Ekspansja osadnictwa w Rosji, podbój Syberii, wymiana handlowa z dalekim wchodem I z południem Europy, rynek wewnętrzny a hand



Pobieranie 17,4 Kb.
Data25.02.2018
Rozmiar17,4 Kb.

Ekspansja osadnictwa w Rosji.

Podbój Syberii, wymiana handlowa z dalekim wchodem i z południem Europy, rynek wewnętrzny a handel, rzemiosło i produkcja, sytuacja miasta i wsi, wpływy europejskie.


Rosja w XVI przeżywała pierwszy okres potęgi, przerywany klęskami zewnętrznymi i wielkimi powstaniami ludowymi na przełomie XVI i XVII wieku. Był to kraj niewątpliwie zacofany, ale wykazujący ogromny dynamizm gospodarczy i polityczny, widoczny już na schyłku XV wieku. Przejawiał się on zarówno w ekspansji zewnętrznej jak i wewnętrznej. W miarę wzrostu jej potęgi pod kontrolę Imperium dostawały się ziemie coraz bardziej odległe, pokonywano też coraz silniejszych przeciwników. Długi okres dzieli czas kolonizacji wewnętrznej pustkowi nad Moskwą, Oką i Klaźmą oraz jednoczenia ziem ruskich, podjętego przez książąt moskiewskich w XIV wieku, od podboju kolejnych chanatów -sukcesorów Wielkiej Ordy, zwycięstw nad sąsiadującymi potęgami regionalnymi (Szwecja, Rzeczpospolita, Chanat Krymski), od wkroczenia do polityki europejskiej, a wreszcie - ekspansji na tereny Syberii i Azji Środkowej i podjęcia "Wielkiej Gry" z imperium nad imperiami - Wielką Brytanią, czy marzeń o kontroli nad cieśninami tureckimi i zdobyciu przyczółków w Afryce.

W ciągu lat pięćdziesiątych i na początku sześćdziesiątych XVI w. Rosja zajęła dorzecze Wołgi. Jej granice sięgały północnego Kaukazu i Morza Kaspijskiego. Otworzyły się dzięki temu olbrzymie możliwości osadnictwa rolniczego w południowej Rosji na obszarach często wybitnie urodzajnych. Wymagało to jednak długiego czasu, a przede wszystkim migracji ludności na południowy wschód i zapewnienie jej należytej ochrony przed koczownikami. Zakładano, więc nad głównymi rzekami warowne grody, co miało znaczenie także dla handlu.

W tym okresie Rosja wyparł na pewien czas Litwę z obszarów przygranicznych zdobywając Smoleńsk i Połock. Doprowadziła również do upadku państwa Zakonnego zajmując tymczasowo część Inflant w tym ważny punkt-Narwę. Otwarła tym sobie bezpośredni dostęp do Morza Bałtyckiego. Miało to nie tylko znacznie spotęgować napływy szlachetnych kruszców do Rosji w zamian za jej towary, ale także otworzyć szerokie możliwości zaspokojenia potrzeb w zakresie brakujących jej towarów, zwłaszcza metali i broni.

Na wiek XVI przypada również wzmożenie osadnictwa w rejonie Dźwiny, Peczory i Permu. Osadnictwo na obszarach północno-wschodnich mogło tylko w minimalnym stopniu opierać się na rolnictwie, jego bazą ekonomiczną było rybołówstwo, myślistwo dostarczające futer, skór i sokołów, oraz wydobycie soli. Wymagało to importu zbóż z rejonów centralnych, co napotykało duże trudności komunikacyjne.

Na przełomie XV i XVI w. w rejonie rzek Wyczygdy i Kama niezwykle ożywioną działalność gospodarczą rozwinęli bracia Strogonow, eksploatując przede wszystkim sól. Miejscowość Sól Wyczegodzka, stała się bazą wielkiej ekspansji osadniczej i handlowej. Ogromne znaczenie dla kolonizacji kresów wschodnich Rosji a potem zachodniej Syberii miał podbój Kazania w 1552 r.

Rząd rosyjski zaangażował się na poważnie w opanowanie Syberii dopiero pod koniec XVI w. Rosjanie w pogoni za futrami zajmują kolejno dorzecze Obu, Jeniseju, Leny i ścierają się na brzegach Amuru z posterunkami chińskimi. Kamczatka zostaje zajęta końcem XVII w. A w 1728 powstają na Alasce pierwsze placówki rosyjskie.

