Egzamin maturalny Język polski Zbiór zadań



Pobieranie 2,89 Mb.
Strona1/8
Data07.11.2017
Rozmiar2,89 Mb.
  1   2   3   4   5   6   7   8


Egzamin maturalny

Język polski

Zbiór zadań

Materiały pomocnicze dla uczniów i nauczycieli

Centralna Komisja Egzaminacyjna

2015


Egzamin maturalny

Język polski

Poziom podstawowy



Zbiór zadań

Materiały pomocnicze dla uczniów i nauczycieli

Centralna Komisja Egzaminacyjna

2015


Publikacja opracowana przez zespół koordynowany przez Małgorzatę Kosińską-Pułkę działający w ramach projektu Budowa banków zadań realizowanego przez Centralną Komisję Egzaminacyjną pod kierunkiem Janiny Grzegorek:
Autorzy zadań, przykładowych realizacji i wskazówek

Teresa Bulska-Leśniak (kierownik zespołu przedmiotowego)

Dorota Czaja

Dominika Duda

Anna Finkstein

Bogumiła Frąszczak

Edyta Jantos (kierownik zespołu przedmiotowego)

Zbigniew Kosiński

Joanna Kościerzyńska

Bogdan Kozak

Jolanta Malczewska

dr Maria Romanowska

Andrzej Spilkowski

Magdalena Steblecka-Jankowska

Sławomira Wójcik
Komentatorzy

dr hab. prof. UWr Jerzy Biniewicz

dr hab. prof. UWr Małgorzata Łoboz

dr hab. prof. UWr Leszek Pułka

dr hab. Wojciech Browarny

dr Diana Gawinecka

dr Dorota Żytkiewicz

Beata Kwapińska

Ewa Obara-Grączewska

Opracowanie redakcyjne

Izabella Lutze


Redaktor naczelny

Julia Konkołowicz-Pniewska


Zbiory zadań opracowano w ramach projektu Budowa banków zadań,

Działanie 3.2 Rozwój systemu egzaminów zewnętrznych,

Priorytet III Wysoka jakość systemu oświaty,

Program Operacyjny Kapitał Ludzki





Spis treści
Wprowadzenie ...........................................................................................................................5
1. Zadania sprawdzające odbiór tekstów nieliterackich i operacje na tekstach ........................7
2. Komentarze i przykłady realizacji odpowiedzi ...................................................................65
3. Zadania rozszerzonej odpowiedzi z przykładami realizacji ................................................87

    1. Rozprawka problemowa ......................................................................................87

    2. Rozprawka interpretacyjna ................................................................................127

4. Zadania do egzaminu ustnego ............................................................................................147


5. Wykaz umiejętności ogólnych i szczegółowych sprawdzanych zadaniami ......................180

Wprowadzenie
Absolwenci szkół ponadgimnazjalnych obowiązkowo zdają egzamin maturalny z języka polskiego. Niektórzy spośród maturzystów wybierają ten przedmiot dodatkowo w formule rozszerzonej. Zatem Zbiór zadań z języka polskiego został przygotowany dla wszystkich uczniów szkół ponadgimnazjalnych, którzy będą zdawać maturę oraz dla ich nauczycieli. Celem opracowania jest zaprezentowanie materiału ćwiczeniowego, który uczniom ułatwi ćwiczenie umiejętności sprawdzanych na maturze, a nauczycielom pomoże w procesie przygotowywania swoich wychowanków do egzaminu.

Opracowanie składa się z dwóch części. Pierwsza dotyczy egzaminu na poziomie podstawowym, druga na rozszerzonym. Część poświęcona egzaminowi na poziomie podstawowym składa się z pięciu części. Trzy z nich dotyczą pisemnego egzaminu maturalnego z języka polskiego, jeden rozdział zawiera przykłady zadań do części ustnej egzaminu. Ostatni rozdział to wykaz umiejętności ogólnych i szczegółowych sprawdzanych poszczególnymi zadaniami w obu częściach egzaminu.

Zbiór zawiera 167 zadań związanych z tekstami: literackimi, nieliterackimi, ikonicznymi oraz o charakterze językowym. Zakres treści i umiejętności sprawdzany zadaniami jest zgodny z zapisami w podstawie programowej języka polskiego dla II etapu edukacyjnego (szkoła podstawowa), III etapu edukacyjnego (gimnazjum) i IV (szkoła ponadgimnazjalna).

Zadania sprawdzające odbiór tekstów nieliterackich i operacje na tekstach stanowią wiązki poleceń odnoszących się do załączonych tekstów nieliterackich. Są to teksty publicystyczne, popularnonaukowe, polityczne – laudacja i przemówienie oraz recenzje. Do zadań 1–58 dołączone zostały przykłady poprawnych odpowiedzi oraz komentarze, ułatwiające rozwiązanie zadania. Komentarze i przykłady realizacji odpowiedzi do kolejnych zadań (59–125) znajdują się w osobnym rozdziale. Taki układ pozwoli na wykorzystanie wiązek zadań zarówno jako ćwiczeń uczących i utrwalających kompetencje ucznia, jak i sprawdzających poziom opanowania umiejętności potrzebnych do rozwiązania części pierwszej arkusza na poziomie podstawowym.

