Historia Powszechna


Fryderyk Wilhelm Hohenzollern



Pobieranie 256,3 Kb.
Strona9/9
Data28.12.2017
Rozmiar256,3 Kb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9

Prusy


Fryderyk Wilhelm Hohenzollern 1640-1688, elektor brandenburski i ks pruski, twórca państwa pruskiego. Scentralizował kraj. 1648 zdobył Pomorze Zach z Kołobrzegiem, Starogardem, Magdeburg. W czasie II wojny półn 1655-1660 sojusznik K X Gustawa, zerwał związki lenne z Polską, zabłysnął w bitwie pod Warszawą 1656, 1657 uzyskał suwerenność Prus za cenę odstąpienia od sojuszu ze Szwecją. Dobry administrator: podatek od gruntu i akcyzowy (pośredni). 1671 napływ 20 tyś hugenotów napływ kapitału.

Fryderyk I 1688-1713, król Prus od 1701 za zgodą ces Leopolda I, którego wspierał w wojnie o sukcesję hiszpańską. Próżny naśladowca L XIV.

Fryderyk Wilhelm I 1713-1740, skrajny militaryzm, król-sierżant, pokojowy militarysta, stworzył najsilniejszą armię na zasadzie kantonalnej rekrutacji: 2 letnie szkolenia i co rok udział w ćwiczeniach, koszary ze wsi przeniósł do miast; pozostawił następcy 83 tyś żołnierzy i 8 mln oszczędności. Koszarowy tryb życia na dworze królewskim i w państwie. Odebrał Szwedom Szczecin w schyłkowej fazie wojny północnej. 2 słabości: fajka i skłonność do wielkoludów do gwardii, wyławianych z całej E. Ustawy przeciw zbytkowi i imporcie luksusowych towarów. Kraj podzielił na okręgi, prowincje i kamery. Jednak bał się użyć armii.

Najsprawniejsza europejska biurokracja:



      • zarządcy domen oraz poborcy podatkowi

      • prowincjonalne urzędy kameralne

      • generalna dyrekcja finansów

Fryderyk II Wielki 1740-1786, przedstawiciel oświeconego absolutyzmu, podporządkowanie interesom państwa, służba władcy z woli Boga. Europa z aplauzem przyjęła F II na tronie. Ojciec despota, policzkowany publicznie. Filozof na tronie. Tolerował, ale pogardzał wszelką religią.

- 3 kosztowne wojny śląskie: 1. z Saksonią zajmuje Śląsk 1740/2 – w zamiana za zgodę na sankcję pragmatyczną MT, 2. Austria próbuje odzyskać 1744/5, 3. 1756/63 zw wojną siedmioletnią: Prusy zagarnęły Saksonię w sojuszu z Anglią i Hanowerem przeciw Austrii, Ros, Fr, Hisz, Saks. Austria próbowała odzyskać Śląsk i rozparcelować z sojusznikami Prusy. Toczyła się także w koloniach. W E doprowadziła do wielkich zniszczeń. Pokój 1763, wojna nie przyniosła zmian terytorialnych. Wojna siedmioletnia ugruntowała brytyjskie imperium kolonialne oraz mocarstwową pozycję Prus.

- inicjator podziału Rzeczypospolitej, powiększył Prusy o Prusy Królewskie bez Gdańska i Torunia oraz część Wielkopolski - I rozbiór 1772, prowadził kolonizację na ziemiach zagarniętych, przyjaciel Woltera.


      • zniósł cenzurę i tortury,

      • pełna tolerancja rel.

      • jednolite sądownictwo, kodyfikacja prawa (sprawne sądownictwo)

      • merkantylizm, przemysł zbrojeniowy

      • zniósł poddaństwo osobiste chłopów

      • nauczanie przymusowe, gł użyteczne

W wojnie siedmioletniej od rozbioru Prus uchroniła go śm carycy Elżbiety 1762. Rosja wycofała się z placu boju i nie żądała nawet odszkodowań. Osamotniona Austria podpisuje traktat pokojowy 1763 potwierdzający przedwojenne granice. August III odzyskał zrujnowaną przez kontrybucje Saksonię, A MT wyrzekła się Śląska, za poparcie Józefa II na elekcję króla rzymskiego.

