Historia prawa



Pobieranie 0,58 Mb.
Strona1/5
Data10.02.2018
Rozmiar0,58 Mb.
  1   2   3   4   5


HISTORIA PRAWA
ŚREDNIOWIECZE I CZASY WCZESNONOWOŻYTNE


  • prawo feudalne – ewolucja od form prymitywnych, charakterystycznych dla okresu rozpady wspólnot rodowo-plemiennych i powstawania organizmów państwowych, do prawa wysoko rozwiniętego

  • niewielkie znaczenie prawa rzymskiego we wczesnej fazie rozwoju prawa – zmiana dopiero w późnym średniowieczu

  • podstawowe znaczenie podziału na: prawo zwyczajowe – powstające na drodze praktyki społecznej usankcjonowanej przez państwo i prawo stanowione, świadomie tworzone przez organy prawotwórcze

  • źródłami prawa także: prejudykaty (orzeczenia sądowe zapadłe wcześniej w podobnych sprawach) oraz nauka prawa – jurysprudencja (dzieła glosatorów, komentatorów, opinie uczonych doktorów praw wydawane w trudniejszych sprawach przez fakultety prawnicze)

  • pierwszym źródłem prawa: prawo zwyczajowe; podstawą porządku prawnego nie mogło być prawo wydawane przez władcę – istniejącym normom władza nadawała jedynie sankcję przymusu prawnego (głównie w drodze praktyki organów państwowych) – gł. rola sądów; normy przez sądy stanowione – ujmowane w formie pisemnej wpierw jako reguły jednostkowe

  • akty prawne monarchy – najczęściej zmiana lub uzupełnienie prawa zwyczajowego

  • wiek XIII – nowa ideologia prawodawstwa: duże znaczenie prawotwórczej działalności władców (w okresie rozdrobnienia feudalnego) – teoretyczne uzasadnienie mocy stanowienia praw: legiści i kanoniści

  • pojęcie prawa jako tworu prawodawcy (wraz z odkryciem Arystotelesa); 3 etapy: prywatne spisy prawa zwyczajowego (zwody, zwyczaje, zwierciadła, kodeksy), spisy istniejących praw (moc obowiązująca w drodze praktyki bądź sankcji monarchy), faza intensywnego prawodawstwa królewskiego, ustanawianie nowych norm prawnych

  • przedsięwzięcia legislacyjne (absolutyzm) dotyczyły przede wszystkim procesu sądowego oraz prawa karnego

  • 1. partykularyzm prawa: p. zwyczajowe nie miało charakteru powszechnego; partykularyzm personalny (zasada personalności), jak i terytorialny (zasada terytorialności); partykularyzm personalny – w stanowość

  • tendencje do unifikacji lokalnych praw – w dobie powstawania scentralizowanej monarchii; prawa o charakterze powszechnym, „uniwersalnym” – prawo rzymskie i kanoniczne – czynnikami integrującymi

  • prawo rzymskie – w charakterze prawa powszechnego (ius commune) – stosowane w przypadkach luk

  • ewolucja: gromadzenie materiału w celu poznania prawa – spisywanie prawa w celu osiągnięcia pewności prawa – zastępowanie p. zwyczajowego stanowionym – tendencja do racjonalnej systematyzacji prawa

  • 2. stanowość prawa – każdy ze stanów (wielkich grup społ. określonych przez prawo i wyróżniających się odrębnym stanowiskiem prawnym) rządził się własnymi prawami (osobne dla stanu szlacheckiego – prawo ziemskie, lenne; stanu duchownego – prawo kanoniczne; mieszczaństwa – prawo miejskie); stanowość w praktyce ugruntowana istnieniem stanowej struktury sądownictwa

  • prawa stanów uprzywilejowanych – o charakterze przywilejów lub w drodze umów

  • w ramach prawa stanowego – odrębne prawa dla grup pośrednich (np. organizacji rzemieślniczych czy kupieckich) – korporacyjny charakter prawa

  • 3. nauka i nauczanie prawa – szczególne miejsce; uzupełnianie braku rozwiązań w źródłach wiedzą z prac prawniczych; rozwój uniwersytetów (Bologia, Padwa, Pawia, Perugia; Montpellier, Avignon, Orlean, Paryż; Oxford, Cambridge; Salamanka, Walencja, Valladolid)

