieka”

-rynki: zbytu produktów i eksportu kapitału

-surowce dla nowych gałęzi przemysłu(ropa, kauczuk, metale kolorowe)

-punkty strategiczne dla powyższych(np. szlaków morskich)

Politycy: Beniamin Disraeli, Joseph Chamberlain(w UK), Jules Ferry(Francja), Alfred T. Mahan(USA), Otto Bismark (Niemcy)

Formy: -podbój lub protektorat

Konflikty kolonialne przyczyniały się dodatkowo do ruchów nacjonalistycznych

Nacjonalizm gospodarczy(protekcjonizm, wojny celne): zamiast free trade „fair trade”, Wlk. Brytania, Hoalndia, Belgia-wolny handel; Rosja-1877, Niemcy-1879, Francja-1881, USA-1890-protekcjonizm. Wojny celne Francja-Włochy, Rosja-Niemcy.

Wlk. Brytania: -Indie, Kuwejt, Birmę, Malaje, cz. Borneo i Nowej Gwinei, Egipt(1882), Sudan(1898 - Gordon pobija Mahdiego), Nigeria, Złote Wybrzeże, Ghana; 1899-1902-wojny burskie i 1908 Związek Południowej Afryki; Cecil Rhodes podbija dalej Rodezję, Niasę, Zanzibar, Kenię, Ugandę. 1913r. -70% ludności i 33, 5 mln km2

Francja: -Indochiny francuskie, Tunezję(1881), Senegal, Dahomej, Mali, Gwinea, Niger, Czad, Mauretania, Gabon, Kongo franc. , Madagaskar(1896), Maroko i Somali franc. 1914r. -drugie miejsce po Wlk. Brytanii - 10, 6 mln km2

Rosja: -oparcie granic o Afganistan(brytyjski) przez Turkmenię, Bucharę; od 1860r. Daleki Wschód-Kraj Ussuryjski i Nikołajewsk+Władywostok(od Chin). 1898-dzierżawa płw. Liaotung z bazą Port Artur, Mandżuria, próba budowy kolei i przegrana z Japonią w 1904r. - ograniczenie wpływów Rosji

Niemcy: -Namibia, Togo, Kamerun(1884-1885), 1891-Zanzibar, Tanganika, Ruanda-Urundi; cz. Nowej Gwinei, Karoliny, Mariany, Mashalla, Samoa; dzierżawa od Chin płw. Szantung. Współpraca z Turcją kolej(Belin-Belgrad-Bagdad). Rozwój floty.

USA: -nawalizm(opanowanie Pacyfiku przez Stany)-adm. A. T. Mahan-1895 pomoc dla powstania na Kubie-wpływy

-wojna morska z Hiszpanią 1898 - Porto Rico, Guam, Filipiny(za 20 mln$), Hawaje i cz. Samoa, 1903-budowa kanału w Panamie(poprzez powstanie i oderwanie jej od Kolumbii) do 1914r.



Japonia: -1894-95 wojna z Chinami, uzyskuje Tajwan, Liaotung(Port Artur), prawa do Korei, wówczas Rosja protestuje i zabiera Liaotung. 1904-Japonia uderza na Rosję, pobija ją na lądzie(Mukden), zajmuje Mandżurię, Koreę i Port Artur. Zwycięstwo na morzu-1905 Cuszima. Aneksja Korei w 1910r. i umocnienie się w Chinach

32. Rozwój gospodarczy W. Brytanii, Francji i Rosji(1870-1914)

a)Wielka Brytania-zahamowanie rozwoju , utrata przodownictwa w gospodarce światowej, technologie zaczęły być przestarzałe

Kryzys 1873r. zamienił się w wielką depresję(1874-1894)-kryzys spowodowany napływem taniej żywności. Import surowców i żywności z kolonii; ożywienie gospodarcze na przełomie wieków-monopolizacja, eksport do Imperium, Indii, Europy Wschodniej, Ameryki Południowej; rozbudowa floty; konkurencja niemiecka( „słynne” Made in Germany) i amerykańska. Wysoki udział w handlu międzynarodowym



b)Francja-utrata Alzacji i Lotaryngii na rzecz Prus(1870), olbrzymia kontrybucja, wojna domowa-Komuna Paryska(1871)-stagnacja gospodarcza Francji, brak węgla, niski przyrost naturalny-brak dynamicznego rynku wewnętrznego. Monopolizacja jedynie w hutnictwie, protekcjonizm zmniejsza udziały w handlu międzynarodowym. Większy eksport kapitału(zwłaszcza do Rosji) niż inwestycje wewnętrzne.

c)Rosja-odwilż posewastopolska po wojnie krymskiej(1853-1856)-konieczność reform(powolne); 1861-uwłaszczenie chłopów stwarza przesłanki do kapitalistycznego rozwoju, od ok. 1880 faza industrializacji z dużym zaangażowaniem kapitałów państwowych, protekcjonizm celny. Zagłebia: donieckie(węgiel kamienny), Krzywy Róg(rudy żelaza), petersburskie(włókienniczy i maszynowy), kaukaski(ropa naftowa). Szybkie procesy monopolizacyjne, coraz większe uzależnienie od krajów zachodnich(Anglicy-nafta, Francuzi-kolej, Niemcy i Belgowie-górnictwo i hutnictwo). Współistnienie kapitalizmu w przemyśle z pozostałościami w rolnictwie. Duża dynamika wzrostu, ale i tak mała w porównaniu do Europy Zachodniej.