Sfrancuziały Prusak.



Fryderyk Wilhelm II 1786-1797, bratanek FrII, członek zbrojnej interwencji mocarstw eur w obronie monarchii fr, współuczestnik II i III rozbioru Polski. 1795 pokój z Fr. Pozostawił zadłużony skarb państwa.

Osłabił centralizację władzy: zniósł monopole, wstrzymał działalność komisji regulujących obciążenia chłopskie, rozszerzył przywileje szlachty w Prusach.. Członek bractwa mistycznego różnokrzyżowców. Rządy faworytów bractwa. Wielokrotny bigamista. Prześladowania rel, tylko luteranizm.



Turcja - W XVIII państwem na w poły europejskim, załamała się jej potęga i ekspansja. Nie tyle słabość ile nierównomierność rozwoju wobec europejskich konkurentów. Rozluźnienie więzów między Stambułem a arabskimi krajami imperium.

Brak wielkiej własności ziemskiej i arystokracji rodowej. Brak nowożytnej skarbowości i regularnej armii. Janczarzy zaczęli się żenić i przestali mieszkać w koszarach, parali się handlem i rzemiosłem, utracili wartość bojową.

Wojna z Persją Nader Szachem krępowała tureckie poczynania w E. 1726-1740.



1737-1739 – odnoszą zwycięstwo przy pomocy Fr nad Rosją i Austrią, Rosjanie zatrzymują Azow, ale zmuszeni zburzyć mury i zakaz ich floty na M. Azowskim. Francuzi duże wpływy w tureckiej polityce wsch, tolerancja kat w Tur., i korzyści handlowe dla Fr.

Coraz bardziej Turcja kurczy się do terenów Anatolii i krajów bałkańskich. W polityce międzynarodowej zachowywała się biernie. Hellenizacja cerkwi na Bałkanach.

W tzw wojnie polskiej Turcja przegrywa 1768-1772 i 1774. Dodatkowo sojusz Austrii Józefa II z Rosją K II komplikuje sprawy i zagraża bezpośrednio Turcji. Turcja znienacka zaatakowała Rosję 1787. Austria dopiero 1788 pomaga Rosji i stabilizuje sytuację. Nie pomógł nawet atak Szwecji Gustawa III od północy. Jednak na ratunek przyszły Prusy zawierając sojusz z Turcją, co zmusza Austrię do zawarcia niekorzystnego pokoju.
Austria nieprzychylnie patrzyła na mocarstwowe poczynania Rosji, tytuł imperatora przyjęty przez P I, ale arbitraż ang-fr ciążył równo na Austrii i Rosji. Oba państwa skłonne ugadzać się co do Polski i Turcji.

1726 Katarzyna I i Karol VI podpisali traktat obu cesarzy. Układ najtrwalszy w XVIII. Oba mocarstwa przeciwne kandydaturze Leszczyńskiego i Augusta II zawierają kolejny układ 1730. Wciągają do sojuszu także Prusy Wilhelma I w 1732.

13 XII 1732 – traktat ros-aus-prus zwany traktatem trzech czarnych orłów lub traktatem Lowenwolda.



      • sprzeciw kandydaturze Leszczyńskiego lub elektora saskiego

      • nie dopuścić do włączenia Kurlandii do Polski po wygaśnięciu rodu Kettlerów

Traktat 3 cz orłów – współdziałanie 3 wrogich mocarstw wobec Polski. Najbardziej zaborcze żądania stawiały Prusy.

Dyplomacja fr działała na rzecz obsadzenia tronu pol przez Leszczyńskiego. Próbowała wskrzesić sojusz pol-fr-tur, w krajach tych nie było już antagonizmów. Szwecja Polska i Turcja wg fr koncepcji miały stać się pod fr egidą barierę oddzielać 2 cesarstwa od siebie, tzw „sekret królaL XV.



Eklektycznyłączący pojęcia, doktryny odmiennych poglądów, niesamodzielna twórczość, kompilatorstwo.
Stary ład = to pojęcie oznaczające epoka Oświecenia; filozoficzna refleksja, reformatorskie działania, błyskotliwy dowcip, wyrafinowana gra towarzyska. Kosmopolityzm, kultura miejska, ale nie mieszczańska. Wojny bardziej światowe. XVIII znosił polowania na czarownice, tortury
1732 rok E dzieli się na 2 obozy:

      • Francuski: Hiszpania, Sardynia, ks Rzeszy, agentury w Szwecji, Polsce i Turcji

      • Austria, Rosja, W Brytania.

