Historia I zabytki



Pobieranie 30,14 Kb.
Data14.02.2018
Rozmiar30,14 Kb.

Historia i zabytki

Miasta i Gminy Lewin Brzeski


Lewin Brzeski – rys historyczny


Lewin Brzeski to stara osada targowa leżąca przy przeprawie przez Nysę Kłodzką na szlaku handlowym, łączącym Śląsk z Węgrami. Trakt handlowy, przy którym powstało miasto, zaliczany jest do węgierskiej odnogi szlaku bursztynowego.

Miasto lokowane było około 1250 roku przez pierwszego właściciela Bogusza z Pogorzeli. Po raz pierwszy wymienione w przekazach źródłowych jako Lewin (1257), później Lebyn (1376), od 1742 roku Loeben. Etymologia nazwy nie jest do końca wyjaśniona. Herbem miasta jest złoty lew wyskakujący zza trzech pagórków. Całość w niebieskim tle. Rozwój Lewina datuje się właściwie dopiero od 1333 roku, kiedy to otrzymał prawa miejskie na wzór Brzegu.

Miasto kilkakrotnie zmieniało swoją przynależność polityczną. Od zarania swoich dziejów należało do księstwa opolskiego, od 1329 roku do księstwa legnicko – brzeskiego. W 1526 roku zostało wraz z koroną Czeską przyłączone do monarchii habsburskiej, a po śmierci ostatniego piastowskiego księcia brzeskiego Jerzego Wilhelma w 1657 roku włączone bezpośrednio do cesarstwa austriackiego. W wyniku wojen śląskich, w 1742 roku znalazło się w granicach Prus.

Do 1509 roku Lewin stanowił własność Pogorzelskich, następnie do 1796 roku był w posiadaniu hrabiowskiego rodu von Beess (Biesów), potem hrabiego Jana Bogmiła Stosza. Miasto liczące ok. 700 mieszkańców rozwijało się pomyślnie do początków XVII wieku, dzięki rzemiosłu, rolnictwu i od 1522 roku cotygodniowym (środy) targom. Jego gospodarczy upadek spowodowała wojna 30-toletnia (1618 – 1648), a ponowny rozwój zahamowany został wojnami napoleońskimi (1806 – 1807).

Ludność Lewina utrzymywała się z rolnictwa, rzemiosła i handlu. W 1787 roku mieszkało tu 851 osób. Było 12 cechów rzemieślniczych i 84 majstrów cechowych, w tym 8 krawców i szewców, 6 płócienników. W wiekach XVII – XIX musiał być w Lewinie dość znaczny odsetek Polajków, skoro nauka w szkole ewangelickiej odbywała się w języku polskim, a w miejscowym kościele protestanckim głoszono po polsku kazania.

Do 1939 roku miasto miało charakter rolniczo – przemysłowy, chociaż od połowy XIX wieku tj. od czasu przeprowadzenia przez Lewin linii kolejowej (1843 rok), zaczęły powstawać różne zakłady przemysłowe: cegielnie, kaflarnia, garbarnia, zakład metalowy – 1866r., cukrownia 1882r. Po I wojnie światowej: młyn, mleczarnia, tartak, gazownia, wikliniarnia. W Lewinie były; poczta – 1843r., szpital – 1866r., Sąd – 1860r., miejska kasa oszczędności – 1900r., biblioteka – 1903r. oraz sześcioklasowa szkoła powszechna – 1903r.

Ponadto szereg zakładów rzemieślniczych jak piekarnie, rzeźnie i masarnie, szewcy, krawcy, stolarze, cieśle itd.

Nieszczęściem dla Lewina były pożary (największe w 1586r., 1633, 1666, 1692, 1819 i 1829r.) i powodzie (ostatnia 1997 roku).

4 lutego 1945 roku Lewin Brzeski zdobyty został przez wojska 21 Armii gen. płk. Dimitryja Gusiewa (I Front Ukraiński) w toku operacji wiślańsko – odrzańskiej. Zniszczenia były stosunkowo niewielkie. Po wojnie, do 1950 roku przynależał do województwa wrocławskiego, następnie do opolskiego, do powiatu Brzeg.

Liczba mieszkańców Lewina Brzeskiego wynosiła: w 1751 r. – 651, w 1809r. – 1080, w 1840r. – 1500, 1880r. – 2229, w 1900 – 3249, w 1939r. – 3978, w 2000 – 6071.