33. Rozwój gospodarczy Niemiec, USA, Japonii(1870-1914); czynniki wzrostu gospodarczego

a)Niemcy-zjednoczenie polityczne(1871), przyłączenie Alzacji i Lotaryngii, olbrzymia kontrybucja od Francji(kapitał inwestycyjny), grynderka(ruch zakładania spółek), chłonny rynek zbytu na wsi, przyrost naturalny, protekcjonizm celny, zamówienia zbrojeniowe, badania naukowe - rozwój techniki, rozwój floty, bankowości i ubezpieczeń; nieduża emigracja do USA. Sprawna administracja, stawianie na jakość, tradycyjna, ale stwarzająca szanse oświata

-po 1873 niezwykły rozwój; przemysły nowoczesne elektrotechniczny i chemiczny także rolno-spożywczy i włókienniczy. Monopolizacja(Reńsko-Westfalska wspólnota węgla i stali, AEG, IG Farben). 1913r. - wyprzedzenie Wlk. Brytanii(II miejsce w świecie po USA). Rolnictwo opierało się na wielkiej własności rodzin junkierskich, wydajne i dobrze zaopatrzone technicznie.



b)USA-wielkie bogactwa naturalne(węgiel, ropa, rudy), imigranci z Europy i Azji. 1894-pierwsze miejsce na świecie w produkcji przemysłowej. Postęp techniczny i zastosowanie naukowej organizacji pracy - rozwój wszystkich gałęzi przemysłu. Rozwój monopoli (1870-Standart Oil Trust(potem Company) Johna D. Rockefellera, J. P. Morgan United Steel Corporation, International Harvester Company, 1903-Ford Motor Company - Henrego Ford). 1890-Sherman Act prawo antytrustowe omijane przez tworzenie holdingów.

Rolnictwo-Południe bawełna i tytoń(obudowa po wojnie), Zachód -pszenica, kukurydza, bydło. I potęga gospodarcza świata.



c)Japonia od 1638 izolacja, polityka „zamkniętych drzwi” (z wyj. Holendrów w Nagasaki) szogunów z dynastii Tokugawa

1854-Matthew Perry przypływa do Japonii(z eskadrą okrętów wojennych) - USA nawiązuje kontakty z Japonią.

1867-obalenie szoguna, rządy cesarza Mutsuhito - epoka oświecenia(meidżi)

Lata 70’ - reforma administracji, oświaty i armii (w duchu pruskim)

Zlikwidowano system feudalny(bunty samurajów) - reforma rolna na wzór zachodnii; 1889-konsytucja Wielkiego Cesarstwa Japonii(władza absolutna cesarza z pozorami demokracji parlamentarnej)

Rozwój floty, przemysłu lekkiego(sukienniczy, bawełniany, jedwabniczy), ciężkiego (surowce z Chin i Korei)-początkowo duża rola państwa. Wyzysk siły roboczej(kontrola urodzeń w celu zapewnienia jej dopływu), monopolizacja(zaibatsu)-Mitsui, Mitsubishi, Sumitomo. Tempem wzrostu przewyższa wiele krajów europejskich.



34. Ekonomiczne przyczyny i konsekwencje pierwszej wojny światowej

a)przyczyny - głównie ekonomiczne sprzeczności mocarstw kolonialnych(w Afryce i Azji), antagonizmy o granice(Niemcy i Francja, Austria i Serbia, Niemcy i Rosja), nacjonalizm i zbrojenia („zbrojny pokój”), zamach w Sarajewie - pretekst(1882-trójprzymierze, 1904-Ententa - znacznie wcześniej dążono ku wojnie np. kryzysu marokańskie i wojny bałkańskie)



b)przebieg a gospodarka-wojna pozycyjna wymagała dużego zaangażowania gospodarki(długotrwały charakter)-wojna materiałowa, mobilizacja na dużą skalę=wolny wzrost, zatrudnienie kobiet; nie udał się niemiecki plan(blitzkrieg)

-wojna maszynowa-czołgi(‘16), samoloty, działa, gazy bojowe, łodzie podwodne, lotniskowce, balony

-blokada morska państw centralnych(nieprzełamana w V 1916 - bitwa jutlandzka), zajęcie niemal całych kolonii niemieckich przez Anglików, Francuzów i Japończyków, przyłączanie się do Ententy Włoch(‘15), Rumunii(‘16), USA(‘17), Chiny i państw amerykańskich(‘17-’18), wielki zasięg działań, olbrzymie zaangażowanie środków przemysłowych i ludzkich

-konwersja gospodarki na potrzeby wojenne(pierwsze Niemcy od Hindenburga)-mobilizacja gospodarki, priorytetowy przemysł zbrojeniowy, przymus pracy, trudności w rolnictwie, militaryzacja przemysłu, rekwizycje, państwowa kontrola zatrudnienia, cen i płac, zakaz strajków, system kartkowy, brak materiałów, nastroje pacyfistyczne i rewolucyjne wśród robotników, olbrzymie straty w wyniku działań wojennych(ludnościowe-front+choroby, materialne-rolnictwo, pśrednie-rabunkowa eksploatacja lasów i węgla, żegluga sparaliżowana przez U-booty niemieckie-nieograniczona wojna podwodna od 1917)

-z punktu widzenia gospodarczego państwa centralna były przegrane od początku(2: 1, Ententa 51% produkcji światowej i 57 mld$; centralne-19% i 24 mld$)

c)skutki-system wersalski(obarczenie Niemiec winą), Liga Narodów, reparacje obciążające Niemcy-okupacja zagłębia Ruhry

-zmiany terytorialne(Republika Weimarska-strata kolonii, rozpad Austro-Węgier, nowe państwa-Polska, państwa bałtyckie, Finlandia, Węgry, Czechy, SHS-od 1929 Jugosławia, Irlandia od 1921), rewolucja w Rosji(‘17), próby na Węgrzech(Bela Kun na 4 miesiące stworzył republikę rad), rewolucje republikańskie w Austrii, Finlandii i Turcji(Kemal Pasza-Ataturk), wzrost potęgi USA(z dłużnika wierzycielem państw europejskich, niezniszczone wojną i nie przestawiły gospodarki), korzyści dla państw neutralnych (Szwajcaria, Szwecja, Holandia, Hiszpania), kryzys rekonwersji(Mussolini u władzy).