Wojna o sukcesję polska 1733-1735 - wojna Fr, Hisz i Sardynię z Austrią popieraną przez Rosję. Udział Rosji okazał się zbyteczny

Powodem wojny była ros-aus interwencja, mająca na celu poparcie kandydatury Augusta III do tronu pol, przeciwko teściowi króla fr L XV - St Lesz1733 podwójna elekcja w Polsce, kandydat fr to Leszczyński, Francja pozyskała najbardziej wpływowe koterie Potockich i Czartoryskich. Leszczyński nie miał poparcia kiedy ustanowiony był przez Szwedów, teraz jednak był teściem L XV. Konkurentem tylko Sas, syn Augusta II Mocnego – August III. Leszczyński ogłoszony jednogłośnie, jednak wojska ros i austr marsz ku Polsce. August posiłkowany przez wojska saskie koronował się na Wawelu 1734. Leszczyński udał się do Gdańska gdzie czekał na posiłki fr. Przy obu zawiązały się konfederacje, które prowadziły wojnę partyzancką na szeroką skalę. Wystarczyło 10 tyś Sasów i 30 tyś Rosjan aby opanować kraj. Gdańsk się poddaje, Leszczyński w chłopskim przebraniu uciekł do Prus. Nie pomogła Szwecja ani Turcja wobec biernej postawy Fluerego. Leszczyński został oblężony w Gdańsku przez wojska rosyjskie dowodzone przez B.C. Münnicha. Po kapitulacji Gdańska (1734) i ucieczce Leszczyńskiego do Prus, w Dzikowie została zawiązana, pod laską J. Tarły, konfederacja w obronie jego praw do tronu, prowadząca walkę partyzancką. Równocześnie 1733-1734 Fr opanowała Lotaryngię, a infant hiszp Karol Królestwo Obojga Sycylii.

1735 zawarto preliminaria (wstępne rozmowy) pokojowe (potwierdzone w 1738 pokojem wiedeńskim), na mocy których St Lesz otrzymał dożywotnio Lotaryngię, z tytułem królewskim, za cenę zrzeczenia się pretensji do tronu polskiego. Po jego śmierci Lotaryngia miała być włączona do Francji. Usunięty z Lotaryngii Franciszek Stefan, zięć Karola VI, miał otrzymać Toskanię po wygaśnięciu rodu (1737). Cesarz Karol VI zrzekł się Królestwa Obojga Sycylii w zamian za Parmę i Piacenzę. Sardynia uzyskała drobne nabytki terytorialne. Francja uznała sankcję pragmatyczną Fluery podpisał traktat 1713 Karola VI. Uzyskanie Lotaryngii dla Fr było sukcesem Fluerego. 1736 Leszczyński podpisał abdykację.
Prusy i Austria były to kraje znienawidzone sprawą Śląska i rywalizujące o wpływy w Niemczech.

Priorytetem dla Austrii było odzyskanie Śląska i rozbicie Prus. Sojusznikiem stała się caryca Elżbieta poróżniona z Fr II w sprawach Polski i Szwecji dążąca do podboju Prus Wschodnich. Obie cesarzowe planowały rozbiór Prus. Znakomity kanclerz aust Kaunitz, chciał oddać Belgię Fr za Śląsk. Polska za Kurlandię miała otrzymać Prusy Wsch. Łańcuch sojuszy zobowiązywał i stanowił zaporę.

Odwrócenie przymierzy. Próba rozbioru Prus 1757-1761 cud pruski.

Austria ogłosiła neutralność w wojnie fr-ang i zawarła przymierze z Fr. Także Holandia traktat z Fr o neutralności. Rosja także pozostawia Anglię i sojusz z Austrią.

