Grzegorz Tchorek kursy walutowe



Pobieranie 0,87 Mb.
Strona1/2
Data18.04.2018
Rozmiar0,87 Mb.
  1   2

Grzegorz Tchorek KURSY WALUTOWE


Pojęcie, znaczenie i rodzaje kursów walutowych 2

Cena równowagi na rynku walutowym 11

Czynniki kształtujące kursy walutowe 18



Teorie kursu walutowego 19

Teoria parytetu siły nabywczej 19

Teoria parytetu stóp procentowych 21

Teoria kursu równowagi bilansu płatniczego 25

Teoria portfolio 26

Polityka kursowa 27

Wybór reżimu kursowego 32

Kurs sztywny 34

Kurs płynny 37

Polityka kursowa w Polsce 40

Bibliografia 46

Pojęcie, znaczenie i rodzaje kursów walutowych




Kurs walutowy definiuje się jako cenę waluty obcej wyrażoną w walucie krajowej - innymi słowy – jako liczbę jednostek pieniądza krajowego, jaką trzeba zapłacić za nabycie jednostki walutowej innego kraju1. Jest to najczęściej stosowana konwencja prezentacji kursu walutowego określana mianem metody (definicji) europejskiej. W odniesieniu do relacji złotego do euro oznacza ona ile złotych należy zapłacić za jedno euro, np. 4,3 PLN/EUR. Kwotowanie bezpośrednie (sposób europejski) oznacza, że stała ilość waluty obcej jest kwotowana względem zmiennej ilości waluty krajowej.

Bardziej uchwytną intuicyjnie jest brytyjska definicja kursu walutowego, która określa liczbę jednostek pieniądza zagranicznego przypadającego na jednostkę pieniądza krajowego. W tym wypadku, jeśli mówimy o relacji PLN i EUR, kurs prezentuje się następująco: 0,2325 EUR/ 1 PLN - kurs walutowy określa wówczas cenę jednostki waluty krajowej wyrażoną w walucie zagranicznej. Sposób prezentacji kursu określa się również mianem kwotowania2. Kwotowanie pośrednie (sposób brytyjski, bądź też amerykański) polega na kwotowaniu stałej ilości waluty krajowej względem zmiennej ilości waluty obcej.

W praktyce wykorzystuje się głównie europejską metodę prezentacji kursów. Aprecjacja, czyli wzrost waluty krajowej oznacza, iż należy przeznaczyć mniejszą jej ilość na zakup walut obcych, a to oznacza spadek kursu walutowego3. Wobec tego deprecjacja, czyli spadek wartości waluty krajowej oznacza wzrost kursu walutowego, czyli wzrost wartości waluty zagranicznej. Dla przykładu, mamy do czynienia z deprecjacją złotego względem euro, jeśli kurs walutowy rośnie z 4,0PLN /EUR do 4,3 PLN /EUR. Aprecjacja złotego występuje natomiast, gdy kurs walutowy (przelicznik) spada z 4,0 PLN /EUR do 3,8 PLN /EUR. Przyjęcie europejskiej konwencji prezentacji kursów oznacza, iż wzrost krzywej opisującej kurs walutowy na wykresie (por. rys.1) oznacza wzrost kursu złotego, a więc deprecjację złotego (jej osłabienie względem walut obcych). Spadek krzywej oznacza natomiast spadek kursu walutowego, a więc aprecjację złotego (w przypadku brytyjskiej definicji wzrost kursu walutowego oznacza aprecjację waluty krajowej).

Rys.1 Kurs euro wobec euro (górny panel) i złotego wobec euro (dolny panel).




Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych EBC,

https://www.ecb.europa.eu/stats/exchange/eurofxref/html/eurofxref-graph-pln.en.html, dostęp, 06.05.2015
W gospodarce rynkowej kurs walutowy jest jedną z najważniejszych kategorii ekonomicznych oraz istotnym narzędziem polityki ekonomicznej państwa4. Wpływając na koszty i dochody przedsiębiorstw biorących udział w wymianie międzynarodowej, decyduje on o wolumenie importu i eksportu danego kraju. Dla krajowych podmiotów import jest droższy przy słabej walucie krajowej, a więc przy względnie wysokim kursie walutowym. Natomiast przychody z eksportu są mniejsze przy niskim kursie walutowym, czyli przy silnej walucie krajowej. Kurs walutowy pełni więc istotną funkcję cenotwórczą, co oznacza, że wpływa na relatywne ceny dóbr krajowych i zagranicznych. Dla zagranicznego nabywcy (np. obywatela Niemiec) cena określonego dobra w Polsce jest pochodną dwóch wielkości: ceny tego dobra w złotych oraz kursu złotego.