35. Gospodarka światowa w latach wychodzenia z wojny(1918-1924)

Kryzys rekonwersji: Anglia-recesja i bezrobocie, dłużnikiem z wierzyciela; Francja-najbardziej zadłużona, zniszczenia północnej części kraju odzyskała Alzację i Lotaryngię; Kryzys we Włoszech dojście faszystów do władzy(‘22); Niemcy-utrata części terytorium, świadczenia rzeczowe(oddanie części floty), reparacje, okupacja zagłębia Ruhry(I ‘23 za niepłacenie), demilitarycja Nadrenii, redukcja armii, strata wszystkich kolonii, umiędzynarodowienie dróg wodnych; USA-wzrost produkcji, rozwój stoczni, dodatni bilans w handlu zagranicznym, wierzyciel państw europejskich, wpływy na Pacyfiku i Dalekim Wschodzie; Japonia-rozwój gospodarki, umocnienie się w Chinach; „białe dominia” Wlk. Brytanii(Kanada, Austalia i Nowa Zelandia)-rozwój rolnictwa(Europa kupuje żywność) i początki inwestowania w przemysł, podobnie Indie i Ameryka południowa. Europa środkowa i południowa-parcelacja ziemi obszarników, przyspieszenie budowy kapitalizmu w rolnictwie, korzystnie w krajach z mniejszościami i własnością cudzoziemców (Czechosłowacja, Rumunia, rep. nadbałtyckie), mniej korzystnie gdzie indziej(Polska-’25, Finlandia)



Inflacja w Europie-odejście od pieniądza złotego na rzecz papierowego, dodatkowa emisja(inflacja)-Niemcy, Austria, Węgry, Polska i rep. bałtyckie, niekorzystne dla posiadaczy drobnych oszczędności i pracowników najemnych, korzystne dla państwa-pozbycie się długu wewnętrznego(zwrot w walucie zdeprecjonowanej) i dla eksporterów(premia inflacyjna). Anglia przywraca przedwojenną wartość funta szterlinga, Francja i Włochy uciekają się do dewaluacji. Reformy walutowe w Austrii(‘23 Bank Narodowy zamiast zdewaluowanych koron-szylingii; ’22-zakaz anschlusu na 20 lat, pożyczka od Ligi Narodów). W Niemczech hiperinflacja-korzystne dla przemysłu i rolnictwa(pozbycie się długów), spadek płacy realnej-niepokoje społeczne. Hjalmar Schacht(prezes Banku Rzeszy i komisarz walutowy)-’23 „marka rentowa”=1mln papierowych. ’24-przywrócono parytet złota i określono rozmiary emisji-zahamowanie inflacji

36. Ożywienie w gospodarce światowej (1924-1929)

-stabilizacja polityczna(‘25-Locarno, ’26-Niemcy w Lidze), postępy w odbudowie, w Indiach zaczyna działać Mahatma Gandhi

-postęp techniczny(powszechność silnika elektrycznego, radiotelekomunikacja, gramofon, ’26-telewizja, ’28-film dzwiękowy, powstanie wielkich wytwórni kinowych, benzyna syntetyczna), mechanizacja i racjonalizacja pracy(taśma-obniżenie cen)-wzrost wydajności pracy; rozwój przemysłu: samochodowego, lotniczego(Charles Lindbergh przelatuje nad Atlantykiem w ‘27), chemiczny i elektryczny.

Umacnianie się monopoli znanych wcześniej. Wykorzystanie produkcji wojskowej dla celów cywilnych podczas rekonwersji.

Niemcy: -plan Dawesa i plan Younga(rozkład reparacji niemieckich, ich odroczenie i uzyskanie całkowitej suwerenności przez Niemcy)

-układ z Rapallo(dogadanie się z ZSRR w ‘22-zrzeczenie się wzajemnych roszczeń)

-napływ kapitału amerykańskiego(w ‘28-Niemcy znów drugą potęgą gospodarczą świata), wzrost dochodu narodowego, świadczeń socjanych, ‘24 -’29 - złote lata

USA-boom gospodarczy(kieruje H. C. Hoover w rządzie Calvina Coolige’a - „interesem Ameryki jest interes”)

Japonia, Francja, Włochy, Szwecja, Belgia, Czechsłowacja-rozwój(Japonia 5 razy, reszta 60-40% ‘29 w stosunku do ‘13)

Wlk. Brytania: -brak modernizacji, wysokie bezrobocie(‘26-strajk górników, węgiel ze Skandynawii i z Polski, ’29 poziom z ‘13)



Sztuczna „prosperity”: -stabilizacja polityczna, rozwój gospodarczy-myślano, że będzie to trwało wiecznie(Niemcy ‘28 -pakt Brianda-Kelloga o wyrzeczeniu się agresji jako środka w polityce, ’29-Gustaw Stresemann minister spraw zagranicznych Republiki Weimarskiej - pokojowa nagroda Nobla.

-inwestycje na kredyt, coraz większe zadłużenie, mniejszy przyrost-mniejszy popyt, niskie ceny w rolnictwie-nadprodukcja w przemyśle już na początku ‘29



37. Przyczyny, przebieg i skutki wielkiego kryzysu 1929-1933

a)przyczyny-cykl koniunkturalny Juglara, nadprodukcja, nadmiar kredytów w okresie ‘24-’29 zwłaszcza konsumpcyjnych(zbytnia łatwość dostępu do kredytów, wywindowanie ceny akcji znacznie przekraczające ich rzeczywistą wartość



b)przebieg - do 29 X ‘29 hossa na giełdach; krach na Wall Street w ten dzień, spadek cen akcji=sprzedaż akcji=spadek cen(ceny lecą na łeb, szyje i wszystko inne).