Przykłady zadań rozszerzonej odpowiedzi – rozprawki problemowe związane z załączonymi tekstami epickimi lub fragmentami dramatu i rozprawki interpretacyjne dotyczące wiersza – zostały poprzedzone wskazówkami niezbędnymi do pracy z tekstem literackim. Do każdego zadania dołączono przykładowy konspekt wypracowania oraz wskazówki do rozwiązania zadania.

Zbiór przykładowych zadań sprawdzających umiejętność tworzenia wypowiedzi ustnej zawiera cztery polecenia związane z tekstami ikonicznymi oraz po pięć poleceń związanych z tekstami literackimi i z tekstami o języku.

Wyodrębniony w oddzielnym rozdziale wykaz wymagań egzaminacyjnych ma na celu zilustrowanie zakresu umiejętności i wiadomości sprawdzanych na egzaminie maturalnym z języka polskiego zgodnie z obowiązującą Podstawą programową.

W części poświęconej maturze z języka polskiego na poziomie rozszerzonym znajdują się dwa rozdziały. Pierwszy zawiera sześć przykładów wypowiedzi argumentacyjnych dotyczących tekstów teoretycznych. Prezentację przykładów poprzedza wprowadzenie, wyjaśniające, na czym polega realizacja wypowiedzi argumentacyjnej związanej z tekstem teoretycznym. Kolejne przykłady zadań na poziomie rozszerzonym to interpretacje porównawcze tekstów epickich, dramatycznych oraz lirycznych, poprzedzone wprowadzeniem charakteryzującym czynności interpretacyjne. W rozdziale drugim znajduje się wykaz wymagań egzaminacyjnych, który ma na celu zilustrowanie zakresu umiejętności i wiadomości sprawdzanych na egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym zgodnie z obowiązującą Podstawą programową.

Wierzymy, że proponowany zbiór zadań będzie pomocny uczniom w przygotowaniu się do egzaminu maturalnego z języka polskiego, a nauczycielom w monitorowaniu zgodności przebiegu procesu nauczania z obowiązującą podstawą programową.

1. Zadania sprawdzające odbiór tekstów nieliterackich i operacje na tekstach
Niezbędnik zdającego – operacje tekstotwórcze
Przekształcanie tekstu i działania na tekście dotyczą różnych typów tych operacji.


  1. Typy działań na tekście:

  • wyciąg,

  • wybór słów kluczowych i indeksowanie,

  • plan tekstu (twórczy i odtwórczy),

  • nicowanie tekstu,

  • streszczanie,

  • dekompozycja i gniazdowanie,

  • transformacje,

  • parafraza i trawestacja,

  • adiustacja i korekta.




  1. Charakterystyka wybranych działań na tekście i ocena ich przydatności w przygotowaniach do egzaminu




    1. Wyciąg (ekscerpt) – to wybrany ze względu na szczególną wartość fragment obszerniejszego tekstu; może on stanowić tzw. złotą myśl lub być częścią zbioru cytatów (np. „Słowa skrzydlate” Henryka Markiewicza i Andrzeja Romanowskiego).

Polecenie testowe związane z tworzeniem wyciągów może wymagać od ucznia np. wyszukania w tekście nieliterackim cytatu, który ma walory literackie lub poetyckie i ma charakter sentencji.


    1. Wybór słów kluczowych i indeksowanie – słowa kluczowe to słowa charakterystyczne dla danego autora lub wybranego tekstu (charakteryzują treść lub styl danego tekstu).

W zadaniach egzaminacyjnych konieczność wyszukania słów kluczowych może być związana z umiejętnością określenia tematu (problematyki) tekstu, określenia właściwości kompozycyjnych (np. miejsc strategicznych w tekście) lub stylistycznych tekstu (np. dostrzeżenia kolokwializmów).


    1. Plan tekstu – inaczej: szkic, zarys, układ.

Plan może mieć charakter:

  • twórczy: poprzedza powstanie tekstu (zwykle ma charakter roboczy, jest modyfikowany w czasie tworzenia tekstu),

  • odtwórczy: przedstawienie istniejącego tekstu w sposób zwięzły (jest efektem analizy tekstu, jego przykładem może być spis treści).

Plany tekstu mogą mieć charakter werbalny (są zbudowane ze zdań, „pełniejsze”) lub nominalny (stworzone z równoważników zdań, są „uboższe”, bardziej skondensowane).

W praktyce egzaminacyjnej polecenie skonstruowania planu może badać umiejętności kompozycyjne (logiczne, twórcze) i analityczne (dekompozycyjne, interpretacyjne, np. odróżnianie informacji ogólnych od szczegółowych, istotnych od nieistotnych) uczniów. Konieczność konstruowania planu może sprawdzać także umiejętności językowe i stylistyczne ucznia (np. umiejętność dobierania właściwych pod względem gramatycznym i stylistycznym konstrukcji składniowych).




    1. Nicowanie – tworzenie pytań, na które odpowiedzią są kolejne zdania tekstu; przenicowany tekst jest sekwencją pytań; może stanowić „plan w formie pytań”; pytania mogą mieć różny poziom szczegółowości (m.in. w zależności od objętości i charakteru tekstu).