Podbój rosyjski początkowo posuwał się najchętniej poza granicą puszcz syberyjskich, przez południowe stypy, gdzie w roku 1730 granica przebiegać będzie od Irtysz do pogórza Ałtaju. Był to wielki obszar, którego podbój zaczął się od kilku spontaniczny posunięć nieznanych zdobywców, myśliwych, rybaków, rzemieślników i chłopów uciekających od pańszczyzny czy zesłańców.

Ludność rosyjska wybiera żyzne ziemie i brzegi rybnych rzek i spycha rdzenną ludność tych obszarów ku pustynnym stepom południa lub gęstym borom północy.

Można przyjąć ze pod koniec XVII wieku Syberia liczy nieco poniżej 600 000 mieszkańców łącznie z tubylcami. Powstają tu wielkie jarmarki syberyjskie pozostające we wzajemnej zależności – Tobolsk, Omsk, Tomsk, Krasnojarsk, Janisejsk, Kiachta. Miasta i jarmarki Syberii ożywią podwójny obieg handlowy: wielki handel, w którym towary rosyjskie i europejskie wymienia się na produkty pochodzące z Chin, a nawet z Indii i Persji, oraz wymiana produktów miejscowych na żywność i wódkę.

Ogół handlu i gospodarki rosyjskiej w XVI wieku ciążył bardziej ku południowi i wchodowi niż ku północy i zachodowi-Europie. Na początku XVI stulecia głównym rynkiem zagranicznym była dla Rosji Turcja. Szlak wymiany prowadził przez dolinę Donu i Morze Azowskie. Następnie wspomniane już opanowanie dolnego biegu Wołgi- Kazania i Astrachania otwiera szeroką drogę na południe, a przede wszystkim w stronę Azji Środkowej, Chin i Iranu. Ta wymiana z Południem i Wschodem osiąga z pewnością wyższe obroty niż wymiana z Europą. Rosjanie eksportują surowe skóry, futra, wyroby metalowe, zgrzebne tkaniny, kute żelazo, broń, wosk, miód, produkty żywnościowe, jak również reeksportuje wyroby europejskie: flamandzkie lub angielskie sukno, papier, szkło, metale... W przeciwnym kierunku wędrują przyprawy korzenne (zwłaszcza pieprze) i jedwabie przywożone z Chin lub Indii drogą przez Iran; perskie aksamity i brokaty; cukier i suszone owoce, perły i wyroby złotnicze z Turcji; tkaniny bawełniane z Azji Środkowej. Cała ta działalność handlowa jest nadzorowana, chroniona, niekiedy rozwijana przez państwo.

W kontaktach z zachodem dominującą role odegrała Russia Company, skupiająca przeszło 200 bogatszych kupców londyńskich oraz członków arystokracji angielskiej. Kampania otrzymała od Korony Angielskiej monopol na handel z Rosją. Przywożono do Rosji wszelkiego rodzaju sukno, cukier, owoce południowe, wyroby miedzi, cyny, ołów, oraz broń. W zamian za to kupowano wosk, łój, konopie, len, tran i futra.

Podsumowując, handel ze Wchodem, o dodatnim dla Rosji bilansie, stanowił bodziec dla jej gospodarki. Podczas kiedy Zachód poszukuje w Rosji tylko surowców i zaopatruje je w przedmioty zbytku oraz pieniądz kruszcowy, (co zresztą ma swoje znaczenie), Wschód nabywa od niej wyroby pochodzące z manufaktur, dostarcza artykułów farbiarskich i zaopatruje w wyroby luksusowe, a także tanio sprzedaje jedwab i bawełnę, na użytek ludu.


Zarówno w XVI, jaki pierwszej połowie XVII w. ogromnie wzrasta znaczenie stołecznej Moskwy jako wielkiego ośrodka handlu krajowego i zagranicznego oraz centrum produkcji rzemieślniczej. W niemałym stopniu dotyczyło to wielu innych miast. Zagęszczała się siec targów wiejskich i jarmarków oraz zacieśniały się kontakty miedzy rozmaitymi obszarami wielkiego państwa, często bardzo od siebie oddalonymi, ale uzupełniającymi się gospodarczo. Państwo przejmuję kontrole nad głównymi dziedzinami wymiany i monopolizuje handel popularnymi towarami. Co prawda istnieją również na dużą skale operacje przemytnicze.

