Elżbieta Kawecka-Wyrzykowska



Pobieranie 321,54 Kb.
Strona1/2
Data25.05.2018
Rozmiar321,54 Kb.
RodzajReferat
  1   2

Prof. dr hab. Elżbieta Kawecka-Wyrzykowska

Szkoła Główna Handlowa


VAT jako nowe źródło dochodu budżetu Unii Europejskiej1

(referat na konferencję 23.06.2006

pt.” Budżet dla Unii Europejskiej po 2013 roku. Implikacje dla Polski”; wersja robocza)
Budżet ogólny UE (budżet unijny) jest finansowany w sposób skomplikowany i mało przejrzysty. Najbardziej kontrowersyjnym mechanizmem, o charakterze korekcyjnym, jest rabat brytyjski pochodzący z 1984 r. i wprowadzone później odstępstwa od ogólnych zasad finansowania tego rabatu. System tworzenia dochodów unijnego budżetu jest od wielu lat przedmiotem krytyki ze strony większości państw członkowskich. Jednocześnie toczą się dyskusje nad modyfikacją tego systemu. Jak dotąd, nie tylko nie udało się uzyskać postępu w tym zakresie, ale przeciwnie – wprowadzono dalsze odstępstwa od ogólnych zasad. Decyzje dotyczące obecnej Perspektywy finansowej na lata 2007-2013, uzgodnione na spotkaniu Rady Europejskiej w grudniu 2005 r., doprowadziły do dalszej rozbudowy rabatów dla czterech zamożnych państw UE: Austrii, Holandii, Niemiec i Szwecji.

W 2004 r. Komisja Europejska przedstawiła propozycje modyfikacji obowiązujących reguł. Jedna z nich przewiduje zwiększoną rolę VAT jako źródła dochodów unijnego budżetu. Już obecnie część dochodów z VAT wpływa do budżetu UE. Dyskutowana propozycja zakłada jednak zupełnie inny sposób wykorzystania VAT dla potrzeb finansowania budżetu ogólnego UE.



Celem artykułu jest identyfikacja VAT jako potencjalnego źródła dochodu budżetu unijnego, a w szczególności pokazanie, jak ten nowy podatek, tzw. unijny VAT2, miałby funkcjonować, jakie miałby zalety/wady w stosunku do rozwiązania obecnego i ocena, czy jego przyjęcie byłoby korzystne dla Polski.



  1. Obecne zasady finansowania budżetu UE z tytułu VAT

VAT jest od 1979 r. jednym ze źródeł finansowania unijnego budżetu. Jego znaczenie istotnie zmniejszyło się od tego czasu, głównie na rzecz wzrostu wagi wpłat z tytułu dochodu narodowego brutto (DNB) (tabela 1).

Tabela 1. Struktura finansowania budżetu UE w latach 1996-2008 (w % całości budżetu oraz w mld euro)




1996

1998

2000

2002**

2004

2005

2006

2007

2008***

Tradycyjne zasoby własne* (%)

19,1

17,2

17,4

11,9

12,9

14,0

14,7

14,9

16,0

VAT(%)

51,3

40,3

39,9

28,8

14,6

15,8

16,8

15,5

16,0

PNB/DNB (%)

29,6

42,5

42,7

59,3

72,5

70,2

68,5

69,6

68,0

Środki własne ogółem (%)

100,0

100,0

100,0

100,0

100,0

100,0

100,0

100,0

100,0

Ogółem (mld EUR)****

71,1

82,3

88,0

77,7

95,1

100,8

102,4

115,5

129,1

* Dochody z ceł i opłaty cukrowe.

** Od 2002 r. odsetek zasobów własnych, zatrzymywany przez państwa członkowskie jako zwrot kosztów poboru ceł, został podniesiony z 10% do 25%.

*** budżet przyjęty na 2008

**** z wyjątkiem lat 2007 oraz 2008 dane te nie obejmują nadwyżek z lat poprzednich oraz dochodów „różnych”. Te ostatnie stanowią zazwyczaj ok. 1-2% zasobów budżetu rocznie.