  • podstawą studiów prawniczych – prawo rzymskie i kanoniczne




  • odrodzenie prawa rzymskiego – związane z działalnością XII-wiecznej szkoły bolońskiej GLOSATORÓW (analiza odnalezionych tekstów części kodyfikacji justyniańskiej)

  • badania za wzorem interpretatorów prawa longobardzkiego w Pawii; oparte na odnalezionych Digestach

  • wyjaśnienia i uwagi (glosy) zapisywane w tekście kodyfikacji na marginesie (glosa marginalis) lub między wierszami (glosa internalis)

  • założycielem szkoły: Irnerius (przełom XI i XII w.), najsłynniejszym: Accursius – zebranie dzieł własnych i poprzedników (Azona, Bulgarusa, Placentinusa, Martinusa) w zbiorze Glossa ordinaria

  • nauka prawa w oparciu o metodę scholastyczną; kult autorytetów; drobiazgowa egzegeza zastanych tekstów, spory o poszczególne słowa, przeniknięte kazuistyką; objaśnianie drogą operacji logiczno-językowych, niekiedy interpretacji praktycznej odzwierciedlającej potrzeby czasu

  • dokonywali prób sformułowania ogólniejszych twierdzeń i zasad prawnych

  • teza o cesarzach niemieckich jako kontynuatorach cesarstwa rzymskiego; teza o przynależności do Rzeszy państw posługujących się prawem rzymskim

  • włączenie ustawodawstwa cesarskiego do Corpus iuris civilis: nadanie kodyfikacji justyniańskiej nowego kształtu: 4 części – Kodeksu, Digestów, Instytucji i Nowel, no nowel dawnych (podzielonych na 9 grup) dodano dwie kolejne (10 i 11) – spis longobardzkiego prawa lennego Libri Feudorum oraz ustawy Fryderyka I i II; nazwa zbioru w druku w 1538 przez D. Gothofredusa



  • szkoła KOMENTATORÓW: postglosatorów, konsyliatorów

  • twórcze przystosowanie prawa rzymskiego do potrzeb współczesności; unowocześnienie metody scholastycznej przez metodę dialektyczną zaczerpniętą z Arystotelesa

  • Bartolus de Saxoferrato (XIV w.); Baldus de Ubaldis

  • właściwi twórcy odrodzonego prawa rzymskiego; w ich interpretacji zaczęło przenikać systemy prawne Europy jako ius commune




  • PRAWO KANONICZNE – pochodziło wyłącznie od władzy kościelnej, mogło dotyczyć stosunków kościelnych i świeckich; nie jest tożsame z prawem kościelnym

  • normy: początkowe z Nowego i Starego Testamentu (ten drugi jako źródło wzorcowe dla niektórych instytucji: prawa azylu, dziesięciny, przeszkód małżeńskich) + pisma ojców Kościoła (św. św. Ignacego, Klemensa rzymskiego, Polikarpa) + pisma doktorów Kościoła (św. św. Ambrożego, Hieronima, Augustyna, Tomasza z Akwinu)

  • źródłem: ustawodawstwo synodalne (soborów powszechnych i papieskie)

  • źródła te ujmowane w kompilacje o charakterze prywatnym: 1012 – zbiór Burcharda z Wormacji; Iwona z Chartes – Collectio Tripartita; apokryf z poł. IX w. – kolekcja Pseudo-Izydora

  • I poł. XII wieku: początek nauki prawa kanonicznego: ułożenie zbioru norm prawa kanonicznego przez GracjanaDekret Gracjana; Gracjan – pierwszym wykładowcą prawa kanonicznego w Bologii

  • I okres badań: okres glosatorów, zwanych dekretystami: Paucapalea, Rolandus, Rufinus, Jan Teutonicus

  • Dekrecie Gracjana + ustawodawstwo papieskie: podstawa kompilowania i badania dekretalistów: Bernarda z Bawii (koniec XII wieku): kompedium z podziałem na iudex, iudicium, clerus, conubia, crimen – generalna podstawa systematyki p. kanonicznego