Widząc przygotowania Fr II uprzedza koalicję i uderzył 1756 na Saksonię swoim zwyczajem bez wypowiadania wojny. Więzi Augusta III, ale daje mu możliwość wyjazdu do Polski. Saksonię wcielił do pruskiej gospodarki a jeńców do swej armii. Eksploatacja Saksonii podnosi sytuację gospod Prus. Zaczął bić fałszywą monetę polską. Po swojej stronie miał tylko Anglię. Do koalicji przeciw Prusom włącza się Szwecja chcąca odzyskać Pomorze.

Zaatakowany z 3 stron, przyparty do muru Fr II rozważał samobójstwo. Druzgotany na wszystkich frontach. Jednak 2 bitwy wygrał w Saksonii i na Śląsku, księstwo Hanoweru wspomagane przez Londyn pomaga wiązać siły fr na zach. Fr II odciążony na zach przez Anglię mógł się zmagać na wsch z dwoma cesarstwami. Prowadzenie bitew z różnym szczęściem ostatecznie prowadziło do klęski Prusy. Anglia zyskała przewagę nad Fr na morzu. Zaciskała się pętla nad Prusami. Śm Elżbiety kończy wojnę prze Piotra III.

1763 koniec wojny siedmioletniej, niemal równocześnie pokój paryski między Ang Fr i Hisz. Oddano Fr część kolonii. Traktaty 1763 niczego nie zmieniły w granicach państw E. Prusy 5 mocarstwem. W ramach struktury Prus miały zjednoczyć się państwa niemieckie. Francja musiała się wyrzec Belgii. Położenie zdemilitaryzowanej Polski w obszarach mocarstw stawało się tragiczne.
Wojny kolonialne 1739-1763

Wszystkie kraje morskie rywalizowały o handel z Ameryką hiszpańską w strefie Morza Karaibskiego.

1713 – utrechcki pokój kończący wojnę o sukcesję hiszp. Pomiędzy Fr, Hiszp a W Br., Niderl, Port, Ks Sabaudii i Prusami. Filip V Burbon zachował tron hiszp, W Bryt uzyskała Gibraltar, Minorkę, Nową Szkocję oraz monopol na handel niewolnikami (+ 1 500tonowy okręt) w koloniach hiszp w Ameryce na 30 lat. Jednak przemyt i przekupstwo, przeładunek na statki – kontrabanda, itp.

Toczyły się walki w koloniach pomiędzy Anglią a Hiszpanią 1738 ucho kapitana Jankinsa, do głosu dochodziły interesy kolonialne. Także pomiędzy kolonistami fr a ang w Kanadzie.

Gdy w E rozpoczęły się wojny między Fr a Ang min o sukcesję austriacką rządy obu krajów nie chciały wojen w koloniach, jednak do walk dochodzi w Indiach 1744-1754. do 1748 roku wojny kolonialne toczyły się na marginesie wojen kontynentalnych.

W 1755 po raz pierwszy konflikt kolonialny stał się przyczyną wojny kontynentalnej.

Początkowo wojny kolonialne niepomyślne dla Anglii, Fr zajęli Minorkę. Jednak szybko podjęli zakres regularnego niszczenia floty fr. Fr chcieli nawet dokonać desantu na Anglię. W koloniach amer po początkowych sukcesach Anglicy rzucili ok. 20 tyś armię, zdobywają Louisbourg, Pittsburgh, wygrana pod Quebeckiem przesądziła o losach Kanady. W polityce anty fr odznaczył się William Pitt minister spraw zagr.

1761 – całe imperium kolonialne Francji podbite było przez W Bryt.

Jednak przewaga Anglii stała się przyczyną niepokoju innych krajów morskich Hiszpanii i Holandii, co prowadzi do polityki pokojowej Anglii. Równocześnie z zakończeniem wojny siedmioletniej 1763 pokój między Fr, Hisz a Anglią. Francja traci większość kolonii, ale nie wszystkie.
Poł XVIII to okres szybkiego bogacenia się Ameryki Łac. Bunty Kreolów. Wiele powstań Indian peruwiańskich dążących do odbudowy państwa Inków.

Kreol – potomek kolonizatorów gł hiszpańskich, port i fr w Ameryce.

2 mln kolonistów angielskich naprzeciw 60 tyś fr. Kolonie pod względem gospodarczym stają się niezależne.

Francuzi zawierali małżeństwa z Indianami, Anglicy wypierali ich.

