Handel zagraniczny I jego przyczyny



Pobieranie 28,85 Kb.
Data07.01.2018
Rozmiar28,85 Kb.

Handel zagraniczny i jego przyczyny


Przedsiębiorcy w żadnym państwie nie są w stanie wyprodukować wszystkich dóbr niezbędnych dla jego poprawnego funkcjonowania. Niektóre z nich bardziej się opłaca sprowadzić z innego kraju. Tu pojawia się pojęcie handlu zagranicznego. Handel zagraniczny polega na odpłatnej wymianie towarów i dóbr między kontrahentami mającymi swoje siedziby w różnych krajach. Ten typ handlu pozwala na uzupełnienie tych dóbr, które brakują na danym terenie. O istotnej roli tej formy współpracy gospodarczej świadczy fakt, że globalna wielkość międzynarodowych obrotów handlowych, w ciągu ostatnich dziesięcioleci rośnie szybciej niż globalna wielkość produkcji. Współcześnie dużego znaczenia nabiera możliwość wykorzystania różnic kosztów produkcji w poszczególnych krajach. Handel zagraniczny odgrywa kluczowe znaczenie głównie dla krajów o mniejszej liczbie ludności, gdzie krajowi producenci, z uwagi na ograniczenia krajowego popytu, zmuszeni są szukać rynków zbytu dla swoich produktów poza granicami swego kraju. Przykładowo udział eksportu w PKB w Belgii wynosi 76,3%, Szwecji 45%, Polsce 28,2%, Stanach Zjednoczonych 11% (dane z 1998 r.). Na rozwój handlu zagranicznego mają oczywiście wpływ i inne czynniki: poziom rozwoju gospodarczego, strategia rozwoju, wielkość zasobów naturalnych, położenie geograficzne, czy też przeszłość historyczna.

1.2 Elementy i zakres handlu zagranicznego


Handel zagraniczny składa się z następujących operacji gospodarczych:

  1. eksport - to sprzedaż krajowych towarów, lub świadczenie usług kontrahentowi zagranicznemu;

  2. import - polega na nabywania dóbr i usług za granicą i przewożeniu ich do kraju;

  3. reeksport - importowany towar jest sprzedawany powtórnie za granicę np. zakup towaru w Rosji i jego eksport do Niemiec;

  4. tranzyt - polega na przewożeniu towarów z jednego kraju do drugiego przez terytorium trzeciego;

Handel zagraniczny może dotyczyć zarówno obrotów towarowo-usługowych, jak i obrotów wartościami niematerialnymi (licencje, leasing, pozyskiwanie wiedzy - tzw. know-how). W zakres handlu zagranicznego wchodzą również migracje siły roboczej oraz obroty kapitałowe (inwestycje, kredyty).

W rzeczywistości znacznie częściej występuje zjawisko polityki protekcyjnej. Państwo reguluje obroty handlowe, mając na celu ochronę własnego rynku przed napływem obcych towarów oraz wspieranie krajowego eksportu. Polityka protekcyjna przynosi określone korzyści w krótkim okresie czasu (spadek importu, ochrona własnych firm), ale w dłuższym terminie powoduje wzrost cen, spadek wydajności i zacofanie technologiczne, zwłaszcza w takim kraju jak Polska.

Polityka protekcyjna państwa może się przejawiać przez:


  1. nakładanie ceł - opłaty pobieranej przez państwo przy przywozie, przewozie lub wywozie towarów poza terytorium danego kraju. Cła mogą być (ze względu na cel):

  • ochronne - w celu ochrony rodzimego rynku z ważnych powodów np. przemiany gospodarcze;

  • fiskalne - najczęściej nakładane na dobra luksusowe w celu zdobycia przez budżet dodatkowych przychodów;

  • antydumpingowe - wyrównują cenę towaru, który jest sprzedawany poniżej kosztów jego wytworzenia, np. w stosunku do ceny światowej;

  • odwetowe - nałożenie ceł w odpowiedzi na podobne działania partnera handlowego;

  1. stosowanie opłat wyrównawczych - podobne do ceł antydumpingowych, mają charakter zmienny i bardziej elastyczny, powszechnie stosowane przez Unię Europejską;