Kryzys: -obiął całą gospodarkę

-trwał kilka lat(długotrwałość)

-głęboko oddziaływał(wszystkie działy gospodarki, skutki demograficzne i polityczne), rynek sam z niego by nie wyszedł

-szerokim zasięgiem geograficznym-wszystkie kapitalistyczne kraje świata(jedynie w ZSRR nie było kryzysu)

-największy kryzys w historii

Spadek produkcji przemysłowej: świat-33%, Ameryki-50%, Europa-35 %, Azja-10%, Niemcy-57%, USA, Polska-46%, Kanada-42%, Czechsłowacja-40%; szybciej spada produkcja dóbr inwestycyjnych niż konsumpcyjnych. Olbrzymie bezrobocie-Niemcy 43%, USA-27%, co wywoływało spadek zarobków(patrz samonapędzanie się kryzysu), bezrobocie nie dotykało pracowników dobrze wykwalifikowanych. Wzmocnienie się monopoli(ceny minimalne dyktowane przez monopolistów-państwo próbowało walczyć, ale monopole dawały dochód z eksportu)

Kryzys w rolnictwie: -gdy ceny spadały rolnicy starali się produkować wiecęj, co wywoływało dodatkowy spadek cen, nożyce cen -szybciej spadały ceny artykułów rolnych niż przemysłowych. Zubożenie wsi przedłuża kryzys, podaż głodowa(ograniczenie konsumpcji aby tylko sprzedać), masowe niszczenie zapasów i zbiorów.

Kryzys w handlu zagranicznym, walutowy i bankowy: -spadek obrotów w handlu zagranicznym, dumping(sprzedaż poniżej cen światowych lub nawet poniżej kosztów) spowodował neoprotekcjonizm, ograniczenie importu-powszechna taryfa celna, umowy o zrównoważonej wymianie(umowy clearingowe) lub o wzajemnych ulgach i przywilejach(kraje korony brytyjskiej). Koniec waluty złotej(pokrytej w złocie) i pozłacanej(pokrytej przez waluty złote), ’31-zawieszenie wymienialności funta na złoto, ’33-dolara; obniżenie parytetu złota. Próby bronienia się przed kryzysem deflacją(wysoka wartość poprzez obniżanie emisji pieniądza)-drogi kredyt i zastój gospodarczy. Deficyt budżetowy państw, niewypłacalmość i upadek banków(‘31-Kreditanstalt)-upadek systemu bankowego, zmniejszenie ilości godzin pracy pomoc społeczna

Skutki: -demograficzne(zmniejszenie się liczby małżeństw i spadek przyrostu naturalnego

-skrajności(uznano kres kapitalizmu-faszyści-Włochy, Niemcy, Austria, Rumunia, Bułgaria; komuniści-niemiccy Ernst Thalmann)

-korporacjonizm i solidaryzm społeczny głoszony przez kościół - ‘31(Portugalia Salaraza, Włochy Mussoliniego, faszyści)

38. Założenia i praktyka interwencjonizmu gospodarczego w świecie po wielkim kryzysie (USA, państwa faszystowskie)

a)teoria-’36 John Maynard Keynes „Ogólna teoria zatrudnienia, procentu i pieniądza”-regulowany(kierowany) kapitalizm

-kryzys wywołany został przez słaby popyt na dobra konsumpcyjne i należy „nakręcić koniunkturę” w tym celu:

-środki bezpośrednie-roboty publiczne(tak by wzrósł popyt), działalność gospodarcza państwa-państwowe przedsiębiorstwa(etatyzm)

-środki pośrednie-kontrolowana inflacja(zwiększanie pieniądza w obiegu), opodatkowanie progresywne(kto więcej zarobi więcej zapłaci), zwiększenie świadczeń socjalnych, obniżenie stopy procentowej-wzrost inwestycji i popytu, zamiast oszczędzania

b)praktyka: -USA-Herbert Hoover(‘29-’33)- reformy, stara się pobudzić gospodarkę, przeciwny pomocy społecznej

-Franklin Delano Roosevelt(‘33-’45)-„New Deal”-podniesienie siły nabywczej ludności i cen, zakaz wywozu złota za granicę, zniesienie wymienialności dolara na złoto, dewaluacja dolara, zmiejszenie produkcji w rolnictwie, polityka uprawnień socjalnych, zachęcano przedsiębiorców do podnoszenia płac i zawierania umów z państwem(kod generalny)-zmniejszenie czasu pracy, roboty publiczne-wszystko to aby zmniejszyć bezrobocie(np. zagospodarowanie doliny rzeki Tennessee). Polityka przeniosła sukces(mimo powrotu kryzysu w ‘37), krytyka warstw kapitalistycznych, ale i trzykrotnie wygrane wybory prezydenckie

-Wlk. Brytania-deprecjacja i protekcjonizm, Francja-Front Ludowy-Leona Bluma reformy socjalne, dewalucja-próby walki z kryzysem

-państwa faszystowskie: -Niemcy-faszystowski korporacjonizm(reglamentacja, centralizm, planowanie), grupy przemysłowe zarządzające handlem i przemysłem, Front Pracy-zakaz strajków, plan 4-letni-zdobycie niezależności surowcowej(środki zastępcze), zbrojenia i roboty publiczne-rozwój transportu(pod przyszłe podboje), ograniczanie popytu ludności(armaty zamiast masła), zwiększanie terytorium(‘38-Austria, Kraj Sudecki, ’39-Czech i Morawy, Kłajpeda)

-Włochy-roboty publiczne(osuszenie Bagien Pontyjskich, skrócenie dnia pracy, wzrost pochłaniany przez „budowę mocarstwowości”, podbicie Etiopii ‘35-’36(cesarz Hajle Selassie na emigracji), ’39-podbicie Albanii

-Japonia-’31-podbicie Mandżurii(utworzenie Mandżukuo), ’32-’37 wygrana wojna z Chinami, próba opanowania Monogolii(wojska radzieckie), ’33-wystąpienie z Ligi i program Wielkiej Azji(podbicie Pacyfiku i Indochin), planowanie i podporządkowanie gospodarki wojsku-przygotowania do wojny

-Hiszpania’36-’39-wojna domowa pomiędzy zwolennikami Frontu Ludowego(republikanie, socjaliści, komuniści, anarchiści, brygady międzynarodowe i pomoc ZSRR) a zwolennikami gen. Franco(prawica hiszpańska i faszyści, wojsko Niemiec, Włoch i Portugalii). III ‘39-zwycięża Franco i rządzi do ‘75.