W praktyce egzaminacyjnej zadania związane z koniecznością nicowania tekstu są rzadko spotykane ze względu na potencjalne trudności w ocenie rozwiązań. Nicowanie tekstu w wiązkach zadań mogłoby być stosowane w odniesieniu do krótkich tekstów o charakterze informacyjnym.


    1. Streszczanie– przekształcenie tekstu, które polega na znaczącym zmniejszeniu objętości tekstu przy równoczesnym zachowaniu jego sensu (głównej myśli). Streszczenie może dotyczyć różnych form wypowiedzi. Wykorzystywane jest w codziennej praktyce komunikacyjnej: streszcza się rozmowy, przeczytane artykuły, opowiadania o zdarzeniach, powieści, filmy itd.

Streszczenie tekstu powinno charakteryzować się m.in.:

  • informacyjnym charakterem,

  • małym rozczłonkowaniem poziomym,

  • brakiem rozczłonkowania pionowego,

  • formą podawczą,

  • funkcją praktyczną,

  • określonym poziomem uogólnienia (głębokości),

  • średnim poziomem konwencjonalizacji.

Streszczenie może być tworzone metodą:

  • skrótu,

  • uogólniania,

  • przekładu systemowego,

  • opisu metatekstowego.

Streszczenie powinno odpowiadać na następujące pytania, np.:

  • o czym mowa w tekście,

  • co mówi się w tekście na dany temat,

  • jaka jest myśl przewodnia tekstu (lub jaka jest intencja tekstu).

W zadaniach egzaminacyjnych streszczenie może być stosowane w odniesieniu do tekstów literackich lub nieliterackich. Polecenie do streszczenia musi jasno określać kryterium, które tworzone przez ucznia streszczenie musi spełniać (np. poziom ogólności, forma). Teksty nieliterackie przeznaczone do streszczenia muszą mieć wyraźnie określony problem, przejrzystą argumentację i być uporządkowane.


    1. Dekompozycja – wydzielenie zdań elementarnych z obszerniejszego tekstu. Wydzielone zdania elementarne to zdania proste, które zawierają wyłącznie niezbędne informacje (elementarne sądy o czymś).

Zadania egzaminacyjne wymagające dekompozycji mogą pojawić się w odniesieniu do krótkich fragmentów tekstu, które charakteryzują się dużą „gęstością” i wysokim stopniem skomplikowania.

Odwrotnością dekompozycji jest kondensowanie tekstu. Polega ono na „operowaniu rozwiniętymi zdaniami, zawierającymi wiele składników skupionych przy jednym orzeczeniu czasownikowym”.





    1. Transformacje – w znaczeniu ogólnym: zmiana charakteru (postaci, kształtu) czegoś; w znaczeniu językowym: przekształcenie jednej konstrukcji składniowej w inną z zachowaniem, w możliwie największym stopniu, sensu tekstu oryginalnego (równoważności komunikatów).




    1. Parafraza – przetworzenie tekstu, które polega na zmianie formy lub treści tekstu w sposób umożliwiający dostrzeżenie związku tego tekstu z oryginałem.

Parafraza zazwyczaj dokonuje się przez uproszczenia i modyfikacje treści oraz zmiany stylistyczno-językowe:

  • parafraza płytka (dotyczy wyłącznie formy przekazu),

  • parafraza głęboka (zmienia treść przekazu).

W zadaniach egzaminacyjnych mogą się pojawić polecenia związane z działaniami na tekście polegającymi, np. na konieczności zmiany formy językowej tekstu środowiskowego na polszczyznę ogólną; na zmianie nastroju tekstu; na nadaniu tekstowi charakteru dynamicznego.
Materiał opracowano na podstawie:

Jerzy Bartmiński, Stanisława Niebrzegowska-Bartmińska, Tekstologia, Warszawa 2009, s. 293–329.


Tekst do zadań 1.-9.
Grzegorz Jankowicz

Laudacja1 dla Agnieszki Holland w czasie Gali Medalu Świętego Jerzego2
Czcigodna Laureatko,

Szanowna Kapituło,

Drodzy Państwo,

w jednym z wywiadów Agnieszka Holland opowiada o problemach, które towarzyszyły jej na początku pracy przy filmie Gorączka. […] Zdjęta niepokojem, pojechała na weekend do Andrzeja Wajdy, któremu zwierzyła się ze swych kłopotów: doszła do wniosku, że powinna zrezygnować z reżyserii i oddać mu film. W domu Wajdy – nad schodami prowadzącymi na górę – znajdował się ogromny żyrandol przyśrubowany do sufitu. W pewnej chwili rozległ się potworny huk. Reżyserka była przekonana, że jej córka – która bawiła się na górze – spadła ze schodów. Okazało się jednak, że na podłogę runął żyrandol. „Moim zdaniem – mówi Pani Agnieszka – nie miał prawa spaść [...]. Jestem pewna, że to siła mojej negatywnej energii go zrzuciła. I ten żyrandol mnie odblokował. Następnego dnia pojechałam na zdjęcia i już wiedziałam, co dalej robić”.