Stan Georgia miał być azylem dla wszystkich prześladowanych założona w 1732, prywatne przedsięwzięcie filantropijno-handlowe zał przez Jamesa Ogletorphe’a. Nie wytrzymała jednak próby czasu 1751 włączona.

Kolonie różne pod względem społ, rel i narodowościowym.

Pierwszy hasło federacji 13 kolonii rzucił Franklin 1754. Kolonie odrzuciły jednak bo ograniczał ich wolność, a Korona bo ją krępował. Dopiero po 10 latach kolonie połączył antagonizm przeciwko Koronie.


Kościół

Państwo papieskie w XVIII stanowiło jedno z najbardziej zaniedbanych krajów Italii. Klemens XI 1700-1721 był ostatnim pp, który odgrywał jakąś rolę polit. Ważny był pontyfikat Benedykta XIV 1740-1758, który odbudował autorytet pp., liczne konkordaty, reformy i regulacje z innymi kościołami. Zwano go pp oświecenia, korespondencja z Wolterem.

Najludniejsze i najbardziej zacofane królestwa Neapolu i Sycylii.

Nowożytne państwo – cechą gł rozprzestrzenianie się instytucji policyjnej i łamanie samorządów municypalnych.
Rzesz Niemiecka to ok. 250 księstw świeckich i duch., 50 miast cesarskich i ok. 1500 lenn rycerskich będących własnością cesarza.

Junkier – wielki właściciel ziemski w Niemczech.



Szwajcaria to Liga republik. 13 suwerennych kantonów. Naczelny organ to Sejm. Kantony kat i protest. Wychodźstwo chłopów jako zaciężni żołnierze.

Holandia 1747 przywrócono stadhouderat, rozbrat z Anglią ponieważ wycofała się z wojny 1748. Długotrwały sojusz państw morskich obumierał i przeradzał się we wrogość. Rządy oligarchii, liczne nadużycia.

Holandia wykazywała neutralność i bierność. Po śm Wilhelma IV stadhouderem został 3 letni syn Wilhelm V 1751-1795. W czasie wojny siedmioletniej Holandia odmówiła pomocy Anglii. Uważali, że neutralność przyniesie im zyski. Wrogość Anglii zaostrzyła konkurencję i przyspieszyła zmierzch handlu hol. Także mocarstw nie były wypłacalne, gł Fr II. W 1763 w okresie walk o niepodległość St Zj., także chcieli zachować neutralność, ale Anglicy brutalnie zmusili ich do wypowiedzenia wojny. Zmierzch Republiki Zjednoczonych Prowincji. Wysoka tolerancja rel., drukarnie wydawały zakazane książki.


Poł XVIII to punkt szczytowy dominowania w E kultury fr. Jednak Fr dużo wzięli od Anglików. Paryż sercem kultury e. Wersal to wzorzec i synonim kultury dworskiej.

Myśl oświecenia podważała autorytety kościelne, ale najostrzej atakowała K kat. Oświecenie_to_wiek_rozumu_i_racjonalizmu_._Newton_Isaac'>Oświecenie to wiek rozumu i racjonalizmu.


Newton Isaac 1643-1727. Niezależnie od Leibniza odkrył rachunek różniczkowy i całkowy. Zasady dynamiki, prawo grawitacji. Prezes Royal Society.

Voltaire, wł Francois Marie Arouet 1694-1778, prymus jezuicki, dowcipny poeta satyryczny, członek Akademi Fr. Umysł niezależny, więziony w Bastylii, wygnany. W Anglii staje się deistą (bóg Stwórcą, ale nie ingeruje w losy, odrzuca opatrzność, objawienie, cuda, przeczył boskości JCH). Doradca Fr II w Prusach 1750/3. korespondował z wieloma monarchami E. W literaturze franc, a więc i w eur, królował Wolter, kształtował opinie i gusty.

Monteskiusz – 1689-1755, prawnik, myśliciel, „O duchu praw” – praworządne państwo, monarchia konstytucyjna, wolność słowa. Władza ustawodawcza, wykonawcza i sądownicza – niezależne. Jeden z autorów encyklopedii.