  • pierwszy urzędowy zbiór: 1234, Dekretały Grzegorza IX, sporządzony przez Rajmunda z Pennaforte: oficjalna, autentyczna, powszechna i wyłącznie obowiązująca

  • konstytucje wydane po 1234, ułożone z polecenia Bonifacego XVIII w 1298 w Liber Sextus

  • wiek XIV, z inicjatywy Klemensa V: Clementinae – zbiór dekretałów papieskich i ustaw soborowych; obok tego luźne przepisy, tzw. Extravagantes, ułożone w zbiory Extravagantes Joannis Papae XXII oraz Extravagantes communes

  • Corpus iuris canonici: wszystkie wymienione zbiory, nazwa pierwszy raz użyta w breve papieża Grzegorza XIII z 1580 roku

  • system prawa o charakterze powszechnym, stosowany bezpośrednio w działalności sądów duchownych, dot. spraw duchownych, jak i świeckich

  • podział: na ius civile (legistów) i ius canonicum (kanonistów)




  • 4. systematyka prawa: do Oświecenia niesprecyzowane wyraźnie linie podziału między poszczególnymi gałęziami prawa

  • bez znaczenia podział na prawo publiczne i prywatne; przemieszanie sfery publiczno- i prywatnoprawnej

  • w dziedzinie prawa karnego: początkowo ściganie większości przestępstw pozostawione jednostkom, kary o charakterze prywatnym

  • początkowo: zaliczanie większości norm do sfery prywatnoprawnej, dot. interesów jednostkowych

  • brak wyraźnego rozróżnienia między prawem cywilnym i karnym; czyny o charakterze przestępstw jak i naruszające prawo prywatne obejmowane pojęciem szkody (krzywdy), dochodzone w jednakowym trybie

  • nie doszło do ścisłego wyodrębnienia prawa materialnego od formalnego, normy o różnym charakterze często przemieszane

  • systematyka: oparta na systematyce prawa kanonicznego: sądy, proces sądowy, prawo osobowe i karne

  • od XVI w.: nawiązywanie do systematyki rzymskiego trójpodziału Instytucji (personae-res-actiones)

  • klasyfikacja oparta na kryteriach podmiotowych, nie przedmiotowych (zw. ze stanowością prawa); materiał gromadzony wg charakteru źródeł, a nie przynależności norm do działu prawa


ŹRÓDŁA PRAWA

Źródła u Germanów i w pastwie frankońskim

  • spisy praw szczepowych germańskich – Leges barbarorum

Wizygoci, Ostrogoci, Burgundowie

  • Wizygoci (sprzymierzeńcy Rzymu) – utrzymali moc obowiązującą prawa rzymskiego; dwoistość prawa: Wizygoci – prawo zwyczajowe, miejscowa ludność – p. rzymskie

  • V w. – Codex Euricianus króla Euryka, znamiona wpływów romanistycznych

  • dla ludności rzymskiej: 506, Alaryk II, zbiór prawa rzymskiego Lex Romana Visigothorum, Breviarum Alarici – oparty na postanowieniach Kodeksu Teodozjańskiego, Sentencjach Paulusa, Instytucjach Gaiusa (Epitome Gai)

  • zlikwidowanie dualizmu w nowelizacji Kodeksu Euryka z 654 roku przez króla Rekkeswinda – Lex Visigothorum Reccescindiana (Liber Iudiciorum) – terytorialny zasięg kodyfikacji

  • Ostrogoci: utrzymanie rzymskich urządzeń ustrojowych i prawnych

  • VI w. – Edykt Teodoryka (Edictum Theodorici regis) – Kodeks Teodozjański, kodeksy Gregoriana i Hermogeniana, Sentencje Paulusa + zwyczaje germańskie

  • późniejsza działalność ustawodawcza: z dzieła Cassidora Variae

  • Burgundowie: V w., Lex Burgundionum, po zmianach: Lex Gundobada; król Gundobad

  • dla ludności rzymskiej: Lex Romana BurgundionumKodeks Teodozjański, Instytucje Gaiusa, Sentencje Paulusa

Prawo longobardzkie

  • 643 – Edykt Rotara, pierwszy oficjalny zbiór prawa longobardzkiego; ściśle germański charakter