Zabytki


Kościół pod wezwaniem Św. Piotra i Pawła przy ul. Zamkowej

Kościół wyznania ewangelickiego. Obecnie nieczynny.

Wzmiankowany w 1310 roku. Obecny kształt pochodzi z XIV wieku. W 1543 roku przejęty został przez ewangelików. Po pożarze w 1586 roku odbudowany i rozbudowany. Pierwotnie zbudowany w stylu gotyckim, rozbudowany w renesansowym. Orientowany, jednonawowy, z kwadratową wieżą w narożniku i licznymi przybudówkami. Wieża w latach 1761 - 1945 miała chełm barokowy, obecnie zrekonstruowany w formie gotyckiej. Najstarsza część to wieża z przyległym do niej prezbiterium, ze sklepieniem krzyżowo-żebrowym ze zwornikiem wykonane w 1586 roku. W przyziemiu kaplica z renesansowym sklepieniem. Okna ostrołukowe.

Wewnątrz ołtarz główny drewniany z 1613 roku - renesansowy, wykonany przez Hermana Fischera z Nysy o bogatej dekoracji snycerskiej. W polu środkowym ołtarza scena ukrzyżowania /uszkodzona/, po bokach rzeźby św. Jana Chrzciciela i Mojżesza. Ołtarz

w kaplicy z piaskowca, pochodzi z połowy XVII wieku. Kompozycja tryptykowa, pośrodku scena ukrzyżowania. /Po konserwacji i odnowieniu w 2000 roku przeniesiony do kościoła rzymskokatolickiego, znajduje się w prawej nawie/. Oba ołtarze fundowane przez właścicieli Lewina, rodzinę von Beess.

W prezbiterium szereg płyt nagrobkowych kamiennych upamiętniających zmarłych rodziny von Beess i pastorów noszących daty: 1559, 1566, 1597 /1497/ i nowszych.

W kruchcie zachodniej zachował się XIV wieczny portal kamienny. Barokowa ambona

i prześliczny barokowy krzyż w nawie głównej przed prezbiterium.

W kronikach zanotowano, że już w 1416 roku przy kościele była szkoła.

Kościół parafialny pod wezwaniem Najświętszej Marii Panny - wyznania rzymsko- katolickiego przy ulicy Wojska Polskiego.

Zbudowany w 1903 roku w stylu neogotyckim.



Pałac. Zbudowany w 1772 roku, staraniem Ottona Leopolda von Beess w stylu barokowym. Odnowiony w 1860 roku i ponownie zniszczony przez ogień w 1955 roku.

Piętrowy na piwnicach sklepionych kolebkowo. Wzniesiony na rzucie prostokąta, z dwoma prostopadłymi skrzydłami. W jednym pomieszczeniu na parterze sklepienie kolebkowe

z lunetami. Na piętrze ozdobny balkonik. Ozdobne wejście.

Przed frontem pałacu prostokątny dziedziniec otoczony murem z XVIII wieku z trzema bramami i półkoliście zamkniętymi arkadami.

W części południowej nad Nysą park krajobrazowy z przewagą lip i dębów. W otoczeniu okazy cisu, grójecznika, srebrnych świerków, włoskich topoli i wierzby.

Ratusz. Najstarszy zbudowany około 1500 roku. Obecna bryła z 1837 roku, kilkakrotnie przebudowywany. Późno klasycystyczny Prostokątny z ryzalitami pośrodku dłuższych elewacji.

Zabudowa Rynku . Zachował się średniowieczny układ rynku z uliczkami odchodzącymi po dwie z każdego rogu. Ponadto owalny kształt zabudowy uliczek okalających rynek.

Krzyż pokutny. Nad Nysą, niedaleko cmentarza - pochodzi z 1617 roku.

Napis na krzyżu w tłumaczeniu na język polski brzmi: „ 15 kwietnia 1617 roku został w tym miejscu zakłuty bez powodu George Friedrich Brandtner, młodzieniec mający lat dwadzieścia i pół, przez mordercę Georga ... z Saksonii rodem”. Brakuje nazwiska mordercy, należy przypuszczać, że zostało ono przez niego samego lub przez kogoś innego skute lub zatarte. Motyw zbrodni pozostaje tajemnicą.