Hume David 1711-1776, empirysta – jedynym źródłem poznania jest doświadczenie.
Encyklopedyści – kontynuatorzy dzieła Voltaire’a w zakresie racjonalizmu

  1. źródłem wiedzy jest rozum, nie zmysły

  2. wiedzę osiągnąć można tylko poprzez własny umysł, nie objawienie

  3. naturalizm - wszystko można wyjaśnić za pomocą przyczyn naturalnych. Przyroda jako jedyne i rzeczywiste dobro, wszystko poza nią jest fałszem i złem. Bóg dla enc. nie istnieje, bo w przyrodzie się nie objawia.

Wynalazki: pompa próżniowa, teleskop, mikroskop, zegar wahadłowy, barometry, termometry, aparaty do wytwarzania prądu. W Holandii pierwsze urządzane gabinety fizyczne – newtonizm. Moda na eksperymenty.

Preformacja – teoria XVII/XVIII – w komórkach rozrodczych znajduje się całkowicie ukształtowany zarodek, rozwój zaś polega na powiększaniu się już istniejących zaczątków.

Linneusz, 1707-1778, szwedzki botanik, lekarz, reforma nazewnictwa łac., kreacjonista, gatunki roślin i zwierząt pochodzą od par z Arki Noego.

Georg Louis Leclerc Buffon 1707-1778, Francuz, przyrodnik i filozof, współpracownik Wielkiej encyklopedii francuskiej. Układ słoneczny w następstwie zderzenia komety ze słońcem. Twórca historii naturalnej człowieka, antropologii.

Mechanicyzm – wyjaśnianie zjawisk i procesów za pomocą praw i pojęć mechaniki.

Molekularny – (molekuła- najdrobniejsza część substancji), odnoszący się do najdrobniejszych części organizmu.

Wybitni myśliciele angielscy: Locke, Newton, Mandeville, Hartley, Hume.


Kameralizm – niemiecka odmiana merkantylizmu, nastawienie na fiskalizm, rozważająca całość problemów gosp państwa z punktu powiększania dochodów, pełne zatrudnienie i wykorzystanie sił wytwórczych.

Fizjokratyzm, twórcą Francois Quesnay, lekarz L XV, ekonom, jedyne źródło bogactwa – rolnictwo, wolna konkurencja, porządek naturalny, wolność osobista i własność: ziemi, kapitału, przemysłu.
Denis Diderot 1713-1784, redaktor naczelny Encyklopedii.

Encyklopedia, encyklopedyści, inicjatywa angielska, rozwinięta przez Fr, Diderot i d’Alembert. Grono współpracowników, wydana w latach 1751-1772. Już w XVII encyklopedyczne kompendia w porządku alfabetycznym. Głównym hasłem była przyroda, jako jedyna rzeczywistość i dobro – wszystko co poza nią to fałsz i zło. Dla encyklopedystów Bóg nie istniał, bo nie objawia się w przyrodzie. Synonim adeptów oświecenia Krytyka kół kościelnych.

Na encyklopedyzm składają się 4 doktryny filozoficzne:



- materializm – byt, procesy i zachowania w oparciu o materię,

- sensualizm – cała wiedza i dyspozycje człowieka są w jego poznaniu zmysłowym Condillac, człowiekowi nie potrzeba wrodzonej wiedzy by powstało w nim życie duchowe. Źródłem poznania są wrażenia zmysłowe,

- pozytywizm – badanie faktów oparte na metodach nauk przyrodniczych, głoszące hasła usunięcia metafizyki, zajmującej się przedmiotami wyłącznie rzeczywistymi.

- utylitaryzm – dobro własne służy dobru ogółu, dążenie do praktycznych celów.

Encyklopedia – 35 tomów, 7 suplementów, 7 mln liwrów obrotów, tysiąc pracowników, wiele tłumaczeń.


Signumn temporis – znak, znamię czasu. Koherencja – spójność, spoistość, łączność.

Deizm – gł w Anglii. Kościół idzie na kompromisy, nawet jezuici. Filozofia przenika do Kościoła. Szerzył się klerykalizm i antyklerykalizm.

Klerykalizm – tendencja do podporządkowania życia społecznego, polit i kult. Kościołowi.