Przytaczam tę anegdotę nie po to, by przestrzec Państwa przed potencjalnym zagrożeniem ze strony spadających z sufitu przedmiotów, lecz dlatego, że jest to opowieść o zmaganiu się z materią sztuki, o walce z tematem, któremu trzeba nadać formę […]. Każdy film Agnieszki Holland zaczyna się od zmagania z negatywną energią, każdy jej film jest walką z siłami, których źródła biją w skomplikowanej, nieciągłej, chaotycznej rzeczywistości. […] Każde z egzystencjalnych, historycznych i politycznych doświadczeń Agnieszka Holland przepracowywała z niezwykłą wnikliwością, wręcz analityczną czujnością, która widoczna jest w jej filmach. Do historycznych procesów i jednostkowych dramatów, do wielkich zagadnień politycznych i prywatnych zdarzeń – podchodzi zawsze z fundamentalnym założeniem: odpowiedzi znajdują się gdzie indziej, niż nam się zdaje, trzeba ich szukać nie w przewodnich ideach, którymi posługują się rewolucjoniści lub samozwańczy depozytariusze prawdy, nie wśród zjawisk, które tworzą fasadę naszego doświadczenia, lecz w sferze pośredniej, w trudno dostępnych szczelinach, które powstają w wyniku ścierania się ideologicznych mechanizmów i emocjonalnych impulsów. […]

Agnieszka Holland pokazuje nam nie rozwiązanie tego problemu, lecz jego dramatyczne konsekwencje. Stawia diagnozę, kieruje naszą uwagę na owe niewygodne miejsca, dając zarazem do zrozumienia – tylko taki gest jest bowiem uczciwy – że każdy musi się uporać ze swym żyrandolem na własną rękę.

W Gorączce pojawia się kapitalna scena, która od lat nie daje mi spokoju. Prowadzony przez sołdatów anarchista Gryziak (w tej roli Bogusław Linda) spotyka na leśnej drodze jadącego wozem Leona (Olgierd Łukaszewicz), przywódcę grupy bojowców, którzy próbują dokonać zamachu. Na widok żołnierzy Leon wpada w popłoch, boi się, że zostanie zdekonspirowany i pojmany. Gryziak podchodzi do wozu, prosi o papierosa, zapala go, uspokaja rewolucjonistę, a potem zwraca się w stronę żołnierzy krótkim: „Idziemy”. Leon komentuje to słowami: „Oto prawdziwie wolny człowiek”. Trudno byłoby przekonać kogokolwiek, że Gryziak to św. Jerzy i nie zamierzam Państwa do tego przekonywać. Święty czy nie-święty, Jerzy czy Gryziak, istotne jest jedno: w tej krótkiej scenie smok – polityki, historii, zniewolenia, ale też ideologicznego zaczadzenia – prowadzony jest przez Agnieszkę Holland na postronku, choć sam nie zdaje sobie z tego sprawy. I choć później bohaterowie poniosą klęskę, ta scena otwiera szczelinę w murze, a – jak wiemy od klasyka – od przesmyku zaczyna się wolność.
Źródło: Grzegorz Jankowicz, Laudacja dla Agnieszki Holland w czasie Gali Medalu Świętego Jerzego,

[w:] http://tygodnik.onet.pl/kultura/medal-swietego-jerzego-laudacja-dla-agnieszki-holland/2jprs, [dostęp w dniu 3.02.2015 r.].


Zadanie 1.

W jaki sposób apostrofa rozpoczynająca laudację charakteryzuje stosunek mówcy do słuchaczy?
Przykłady poprawnej odpowiedzi

Mówca


  • Darzy słuchaczy wielkim szacunkiem.

  • Dba o zachowanie właściwych, konwencjonalnych form.

  • Różnicuje odbiorców: laureatka, Kapituła i inni zaproszeni.

  • Poprzez użycie przymiotników „czcigodna”, „szanowna” i „drodzy” nadaje wypowiedzi emocjonalny ton (okazuje szacunek i serdeczność).

  • Mówca wita słuchaczy, zachowując odpowiednią gradację.


Wskazówki do rozwiązania zadania

Przypomnij sobie, co to jest apostrofa i jaką funkcję pełni ona w wypowiedziach. Zapoznaj się z przypisem dotyczącym laudacji – w jakim celu mówca może stosować apostrofy we wstępie laudacji? Zwróć uwagę na dobór rzeczowników oraz przymiotników w zwrotach rozpoczynających mowę. Zrób notatki na tekście, które pomogą ci w analizie zabiegów językowych. Pamiętaj, pytanie o sposób zawsze wymaga od ciebie udzielenia informacji o tym, jak to zostało zrobione (w tym wypadku skomponowane).

Wygłaszanie mów to ważna umiejętność i doskonała okazja do ćwiczenia odwagi w stawaniu przed gronem słuchaczy. Mówienie do publiczności służy też ćwiczeniu emisji głosu.
Zadanie 2.