  • VIII w. – Edykt Liutpranda – z uwzględnieniem prawa rzymskiego

Prawo frankońskie

  • zasada personalności prawa – utrzymano moc obowiązującą praw szczepowych i związków plemiennych; professio iuris – formalne oświadczenie, wg jakiego prawa ma być dana osoba sądzona; potrzeba wprowadzenia norm kolizyjnych

  • z zanikiem więzi rodowych – lokalne prawa zwyczajowe, ewolucja w kierunku zasady terytorialności prawa

  • Leges barbarorum – prawo zwyczajowe jako podstawowe źródło prawa w monarchii frankońśkiej

  • Lex Salica – spis prawa zwyczajowego Franków salickich, o charakterze rdzennie germańskim; Lex Ribuaria – spis prawa Franków rypuarskich, VIII w.; wpływy ustawodawstwa królewskiego, Kościoła, prawa rzymskiego; Lex Alamanorum – VIII w., wpływ duchowieństwa, prawo południowogermańskich Alamanów; Lex Baiuvariorum – VIII w., wzorowany na prawie alamańskim, zapożyczenia z Kodeksu Euryka, wpływ Kościoła; Lex Saxonum – IX w., spis prawa Sasów; Ewa Chamaworum – spis prawa Franków Chamawskich; Lex Frisionum – prawo Fryzów; prawa Anglów, Warnów, Turynków

  • Leges Romanae – spis prawa rzymskiego dla ludności miejscowej: Lex Romana Visigothorum

  • kapitularze królewskie: ustawy monarsze pod nazwą kapitularzy, dla których podstawą był tzw. bannus królewski – prawo wydawania nakazów i zakazów pod wysoką karą grzywny; podział kapitularzy na świeckie, kościelne, mieszane; dodawane były do poszczególnych spisów prawa zwyczajowego lub stanowiły samodzielny wyraz prawotwórczej działalności; także: instrukcje dla wysłanników królewskich; najważniejsze, Karola Wielkiego, dodane do prawa rypuarskiego i prawa bawarskiego

  • dokumenty praktyki: w związku z jakąś czynnością prawną; królewskie (o mocy dowodowej), prywatne; od VI w. – sporządzanie wzorów aktów, zbiorów formuł (formularzy) – określanych nazwiskiem autora lub nazwiskiem uczonych, którzy zbiór odnaleźli, miejscowości, z której pochodziły

Italia

  • prawo longobardzkie, lenne: spisy prawa wypierane przez kapitularze królewskie

  • X w. – zbiór kapitularzy wydany w Pawii, Capitulare Longobardorum

  • XI w. – opracowanie z el. prawa longobardzkiego i norm pochodzących z kapitularzy – Liber Papiensis + romanizująca glosa

  • XII w. – Lombarda – podstawa nauki prawa longobardzkiego, systematyczne opracowanie zbioru prawa

  • równocześnie – prywatny zbiór zwyczajów prawa lennego, uzupełniony ustawami ces. niemieckich, orzeczeniami sądów lennych miast północnowłoskich oraz literaturą z LombardyLibri Feudorum, z glosą Accursiusa z XIII w. pn. Vulgata; włączone do Corpus iuris civilis

  • statuty miejskie: źródłem początkowo spisy zwyczajów miejscowych, orzeczenia sądowe (moc precedensów) oraz ustawy rad miejskich

  • autonomia miast włoskich (XI – XV w.) – możność stanowienia prawa (ius statuendi)

  • regulacja w drodze statutów niemal wszystkich dziedzin prawa; elementy germańskie i rzymskie

  • statuty morskie – z dziedziny żeglugi i handlu morskiego; podstawą rozwoju dla prawa morskiego: Libro del Consolat del mar – zbiór hiszpański z XIV w. na podstawie statutów włoskich

  • ustawodawstwo cesarzy: Fryderyk I i II – ustawodawstwo włączone do kodyfikacji justyniańskiej (Authenticae Fredericianae)