Gottsched Johann Christoph (1700-1766), niemiecki pisarz i teoretyk literatury. Wybitny przedstawiciel niemieckiego oświecenia. Studia filozoficzne i teologiczne w Królewcu. Profesor uniwersytetu w Lipsku. Propagator niemczyzny w poezji i literaturze. Duży wpływ na Marię Teresę (ces 1745-1780, mąż Franciszek, ks lotaryński), niestety nie na Fr II Wielkiego 1740-1786.

Lessing Gotthold Ephraim (1729-1781), niem pisarz, najwybitniejszy twórca literatury niemieckiego oświecenia. Ze swoich badań nad religią wyprowadził wniosek, że wiara i rozum nie dadzą się ze sobą pogodzić, ponieważ wiara na zawsze pozostanie obca wszelkim dociekaniom naukowym (poglądowi Lessinga przeciwstawił się Mickiewicz w Dziadach cz. IV). Nawoływał do rel toleran.

Moda na francuszczyznę. W XVIII wzrasta funkcja teatru.


Rokoko 1720-1770, wieńczy epokę baroku, ostatnia faza baroku– in styl Ludwika XV. Muszlowy motyw w barokowej dekoracji.

Główne cechy rokoka to: kameralność, lekkość proporcji, asymetria, dekoracyjność, wyrafinowanie, dążenie do komfortu i egzotyzm. Swój największy rozkwit rokoko przeżywało w okresie panowania Ludwika XV: 1730-1750. Wówczas to formy rokoka rozpowszechniły się w innych krajach Europy.

Styl fr dyktował modę w meblarstwie, nazwy stylów: L XIV, L XV, LXVI.

Najbardziej na uboczu fr stylu stała zawsze Anglia. W sztukach plastycznych czołowa pozycja Włochów.

Ogólnie panował dualizm w sztuce między klasycyzmem a barokiem. Rokoko – południe Oświecenia ok. 1750.

Stylami w muzyce: barok i klasycyzm. Twórczość rokokowa miała służyć przede wszystkim przyjemności – motyw epikurejski: brak cierpienia, hedonizm, kult życia i pragnienie szczęścia, trzeźwy umysł, logika

Pisarze, we Fr: P. Marivaux, A.R. Lasage, A.F. Prevost, w Anglii: A. Pope, Niem: C.M. Wieland, Polska: J. Szymanowski, F.D. Kniaźnin, J. Potocki, S. Trembecki.

W muzyce, styl rokoka = galant. Opera komiczna.



Oświecenie: okres w rozwoju kultury i literatury europe od koń XVII do koń XVIII, a Polsce do pocz XIX, końcem Rewolucja Fr.
1763-1789 – Kryzys starego ładu. Końcem kryzysu starego ładu był wybuch rewolucji.

Kryzys dotyczył: przywileje stanowe, kosmopolityzm obleczony w łacinę a później we francuszczyznę, prymat zasady dynastycznej nad narodową, jednym słowem obecność feudalnych struktur średniowiecza.



Cechy absolutyzmu oświeconego: Umowa społeczna

      • wolność osobista (inicjatywa gosp) i cywilna (opieka sądow), humanitaryzm w sądownictwie

      • prawo natury

      • reformy społ, podnoszące wydajność produkcyjną chłopów, jako podatników i żywicieli oraz rekrut

      • reforma oświaty

      • podporządkowanie Kościoła państwu (cezaropapizm), antyklerykalizm gł przeciw zakonom,

      • tolerancja rel.

Oparcie na silnym mieszczaństwie (Zachód), monarcha mógł awansować mieszczan lub na szlachcie dominacja na Wschodzie – monarchiczna biurokracja.
Likwidacja zakonu jezuitów w krajach katolickich zaczęła się w Portugalii 1754 za dyktatury Pombali, kiedy Portugalia przejęła kolonię Paragwaju od Hiszpanii, w którym to Paragwaju Indianie stawiali opór, za który Pombala obwiniał jezuitów. Majątki przejęło państwo, jezuitów wygnano. Później we Fr 1762, konfiskata majątków, 1767 w Hiszpanii oskarżono ich o zamach na życie króla Karola III. Wszystkie inne zakony zazdrościły jezuitom wpływów, spowiednicy, królobójcy, „cel uświęca środki”, elastyczne doktryny przyczyniały się do nienawiści. 1773 Klemens XIV ogłosił kasatę zakonu.