Słabą stroną potencjału gospodarki stanowiło pogłębiające się poddaństwo chłopów i zwiększenie pańszczyzny, co wpłynęło hamująco na wzrost rynku wewnętrznego i utrudniało znalezienie siły roboczej dla przemysłu. Mimo wszystko ujemne skutki nie wystąpiły od razu w pełni. Zamożniejsi chłopi rosyjscy byli bardzo aktywni w handlu wewnętrznym i produkcji nierolniczej, niekiedy uzyskiwali poważny stopień dobrobytu. Z tego środowiska wywodziło się wielu mieszkańców miast, którzy pozostając początkowo w zależności od swych panów gromadzili jednak znaczne fortuny kupieckie. Istniała tradycja wiejskich rzemieślników pracujących na potrzeby rynku – kustarów, którzy już od XVI wieku zupełnie lub prawie zupełnie porzucali prace na roli. Ta wiejska wytwórczość znacznie przewyższała produkt chłopskiej pracy chałupniczej, organizowanej przez właścicieli manufaktur. A takich zakładów było końcem XVIII wieku 3360, nie licząc kopalń i zakładów przetwórstwa metali.


W Rosji wcześnie zarysowuje się rynek ogólnokrajowy, którego podstawę stanowi obfita wymiana prowadzona przez majątki panów świeckich i dobra kościelne, a także nadwyżki produkcji chłopskiej. Kontrastem dla aktywności wsi jest słabość miast. Są to raczej mieściny niż miasta, nie tylko z powodu swoich rozmiarów, lecz także, dlatego, ze w niezbyt wysokim stopniu rozwinęły funkcje czysto miejskie. Istnieje w Rosji niezwykła bujność gospodarki rynkowej, pozostająca jednak w stadium elementarnym. Ta zrodzona na wsi gospodarka obejmuje swoim zasięgiem miasteczka, które zresztą niewiele się różnią od sąsiadujących z nimi wiosek. Chłopi zajmują przedmieścia, przechowują tu znaczną część działalności rzemieślniczej, w samych zaś miastach zakładają mnóstwo małych sklepów.

Poza tą działalnością drobnorynkową istnieje wymiana o szerokim promieniu. W skali krajowej wymusza ją zróżnicowanie poszczególnych regionów Rosji: jednym brakuje zboża lub drewna, innym soli. Natomiast produkty importowane lub handel futrami obejmuje swoim zasięgiem cały kraj, od krańca do krańca. Prawdziwym motorem tego handlu są raczej jarmarki niż miasta. W XVIII wieku istnieje około 3-4 tysiącu jarmarków, to znaczy 10-12 razy więcej niż miast.


W Rosji czasów Piotra Wielkiego zauważalne są bardzo wpływy europejskie. Dzięki założeniu Petersburga, który staje się centrum gospodarki rosyjskiej, Rosja zyskuje łatwiejszy dostęp do Bałtyku i Europy, ale tym samym ułatwia Europie przedostanie się w jej głąb. Są to wpływy kulturowe, które zmieniły sposób życia i myślenia arystokracji, a także części rosyjskiego mieszczaństwa i całej inteligencji, która również buduje nowa Rosję. Nasiąkli oni głęboko filozofią Oświecenia. Wielkim dziełem zrealizowanym przez Piotra I było przeprowadzenie w Rosji wszechstronnych reform. Dotyczyły one przede wszystkim administracji państwowej, wojska i gospodarki, ale także oświaty, kultury, cerkwi i finansów. Zbudowanych zostało setki manufaktur, w tym wiele produkujących nowoczesne uzbrojenie dla wojska, stworzona została wielka flota morska. Wprowadzono obowiązkową edukacje dla szlachty, urzędników i duchownych. Utworzona została rosyjska Akademia Nauk i kilka wyższych uczelni. Wszystko to przyczyniły się, w niemniejszym stopniu niż zwycięskie wojny, do tego, że Rosja w pierwszej połowie XVIII w. wyrosła na wielkie europejskie i azjatyckie mocarstwo.

Dostawy surowców dla Europy zapewniały Rosji nadwyżkę bilansu, a co za tym idzie stały dopływ pieniądza. To z kolei było warunkiem wprowadzenia do gospodarki chłopskiej elementów rynku, który odegrał zasadniczą rolę w unowocześnianiu Rosji i w jej oporze wobec przenikania cudzoziemszczyzny.

Bibliografia:

Braudel Fernand: Kultura materialna, gospodarka i kapitalizm XV – XVIII wiek. Czas świata. T. 3., PIW Warszawa 1992.

Małowist Marian: Wschód a zachód Europy w XIII – XVI wieku. Konfrontacja struktur społeczno – gospodarczych. PWN Warszawa 1973.

Źródła internetowe:



28 października 2007 http://www.tadeusz.binek.pl/i6.html



©operacji.org 2017
wyślij wiadomość

    Strona główna