Łosiów – rys historyczny

Miejscowość położona jest na tzw. Wzgórzu Łosiowskim usytuowanym 182, 7 m. n. p. m. Wzgórze to znajduje się na Wale Łosiowskim stanowiącym pasmo niewielkich wzniesień. Trzon jego stanowią iły trzeciorzędowe. Forma ta powstała w okresie topnienia lądolodu zlodowacenia środkowo-polskiego, którego wody osadzały piaski i żwiry w zastoiskowym basenie, powstałym w rozszerzeniu ujściowym odcinka Nysy Kłodzkiej. Osady tego zastoiska stanowią zasadniczą część Wału Łosiowskiego Wzniesienia jego są działem wodnym między dorzeczem Nysy Kłodzkiej a pozostałymi lewobrzeżnymi dopływami Odry.

Łosiów położony jest na stoku wału o płaskim wierzchołku i swoją nazwę zawdzięcza przezwisku Łoś /1427r./. Nie można również wykluczyć jej pochodzenia topograficznego, w tym przypadku dotyczyłoby łosia, zwierzęcia być może ongiś tu występującego.

W dokumentach pojawia się jako Lossowe /1238/ i Lossow /1284/. Z zachowanych dokumentów wynika również, że Łosiów od okresu wczesnohistorycznego byt własnością zakonu joannitów , którzy akt nadania otrzymali od księcia Henryka Brodatego .

Do nich należał też kościół św. Jana Chrzciciela o którym pierwsze wzmianki pochodzą z 1255 r., bowiem do 1810 r. Łosiów był siedzibą komturii Kawalerów Maltańskich .Jednak w latach 1534-1590 kościół pozostawał w rękach ewangelików. Ponieważ świątynia w stylu gotyckim uległa zniszczeniu na skutek pożaru, joannici odbudowali ją w 1703 r., wykorzystując pozostałe fragmenty murów.
Zabytki:

Kościół parafialny pod wezwaniem św. Jana Chrzciciela. W dokumentach historycznych wzmianka o świątyni będącej własnością Joannitów pochodzi z 1255 roku. Do 1810 roku istniało to komturstwo Zakonu Maltańskiego. Obecny kościół zbudowano w 1703 roku, powiększono w katach 1728 - 1731. Wieża barokowa dwukondygnacyjna nakryta baniastym hełmem z latarnia. Trójboczne prezbiterium, kolebkowe sklepienie nawy. Wystrój barokowy. Polichromia z pierwszej połowy XVIII wieku. W prezbiterium na sklepieniu scena narodzin oraz Trójca Święta, po bokach medaliony ze scenami z życia św. Jana Chrzciciela. Na szczycie nawy i w prezbiterium krzyże Joannitów. Z tego samego okresu ołtarz główny z rzeźbami św. Jana Nepomucena i aniołów. W bocznym ołtarzu figura Matki Boskiej z Dzieciątkiem - gotycka z 1420 roku. Ciekawe obrazy i płyty nagrobne min. komtura Fryderyka von Pannwitz zmarłego w 1580 r, proboszcza Krzysztofa Hanniusa zmarłego w 1617 roku, czy Franciszka Teodora von Jurstin zmarłego w 1694 roku.

Przed wejściem na cmentarz przykościelny znajduje się figurka św. Jana Nepomucena ufundowana w 1709 roku przez Leopolda Fryderyka von Jauera.



Pałac z końca XIX wieku zbudowany przez ówczesnych właścicieli Łosiowa rodzinę Briegerów. Pałac znajduje się w zabytkowym parku o powierzchni 5,2 ha ze starymi dębami i lipami oraz pojedynczymi okazami daglezji, orzecha czarnego, modrzewia i magnolii.


Skorogoszcz – rys historyczny

Skorogoszcz była do 1945r. miasteczkiem w powiecie niemodlińskim rejencji opolskiej, po II wojnie światowej do 1975 r. wsią w tymże powiecie województwa śląsko – dąbrowskiego, a po jego podziale w 1950r. opolskiego. Po podziale administracyjnym w 1975r. przez rok była jeszcze siedzibą gminy, a potem wsią w gminie L. Brzeski.

Usytuowana nad Nysą Kłodzką z rzeką tą i położeniem przy Przesiece Śląskiej – puszczy oddzielającej Górny Śląsk od dolnego o walorach obronnych – tym czynnikom zawdzięczała swe istnienie i początkowy rozwój, gdyż w Skorogoszczy znajdowała się przeprawa przez rzekę. Znalazło to odzwierciedlenie w pierwszej, zanotowanej w 1223 r. nazwie osady – Scorogostov Most. Skorogost to imię własne być może założyciela osady.