Źródło: Opracowano na podstawie, The Community budget: the facts in figures, European Commission, Luxemburg 2000 oraz EU budget 2006 - Financial Report, European Commission, Budget Directorate-General, Luxembourg 2007 por. Też: http://ec.europa.eu/budget/library/publications/fin_reports/fin_report_06_en.pdf

Dochód z VAT jest obliczany w bardzo skomplikowany sposób. Chociaż VAT jest najbardziej zharmonizowanym podatkiem w UE, nadal istnieją duże różnice w poziomach jego stawek w poszczególnych państwach UE (por. tabela 4). Duże są też czasowe odstępstwa i trwałe derogacje. Aby zmniejszyć wpływ tych różnic na wysokość wpłat dokonywanych przez państwa do budżetu ogólnego i sprawiedliwie traktować poszczególne państwa, wypracowano zawiły sposób liczenia tej części dochodu budżetu UE, który okazał się mało przejrzysty.

Wpłaty państw z tytułu VAT są wyznaczane przez pomnożenie jednolitej dla UE stawki VAT przez zharmonizowaną podstawę VAT. Ta ostatnia nazywana jest statystyczną podstawą, ponieważ stanowi szacunek wartości wszystkich towarów i usług podlegających podatkowi VAT, a nie ich faktyczną wartość. Statystyczna podstawa VAT (a więc i dochód z tytułu VAT) obliczana jest według stawek, jakie powinny obowiązywać w świetle przepisów o ich harmonizacji. Nie uwzględnia więc ona czasowych odstępstw i trwałych derogacji od ogólnych reguł. W ten sposób autorzy zharmonizowanej podstawy VAT chcieli wyeliminować wpływ różnic w narodowych systemach VAT (zwłaszcza w poziomie stawek) na wielkość środków z tytułu VAT przekazywanych do budżetu UE3.



Zharmonizowana podstawa VAT nie może przekroczyć 50% DNB danego kraju; jest to tzw. capping. Jeśli podstawa VAT przekracza ten wskaźnik, wpłata z tytułu VAT liczona jest od 50% DNB. W 2007 r. taka sytuacja istniała w 11 krajach UE. Zasada ta ma lepiej uwzględnić różnice w narodowych systemach, a przede wszystkim osłabić regresywność VAT, tj. zmniejszyć ciężar wpłat państw mniej zamożnych4.

W latach 2004-2006 r. jednolita stawka VAT wynosiła około 0,3%5. Oznacza to, że taką część zharmonizowanej bazy podatkowej państwa odprowadzały do budżetu UE. Na mocy decyzji Rady z 7 czerwca 2007 r. (jeszcze nieratyfikowanej) obowiązuje tylko stawka jednolita na poziomie dokładnie 0,3%. Dla Austrii, Niemiec, Holandii i Szwecji zaakceptowano w okresie 2007-2013 stawki na znacznie niższym poziomie6. Wyjątki te są częścią odstępstw od ogólnych zasad, które czynią cały system finansowania unijnego budżetu mało przejrzystym i niejednolitym.


2. Pozostałe źródła dochodów unijnego budżetu

Biorąc pod uwagę fakt, że przedmiotem krytyki jest nie tylko wpłata z tytułu VAT, warto przypomnieć w skrócie pozostałe źródła dochodów unijnego budżetu7.

Tradycyjne zasoby (środki) własne obejmują cła (a dokładniej ¾ dochodów z ceł; 1/4) pozostaje w państwach członkowskich na pokrycie kosztów funkcjonowania ich administracji celnejz tytułu przywozu towarów z państw trzecich (pobieranych jednolicie na podstawie Wspólnej Taryfy Celnej)8 oraz opłaty cukrowe, tj. opłaty nakładane na producentów cukru i izoglukozy w ramach wspólnej organizacji rynku cukru9. Zauważmy, że dochody z ceł mogą być uznane za dochody całej Unii, a nie pojedynczych państw, ponieważ są one pobierane od podmiotów gospodarczych (importerów) przez państwa wg jednolitej Wspólnej Taryfy Celnej.