  • Fryderyk II – zebranie ustaw własnych i poprzedników w Kr. Sycylijskim: Constitutiones Regni Siciliae, Liber Augustalis, ogłoszony na zjeździe w Melfi w 1231 r.; zbiór oparty na prawie rzymskim, sankcjonujący pewne normy longobardzkie

Niemcy

  • partykularyzm prawny na terenie Rzeszy; także: partykularyzm personalny

  • dominacja prawa zwyczajowego, nikła działalność ustawodawcza władców w skali ogólnej

  • jedynymi ustawami ogólnymi: ustawy o pokoju ziemskim (Landfrieden, constitutiones pacis) – ograniczanie dochodzenia sprawiedliwości drogą wojen prywatnych, wróżd (Fehde)

  • tendencje unifikacyjne – w XVI wieku: wydanie ogólnoniemieckiego kodeksu karnego, Caroliny; w dziedzinie prawa prywatnego – recepcja prawa rzymskiego

  • źródła prawa ziemskiego: Zwierciadło saskie, 1220-1235, prawo zwyczajowe wschodniej Saksonii, autorstwa Eike von Repkova: prawo ziemskie (Landrecht), prawo lenne (Lehnrecht), uwzględnienie także ustaw cesarskich oraz przepisów prawa kanonicznego

  • koniec XIII w.: zbiór prawa zwyczajowego południowych Niemiec, Zwierciadło Szwabskie: także normy p. rzymskiego i kanonicznego

  • źródła prawa miejskiego: najwcześniejsze: przepis w przywilejach czy aktach lokacyjnych; od XIII w. – praktyka nadawania nowym miastom prawa miast już istniejących

  • Magdeburg – jedno z najważniejszych miast-matek; system filialny: nowe źródła prawa miejskiego: pouczenia prawne (Weisthumer), orzeczenia sądowe sądów miast macierzystych w sprawach przysyłanych przez miasta filialne – ortyle

  • źródłem prawa – miejskie ustawy, wilkierze

  • ogólnie uznawanym źródłem prawa – prejudykaty (wyroki sądów miejskich)

  • tendencja do kompletowania, ujednolicania i układania w systematyczne, oficjalne zbiory – statuty miejskie

  • zbiory prywatne, w praktyce sądowej uznane za obowiązujące: Weichbild Saski (Magdeburski) – zbiór prawa magdeburski oparty na Zwierciadle Saskim i pouczeniach prawnych (głównie dla Wrocławia)

  • recepcja prawa rzymskiego

  • oficjalne uznanie p. rzymskiego za prawo obowiązujące i stosowane w praktyce wymiaru sprawiedliwości

  • wczesna recepcja – klerycy wykształceni na uniwersytetach włoskich; w sądownictwie duchownym

  • recepcja właściwa – II poł. XV w.

  • przyczyny materialne: rozwój gospodarki towarowo-pieniężnej, potrzeba ujednolicania i uzupełniania praw zwyczajowych

  • uzasadnienie formalne: kontynuacja Imperium rzymskiego (teoria z czasów Ottona I); prawo rzymskie = prawo cesarskie

  • dwa czynniki przenikania p. rzymskiego: Sąd Kameralny Rzeszy (Reichskammergericht) (od 1495) – wspólny dla spraw cywilnych, miał opierać się w wyrokowaniu na ustawach Rzeszy oraz „prawie powszechnym” – rzymskim; w przypadku powoływania się na prawo rzymskie nie zachodziła potrzeba udowadniania istnienia danego przepisu – za nim fundata intentio – domniemanie prawne powagi norm p. rzymskiego; fakultety prawne – ze zwyczaju przeysłania akt spraw szczególnie trudnych uniwersytetom (opinie uczonych jurystów – communis opinio doctorum, oparte na prawie rzymskim)

  • przedmiotem recepcji – części kodyfikacji justyniańskiej zawarte w Digestach, będących przedmiotem zainteresowania glosatorów i komentatorów

  • recepcja – nie tyle przejmowanie, co wykorzystywanie w nauce prawa siatki pojęć rzymskiej jurysprudencji

  • przystosowanie wzorów romanistycznych do aktualnych potrzeb – uzasadnienie instytucji w normach p. rzymskiego; przerobione i zmodernizowane p. rzymskie – jako prawo powszechne (Gemeines Recht), posiłkowe w stosunku do norm partykularnych praw zwyczajowych