-Portugalia-’28 obalenie republiki, ’32-’68-premier Antonio Salazar, rządy dyktatorskie, mimo głębokiej antydemokratyzacji państwa sukcesy gospodarcze korporacjonizmu. Salazaryzm był nazywany „dyktaturą profesorów” lub katedrokracją(rządy ludzi najlepiej wykształconych-forma technokracji ?)

39. Etapy rozwoju gospodarczego ZSRR w latach 1917-1941(komunizm wojenny, NEP, industrializacja, kolektywizacja)

a)rewolucje rosyjskie-1095-nieznaczne ustępstwa caratu; Piotr Stołypin premierem(‘06-’11), zahamowanie reform(reformy w dziedzinie rolnictwa, brak ustępstw politycznych. Dławienie strajków(‘12-w kopalniach złota, ’14-w Petersburgu). Pierwsza wojna światowa spowodowała nieprawdopodobną mobilizację-chaos gospodarczy. Grigorij Rasputin(szarlatan)-wpływ na cara(przez carycę)

1903 na zjeździe Socjaldemokratycznej Partii Robotniczej Rosji-rozłam na bolszewików(Lenin-teoria najsłabszego ogniwa) i mienszewników(Jerzy Plechanow-przeciw zbrojnemu powstaniu i dyktaturze proletariatu). 8 III ‘17-rewolucja lutowa-uaktywnienie Dumy i Rada Delegatów Robotniczych i Żołnierskich. Dwuwładza-Rząd Tymczasowy(Jerzy Lwow, Aleksander Kiereński od lipca) i Rada Petersbuska. Tezy kwietniowe Lenina-pokój z Niemcami i „cała władza w ręce rad”. Z USA przybywa Lew Trocki i 7 XI ‘17-rewolucja pażdzienikowa(zdobycie-Pałacu Zimowego bez walki)-Rada Komisarzy Ludowych z Leninem na czele-rząd.

b)kapitalizm państwowy-krótki okres; organizacja gospodarki-upaństwowienie przemysłu, szkół, banków, koleje i handel zagraniczny, centralne sterowanie gospodarką(tezy Marksa o państwowej=społecznej własności, centralnym zarządzaniu, naturalizacji stosunków ekonomicznych=eliminacja pieniądza). Dekret o ziemi(upaństwowienie i przekazanie chłopom ziemi część na komuny ziemskie, artele) i o pokoju(3 III ‘18-pokój brzeski z Niemcami). W wyborach do parlamentu w ‘17 wygrywają eserowcy-stworzenie Czeka(posłuży zniszczeniu eserowców=rewolucyjnych socjalistów, anarchistów i innych lewicowców) przez Feliksa Dzierżyńskiego, Armii Czerwonej przez Trockiego, 6 I ‘18-rozpędzenie zgromadzenia Narodowego-dyktatura w Rosji.

c)komunizm wojenny VII ‘18-III ‘21 - kontrrewolucja(generałowie Kołczak-Syberia, Denikin i Wrangler-południe, Judenicz-Estonia), bunty kozackie i chłopskie, interwencja wojskowa(Anglicy-Murmańsk, Francuzi-Odessa, Japonia-Władywostok, korpus czechosłowacki na Syberii), komunizm wojenny uratował władzę bolszewików(‘20-wyraźna przewaga „czerwonych” nad „białymi”), doprowadził do terroru i ruiny gospodarki(głodu). Pełna centralizacja gospodarki, produkcja zbrojeniowa i rozdzielnictwo żywności (reglamentacja dla pracujących), likwidacja handlu prywatnego(monopol państwowy-czarny rynek), chłopi byli zmuszani do oddawania wszelkich nadwyżek żywności(w praktyce wszystkiego), próby sojuszu robotniczo-chłopskiego, przymus i militaryzacja pracy, dewaluacja rubla spowodowała naturalizacje wymiany. Rozstrzelanie rodziny carskiej. I ‘21-powstanie marynarzy w Kronsztadzie („czwarta rewolucja”), krwawo stłumione. III ‘21-wobec stabilizacji i zwycięstwa bolszewików-odejście od komunizmu wojennego.

d)NEP-’21-ok. ’28. Traktaty z Polska(‘21-Ryga), rep. bałtyckie, Finlandia, Niemcy(‘22). Powstanie ZSRR-’22.