Miejscowość położona w części górnośląskiej należała terytorialnie do książąt opolskich, chwilowo tylko 1313 -–1328 do księstwa niemodlińskiego. Ok. 1300r. dokonano jej ponownej lokalizacji teraz na prawie niemieckim. Dokonał jej klasztor sióstr norbertanek w Czarnowąsach, do którego miejscowość ta należała od ok. 1200r. do 1328, kiedy to wróciła pod jurysdykcję książąt opolskich.

Ważną rolę spełniała Skorogoszcz do 1310r. jako siedziba komory celnej książęcej, gdyż przez przeprawę na Nysie przebiegał szlak handlowy, o czym świadczy także fakt, iż książęta dolnośląscy wydali 24 X 1310r. dokument wprowadzający w ich księstwach przymus drożny na obszarze Dolnego Śląska, przy czym wjazd na Dolny Śląsk następował przez trakt skorogoski.

Początkowo była Skorogoszcz znaczącym miastem w księstwie opolskim. Odbywały się w niej zjazdy książąt piastowskich. Wzmiankowane jest w 1223r. istnienie kościoła dla którego okoliczne wsie odprowadzały dziesięcinę. W tym samym czasie wzmiankowany był także szpital, który należy traktować jako przytułek, dom opieki, w mniejszym zakresie miejsce leczenia ludzi. Z czasem, gdy Przesieka Śląska przestała odgrywać pierwotną rolę i pod toporami osadników zmniejszał się jej areał, malało też znaczenie Skoogoszczy.

Do śmierci ostatniego księcia opolskiego Jana II Dobrego w 1532 r. Skorogoszcz była jego własnością. Potem księstwo stało się dziedzictwem Habsburgów- cesarskiego rodu rządzącego Austrią, Węgrami i Czechami. Cesarz Rudolf Habsburg zmieniał zarząd królestwem dzieląc go, celem łatwiejszego zastawiania, na mniejsze jednostki Majątek skorogoski wyodrębnił się w osobną jednostkę. Dla jej zarządzania powstała osobna gmina zamkowa – Gutsbezirk. Pierwszymi jej właścicielami była rodzina von Bees, potem von Pawlowski, następnie Verdugo – Tworog, Schack von Wittenau, von Zedlitz, von Wartensleben. Z czasem majątek skorogoski dostał się w ręce drobnych właścicieli: urzędników, oficerów armii cesarskiej itp. W 1874 r. trafiła skorogoe=szcz w ręce rodu Schaffgotschów i w drodze posagu w 1892r. do rodziny von Korff – Kerssenbrock zarządzającej majątkiem do 1945r.

Miasto Skorogoszcz usytuowane niedaleko Opola, blisko Lewin Brzeskiego utrzymywało się głównie z rolniczych zajęć jego mieszkańców. Próba wybudowania tu twierdzy wojskowej na pocz. rządów pruskich w poł. XVIII w. Została zarzucona. Nie rozwinęło się tu na szerszą skalę rzemiosło ani handel, brakło więc czynników rozwojowych. Niedostatek mieszczan uprawiających licha glebę pogłębiały wylewy rzeki Nysy Kł. Nędzy ekonomicznej towarzyszyła inercja duchowa, więc mieszkańcy sprzeciwili się przeprowadzeniu tu linii kolejowej.

W mieście powstawały gmachy użyteczności publicznej: szpital, poczta, telefony, ale zabrakło przemysłu. Działania podjęte przez właścicieli majątku w celu rozwoju postępu cywilizacyjnego – sprowadzenie misjonarzy z Marianhill dały tylko częściowe rezultaty. Ze Skorogoszczy pochodził tylko jeden człowiek zasłużony na polu nauki, wybitny arabista – ojciec Dominik.

Bitwa o przełamaniu Odry w 1945r. przyczyniła się do powstania ogromnych strat w zabudowie. Skorogoszcz, której ludność po II wojnie światowej niemal całkowicie wymieniła się, utraciła status miasta. Przez cały okres Polski Ludowej była wsią, bardzo powoli odbudowującą się ze strat wojennych. Próby jej ożywienia w oparciu o PGR i maleńkie zakłady przemysłu spożywczego nie przyniosły rezultatu.



Po bezkrwawej rewolucji 1989r. powstało wiele prywatnych jednostek gospodarczych: sklepów, zakładów wytwórczych, usługowych, następuje rozbudowa miejscowości. Jednakże Skorogoszcz w dalszym ciągu czeka na swoją szansę rozwoju, szukając w nowej rzeczywistości zajęć zyskownych dla mieszkańców.