  • od XVII w. – rozbudowy przez doktrynę system: usus modernus pandectarum

  • Constitutio Criminalis Carolina – 1532, uchwalona przez Sejm Rzeszy, ogłoszona przez Karola V, 219 artykułów, dot. procesu karnego i prawa karnego materialnego

  • wzorowana na ustawie karnej bp bamberskiego (1507) kanclerza Jana Schwarzenberga

  • w tekście – klauzula salwatoryjna – nadająca ustawie jedynie moc posiłkową w stosunku do norm partykularnych

Francja

  • szczególny partykularyzm norm: północna Francja – kraje prawa zwyczajowego (lokalne prawa w liczbie ok. 360, wywodzące się po części z tradycji szczepowych), południowa Francja – kraje prawa pisanego – prawo oparte na prawie rzymskich, traktowanym jako „pisana racja” (ratio scripta), na podstawie Breviarum Alarici

  • spisy prawa: od XIII wieku; najdawniejszy, ok. 1200 – Najstarszy spis prawa zwyczajowego Normandii – zastąpiony Wielką Księgą Prawa Zwyczajowego Normandii – obowiązujący w praktyce zbiór prawa, stosowana do dziś jako prawo posiłkowe na wyspach anglonormandzkich należących do Anglii

  • ok. 1280 – spis prawa zwyczajowego okręgu Clermont, Coutumes de Beauvaisis, Filip de Beaumanoir

  • stopniowa unifikacja coutume’ów – ordonans Karola VII (1454)

  • w w. XVI – unifikacja większych praw zwyczajowych: paryskiego, orleańskiego, normandzkiego, nirveńskiego itd.; Coutume de Paris służył (od 1580) jako wzór do dalszych prac redakcyjnych, a także do interpretacji i uzupełniania luk innych coutume’ów

  • myśl unifikacji: w dziele Oratio de concordia et unione (XVI w.) Karola Dumoulin’a, podobnie Franciszek Hotman (XVI w.) – Antitribonian

  • ujednolicanie i harmonizowanie praw zwyczajowych, formułowanie w doktrynie pojęć ogólnych, tworzenie ogólnej systematyki: Jan Domat (XVII), Robert Pothier (XVIII)

  • prawo rzymskie: działalność glosatorów w Montpellier: Rogeriusa, Placentinusa; brak recepcji z powodów politycznych, teza o królu – imperatorze w królestwie; żadne prawo obce nie uzyska na terenie Francji mocy obowiązującej; przyznanie prawu rzymskiemu waloru „pisanej racji” (ratio scripta), stosowane we Francji: non ratione imperii, sed imperio rationis

  • 1219 – zakaz nauczania prawa rzymskiego w Paryżu (bulla Super specula Honoriusza III)

  • rozwój naukowego, nie praktycznego, zainteresowania spuścizną rzymskiej jurysprudencji: Cujacius (XVI), Hugo Donellus (XVII), Dionizy Gothofredus (XVI/XVII), Jakub Gothofredus (XVI/XVII) – nowy kierunek badań – mos gallicus (czysto naukowe i teoretyczne podejście do dziedzictwa rzymskiego) – szkoła w Bourges

  • ustawodawstwo królewskie: ordonanse, o charakterze norm ogólnych (w przeciwieństwie do przywilejów); regulowały kwestii z dziedziny ustroju politycznego

  • ordonanse z Villers-Cotterets (1539) – inspiracja do opracowania przez Jana Imberta dzieła z zakresu postępowania karnego i cywilnego Institutiones forenses; i z Moulins (1560)

  • J. Bodinus – źródłem prawa wola absolutnego monarchy, za czasów Ludwika XIV: ordonans o postępowaniu cywilnym z 1667 roku, ordonans o postępowaniu karnym z 1670 r.; ordonans o handlu z 1673 r. – Kodeks Savary’ego; ordonans o marynarce z 1681 (przepisy z dziedziny handlu morskiego), czarny kodeks (code noir) z 1685 r. – stanowisko prawne Murzynów w koloniach