Określ dwa zabiegi językowe będące przykładami przestrzegania etykiety językowej w zwracaniu się do Agnieszki Holland oraz mówienia o jej twórczości.
Przykłady poprawnej odpowiedzi


  • bezpośredni zwrot: Czcigodna Laureatko

  • forma Pani Agnieszka

  • posłużenie się gradacją w charakterystyce zalet bohaterki – z niezwykłą wnikliwością, wręcz analityczną czujnością

  • wartościujące słownictwo, np.: kapitalna scena


Wskazówki do rozwiązania zadania

Etykieta, inaczej kurtuazja, to zbiór norm zachowania, zwyczajów i form (savoir-vivre’u) obowiązujący w danym środowisku lub sytuacji. Zwróć uwagę na bezpośredni zwrot mówcy do adresatki laudacji. W jaki sposób laudator mówi o Agnieszce Holland w akapicie pierwszym? Jakimi słowami charakteryzuje jej twórczość w akapitach drugim i trzecim? Zauważ, że polecenie wymaga podania dwóch zabiegów, chociaż w tekście jest ich więcej.


Zadanie 3.

Czy przywołana w pierwszym akapicie anegdota jest przykładem bezpośredniej czy pośredniej charakterystyki bohaterki? Uzasadnij odpowiedź.
Jest to charakterystyka pośrednia/bezpośrednia (podkreśl wybrany wyraz), ponieważ

……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………


Przykład poprawnej odpowiedzi

Jest to charakterystyka pośrednia/bezpośrednia, ponieważ autor nie wymienia cech bohaterki, tylko przedstawia ją, opisując jej wypowiedzi i działania.


Wskazówki do rozwiązania zadania

Przypomnij sobie, czym różni się charakterystyka bezpośrednia od pośredniej. Przeczytaj jeszcze raz akapit pierwszy. Czy w przytoczonej tam anegdocie autor wymienia cechy bohaterki wprost, czy też przedstawia Agnieszkę Holland, opisując jej wypowiedzi i działania?


Zadanie 4.

Rozstrzygnij, czy zdanie jest zgodne z tekstem. Wybierz T, jeśli zdanie jest zgodne z tekstem, lub N, jeśli nie jest.


1

Pierwsze zdanie drugiego akapitu służy wyłącznie wprowadzeniu do tekstu elementów humorystycznych.

T

N

2

Akapit drugi jest przedstawieniem procesu twórczego właściwego dla Agnieszki Holland.

T

N

3

We wszystkich akapitach laudacji dominują rzeczowe argumenty, uzasadniające przyznanie prestiżowej nagrody.

T

N


Poprawna odpowiedź

1. N 2. T 3. T


Wskazówki do rozwiązania zadania

Zanalizuj każde z podanych zdań.

W czym przejawia się humor pierwszego zdania drugiego akapitu? Rozstrzygnij, czy wypowiedzenie to służy wyłącznie rozbawieniu słuchaczy. Zwróć uwagę na sformułowania: zmaganie się z materią sztuki, walka z tematem, nadać formę tematowi.

Co jest treścią całego akapitu drugiego? Rozstrzygnij słuszność drugiego zdania.

Przeczytaj laudację i znajdź w niej argumenty uzasadniające przyznanie nagrody Agnieszce Holland. Szczególną uwagę zwróć na akapity drugi, trzeci i czwarty. Na tej podstawie rozstrzygnij słuszność trzeciego zdania.
Zadanie 5.

Połącz nazwę środka językowego z jego przykładem z tekstu.


Środek językowy

Przykład z tekstu

1

wyliczenie

A

[…] smok […] ideologicznego zaczadzenia – prowadzony jest przez Agnieszkę Holland na postronku.

2

metafora

B

Reżyserka była przekonana, że jej córka, która bawiła się na górze, spadła ze schodów.

3

przeciwstawienie

C

[…] każdy jej film jest walką z siłami, których źródła biją w skomplikowanej, nieciągłej, chaotycznej rzeczywistości.




  1. A/B/C/D/E

  2. A/B/C/D/E

  3. A/B/C/D/E

D

Przytaczam tę anegdotę nie po to, by przestrzec […] przed potencjalnym zagrożeniem […], lecz dlatego, że jest to opowieść o zmaganiu się z materią sztuki.


Poprawna odpowiedź

1. A/B/C/D 2. A/B/C/D 3. A/B/C/D


Wskazówki do rozwiązania zadania

Przypomnij sobie, czym charakteryzują się środki językowe wymienione w tabeli. Określ środek językowy zastosowany w każdym z przykładów. Przyporządkuj odpowiedni przykład do nazwy środka językowego.


Zadanie 6.

Zaznacz w tabeli znakiem X dwa słowa kluczowe dla tekstu laudacji i uzasadnij wybór.





Czy to jest słowo kluczowe?

Uzasadnienie

film








droga





wywiad





zmaganie






Przykłady poprawnej odpowiedzi

Słowa kluczowe: film, zmaganie

Uzasadnienie:

np.: Słowa te określają problematykę laudacji (charakterystyka zmagania się laureatki z materią twórczą). Słowa te są najważniejsze dla zrozumienia sensu laudacji, ponieważ filmy laureatki powstają w wyniku zmagania się z materią twórczą. Słowa te wyjaśniają powód wygłoszenia mowy – otrzymanie wyróżnienia za filmy będące wynikiem zmagania się laureatki z materią twórczą.



Wskazówki do rozwiązania zadania

Słowa kluczowe to wyrazy charakterystyczne dla danego tekstu, ponieważ często w nim występują, najpełniej oddają problematykę wypowiedzi, ułatwiają zrozumienie tekstu, wyjaśniają intencje autora. Zastanów się, które ze słów w tabeli są kluczowe dla przytoczonej laudacji. Wpisz uzasadnienie swojego wyboru w odpowiednim miejscu.