Kurs walutowy za sprawą wymiany handlowej z zagranicą jest również ogniwem wiążącym krajowy poziom cen z poziomem cen partnerów handlowych5. Najbardziej przejrzysty kanał transmisji między kursem walutowym a poziomem cen następuje poprzez wzrost cen dóbr i usług będących przedmiotem handlu zagranicznego6. W krótkim okresie kurs walutowy oddziałuje jedynie na dobra będące przedmiotem handlu międzynarodowego tzw. tradables. W dłuższym okresie wpływ kursu zaczyna być również odczuwalny na dobra non-tradables - czyli niepodlegające bezpośrednio wymianie handlowej. Znaczenie "kursowego" kanału transmisji nabiera tym większego znaczenia im większy jest stopień otwartości gospodarki mierzony relacją wymiany handlu zagranicznego do PKB.

Spadek kursu walutowego, czyli umocnienie się waluty krajowej powoduje tańszy import, ale na wewnętrzny poziom cen wpływa również poprzez zmniejszenie popytu na dobra krajowe, które stają się relatywnie droższe wobec podobnych dóbr zagranicznych. Prowadzi to do nasilenia tendencji deflacyjnych. Deprecjacja waluty krajowej powoduje natomiast podrożenie towarów importowanych, ale za sprawą poprawy konkurencyjności na międzynarodowych rynkach powoduje również wzmożony popyt na eksport danego kraju, co zazwyczaj prowadzi do wzrostu cen. Zmiany kursu walutowego wpływają na zmiany wskaźnika cen towarów i usług konsumpcyjnych zarówno bezpośrednio - przez ceny importowanych dóbr konsumpcyjnych, jak i pośrednio - przez zmiany cen produkcji sprzedanej przemysłu spowodowane wahaniami cen importu zaopatrzeniowego. Wpływ kursu na poziom cen określany jest mianem wskaźnika pass-through7.

Należy pamiętać, iż kurs walutowy jest jednym z instrumentów realizacji polityki pieniężnej, dlatego też większy stopień otwartości gospodarki powoduje, iż zwiększa się znaczenie polityki kursowej jako narzędzia osiągania celów gospodarczych w tym głównie stabilności cen, ale pośrednio również wysokiego poziomu zatrudnienia i wzrostu gospodarczego8. W warunkach otwartości gospodarki, cenowe efekty zmian kursu walutowego obecne w cenach importu, występują niejednokrotnie szybciej niż efekty zmian stóp procentowych9. Dlatego też w takiej gospodarce polityka kursowa odgrywa niejednokrotnie ważniejszą rolę w zapewnieniu stabilności cen niż polityka pieniężna.

Z punktu widzenia gospodarki, jak i podmiotów gospodarczych, istotny jest nie tylko sam poziom kursu walutowego, ale również jego stabilność. W wymiarze mikroekonomicznym stabilny kurs walutowy zapewnia ograniczenie ryzyka importerów i eksporterów związanego z ewentualną zmianą kursu, bądź nie obliguje do działań eliminujących to ryzyko, w wymiarze makroekonomicznym zapewnia stabilność cen dóbr będących przedmiotem wymiany handlowej z zagranicą. Niedowartościowanie kursu stanowi zagrożenie dla stabilności pieniądza i może być źródłem impulsów inflacyjnych oraz napięć bilansowych w sektorze przedsiębiorstw i banków, jak również w sferze finansów publicznych. Spadek kursu waluty krajowej, czyli wzrost kursu walut zagranicznych, w przypadku dużego zadłużenia krajowego za granicą, powoduje bowiem wzrost kosztów jego obsługi10. Trwałe przeszacowanie kursu może natomiast zmniejszać konkurencyjność gospodarki i zniekształcić jej strukturę na skutek znacznego osłabienia sektora eksportowego.

W związku z tym, iż kurs walutowy jest ceną waluty krajowej, to zmiana tej ceny może również wpływać na zmianę cen towarów, usług i aktywów w niej denominowanych. Dlatego też kurs walutowy może być skutecznym mechanizmem przywracającym równowagę makroekonomiczną w przypadku kiedy dany kraj zostanie dotknięty wstrząsem ekonomicznym przejawiającym się w mniejszym popycie na towary produkowane w tym kraju, co może prowadzić do spadku produkcji, recesji, wzrostu bezrobocia, etc. Wówczas zmniejszony popyt na dobra eksportowane przez tą gospodarkę zmniejsza dopływ dewiz z tego tytułu, wymienianych następnie na walutę krajową, a tym samym prowadzi do jej deprecjacji. Dzięki temu zwiększa się konkurencyjność dóbr produkowanych w tym kraju i poprzez zwiększony eksport pozwala powrócić na ścieżkę wzrostu.