Następstwem były kasaty i ograniczenia innych zakonów. Józef II zlikwidował 600 klasztorów.



Ultramontanizm, w katolicyzmie przekonanie o wyższości władzy papieskiej nad świecką i o konieczności podporządkowania kościelnej hierarchii kurii rzymskiej. Ultramontanizm powstał w średniowieczu, odrodził się w 2. połowie XIX w. w Niemczech, Francji i Belgii w związku z dogmatem o nieomylności papieża.
1786-1787 – rewolucja holenderska, która czerpała z wojny o niepodległość St Zj, próba obalenia stadhouderatu, interwencja mocarstw, Fr Wilhelm II wprowadza 20 tyś armię za Wilhelmem V, którego żoną była siostra Fr W II. Mimo protestu Fr, nie interweniowała. Oranżyści zwolennicy króla, domu orańskiego.

Rewolucja sprawiła, że kraj wyszedł z niej o ograniczonej suwerenności. Wielu emigrantów schroniło się na terenie austriackich Niderlandów – 11 prowincji.

Do czasów Józefa II Austria nie wtrącała się wiele w sprawy Belgii, która stojąc na uboczu wzbogaciła się.

Belgia to kraj, obok Polski płacący najniższe podatki, zarządzany przez gubernatorów ces, którzy nie prowadzili charakterystycznych rządów dla krajów habsburskich: centralizmu i fiskalizmu.

Duchowieństwo bogate, brak tarć między stanami, spokój wew, chłopi byli wolni. Józef II nie mogąc zamienić Belgii na Bawarię skierował tam swoje reformy. Naruszenie jednak ustroju spotkało się z rewoltą. Nowe podatki przyczyną buntu jednej prowincji Brabancji, która odmówiła płacenia podatków, za nią stają następne.

W 1789 po zdobyciu Bastylii w Paryżu wybucha zbrojne powstanie. Zapanował reżim. 1790 Austria podbiła Belgię.


Ostanie dziesięciolecia XVIII, wiele wynalazków, chronometr (określa dł geograficzną), piorunochron, 1783 bracia Montgolfier balon, szczepionka przeciw ospie (nakłuwano igłami z ropą już w XVII w Azji i Afryce).

1771 – pierwszy samochód parowy jako ciągnik artyleryjski.

Helvetius 1715-1771, Głosił idee równości i tolerancji, w etyce zaś hedonizm i utylitaryzm (dobro własne sprzyja ogólnemu, cele praktyczne).

Humanitaryzm, przyjmowanie za najwyższą wartość godności ludzkiej, braterstwa, równości między ludźmi i praw człowieka. Postępowanie zgodne z tą zasadą. Tolerancja rel, zniesienie poddaństwa, niewolnictwa, postęp nauk i oświaty, reforma zdrowia.

Sentymentalizm – kierunek literacki w 2 poł XVIII, w opozycji klasycyzmu i racjonalizmu, głosił prymat uczuć nad rozumem.

Preromantyzm – kierunek w lit i sztuce w 2 poł XVIII, poprzedza romantyzm, odrzuca klasycyzm, zainteresowanie średniowieczem, twórczość grozy i pesymizmu, ukłon ku patriotyzmowi i ludowości.
Immanuel Kant, 1724-1804, Królewiec. Transcendentalizm – krytycyzm poznawczy: podmiot jest warunkiem przedmiotu, a pojęcia warunkiem doświadczenia. Racjonalista – wszelkie poznanie wywodzi się z doświadczenia. Empirysta – wszelkie poznanie ogranicza się do doświadczenia.

W Polsce i Skandynawii fizjokratyzm: porządek naturalny, rolnictwo jedyne źródło bogactwa, wolna konkurencja.



We Fr, W Bryt - liberalizm: doktryna ekonom, swoboda walki konkurencyjnej wolna od ingerencji państwa, tylko nieskrępowana działalność jest źródłem postępu.

Muzyka, wiedeński klasycyzm: Bach 1685-1750, Haendel 1685-1759 (Niemiec w Anglii), Gluck 1714-1787, Haydn 1732-1809 klasyk wiedeński, Mozart 1756-1791, Beethoven 1770-1827.






1   2   3   4   5   6   7   8   9


©operacji.org 2019
wyślij wiadomość

    Strona główna