Fenomen Państwa Upadłego jako zagrożenie I wyzwanie dla społeczności międzynarodowej. Kazus Bośni I Hercegowiny”



Pobieranie 43,78 Kb.
Data10.01.2018
Rozmiar43,78 Kb.

Uniwersytet Łódzki

Wydział Prawa i Administracji

Imię: Tomasz

Nazwisko: Lachowski

Nr albumu: 257912

Fenomen Państwa Upadłego jako zagrożenie i wyzwanie dla społeczności międzynarodowej. Kazus Bośni i Hercegowiny”

Praca magisterska

napisana w

Katedrze Prawa Międzynarodowego

i Stosunków Międzynarodowych

pod kierunkiem

Prof. dr hab. Piotra Daranowskiego

w roku akademickim 2009/2010

Łódź 2010

Spis treści

Wprowadzenie……………………………………………………………………………. 4



Część Pierwsza – Państwo Upadłe – definicja, cechy charakterystyczne oraz istota zagadnienia

Pojęcia państwa…………………………………………………………………………… 6

Powstanie i upadek państwa, a prawo międzynarodowe………………………………… 9

Pojęcie państwa upadłego………………………………………………………………… 11

Definicja i istota państwa upadłego………………………………………………………. 14

Przyczyny występowania zjawiska państwa upadłego…………………………………… 20

Państwo upadłe jako współczesne wyzwanie i zagrożenie dla wspólnoty międzynarodowej…………………………………………………………………………. 30

Część Druga – Miejsce i rola społeczności międzynarodowej w zapobieganiu i przeciwdziałaniu występowania państw upadłych

Wprowadzenie……………………………………………………………………………. 34

I. Rola społeczności międzynarodowej w zapobieganiu skutkom występowania zjawiska państwa upadłego

Zasady: suwerenności i nieinterwencji – strażniczki anachronicznego porządku?............ 36

Problem interwencji humanitarnej……………………………………………………….. 40

„Odpowiedzialność za ochronę” – historyczny przełom?................................................... 47

Podsumowanie…………………………………………………………………………… 55

II. Zaangażowanie społeczności międzynarodowej w proces odbudowy państw upadłych

Rola Organizacji Narodów Zjednoczonych w podejmowaniu operacji state-building….. 56

Budowanie państwa opartego o rządy prawa (rule of law)……………………………… 62

Tworzenie międzynarodowych i hybrydowych trybunałów karnych, jako wdrażanie pojęcia transitional justice oraz sposób na reintegrację podzielonego społeczeństwa….. 70

Promowanie demokracji na obszarze państw upadłych…………………………………. 76

Podsumowanie ………………………………………………………………………….. 83

Część Trzecia – Bośnia i Hercegowina – „państwo niechciane” – przyczyny upadku oraz proces odbudowy państwa

Wprowadzenie………………………………………………………………………….. 86

Dlaczego Bośnia „upadła”?.............................................................................................. 88

Odbudowa państwa – wymiar instytucjonalny – Porozumienie z Dayton…………….. 95

Odbudowa państwa – wymiar praktyczny – co zostało z Dayton?................................. 102

Konkluzje – co dalej z Bośnią?........................................................................................ 115

