Frazeologia gatunków mowy



Pobieranie 16,92 Kb.
Data05.12.2017
Rozmiar16,92 Kb.

Frazeologia gatunków mowy
a język polityki
na przykładzie satyry politycznej
Janusza Szpotańskiego
np. twórczość Janusza „Szpota” Szpotańskiego:


  • „Cisi i gęgacze, czyli bal u prezydenta” (1964)

  • „Targowica, czyli opera Gnoma” (1966)

  • „Ballada o cudzie na Woli…” (1966)

  • „Lament Wysokiego Dygnitarza” (1966)

  • „Ballada o Łupaszce” (1968)

  • „Rozmowa z Kartoflami” (1968)

  • „Caryca i zwierciadło” (1974)

  • „Gnomiada” (1976)

  • „Towarzysz Szmaciak” (1977),

  • „Glossa do poematu Szmaciak”,

  • „Szmaciak w mundurze, czyli Wojna pcimska” (1983),

  • „Sen tow. Szmaciaka, jadącego nocą z wieścią o victorii pcimskiej na straszny czerwony dwór” (1984).

Operacje na frazeologizmach



  1. Służą obnażeniu fałszu oficjalnych wyjaśnień.

  2. Wyolbrzymiają dystans między „ja” lirycznym
    a światem przedstawionym.

  3. Potęgują karykaturalny obraz postaci.

  4. Powodują odświeżenie kontekstowe połączenia – dezautomatyzację, odświeżenie zatartej metaforyczności utartego połączenia.

Obnażenie fałszu

Że był niesłuszny kult jednostki,

wyciągniem z tego słuszne wnioski

i zmienim politykę rolną,

lecz ludzi krzywdzić nam nie wolno!”

à kult jednostki + czasownik krzywdzić
Żeby się jednak dziad nie strwożył,

na twarz łaskawy uśmiech włożył

i spod tej maski chyłkiem, boczkiem

świdruje go swym chytrym oczkiem.


Dystans między „ja” lirycznym a światem przedstawionym

Złapią Rurę,

będą go długo bili w skórę,

aż tryśnie krew! A on z ukrycia

będzie się tym widokiem sycił.

Ale się na to nie odważył —

już wtedy nie posiadał twarzy.



  • zachować, mieć twarz

Miał rację Warski i Leszczyński,

że tu potrzebny jest Dzierżyński,

albowiem bez żelaznej miotły

wszystko rozniosą ciemne kmioty.


Karykatura postaci

Warianty wyrażeń służą karykaturalnemu przedstawieniu bohatera; włożenie słów w usta głównego bohatera potęguje ten efekt:


  • Straszny miał dzień towarzysz Szmaciak.

Ach, wprost odchodził od rozumu,




numery — to nie ze Szmaciakiem!

  • spokojna głowa




  • „No, proszę! Jednak się udało!

Zakutą niby jestem pałą,

a kto ma tutaj refleks taki?!”

à zakuty łeb

Odświeżenie



bo choć kombinat tutaj mamy,

nie było żadnych strajków w grudniu

i cały czas tyrały chamy.

à szafa gra! (operacja syntaktyczna)

Skrzydlate słowa


  • Spokojna czaszka! No bo takie

numery — to nie ze Szmaciakiem!

à Brunner, nie ze mną te numery, „Stawka większa niż życie” (serial TV, 1967–68)




nim trafisz w Pcimiu na przypadek!




  • Tu Rurka poczuł się jak Midas:

to, czego dotknie, w złoto zmienia!

A choć nie wiedział, kto to Midas,

wybornie sztukę znał dojenia.

à mit o Midasie

Skrzydlate słowa


  • Nie uprzemysłowienie jednak

było tu celem i niezmiernie

myli się ten, co by tak sądził —

bo to o dusz szło inżynierię.


    • rząd dusz („Daj mi rząd dusz!”, A. Mickiewicz, Dziady, cz. III )

Nowe jednostki



  • ścieżka zdrowia

Zrobim im taką ścieżkę zdrowia,

że się odechce żyć bandytom!»

Bo oni to w szeregu pranie

zwą ścieżką zdrowia — fajne dranie!




  • śmierdząca sprawa

Odkąd zgnoili Mieczysława,

a Franek tyż z tej puli wysiadł



zaczęła śmierdzieć cała sprawa.


  • żelazna miotła


Dziękuję za uwagę!



©operacji.org 2017
wyślij wiadomość

    Strona główna