  2. ograniczenia ilościowe (kontyngenty) - państwo przyznaje innemu państwu lub producentowi określony limit, który pozwala na import tylko określonej liczby towarów. Działania te mogą towarzyszyć generalnemu zakazowi importu danego towaru. Narzędzie dosyć korupcjogenne;

  3. narzucanie barier administracyjnych i technologicznych - dotyczą dodatkowych warunków jakie musi spełnić przedsiębiorstwo sprowadzające towary lub usługi np. normy zdrowotne, ochrony środowiska, bezpieczeństwa pracy. Stanowią dużą zaporę dla przedsiębiorców z krajów słabiej rozwiniętych dla wejścia na rynki państw zachodnich (zwłaszcza Unii Europejskiej);

  4. wspieranie własnego eksportu - poprzez jego promocję lub dopłacanie do niego
    (o czym jeszcze powiemy przy okazji bilansu płatniczego);

W latach 90-tych wyróżnić można trzy etapy rozwoju polityki handlu zagranicznego

I. Etap pierwszy – od początku 1990 do połowy 1991r.

W powyższym okresie w obrotach międzynarodowych liberalizacji uległo


ok. 90% wymienianych towarów. Miała miejsce głęboka dewaluacja złotego i wprowadzenie jego wewnętrznej wymienialności. Przejściowo zawieszono cła na ok. 2/3 pozycji taryfowych, zniesiono reglamentację nabywania dewiz na płatności za import towarów i usług, lecz zachowano obowiązek odsprzedaży dewiz uzyskanych w eksporcie i ich niezwłocznego sprowadzania do kraju.

II. Etap drugi – od połowy 1991 do końca 1993r.

W tych latach wprowadzono nowe taryfy celne oparte na Nomenklaturze Scalonej i podwyższono stawki celne. Prowadzono i zakończono negocjacje


o stowarzyszeniu z Unią Europejską oraz o stworzeniu stref wolnego handlu z krajami EFTA i CEFTA. Wprowadzono dokument statystyczny SAD (Single Administrative Document), rozpoczęto naliczanie podatku od wartości dodanej VAT (Value Added Tax). Jednocześnie dewaluacje złotego były okresowe, następnie zaś wprowadzono mechanizm korelujący dewaluację z tempem inflacji. Rozpoczęto realizować prywatyzację.

III. Etap trzeci – od początku 1994r.

Od 1994r. coraz większą wagę zaczęto przykładać do rozszerzania polityki zagranicznej wymiany handlowej. Wprowadzono szereg instrumentów (dotychczas podstawowym narzędziem był kurs złotego) by tę politykę wspierać:



  1. Zachęcano do inwestowania poprzez np. odliczanie z dochodu do opodatkowania wydatków inwestycyjnych, w tym związanych z eksportem, czy też rozszerzenie zakresu działania Korporacji Ubezpieczeń Kredytów Eksportowych.

  2. Obniżono tempo dewaluacji złotego, co jednak doprowadziło do jego okresowej aprecjacji

  3. Stopniowo realizowano postanowienia Rundy Urugwajskiej oraz porozumienia z krajami UE, EFTA i CEFTA, co ułatwiło dostęp do rynków zagranicznych, ale zarazem zwiększyło konkurencję zagraniczną na rynku krajowym

  4. Kontynuowano proces prywatyzacji przedsiębiorstw handlu zagranicznego

  5. Stosowano dopłaty w wysokości 0,2% kosztu do oprocentowania długoletnich kredytów dla eksporterów dóbr inwestycyjnych.

Cel wprowadzenia instytucji bilansu płatniczego.


Państwo utrzymując kontakty dotyczące wymiany dóbr, usług, kapitału itp.,
z innymi krajami posiada wobec nich określone zobowiązania, a także samo otrzymuje pewne należności. Owe kontakty dotyczą w szczególności obywateli i podmiotów gospodarczych działających na jego terenie. Wymiana ta ma swoją wartość pieniężną, a ponieważ występują w niej należności i zobowiązania to najłatwiejszym sposobem ich oceny jest posłużenie się mechanizmem bilansu.