Reasumując znaczenie kursu walutowego dla gospodarki należy stwierdzić, iż jego poziom wpływa na wielkość i strukturę handlu zagranicznego, globalny poziom produkcji i zatrudnienia oraz wewnętrzny poziom cen11.

Kiedy mówimy o kursie walutowym należy pamiętać, iż najczęściej mamy na myśli kurs nominalny (liczba jednostek waluty krajowej za jednostkę waluty zagranicznej).W rzeczywistości jednak występuje kilka rodzajów kursów walutowych zależnie od przyjętych kryteriów. Możemy, więc mówić o kursie:



  • Nominalnym, realnym, efektywnym – kiedy próbujemy zdefiniować kurs walutowy jako miernik wartości danej waluty,

  • Stałym, płynnym, sztywnym - kiedy za kryterium przyjmiemy stopień zmienności kursu i zakres ingerencji władz monetarnych w kształtowanie się tego kursu12,

  • Zróżnicowanym i jednolitym – jeśli za kryterium przyjmiemy ilość poziomów kursów, według których następuje rozliczenie handlowych bądź też kapitałowych transakcji bilansu płatniczego. Kurs jednolity oznacza kurs po jakim rozlicza się wszystkie transakcje. Kurs zróżnicowany natomiast odzwierciedla różne poziomy kursu dla transakcji handlowych i kapitałowych, dla osób fizycznych i podmiotów gospodarczych, dla poszczególnych krajów, etc. 13.

  • Nadwartościowym i podwartościowym - ze względu na stosunek do kursu równowagi14. Kurs nadwartościowy – przeszacowany - oznacza kurs wyższy od kursu równowagi długookresowej. Kurs podwartościowy – nie doszacowany – oznacza kurs niższy od kursu równowagi długookresowej15.

  • Kasowym i terminowym – ze względu na termin realizacji zawartej transakcji. Z kursem kasowym mamy do czynienia w przypadku kiedy dostawa waluty następuje bezpośrednio po zawarciu transakcji (do dwóch dni). Kurs terminowy oznacza z kolei dostawę waluty (realizację transakcji) po upływie określonego czasu od momentu zawarcia transakcji.

Z punktu widzenia podmiotów dokonujących obrotów towarowych z zagranicą oraz wpływu kursu walutowego na gospodarkę, w tym głównie na bilans płatniczy, najistotniejsze znaczenie ma kategoria kursu realnego. Ten bowiem kurs odzwierciedla siłę nabywczą danej waluty, czyli określoną ilość dóbr i usług, jakie można nabyć za daną jednostkę pieniężną. Realny kurs walutowy pozwala więc stwierdzić, ile towarów zagranicznych można nabyć za pewną ilość towarów krajowych reprezentowanych przez jednostkę waluty krajowej. Tym samym umożliwia porównanie cen towarów pochodzących z różnych krajów i wybór dobra relatywnie najtańszego16. Dopiero kształtowanie się realnego kursu walutowego (a więc wzajemne zmiany cen dóbr krajowych i zagranicznych) decyduje o konkurencyjności towarów danego kraju i jest podstawą decyzji importerów i eksporterów, przez co wpływa na zmiany salda bilansu płatniczego, wielkość produkcji, wzrostu gospodarczego, etc.

Realny kurs walutowy można wyrazić jako:



      1. Relatywną cenę dóbr pochodzących z różnych krajów wyrażoną w tej samej walucie pozwalającą na porównanie cen tego samego dobra17,

      2. Nominalny kurs walutowy skorygowany o różnicę stóp inflacji w danym kraju i u jego partnerów handlowych.

Jeżeli za miarę realnego kursu walutowego przyjmiemy relację cen pomiędzy dwoma krajami to wówczas realny kurs walutowy może oznaczać:

        • stosunek cen za granicą do cen krajowych wyrażonych we wspólnej walucie, lub też

        • stosunek cen krajowych do cen zagranicznych wyrażonych we wspólnej walucie.

Tak, więc realny kurs walutowy, czyli względna cena dóbr zagranicznych wyrażona w cenach krajowych wynosi18:



bądź też: ,

czyli względna cena dóbr krajowych wyrażona w cenach zagranicznych.