NEP(Nowa Ekonomiczna Polityka)-w praktyce do śmierci Lenina w ‘24. Zniesienie kontyngentów(dostaw żywności) zastąpienie ich podatkiem w naturze(prodnałog)-odbudowa rolnictwa, rachunek ekonomiczny w przedsiębiorstwach państwowych i rozliczenia finansowej między nimi, prywatna inicjatywa w usługach i mniejszych zakładach przemysłowych(nepmani). Odbudowa przemysłu, kapitał zagraniczny(amerykański i niemiecki), rozwój rolnictwa(spadła towarowość), sowchozy i artele-minimalne znaczenie, wymiana rubli na „czerwieńce” oparte o parytet złota i walut-zrównoważenie budżetu i stabilizacja rubla-reforma anty inflacyjna, odejście od przymusu pracy, pod koniec NEP-u rosły ceny a malały płace-niepokoje społeczne, pierwsze układy handlowe przełamały izolacje gospodarczą. NEP był okresem przejściowym-nepmani i kułacy do likwidacji

e)industrializacja i kolektywizacja-’29-’41-dyktatura Stalina(od ‘29; przymierze z Bucharinem-odsunięcie Trockiego, Zinowiewa i Kamieniewa od władzy-’24, potem rozprawienie się Bucharina-czołowego teoretyka partii), dualizm władzy(administracja państwowa miała swój odpowiednik w partyjnej), pojęcie „wroga ludu”(każdy kto się nie zgadza), „centralizm demokratyczny(posłuszeństwo górze); szybki rozwój przemysłu ciężkiego kosztem rolnictwa(rozprawienie się z kułakami), elektryfikacja, autarkia gospodarcza-rozwój kosztem poziomu życia ludności; ’28-’32-pierwsza pięciolatka-20% obszarów do kolektywizacji, rozwój przemysłu(w tym nowych gałęzi)-Magnitogorsk i Kuznieck(górnictwo, hutnictwo i metalurgia), Stalingrad i Charków(traktory), niskie kwalifikacje+stare technologie-mała wydajność pracy, rozwój przemysłu ciężkiego kosztem lekkiego-niedobory środków konsumpcyjnych. Od ‘28 kartkowy system zaopatrzenia ludności do ‘36. ’27-’30-dobrowolna, powolna kolektywizacja i tworzenie kołchozów, od ‘30 - przyspieszona, powszechna kolektywizacja-likwidacja kułaków(teza Stalina o zaostrzaniu się walki klas-śmierć, obozy lub przesiedlenie)-skutek głód zwłaszcza na Ukrainie, zacofanie, pojawienie się kołchoźników. Wielka czystka od ‘34(zamordowanie Kirowa) do ‘37-’38(skazanie na śmierć Zinowiewa, Kamieniewa, Bucharina, Tuchaczewskiego, wiekszość korpusu oficerskiego i komunistów obcych przebywających w ZSRR). GUŁAG(Główny Zarząd Obozów)-’30-łagry były gigantycznym przedsiębiorstwem.

‘33-’37 i ‘38-’41-kolejne pięciolatki-początkowo miano zwiększyć produkcje środków konsumpcyjnych, ale zwiększono produkcje zbrojeniową, wiecęj inwestycji w Azji i na zakaukaziu, woluntaryzm ekonomiczny(błędne decyzje, bo góra tak każe). Od ‘35 stachanowszczyzna(współzawodnictwo pracy), ruch racjonalizatorski(usprawnienia produkcji), ograniczono kontakty gospodarcze ze światem(plus autarki-brak kryzysu), od ‘39 gospodarka wojenna; niekorzystne położenie ludności. Postępy w ochronie zdrowia, kulturze i oświacie(koniec analfabetyzmu, dostępność nauki na wszystkich szczeblach). Jednostronny rozwój przemysłu-dysproporcje w rozwoju gospodarczym, apatia społeczeństwa. „Pierwotna akumulacja socjalistyczna”: -produkcja węgla i stali, łagry, rozwój kolei, budowa kanałów(Białodoniecki-240km w granicie więźniowie bez maszyn), ograniczenie przemieszczania się=paszporty wewnętrzne, mobilizacja ludności do pracy, ale mała jej wydajność. Częściowe wykonanie idei Marksa: -brak obfitości i jednej, dużej fabryki, dominacja państwa, zhierarchizowanie administracji(Marks bał się biurokracji), centralne planowanie i zarządzanie z pominięciem mechanizmu rynkowego, podporządkowanie ekonomii polityce.

40. Charakterystyka gospodarki wojennej 1939-1945(Niemcy, ZSRR, USA, W. Brytania)

a)Niemcy-wzrost potencjału ekonomicznego poprzez aneksje i eksploatacje krajów podbitych, doktryna wielkoobszarowej gospodarki=Niemcy centrum przemysłowym Europy-reszta dostarcza surowców(jak kraje neutralne), siły roboczej i żywności. Po Stalingradzie „wojna totalna”, drastyczne ograniczenie produkcji cywilnej, przymus, pracy robotników, metody pracy przymusowej w fabrykach i rolnictwie-zatrudnianie siły roboczej, od poł ‘44 deorganizacja przemysłu, załamanie produkcji, brak surowców, naloty aliantów. Gospodarka niemiecka nie wytrzymała walki na kilka frontów i trzykrotnej przewagi aliantów, niewykorzystanie na początku wojny obcej siły roboczej i obcego potencjału militarnego(mniejszości w ZSRR), klęska blitzkiregu. Nie wytrzymanie demograficzne frontu wschodniego(pod koniec ‘43 było tam 2: 1 jeśli chodzi o liczbę żołnierzy, Rosjanie bez trudu odbudowywali tracone dywizje).

b)ZSRR-utrata znacznej części terytorium, ewakuacja zakładów przemysłowych(za Ural), ’41-Państwowy Komitet Obrony kierowany przez Stalina, zarządzający całym państwem(wszystko podporządkowane obronie), ’41-pakt o nieagresji z Japonią-jeden front, maksymalna produkcja środków przypada na lata ‘43-’44 - przewyższenie produkcji niemieckiej(znakomite czołgi-T-34, samoloty-Jaki i katiusze). Aktywizacja bazy surowcowej na Syberii, praca w łagrach i więźniów niemieckich, pomoc w ramach Lend-lease Act, priorytet wyżywienia armii-system kartkowy dla ludności cywilnej(wojenna aprowizacja), wojenne zarządzanie siłą roboczą. Główny ciężar wojny spoczywał na ZSRR-olbrzymi wysiłek społeczeństwa wymuszony został przez państwo totalitarne

c)USA-III ‘41-Lend-lease Act, dostawy broni, żywności, surowców, sprzętu inwestycyjnego państwom koalicji antyhitlerowskiej, olbrzymi potencjał ekonomiczny przestawiono na potrzeby wojny-szybka budowa silnej armii i floty, likwidacja bezrobocia-rozwój gospodarczy Stanów, ’42-większa produkcja niż wszystkie państwa Osi razem wzięte, rozwój rolnictwa-brak reglamentacji, jedynie ograniczenie produkcji towarów luksusowych. Sięgnięcie do rezerw siły roboczej(młodociani, emeryci, kobiety, robotnicy z krajów neutralnych).