  • Ludwik XV: z dziedziny prawa prywatnego, zw. z nazwiskiem kanclerza Daguesseau: ordonans o darowiznach (1731), ordonans o testamentach (1735), ordonans o substytucjach fideikomisarnych (1747)

Hiszpania

  • prawo wizygockie – prawo religii mahometańskiej – lokalne prawa zwyczajowe (wpływ tradycji germańskich oraz prawa rzymskiego)

  • wpływy Islamu: podstawowym źródłem prawa: Koran (prawdy objawione i nauki Mahometa przekazane ustnie) złożony ze 144 sur, podzielonych na 6200 wersetów – przepisy religijne, moralne i prawne, nieusystematyzowane + relacje świadków, objawienia pośrednie – sunna

  • uciekanie się sędziów do własnego rozsądku i poczucia sprawiedliwości – decyzje na podstawie „opinii” (ra’j) – decyzją kalifów wydobywano elementy rozstrzygnięć przypadków podobnych – pojęcie analogii (kijas), ogólnej zgody (idżma) do stosowania pewnych reguł; od VIII w. – działalność szkół prawniczych, zakaz twórczej interpretacji źródeł od X w. (prawnicy – naśladowanie (taklid) zasad wypracowanych w jurysprudencji, składających się na stały, zamknięty i niezmienny system); wiek XIX – modernizacja prawa, recepcja kodyfikacji europejskich

  • Aragon: compilatio maior z XII w.

  • Leon i Kastylia: Siete Partidas, Alfons X Mądry, 7 części, el. prawa rzymskiego, kanonicznego, miejscowego: przepisy z dziedziny organizacji i nauki Kościoła, p. administracyjnego, wojskowego, ustroju sądów, postępowania, p. rodzinnego, zobowiązań, spadkowego i karnego

  • 1255 – skrócona i zmodyfikowana wersja – Fuero Real

  • kanclerz Montalvo (XV w.) – zebranie istniejących źródeł prawa: 1485: Ordenanzas, 1505: Leyes de Toro (obow. do XIX w.) – pierwszeństwo ustawodawstwa królewskiego nad prawami zwyczajowymi

  • 1567 – Neuva Recopilation (Filip II) – zbiór prawa kościelnego, państwowego, administracyjnego, prywatnego i karnego

Anglia

  • prawo zwyczajowe Anglów, Sasów, Jutów – bez wpływów rzymskich

  • istotna rola ustawodawstwa królewskiego – ok. 600 ustawa Etelberta (władcy Kentu) – przepisy z dziedziny prawa karnego i rodzinnego; IX w. – Alfred Wielki (król Wessexu) – kodyfikacja dla całej Anglii, oparta na dotychczasowych ustawach królewskich i Piśmie Św.; ustawa Kanuta Wielkiego (ok. 1030)

  • leges barbarorumspisane nie po łacinie, ale w języku rodzimym (old english)

  • system common law: różnorodne lokalne prawa zwyczajowe, prawo zwyczajowe Normandów – pod wpływem działalności sądów królewskich – jednolity, powszechny system

  • źródłem rozstrzygnięć – precedensy sądowe (orzeczenia uprzednio zapadłe w podobnych sprawach); walor ten miały szczególnie wyroki królewskich sądów centralnych, tzw. sądów westminsterskich: Sądu ławy Królewskiej (spr. karne), Sądu Spraw Pospolitych (cywilne), Exchequeru (skarbowe)

  • common law – ze swego pochodzenia i charakteru – prawem precedensowym, powszechnym

  • niewielki wpływ prawa rzymskiego, mimo obecności na studiach prawniczych (Liber pauperum Vaccariusa); czerpanie z p. rzymskiego i kanonicznego el. metody prawniczej, niektórych zasad ogólnych przy odrzucaniu treści pozytywnej – w czasach infiltracji prawa rzymskiego Anglia posiadała już własny system prawny, sędziowie angielscy kształcili się nie na uniwersytetach, ale w korporacjach o charakterze szkół zawodowych, praktycznych (gospodach prawniczych – Inns), nowym potrzebom gospodarczym sprostał system rozstrzygania wg zasad słuszności


  1   2   3   4   5


©operacji.org 2017
wyślij wiadomość

    Strona główna