Gdzie:

Er - realny kurs walutowy,



E - nominalny kurs walutowy (np. 4,3 PLN/ EUR),

P* - cena zagranicznych dóbr (np. dobro X wyprodukowane w Niemczech – 100 EUR) wyrażoną w zagranicznej walucie,

P - cena dóbr krajowych wyrażonych w walucie krajowej (np. dobro X- 450PLN).
Wówczas, kiedy dokonujemy przyrównania cen towarów zagranicznych i krajowych to:


Relacja cen dobra zagranicznego do podobnego dobra polskiego, która wynosi 0,956 oznacza, iż polski produkt jest mniej konkurencyjny na światowych rynkach - Er < 1. Zmniejszone zapotrzebowanie na dobro X w Polsce, przy pozostałych warunkach nie zmienionych, będzie powodowało zmniejszenie jego eksportu. Ponadto, może spowodować zmniejszenie zapotrzebowania na dobro X na rynku krajowym, a tym samym spadek produkcji krajowej tego dobra i zastąpienie jej importem porównywalnego dobra z Niemiec. Wskaźnik Er =1 oznacza, iż towary w porównywanych krajach są jednakowo konkurencyjne na rynkach światowych pod względem cen 19. Wskaźnik Er > 1 oznacza, iż polski produkt jest bardziej konkurencyjny od porównywanego.

Pomiaru kursu realnego możemy również dokonać poprzez przyrównanie cen krajowych do cen zagranicznych, czyli niejako w walucie europejskiej (np. tak jak by to robił mieszkaniec Niemiec). W odniesieniu do cen wykorzystanych w omawianym przykładzie kurs realny wynosi:



Kurs złotego wynosi wtedy 0,2325EUR za 1 PLN bowiem jest to cena jaką musi zapłacić mieszkaniec Niemiec za polskiego złotego (cena waluty obcej wyrażona w walucie krajowej). Wówczas interpretacja wskaźnika - dokonywana z punktu widzenie polskiego eksportera - Er będzie odwrotna do tej jaka ma miejsce w przypadku przyrównania cen zagranicznych do cen krajowych. Er < od 1 oznacza, że polski produkt będzie bardziej konkurencyjny na międzynarodowych rynkach, a Er > 1, że polskie towary są mniej konkurencyjne na międzynarodowych rynkach od towarów porównywanych. Wskaźnik Er =1 natomiast należy interpretować, iż towary w porównywanych krajach są jednakowo konkurencyjne pod względem cenowym.



Realny kurs walutowy może być również wyrażony jako kurs nominalny skorygowany o różnicę stóp inflacji w kraju i u jego partnerów handlowych20. Wówczas21:

Er = E ( CPI*/CPI)

Gdzie:


Er - realny kurs walutowy,

E - nominalny kurs walutowy,

CPI* - wskaźnik cen dóbr konsumpcyjnych za granicą (ang. consumer price index),

CPI - wskaźnik cen dóbr konsumpcyjnych w kraju.

Jeśli inflacja krajowa przewyższa inflację zagraniczną (przy niezmienionym kursie nominalnym) to realny kurs waluty ulega aprecjacji, co oznacza, że pogarsza się zewnętrzna konkurencyjność towarów krajowych. Prześledźmy to na przykładzie. Zakładając, iż poziom kursu PLN/EUR wynosi 4,3, a w badanym okresie (np. rok) inflacja w Polsce wyniosła 6% natomiast w strefie euro 1%, to realny kurs walutowy wyniósł:

Er = 4,3 x (101/106) = 4,0971

Poziom realnego kursu - 4,0971PLN/EUR oznacza spadek kursu walutowego, a więc aprecjację złotego (wyznaczona wartość kursu realnego jest poprawna przy założeniu, że kurs nominalny - 4,3 PLN/EUR - pozostaje bez zmian).

Gdyby z kolei inflacja w strefie euro wyniosła 10%, a w Polsce 1% wówczas realny kurs walutowy wyniósłby (przy nie zmienionym kursie nominalnym):

Er= 4,3 x (110/101) = 4,6831

Oznacza to, że wzrost kursu walutowego powodowałby deprecjację złotego, a więc polepszenie pozycji konkurencyjnej polskich towarów na rynkach międzynarodowych. Utrzymując założenie niezmienności nominalnego kursu walutowego, realna wartość waluty zależy od poziomu krajowej i zagranicznej inflacji w następujący sposób22:



  • pozostaje bez zmian, kiedy wskaźniki inflacji w kraju i za granicą osiągają ten sam poziom,

  • rośnie, kiedy stopa inflacji krajowej jest wyższa od inflacji za granicą (waluta krajowa ulega aprecjacji),

  • spada, kiedy stopa inflacji krajowej jest niższa od inflacji za granicą (waluta krajowa ulega deprecjacji).