d)Wlk. Brytania-nieprzygotowana w okresie „dziwnej wojny”, strata sprzętu pod Dunkierką. Od V ‘40 Churchill tworzy program przyspieszonej militaryzacji gospodarki; wygranie bitwy o Anglię i Atlantyk - dzięki intensywnej produkcji i osiągnięciom techniczym, a także metodą walki(konwoje), intensywny rozwój rolnictwa, mobilizacja siły roboczej; gorsza sytuacja w handlu zagranicznym-dług państwowy(uzależnienie się od USA, Kanady i Australii - jednocześnie ruchy narodowo-wyzwoleńcze w koloniach(Indie)

41. Ekonomiczne i polityczne skutki drugiej wojny światowej

a)przesłanki wojny-militaryzm państw faszystowskich, wojny lokalne(Hiszpania, Chiny, Etiopia), Monachium(‘38), 23 VIII ‘39-Ribbentrop-Mołotow-tymczasowy pakt Hitlera ze Stalinem skuteczny wobec Polaków

b)przebieg=1 i 17 IX ‘39-atak na Polskę, ’39/’40-atak ZSRR na Finlandia; wiosna ‘40-Niemcy zajmują DanięNorwegię, Beneluks i Francję, VIII-X-przegrana niemiecka w bitwie o Anglię, ZSRR zajmuje rep. bałtyckie, Besarabię i Bukowinę, IV ‘41-atak państw faszystowskich na Bałkany, 22 VI ‘41-inwazja na ZSRR, 7 XII ‘41-atak na Pearl Harbour; Filipiny, Indochiny i Indonezja zajęte przez Japończyków. ’42/’43-decydujące bitwy Stalingrad, El-Alamein, Midway(VI ‘42), Guadalcanal, Kursk i Orzeł. ’43-wyparcie Niemców z Afryki, lądowanie na Sycylii, przewaga Rosjan na wschodzie. ’44-przekroczenie granic Polski, na linii Wisły, 6 VI-lądowanie w Normandii, taktyka środkowego Pacyfiku(„żabiego skoku”), I ‘45-ostatnie próby Osi(kontrofensywa w Ardenach, na Węgrzech, Okinawa), 8 V-kapituacja III Rzeszy, 6 i 9 VIII-Hiroszima i Nagasaki(projekt Manhattan), 2 IX ‘45-kapitulacja Japonii

c)charakter wojny-długotrwała, wielki zasięg, maksymalne zaangażowanie potencjału gospodarczego i ludzkiego, nowoczesne środki walki, wielkie straty ludnościowe i materialne, olbrzymi poziom mobilizacji(łącznie 110mln), regularna partyzantka(Jugosławia, Polska ZSRR), rozwój techniki wojskowej, broń rakietowa i atomowa. Konwesja gospodarki(system gospodarki wojennej): maksymalna produkcja wojenna, gromadzenie surowców strategicznych, mobilizacja siły roboczej

d)skutki wojny: -polityczne: upadek państw faszystowskich(choć nie wszystkich), , zmiany granic(linia Curzona wschodnią granicą Polski), strefy wpływów i pojawienie się supermocarstw(USA i ZSRR) i zimna wojna, „era atomowa”, powstanie Izraela(‘48), powstanie ONZ(‘45-San Francisco), upadek kolonializmu i tradycyjnej pozycji mocarstw kolonialnych, 4xD w Niemczech, powstanie dwóch państw niemiekich, ’47-paryskie traktaty pokojowe

-ekonomiczne-zniszczenia wojenne i straty ludnościowe, podział świata w system kapitalistyczny i komunistyczny, postęp techniczny, nowe sposoby produkcji i kultura masowa, osłabienie polityczne i ekonomiczne Europy(wzrost roli USA, ZSRR-cz. azjatykiej, Japonii po odbudowie, Indii wyzwolonych przez Gandhiego, Chin i Tajwanu), pomoc UNRRA(2, 36$mld) dla Europy, demobilizacja gwałtownej przestawienie się na potrzeby cywilne i wyprzedaż sprzętu wojskowego, zbrojenia(zwłaszcza atomowe) pochłaniają duże ilości środków, które mogły by być lepiej spożytkowane.



42. Rozwój gospodarczy państw bloku radzieckiego w latach 1945-1955

a)ZSRR-nabytki terytorialne(rep. bałtyckie, część Finlandii, Besarabia i Bukowina, Ukraina Zakarpacka, Prusy Wschodnie, kresy wschodnie, Kuryle i południowy Sachalin)+wpływy na wschód od Łaby; ’46-susza na Ukrainie, Mołdawii, Powołżu; ’46-’50-odbudowa kraju(czwarta pięciolatka)-wykorzystanie reparacji i siły jeńców wojennych; rekonwesja przemysłu, słaby rozwój rolnictwa-kolektywizacja w rep. nadbałtyckich oraz w zachodniej Białorusi i Ukrainie; ’51-’55(piąta pięciolatka)-autarkia gospodarcza-embargo strategiczne Zachodu, zagospodarowanie Syberii, Azji Środkowej, terenów północnych i dziewiczych-przekształcenia przyrody, nadal niedobór żywności; 5 III ‘53-Stalin umiera(koniec kultu i polowania na czarownice), odwilż polityczna, Nikita Chruszczow(początkowo triumwirat Beria-Malenkow-Mołotow) u władzy-koniec terroru(ale Berię skazał), rehabilitacja ofiar czystek, zwolnienie z łagrów-destalinizacja; skrócenie tygodnia pracy, zwiększenie płacy minimalnej, przyspieszenie budownictwa mieszkaniowego.