Zakończenie……………………………………………………………………………. 124

Literatura………………………………………………………………………………. 126



Wprowadzenie

Współczesny świat stoi przed koniecznością zdefiniowania i opisania nowych tendencji i zjawisk pojawiających się w dziedzinie prawa międzynarodowego i stosunków międzynarodowych. Przeobrażenia w obszarze geopolityki na początku lat dziewięćdziesiątych XX wieku załamały dotychczasowy dwubiegunowy układ sił, jednocześnie powodując pojawienie się nowych fenomenów, nieznanych wcześniej w ogóle lub przynajmniej nie na skalę dającą się zaobserwować obecnie. Jednym z wyzwań i równocześnie problemów jest zjawisko tzw. państwa upadłego, które będzie stanowiło temat rozważań niniejszej pracy. Podstawowym celem pracy jest opisanie fenomenu państwa upadłego, próba jego zdefiniowania, a także kwestia odnosząca się do udziału i roli społeczności międzynarodowej1, przede wszystkim w zapobieganiu powstawania opisywanego zjawiska, a także co do odbudowy państw, które mieszczą się w pojęciu „państwa upadłego”. Jest rzeczą bezsporną, że fenomen państwa upadłego jest materią niezwykle żywą, niedającą się przedstawić tylko w wymiarze czysto teoretycznym, jako element dociekań stricte akademickich, dlatego też po opisaniu podstawowych pojęć związanych z tematem pracy, przejdę do dokładniejszej analizy sytuacji państwa, które zalicza się w poczet państw upadłych, tj. Bośni i Hercegowiny. Mając na uwadze przedstawione powyżej zagadnienia, niniejsza praca zostanie podzielona na trzy części. W części pierwszej zostanie przedstawiony rys teoretyczny ze stosownymi przykładami z praktyki stosunków międzynarodowych, stanowiący przedstawienie pojęcia państwa upadłego, jego cech charakterystycznych, a także przyczyn pojawienia się tego zjawiska w optyce prawników międzynarodowych oraz innych praktyków zajmujących się tym tematem. Część druga to stosowna rekapitulacja dotychczasowych działań społeczności międzynarodowej oraz próba wskazania odpowiedniego toru dalszych przedsięwzięć w oparciu o sugestie doktryny, a także o doświadczenia dotychczasowych aktywności. Część trzecia to tzw. case-study, czyli zorientowanie rozważań w kierunku analizy działania instytucji konkretnego państwa, jakim jest Bośnia i Hercegowina. Z pewnością może pojawić się wątpliwość, czemu przedmiotem szczegółowej analizy została obrana akurat Bośnia i Hercegowina, skoro wiele obszarów znajduje się w o wiele bardziej zaawansowanym stadium rozkładu podstawowych instytucji państwowych, jak chociażby Somalia, jednak to właśnie Bośnia i Hercegowina ze względu na stosunkowo duży stopień zaangażowania społeczności międzynarodowej oraz mnogość wykorzystanych środków, zarówno materialnych- przede wszystkim finansowych, jak i zastosowanych rozwiązań instytucjonalnych stanowi odpowiedź na pytanie, jak realnymi siłami dysponuje (lub mogłaby dysponować) społeczność międzynarodowa. Obecność „świata” w Bośni to także jeden z nielicznych przykładów (prawie) pełnej zgody wszystkich zainteresowanych co do podejmowanych działań oraz swoiste wyzwanie, które można opisać w sposób następujący- jeśli aktywność społeczności międzynarodowej skończy się w Bośni i Hercegowinie fiaskiem to Narody Zjednoczone nie będą już mogły odgrywać osoby gwaranta w podobnych przypadkach, co może prowadzić do całkowitej katastrofy państwowości w wielu dotychczasowych słabych lub upadających ośrodkach państwowych. Co więcej, państwa upadłe i upadające stanowią ogromne zagrożenie dla bezpieczeństwa w wymiarze globalnym. Co prawda, wydaje się, że scenariusz nowej epoki barbarzyństwa, zbliżony do tego po upadku Imperium Rzymskiego jest raczej niemożliwy do spełnienia, to jednak zjawisko państw upadłych, ze względu na swoją doniosłość i ciągłą nieprzewidywalność w dziedzinie stosunków międzynarodowych, z całą stanowczością zasługuje na szczegółową analizę. Biorąc pod uwagę wskazane powyżej aspekty zagadnienia, niniejsza praca będzie stanowiła przedmiot interdyscyplinarnych badań, z pogranicza prawa międzynarodowego i stosunków międzynarodowych oraz nauk politycznych. Związane jest to bezpośrednio z faktem, iż państwo upadłe to fenomen, którego nie sposób opisać jest jedynie odnosząc się do tradycyjnej retoryki dziedziny prawa międzynarodowego, co więcej, stoję na stanowisku, że zbagatelizowanie wymiaru polityczno-socjologicznego spłyciłoby znacząco temat i nie pozwoliłoby na przeprowadzenie pełnej oraz dogłębnej analizy.

Część Pierwsza – Państwo Upadłe – definicja, cechy charakterystyczne oraz istota zagadnienia

Pojęcie państwa

Państwo upadłe stanowi swoiste zaprzeczenie pojęcia „państwa”, tudzież „państwa normalnego”. Z tego powodu rozpoczynając rozważania na temat upadku państwa nie można nie odnieść się do istoty samego państwa. Państwo, jako zjawisko w swojej istocie dość złożone, podlega różnym podejściom definiującym. Z tego powodu, za częścią doktryny można przedstawić następującą klasyfikację pojęcia „państwo” w ujęciu:



  1. funkcjonalnym – państwo opisywane jest przez pryzmat ról, które ma do spełnienia;

  2. normatywnym – to ujęcie kładzie szczególny nacisk na doniosłość prawa dla bytu państwa, za Hansem Kelsenem – to system norm prawa pozytywnego;