Obecnie znaczna część kursów walutowych jest swobodnie zmienna (kursy płynne) oraz że nieprzerwanie zmieniają się wielkości wskaźników inflacji w kraju i za granicą. Powoduje to, że kursy realne również podlegają ciągłym fluktuacjom. Tak więc stopa zmian realnego kursu walutowego jest sumą nominalnej zmiany kursu (deprecjacji lub aprecjacji) oraz stopy inflacji za granicą pomniejszonej o stopę inflacji krajowej23. Stosowanie kursów płynnych powoduje, że uczestnicy rynków finansowych uwzględniają w wycenie walut tendencje inflacyjne. Powoduje to możliwość dostosowania nominalnego kursu walutowego do jego wartości realnej. Przyjmując, iż nominalny kurs walutowy wynosi 4,3PLN/EUR, inflacja w Polsce wynosi 6 %, a w strefie euro - 1%, to realny kurs walutowy (przy nie zmienionym kursie nominalnym) wynosi wówczas 4,0971 (4,3 PLN/EUR x 101/106). Spadek kursu walutowego, czyli wzrost wartości waluty krajowej oznacza, iż pogorszyła się konkurencyjność polskich towarów na zagranicznych rynkach. Jeśli jednak przyjmiemy, że uczestnicy rynków finansowych uwzględnią tendencje inflacyjne, to na skutek spadku siły nabywczej złotego, spadnie również popyt na niego i tym samym zmniejszy się jego cena (wzrasta kurs walutowy). Aby kurs realny zrównał się z kursem nominalnym, kurs walutowy powinien wzrosnąć do 4,515, a więc o 5%, czyli tyle ile stanowi różnica w inflacji krajowej i zagranicznej. Wówczas, mimo zmiany kursu nominalnego, kurs realny pozostanie bez zmian. W tym miejscu warto nadmienić, iż jednym z argumentów odejścia od stałych kursów walutowych na rzecz płynnych - równoznaczne z upadkiem systemu waluty złotej - było przekonanie, iż płynne kursy walutowe pozwolą na utrzymanie parytetów siły nabywczej walut, a więc względnie stałego poziomu kursów realnych.

Nie zawsze jednak dostosowanie kursu nominalnego przebiega tak sprawnie jak w przedstawionym przykładzie, mimo iż powszechnie stosuje się system płynnych kursów walutowych. O poziomie kursu walutowego (a zatem o tempie i skali dostosowania kursu nominalnego do realnego) decyduje bowiem wiele czynników, w tym wiele o charakterze krótkookresowym. Czynniki realne, tj. wyrażone w relacjach cen, odgrywają decydującą rolę w kształtowaniu się kursów walutowych w długim okresie.

Zagrożenie, iż nastąpi zerwanie związku między kursem nominalnym i realnym jest szczególnie duże w przypadku usztywnienia mechanizmu kursowego (kurs sztywny, stały, etc.). Kurs nominalny nie może się wówczas dostosować do kursu realnego kształtującego się na skutek zmieniających się relacji cen pomiędzy danym krajem a zagranicą.

Definiując kurs realny pojawiają się pewne trudności:



  • Jakiego kraju inflację przyjąć dla obliczenia tego kursu?

  • Jaki wskaźnik cen przyjąć do porównań (np. czy wskaźnik cen konsumpcyjnych, wskaźnik cen producentów, etc.)?

Jako zagraniczny poziom cen przyjmuje się średnią ważoną cen krajów będących partnerami handlowymi danego kraju. Udział poszczególnych cen partnerów handlowych w tym indeksie cen uzależniony jest od ich znaczenia w wymianie handlowej. Wówczas kurs taki określany jest mianem efektywnego kursu walutowego (ang. effective exchange rate)24.

Natomiast dobór odpowiednich poziomów cen dla obliczenia kursu realnego uzależniony jest od tego co ma być przedmiotem porównania. Najczęściej jest to wskaźnik CPI, ale można również wykorzystać wskaźnik cen w eksporcie, wskaźnik cen światowych, koszty pracy, wydajność, etc.25





  1   2


©operacji.org 2017
wyślij wiadomość

    Strona główna