5.2 Bilans płatniczy i jego składniki


Bilans płatniczy - to sporządzane za określony okres zestawienie wykazujące sytuację płatniczą kraju z tytułu kontaktów zagranicznych. Bilans płatniczy jest pojęciem bardzo szerokim i dzieli się na:
        • Bilans obrotów bieżących – zestawienie płatności danego kraju wynikające
          z międzynarodowego obrotu towarami i usługami, dochodów z kapitału i transferów jednostronnych. Zalicza się do niego:


    1. bilans handlowy – należności i zobowiązania z tytułu eksportu i importu towarów;

    2. bilans usług – zestawienie obrotów usługami, patentami, licencjami, prawami autorskimi;

    3. bilans dywidend i procentów – płatności związane z obsługą kapitału ulokowanego za granicą, a w szczególności spłat odsetek (nie rat kredytów!);

    4. bilans transferów nieodpłatnych – przekazy jednostronne np. umorzenie zadłużenia, pomoc zagraniczna, przelewane środki pieniężne przez obywateli;
        • Bilans obrotów kapitałowych – zestawienie transakcji zakupu i sprzedaży szeroko rozumianych aktywów dokonywanych zarówno przez sektor prywatny jak i przez bank centralny:


    5. rachunek kapitałowy – transfery kapitałowe o charakterze bezzwrotnym przeznaczone na finansowanie środków trwałych, umorzenie długów oraz nabywanie i zbywanie aktywów niefinansowych i nieprodukowanych (praw autorskich itp.);

    6. rachunek finansowy – zestawienie trzech grup aktywów i pasywów finansowych:

      1. inwestycji bezpośrednich (np. budowa nowego przedsiębiorstwa za granicą, zakup przedsiębiorstwa za granicą, reinwestycja zysków
        w przedsiębiorstwie);

      2. inwestycji portfelowych – w lokaty zagraniczne, papiery wartościowe np. zakup akcji przedsiębiorstwa zagranicznego, w którym nadal duży wpływ na działalność firmy ma kapitał krajowy;

      3. innych inwetycji:

        • kredyty bankowe, kupieckie;

        • rezerwy monetarne - to w głównej mierze środki znajdujące się na rachunkach w zagranicznych bankach należące do rządu danego kraju. Jeżeli występuje deficyt we wszystkich poniższych pozycjach to kwota ta musi zostać pokryta z rezerw monetarnych. Jeśli występuje nadwyżka to saldo (wynik) powiększa rezerwy monetarne;
        • Bilans obrotów wyrównawczych – zawiera zmiany stanu oficjalnych rezerw danego kraju w walutach wymienialnych, specjalnych prawach ciągnienia i złocie.

Zadłużenie Polski geneza, przyczyny, główni wierzyciele, restrukturyzacja i terminy spłat

6.2.1 Geneza zadłużenia


Główną przyczyną obecnego zadłużenia Polski są pożyczki zaciągane na początku lat siedemdziesiątych. Według szacunkowych danych 20% otrzymanych
w latach 70-tych kredytów zagranicznych była wykorzystana na finansowanie inwestycji i wzrostu mocy wytwórczych. Na import surowców i materiałów do produkcji wykorzystano największą ich część, bo aż 65%. Pozostałą część – 15% przeznaczono na import konsumpcyjny.

Wśród najważniejszych przyczyn wzrostu zadłużenia zagranicznego oraz zaciągania nowych kredytów wymienia się:



  1. dążenie do przyspieszenia rozwoju gospodarczego;

  2. wzrost cen ropy naftowej i konieczność sięgania po zewnętrzne źródła finansowania w celu pokrycia deficytu obrotów bieżących;

  3. wahania stopy procentowej (niska cena kredytów zagranicznych), ale 8% w 1978r. i 12% 1982r.;

  4. rosnące płatności z tytułu nie spłaconych odsetek (odsetki od nie spłaconych odsetek);

  5. szybsze tempo zadłużania niż spłaty starych kredytów;

  6. nierównomierny rozwój poszczególnych gałęzi przemysłu – wąskie gardła (ograniczenia w postaci dostaw energii dla przemysłu krajowego oraz na eksport);

  7. nieurodzaj w rolnictwie i nieudana reforma tego sektora gospodarki (import artykułów rolno-spożywczych). W latach 1971-1980 import zbóż i pasz stanowił 23% kredytów transakcyjnych;

  8. błędy w gospodarowaniu i planowaniu (np. zbyt duża część środków przeznaczona na import zaopatrzeniowy);

Polska w latach 80-tych znalazła się w pułapce zadłużeniowej – utraciła zdolność płatniczą na początku 1981 r. (weszła w fazę niepełnej obsługi długu).