  3. elementarnym – gdyż składa się z triady elementów, których wystąpienie jest konieczne dla stworzenia bytu jakim jest państwo. Georg Jellinek wyróżnił następujące elementy: ludność, terytorium i władzę;

  4. psychologicznym- propagatorem tego ujęcia był Leon Petrażycki, który twierdził, że państwo to zbiór wyobrażeń dotyczących władczych stosunków międzyludzkich;

  5. socjologicznym – państwo w rozumieniu socjologicznym to zbiór obywateli, którzy tworzą społeczność polityczną. Jako pierwszy tezę te przedstawił Arystoteles;

  6. klasowym – jest to odmiana spojrzenia socjologicznego, której twórcą był kontynuator myśli marksistowskiej- Włodzimierz Ilicz Lenin, który konstatował, iż państwo to mechanizm służący do utrzymywania w posłuszeństwie jednej panującej klasy innych podporządkowanych klas;

  7. aksjologicznym – państwo to zbiór wspólnych wartości, wokół których grupują się twórcy organizmu państwowego. Taka definicję państwa przedstawił Georg Hegel2.

Zdecydowanie, na płaszczyźnie prawa międzynarodowego, definicja, którą tradycyjnie się podaje, to tzw. ujęcie elementarne. Pod wpływem rozwoju nauki w dziedzinie stosunków międzynarodowych, do klasycznych trzech elementów, jakimi są ludność, terytorium i władza

Literatura

Amnesty International, Rwanda: The troubled course of justice, w: International Human Rights in context: Law, Politics, Morals, red. H.J Steiner, P. Alston, R. Goodman, Oxford 2007

Amnesty International, Rwanda – Gacaca: A question of justice, w: International Human Rights in context: Law, Politics, Morals, red. H.J Steiner, P. Alston, R. Goodman, Oxford 2007

Antonowicz L., Podręcznik prawa międzynarodowego, Warszawa 2006

Aolain F.Ni., The fractured soul of the Dayton Peace Agreement: Legal Analysis, w: Reconstructing multiethnic societies: The case of Bosnia and Herzegovina, red. D. Sokolović, F. Bieber, Hampshire 2001

Babič D., Journalism in Post-Dayton Bosnia – how to make the media more responsible?, w: Reconstructing multiethnic societies: The case of Bosnia and Herzegovina, red. D. Sokolović, F. Bieber, Hampshire 2001

Bach-Golecka D., Demokracja w prawie międzynarodowym, Kraków 2007

Bach-Golecka D., Zaangażowanie ONZ na rzecz poszanowania demokratycznej formy rządów, w: Prawo Międzynarodowe: Problemy i Wyzwania, księga pamiątkowa dla prof. R. Sonnenfeld-Tomporek, red. J. Menkes, Warszawa 2006

Báchora R., Bośnia i Hercegowina państwem upadłym? Kwestia ekstremizmu muzułmańskiego, w: Europejski protektorat? Bośnia i Hercegowina w perspektywie środkowoeuropejskiej, red. M. Gniazdowski, Warszawa 2008

Badinter R. , Failed or failing states?, w: Towards the UN Reform, New Threats, New Responses, red. A.D Rotfeld, Warszawa 2004

Bergling P., Rule of Law on international agenda- International support to legal and judicial reform in international administration, transition and development co-operation, Antwerp-Oxford 2006

Bieber F., Aid dependency in Bosnian politics and civil society: failures and successes of post-war peace building in Bosnia-Herzegovina, Croatian International Relations Review january/june 2002

Bieleń S., Państwa upadłe w: Organizacja Narodów Zjednoczonych: Bilans i perspektywy , red. J. Symonides, Warszawa 2006

Bierzanek R., Symonides J., Prawo międzynarodowe publiczne, Warszawa 2001

Carothers T., Promoting the Rule of Law abroad: The Problem of Knowledge, w: Rule of Law series: Democracy and Rule of Law Project nr 34/2003

Cassel D., Honduras: Coup d’Etat In Constitutional Clothing?, The American Society of International Law http://www.asil.org/insights090729.cfm



Cebul K., Zenderowski R., Wstęp do nauki o polityce, państwie i prawie, Warszawa 2006

1 W dalszej części swojej pracy będę naprzemiennie używał terminów „społeczność międzynarodowa” i „wspólnota międzynarodowa”. Należy odnotować, że można również spotkać w literaturze próby wyraźnego rozdzielenia obu tych terminów.

2 K. Cebul, R. Zenderowski, Wstęp do nauki o polityce, państwie i prawie, Warszawa 2006, s. 95-96.




©operacji.org 2017
wyślij wiadomość

    Strona główna