Kolejne źródło, to wpłaty państw obliczane na podstawie wielkości ich DNB10. Wielkość tych wpłat pokrywa każdorazowo różnicę, jaka powstaje między planowanymi wydatkami a wpłatami z wymienionych wyżej źródeł. Różnica ta, wyliczona dla całego ugrupowania, musi być pokryta przez państwa członkowskie w wysokości, która odzwierciedla udział każdego państwa w łącznym DNB Unii. Inaczej mówiąc, tę część swych wpłat do budżetu UE państwa członkowskie wnoszą proporcjonalnie do swej zamożności. Taka koncepcja zasilenia unijnego budżetu oznacza, że im większe są wydatki z tego budżetu, na pokrycie których nie wystarcza dochodów z opłat celnych oraz z VAT, tym większe muszą być bezpośrednie wpłaty państw członkowskich, obliczone w proporcji do ich zamożności. Wpłata z tytułu DNB ma więc charakter uzupełniający (rezydualny). Wpłata ta pozwala na bardziej sprawiedliwe obciążenie państw członkowskich, proporcjonalnie do ich poziomu gospodarczego. Takie podejście pozwala jednocześnie na konstruowanie budżetu bez deficytu (jest to jedna z traktatowych zasad konstrukcji budżetu UE). Dodajmy, że w latach 2007-2013 dwa państwa korzystają ze znaczącej redukcji ich rocznych wpłat z tytułu DNB: Holandia rocznie w wysokości 605 mln euro oraz Szwecja w wysokości 150 mln euro (w cenach 2004 r.).

Pozostałe dochody (stanowią one zazwyczaj marginalną część wpływów budżetu UE – ok. 1-2%) pochodzą m.in. z takich tytułów, jak podatki od wynagrodzeń osób zatrudnionych w instytucjach UE, dochody ze wspólnotowych operacji pożyczkowych itp.

Do systemu zasobów własnych budżetu UE można zaliczyć także tzw. rabat brytyjski, a więc obniżoną wpłatę Wlk. Brytanii z tytułu VAT i DNB. Rabat jest czynnikiem, który ma istotny wpływ na wielkość wpłat poszczególnych państw UE do unijnego budżetu. Polega on – najogólniej – na zwrocie Wlk. Brytanii – 66% różnicy między procentowym udziałem tego kraju w sumie podstaw VAT11 a procentowym udziałem Wlk. Brytanii w całości wydatków alokowanych12 z budżetu UE. Obniżona wpłata Wlk. Brytanii jest pokrywana przez wszystkie pozostałe państwa UE, jakkolwiek w niejednakowy sposób. Rabat brytyjski oznacza więc dla pozostałych państw podwyżkę ich wpłat13. Wysokość wpłat państw UE z tytułu rabatu obliczana jest w proporcji, w jakiej państwa uczestniczą w tworzeniu DNB UE-27. Zasada ta dotyczy także nowych państw członkowskich UE14, mimo iż należą one do najmniej zamożnych członków UE. Natomiast cztery zamożne państwa: Austria, Holandia, Niemcy i Szwecja pokrywają tylko ¼ przypadających na nie kwot finansowania rabatu, a więc mają swoisty „rabat od rabatu brytyjskiego”.
3. Wielkość wpłat państw UE do unijnego budżetu

Wykres 1 przedstawia wpłaty państw członkowskich do budżetu UE, z wyłączeniem tradycyjnych zasobów własnych oraz z uwzględnieniem rabatu brytyjskiego. Średnia wysokość wpłat (bez wpłat z tytułu ceł i opłat rolnych) dla 25 państw członkowskich wynosi około 0,80% łącznego PKB całej UE.


Wykres 1. Wpłaty poszczególnych państw członkowskich do unijnego budżetu jako procent ich PKB w 2005 r. (wyłączając tradycyjne zasoby własne i uwzględniając rabat brytyjski)




  1   2


©operacji.org 2019
wyślij wiadomość

    Strona główna