6.2.2 Główni wierzyciele Polski.


Głównymi wierzycielami Polski są dwie organizacje międzynarodowe Klub Paryski oraz Klub Londyński.

Klub Paryski – reprezentuje wierzycieli publicznych, czyli banki krajów, które udzieliły kredytów gwarantowanych przez rządy. Do wierzycieli zrzeszonych


w Klubie Paryskim należą: Austria, Belgia, Brazylia, Dania, Finlandia, Francja, Holandia, Hiszpania, Japonia, Kanada, Niemcy, Norwegia, Stany Zjednoczone, Szwajcaria, Szwecja, Wielka Brytania, Włochy. Klub ten powstał w 1956 z inicjatywy Ministerstwa Finansów Francji.. Jest to instytucja nieformalna, która zbiera się ad hoc na prośbę kraju zadłużonego. Jako że Klub Paryski jest instytucją, w której główną rolę odgrywają rządy krajów wierzycielskich, często jego postępowanie pozostaje pod wpływem motywów politycznych

Klub Londyński – jest nieformalną instytucją pozarządową, reprezentującą interesy banków prywatnych, które udzieliły kredytów niegwarantowanych. Klub Londyński zrzesza około 500 wierzycieli. Zbiera się w celu rozpatrzenia sprawy danego kraju zadłużonego i ewentualnego odroczenia spłat kapitałowych. Podczas negocjacji z Klubem Londyńskim niekorzystnym czynnikiem dla dłużnika jest niemożność zawarcia w porozumieniu warunku dotyczącego odroczenia spłat płatności odsetkowych.


6.2.3 Restrukturyzacja długu zagranicznego Polski


Mimo utraty zdolności płatniczej kraj, może się zdecydować się na kontynuację obsługi zadłużenia – czego przykładem jest Polska. W takiej sytuacji tradycyjnym i podstawowym sposobem postępowania dłużnika jest restrukturyzacja zadłużenia, tzn. dokonanie zmian w kalendarzu spłat. Restrukturyzacja zagranicznego zadłużenia wymaga podjęcia odpowiednich negocjacji z wierzycielami. W typowej umowie konwersyjnej, zawartej przez wierzycieli z krajem dłużniczym, przewiduje się pewien okres karencji, w którym zadłużony kraj spłaca tylko część zapadających rat kapitałowych. Spłata reszty kapitału, po okresie, zostaje rozłożona na pewną liczbę rat. W zawartej umowie konwersji wymaga się zwykle od dłużnika bieżącego regulowania rat to z reguły według zmiennej stopy procentowej. W 1981 r. Polska dołączyła do krajów stosujących tego rodzaju metody redukcji zagranicznego zadłużenia.

Historia polskiego związku z Klubem Paryskim oraz Klubem Londyńskim jest bardzo długa. Polskie zadłużenie było wielokrotnie przedmiotem negocjacji. Rozmowy z Klubem Paryskim rozpoczęły się w grudniu 1980 r. Wiosną 1990 r. Rząd polski wystąpił oficjalnie do krajów wierzycielskich zrzeszonych w Klubie Paryskim z postulatem redukcji zadłużenia zagranicznego. Przełomowym momentem w negocjacjach okazał się rok 1991. Wówczas to, 21 kwietnia w Paryżu, rząd Rzeczpospolitej Polskiej podpisał z przedstawicielami 17 krajów wierzycielskich Protokół uzgodnień w sprawie redukcji i reorganizacji zadłużenia Rzeczpospolitej Polskiej. Po wypełnieniu szeregu ustaleń i wstępnych uzgodnień umowa przewidywała redukcję zadłużenia w o 50%. Uzgodniona skala redukcji odnosiła się do bieżącej wartości netto wszystkich zobowiązań. Zadłużenie Polski w Klubie Paryskim w 1993 r. (przed przystąpieniem do redukcji) wynosiło 29 665 mld USD.



©operacji.org 2017
wyślij wiadomość

    Strona główna