Zadanie 7.

Wykonaj polecenia.
a) Podaj wyraz podstawowy dla rzeczownika depozytariusz.

b) W wyrazie reżyserka wskaż formant.

c) Nazwij funkcję formantu -anie w rzeczowniku zmaganie.
Poprawna odpowiedź

a) depozyt

b) reżyser-ka/ -ka

c) określa nazwę czynności


Wskazówki do rozwiązania zadania

Do rozwiązania zadania potrzebne są wiedza i umiejętności z gimnazjum. Przypomnij sobie, kiedy mówimy o wyrazie podstawowym, a kiedy o pochodnym, czym są temat słowotwórczy i formant, jakie funkcje pełnią formanty. Zanalizuj słowotwórczo wszystkie podane w zadaniu rzeczowniki i podaj rozwiązania.


Zadanie 8.

Przekształć podane wypowiedzenia, aby

a) w zdaniu dominowała funkcja informatywna:



Stawia diagnozę, dając zarazem do zrozumienia, że każdy musi się uporać ze swym żyrandolem na własną rękę.

b) podkreślony frazeologizm zastąpić sformułowaniem współczesnym:



Zdjęta niepokojem, pojechała na weekend do Andrzeja Wajdy.

c) zamienić mowę niezależną na zależną:



Leon komentuje to słowami: „Oto prawdziwie wolny człowiek”.
Przykłady poprawnej odpowiedzi

a) np.: Stawia diagnozę, dając zarazem do zrozumienia, że każdy musi sam zwalczyć własne obawy i lęki.

b) np.: Ponieważ czuła niepokój (była zaniepokojona, martwiła się), pojechała na weekend do Andrzeja Wajdy.

c) np.: Leon powiedział wtedy, że Gryziak zachował się jak człowiek o silnym poczuciu wolności (mający poczucie wolności).



Wskazówki do rozwiązania zadania

Przeczytaj pierwsze podane zdanie i określ, jaka funkcja językowa w nim dominuje. Zwróć uwagę na metaforę występującą w tym wypowiedzeniu. Następnie przypomnij sobie, czym charakteryzuje się funkcja informatywna i dokonaj przekształcenia, zachowując sens podanego zdania.

Do rozwiązania zadania b) i c) potrzebne ci są wiedza i umiejętności z gimnazjum.

Zwróć uwagę na związek frazeologiczny podkreślony w drugim zdaniu. Na czym polega jego archaiczny charakter? Poszukaj wyrażenia synonimicznego do tego frazeologizmu i przekształć wypowiedzenie.

Czym różnią się mowa niezależna i zależna? Odpowiedź na to pytanie ułatwi ci dokonanie przekształcenia. Zachowaj sens podanego zdania.
Zadanie 9.

Zacytuj fragment tekstu, w którym autor bezpośrednio nawiązuje do patrona nagrody przyznanej Agnieszce Holland.
Poprawna odpowiedź

Trudno byłoby przekonać kogokolwiek, że Gryziak to św. Jerzy i nie zamierzam Państwa do tego przekonywać. Święty czy nie-święty, Jerzy czy Gryziak, istotne jest jedno: w tej krótkiej scenie smok – polityki, historii, zniewolenia, ale też ideologicznego zaczadzenia – prowadzony jest przez Agnieszkę Holland na postronku, choć sam nie zdaje sobie z tego sprawy.
Wskazówki do rozwiązania zadania

Zapoznaj się z przypisem dotyczącym Medalu Świętego Jerzego – czym wsławił się patron nagrody? Poszukaj w tekście aluzji do Świętego Jerzego i związku tej postaci z osobą laureatki. Podkreśl fragment, który zacytujesz w odpowiedzi. Pamiętaj, że nie musi to być jedno zdanie.

Warto szukać informacji nie tylko w głównym tekście; przypisy są znakomitym sposobem na rozjaśnianie sensu słów.
Tekst do zadań 10.–17.
Piotr Sarzyński

Budy ułudy
Jako naród jesteśmy ponoć szczerzy i prostolinijni. Tymczasem krajobraz polskich miast, miasteczek, przedmieść, a nawet wsi jest coraz bardziej przesiąknięty nieszczerością, udawactwem, podszywaniem się pod kogoś, a właściwie pod coś innego. […] Coraz liczniejsze są miejsca stworzone na wzór teatralnej scenografii: ważny jest efekt, gdy się patrzy z pewnej odległości. Oto katalog najczęściej stosowanych chwytów.