Zabytki:

Kościół parafialny pod wezwaniem św. Jakuba, przy Placu Wolności. Zbudowany w stylu neoromańskim z połowy XIX wieku. Po przeciwnej stronie drogi plebania cegła współczesna kościołowi.

Kompleks pałacowo - parkowy przy ulicy Zamkowej. Pałac zburzony w 1945 roku, nie odbudowany. Park krajobrazowy znacznie zdewastowany.
Pozostałe miejscowości:

Błażejowice
Dwór z 1910 roku, murowany z ozdobnymi elewacjami wraz z parkiem.
Buszyce
Kościół pod wezwaniem św. Trójcy. Wzmiankowany w 1310 roku. W średniowieczu pod patronatem Joannitów z Łosiowa. Gotycko - renesansowy. W obecnym kształcie z XVI wieku. Ołtarz główny z około 1700 roku. Chór muzyczny drewniany z organami z początków XVIII wieku. Interesujące obrazy św. Anny Samotrzeckiej z przełomu XVIII i XIX wieku oraz Matki Boskiej Bolesnej z połowy XIX wieku.
Golczowice
Kościół pod wezwaniem Najświętszego Serca Pana Jezusa, z 1934 roku. Mieszkanka wsi pani Idzikowska prowadzi kronikę kościelną o wybudowania kościoła.

Kapliczka murowana z figurą św. Jana Nepomucena z 1850 roku.
Kantorowice
Zamek myśliwski, renesansowy, otoczony fosą zbudowany w 1600 roku przez książąt brzeskich. Obecnie w zabytkowych wnętrzach dwa mieszkania. Własność prywatna.
Mikolin.
Dwór rokokowy, parterowy z facjatą wzniesiony przez Jana Fryderyka von Sauer w 1771 roku. W XIX wieku w posiadaniu rodziny Lanckorońskich. Na elewacji i wewnątrz zachowały się fragmenty dekoracji stiukowej. Portal ozdobiony kartuszem herbowym z datą budowy dworu. Osobną część stanowi rokokowa tablica. Otoczony niewielkim parkiem. Własność prywatna. Obecnie dwór poddawany jest remontowi.

Pomnik Żołnierzy Radzieckich, przy szosie Skorogoszcz - Popielów. Murowany, cokół licowany kamieniem, poświęcony poległym w lutym 1945 roku żołnierzom radzieckim podczas forsowania Odry. Wysokość pomnika 18,5 m.
Przecza.
Kaplica z wieżą, murowana, gotycka, modernizowana w XIX i XX wieku. Obecnie remontowana i odbudowywana.
Ptakowice.
Folwark - budynki z pierwszej połowy XIX wieku. W otoczeniu dworu zniszczonego w 1945 roku niewielki park krajobrazowy oraz kanał nawodniony, stanowiący fragment dawnych fos otaczających pierwotnie budynek.
Różyna.
Kościół pod wezwaniem św. Mikołaja. Wzmiankowany w 1310 roku. W średniowieczu pod patronatem komturstwa w Łosiowie. Obecny, zbudowany w 1712 roku, odbudowany po pożarze 1813 roku. Barokowy, murowany z cegły. Jednoprzęsłowe prezbiterium z wydzieloną apsydą. Wieża nakryta hełmem z ośmioboczną latarnią, zwieńczona chorągiewka z datą 1712.

Ogrodzony gotyckim murem z kamienia i cegły.


Sarny Małe.
Zespół parkowo - dworski z drugiej połowy XIX wieku w niewielkim parku krajobrazowym.
Strzelniki.
Kościół pod wezwaniem św. Andrzeja. Zbudowany w 1376 roku. Murowany z cegły, z wieżą nadbudowaną w 1844 roku, zwieńczoną hełmem baniastym z latarnią , na którym chorągiewka 1844 rok. Kościół otoczony gotyckim murem ceglanym. Wewnątrz wystrój architektoniczny oraz polichromia z XIV - XVII wieku zdobi całe wnętrze. Przedstawia sceny ze Starego i Nowego Testamentu, z życia Chrystusa i świętych. Malowidło związane z książęcym dworem w Brzegu posiada wybitne walory artystyczne i historyczne. Jest ogniwem na szlaku polichromii gotyckich na Śląsku Opolskim.
Wronów.

Zespół pałacowo - parkowy z folwarkiem z przełomu XIX i XX wieku.

Grodzisko średniowieczne w lesie koło Wronowa.

Krzyż pokutny.



©operacji.org 2017
wyślij wiadomość

    Strona główna