b)przemiany polityczne i gospodarcze-’44-’48 przejęcie władzy przez komunistów w Europie środkowej-demokracje ludowe(aktywizacja lewicy w czasie okupacji niemieckiej, radykalizacja nastrojów ludzi po wojnie-zmiany w stosunku do rządów przedwojennych, obecność Armii Czerwonej, brak zainteresowania ze strony Zachodu), XI ‘45-Tito wygrywa wybory w Jugosławii (rzeczywiste poparcie) i ma wpływy w Albanii, w Bułgarii rozbili partię chłopską(‘46-w referendum Bułgaria miała być republiką, ’47-demokracją ludową, Gieorgi Dymitrow); na Węgrzech przegrali wybory z Partią Drobnych Rolników(Ferenc Nagy), ale opanowali ministerstwo spraw zagranicznych i podobnie jak w Rumunii ścigano „przestępców wojennych” - ‘47 opanowali władzę(m. Rakosi);

w Rumunii Petru Groza przeprowadził szybką i korzystną dla chłopów reformę rolną, dzięki czemu w ‘46 komuniści wygrali wybory w ‘47 król abdykował; w Czechsłowacji rządził emigracyjny premier Edward Benesz, w ‘46 wygrali komuniści(uczciwie). Klement Gottwald premierem, ’48 zamach stanu, nowa konstutucja, wybory-demokracja ludowa; ogólnie-rozbicie patrii chłopskich najczęściej przez zfałszowane wybory(poza Czechami i Jugosławią), związanie z Moskwą, ’47-Kominform-zjednoczenie partii robotniczych pod sztandarem komunistów, ’48-rozłam między ZSRR a Jugosławią, stalinizm-likwidowanie i aresztowanie nawet własnych działaczy (Dżunew w Bułgarii, Rajek na Węgrzech, Slanski w Czechsłowacji, Gomułka w Polsce). Przemiany gospodarcze: reforma rolny rolne o charakterze antyfeudalnym i antyfaszystowskim(likwidacja warstwy ziemiańskiej, częściowa poprawiona struktura rolna, w większości byłt to jednak gospodarstwa za małe, część ziemi przejęło państwo), nacjonalizacja(likwidacja prywatnej własności środków produkcji i przejęcie ich na własność społeczną-likwidacja kapitalistów, etatyzm, upaństwowienie przemysłu, transportu, bankowości, handlu również zagranicznego), rekonwersja i odbudowa powojenna(pomoc radziecka i UNRRA=Administracja Narodów Zjednoczonych do Spraw Powojennej Odbudowy), planowanie gospodarcze(5 lat-Jugosławia, 3 lata Polska i Węgry, 2 lata Czechosłowacja i Bułgaria, roczne w NRD i Rumunii), ’49-Rada Wzajemnej Pomocy Gospodarczej=RWPG(ZSRR, Bułgaria, Czechsłowacja, Polska, Rumunia, Węgry potem Albania i NRD)-rozbudowa wzajemnej bazy przemysłowej i handlu zagranicznego=słuzy gospodarczej i politycznej jedności bloku wschodniego

c)rozwój gospodarczy-industrializacja(przemysł ciężki)-model radziecki(autarkia, wyrzeczenia ze strony ludności) a nie model angielski(przejście od lekkiego przemysłu do ciężkiego), plany 5-letnie, forsowny przemysł obronny, ’50-’53 rozwój bazy paliwowo-energetycznej, produkcja stali i wtsokie inwestycje w przemyśle, akumulacja obniża konsumpcję; ’53-’55 napięcia wewnątrz krajów (Berlin-’53) i odwilż, więcej na lekki i rolnictwo-poprawa konsumpcji), wysoki wzrost przemysłowy, kartki i obowiązkowe dostawy-kryzys rolnictwa, gorsze rozwiązania radzieckie(izolacja od Zachodu), zmiana struktury społecznej i gospodarczej, rewolucja kulturalna i oświatowa; w ‘48 Kominform-kolektywizacja rolnictwa(wzrost w ZSRR wynikał z ekstensifikacji upraw), opór na Węgrzech i w Polsce, przymusowe zakładanie spółdzielni, katastrofa dla rolnictwa przymusowe dostawy od ‘51, w ‘53 zmniejszony wykorzystanie wsi, w ‘55-’56 zrezygnowano z kolektywizacji wogóle.

d)postępy w Azji-rewolucja chińska-’49 ChRL z Mao Tse-tungiem na czele-Kuomintang z Czang Kaj-szekiem ucieka na Tajwan po trzyletniej wojnie(pomoc ZSRR jednym, USA drugim); ’48 dwie Koree: połnocna(Kim Ir Sen) i południowa(Li Syng-man), granica na 38 równoleżniku, liczne incydenty wojskowe aż w ‘50 wojska Korei północnej(pomoc radziecka) atakują południową-interwencja ONZ(głównie Amerykanie)-pod koniec ‘50 głównodowodzący Douglas MacArthur prawie dociera do granicy chińskiej, „ochotnicy chińscy” odrzucają Amerykanów na 38 równoleżnik, wojna pozycyjna do ‘53 rozejm z inicjatywy Eisenhowera, wzrost w państwach kapitalistycznych, trudności w komunistycznych. Duże straty-ok. 1mln Koreańczyków, 250tys. Chińczyków i 40tys. Amerykanów





1   2   3


©operacji.org 2017
wyślij wiadomość

    Strona główna