Postarzanie. Zjawisko nie jest nowe; przypomnę wszelkie neostyle, po które masowo sięgano choćby na przełomie XIX i XX wieku. I robiono to niekiedy tak przekonująco, że wielu turystów odwiedzających dziś Poznań (nie wykluczam, że i część mieszkańców) jest przekonanych, że historia stojącego w centralnym punkcie miasta zamku ginie w odmętach odległej przeszłości. Tymczasem naprawdę liczy ona sobie nieco ponad sto lat. […]



Co dziś postarzamy najchętniej? Na pewno kościoły. Wynika to z przekonania, że stare mury (choćby pozorowane) lepiej sprzyjają kontaktowi z Bogiem, niż nowoczesne formy architektoniczne. […] Chętnie podrabiamy też szlachetczyznę. Całkiem nieźle i wiarygodnie wypada to w kameralnej wersji kulinarnej, czyli wyrastających jak grzyby po deszczu przydrożnych karczmach, zajazdach, austeriach. Pełnych drewna, krytych słomą, niekiedy osmalonych dymem z komina. Słabiej udaje nam się postarzanie prywatnych domów, które z kolei mają udawać szlacheckie dworki. Z sarmackiej tradycji budowlanej przejęliśmy jedynie miłość do kolumn od strony ganku i niezrozumiałe przekonanie, że ich uzupełnieniem powinno być jak najwięcej elementów dekoracyjnych. To właściwie nie naśladowanie, nie twórcze przetworzenie, a nawet nie pastisz. To raczej żałosna karykatura.

Odmładzanie. W pejzażu polskich miast, miasteczek i wsi najczęściej spotykamy się z […] formami estetycznego liftingu architektury. […] Nieudanymi. […] Odmładzanie bloków z wielkiej płyty, ich masowe docieplanie styropianem zawsze stanowi pokusę do folgowania ukrytym ambicjom malarskim prezesów spółdzielni mieszkaniowych. […] Niestety, u nas, zamiast precyzyjnej kuracji skalpelem, nakłada się dużo szminki, pudru i różu. […]

Fasadowość. Trop tego rodzaju wizualnych oszustw prowadzi nas najczęściej w obręb rozlicznych Starych Miast. Na ryneczku lśni, aż oczy bolą. Kostka granitowa na placu. Drzewka w donicach, fikuśne ławeczki i stylizowane uliczne lampy. No i elewacje w konwencji landrynkowej – czyli każda w innym, śliczniutkim kolorku, zgodnie z osobliwą wiarą, że tak właśnie jest najbardziej historycznie. Ale wystarczy wejść w dowolną bramę, przejść się po podwórkach, by nagle cofnąć się do czasów głębokiego PRL-u i stanąć oko w oko z brudem, szarością, odpadającymi tynkami, biedagarażami i przybudówkami. […]

Skąd się bierze ta masowa nieszczerość polskiej architektury ostatnich dziesięcioleci? W dużym stopniu to nadal efekt odreagowywania po peerelowskim modernizmie: szarym, choć niczego nieudającym. […] Architektura zaczęła walczyć o klienta metodami przejętymi z reklamy: zmyłką, budzeniem fascynacji i prymitywnych emocji, mglistą obietnicą.


Źródło: Piotr Sarzyński, Budy ułudy, [w:] „Polityka” nr 30, z dnia 27.04.2013 r.

Zadanie 10.

Zaznacz w tabeli znakiem X cztery słowa kluczowe dla tekstu. Ułóż z nimi zdanie nawiązujące do problematyki całego tekstu.


Słowa

Czy to jest słowo kluczowe?

Zdanie

architektura







fascynacja




nieszczerość




bloki




chwyty




naśladowanie




kolumny





Przykład poprawnej odpowiedzi


Słowa

Czy to jest słowo kluczowe?

Zdanie

architektura

X

Współczesna architektura stosuje chwyty, które sprawiają, że jej cechą charakterystyczną jest nieudolne naśladownictwo i podszywanie się pod różne style.

fascynacja




nieszczerość

X

bloki




chwyty

X

naśladowanie

X

kolumny





Wskazówki do rozwiązania zadania

Słowa kluczowe to powtarzające się w tekście wyrazy niezbędne dla właściwego odczytania i zrozumienia wymowy tekstu. Słowa te najpełniej charakteryzują intencje autora i problematykę wypowiedzi. Wśród podanych w tabeli wskaż słowa kluczowe dla tekstu Piotra Szarzyńskiego i wykorzystaj je w zdaniu zgodnie z poleceniem.


Zadanie 11.

a) Przekształć tytuł artykułu tak, aby pozbawić go metaforyczności, lecz zachować jego znaczenie w kontekście całego tekstu.
b) Jaki stosunek autora do przedstawianego zjawiska wyraża tytuł tekstu?

A. Pobłażliwość.

B. Obojętność.

C. Podziw.

D. Ironię.
Przykład poprawnej odpowiedzi

a) Budy ułudy

np.


Udawane piękno

Efektowne rudery

Budowlane miraże

b) D (ironię)
Wskazówki do rozwiązania zadnia

Przypomnij sobie, czym jest metafora i na czym polega istota związku składających się na nią słów. Jakimi wyrazami można zastąpić słowa tworzące tytuł artykułu, aby odzwierciedlały one jego problematykę wprost? Oceń, czy użycie metafory jako tytułu świadczy o obojętnym stosunku autora do opisanego w tekście zjawiska. Przekształć tytułu, zachowując jego sens w kontekście całego tekstu. Zdecyduj, jaką postawę autora tytuł wyraża.


Zadanie 12.

Dokończ zdanie, które zawiera przesłanie artykułu, zaznaczając odpowiedź A lub B oraz jej uzasadnienie wybrane spośród wypowiedzi 1–3.
Cechą współczesnej architektury jest

A.

nieudolne naśladowanie,


ponieważ

1.

stosuje się w niej chwyty nadające budynkom walor historycznego piękna.

B.

twórcze przetwarzanie,


2.

stosuje się w niej różne chwyty dla nadania budynkom walorów pozornie historycznego piękna.

3.

stosuje się w niej chwyty nadające budynkom oryginalność i niepowtarzalność.


Poprawna odpowiedź

A. 2
Wskazówki do rozwiązania zadnia

Przeczytaj raz jeszcze uważnie trzy pierwsze akapity tekstu. Rozważ, jaką cechę polskiej architektury współczesnej one eksponują. Wybierz, która z przedstawionych w zadaniu możliwych wersji oceny architektury odpowiada treści akapitów. Wskaż właściwe dokończenie zdania.
Zadanie 13.

a) Nazwij rodzaj wyrazu złożonego – wybierz i zaznacz odpowiedź A lub B, łącząc ją z uzasadnieniem 1–2.
Neologizm biedagaraż to przykład


A.

zestawienia,

ponieważ


1.

powstał w wyniku połączenia dwóch wyrazów bez użycia formantu.

B.

zrostu,

2.

powstał przez połączenie dwóch wyrazów za pomocą formantu -a-


b) Wyjaśnij znaczenie tego neologizmu w tekście.
Przykłady poprawnej odpowiedzi

a) B 1
b) Biedagaraże, czyli wznoszone przez właścicieli samochodów z wszelkich dostępnych materiałów prowizoryczne budynki.


Wskazówki do rozwiązania zadania

Do rozwiązania zadania będą ci potrzebne wiadomości i umiejętności z gimnazjum. Przypomnij sobie, jakie znasz rodzaje wyrazów złożonych? W jaki sposób wyrazy te są tworzone? Jakie wyrazy nazywamy neologizmami? Jaki może być związek między budową a znaczeniem wyrazu? Wiadomości o budowie i sposobie tworzenia zestawień i zrostów pomogą ci w rozwiązaniu pierwszej części zadania. Budowa wyrazu biedagaraż pomoże ci w rozpoznaniu jego znaczenia.


Zadanie 14.

a) Wyjaśnij, na czym polega opisane przez autora artykułu zjawisko fasadowości polskiej architektury.
b) Wypisz użyte przez autora określenie, którym zastępuje on pojęcie fasadowości.
Przykłady poprawnych odpowiedzi

a) Fasadowość polskiej architektury polega na stwarzaniu pozorów: dbaniu o piękno reprezentacyjnych centrów miast i miasteczek, a ukrywanie za nimi zaniedbania, biedy i brzydoty.


b) Wizualne oszustwo
Wskazówki do rozwiązania zadania

Aby rozwiązać zadanie, przeczytaj ponownie przedostatni akapit tekstu. Pojawia się w nim pojęcie fasadowości. Jak opisuje autor to zjawisko? Co kryje się za fasadami polskich miast i miasteczek? Jakim wyrażeniem w związku z tym można zastąpić słowo fasadowość? Znajdź to wyrażenie w akapicie.


Zadanie 15.

Wyrażoną w podanych zdaniach opinię autora przekształć na jedno wypowiedzenie w mowie zależnej.

To właściwie nie naśladowanie, nie twórcze przetworzenie, a nawet nie pastisz. To raczej żałosna karykatura.
Przykład poprawnej odpowiedzi

Autor twierdzi, że to właściwie nie naśladowanie, nie twórcze przetworzenie, nawet nie pastisz, a raczej żałosna karykatura.
Wskazówki do rozwiązania zadania

Do rozwiązania zadania będą ci potrzebne wiadomości zdobyte w gimnazjum. Przypomnij sobie, czym mowa niezależna różni się od zależnej. Wykorzystując te wiadomości, przekształć podane w zadaniu zdania

Zawsze warto wiedzieć, jak parafrazować tekst. Ta umiejętność przydaje się zwłaszcza, kiedy trzeba napisać np. jego streszczenie (zarówno to linearne, jak i logiczne), ale i gdy dokonuje się korekty własnej wypowiedzi.

Mową zależną można się posłużyć, jeśli referuje się cudze wypowiedzi, zaś niezależną, aby oddać charakter naturalnej rozmowy.




Zadanie 16.

Przypisz każdemu sformułowaniu wskazującemu na spójność wypowiedzi funkcję, jaką pełni w tekście. Wpisz numer funkcji do tabeli.



Funkcja nr

Sformułowanie



Charakterystycznym chwytem jest także




Zamiast precyzyjnej kuracji skalpelem, nakłada się dużo szminki, pudru i różu.



Funkcje:

1. rozwinięcie wątku

2. podsumowanie wątku

3. wprowadzanie kolejnego wątku




Poprawna odpowiedź

Funkcja nr

Sformułowanie

3


Charakterystycznym chwytem jest także

2

Zamiast precyzyjnej kuracji skalpelem, nakłada się dużo szminki, pudru i różu.



Wskazówki do rozwiązania zadania

Aby rozwiązać zadanie, przypomnij sobie zdobyte w gimnazjum wiadomości dotyczące budowy utworu. Jaką rolę w kompozycji tekstu odgrywają wskaźniki jego spójności (wyrażenia, zwroty, zdania, zaimki, spójniki)? Rozważ, które z podanych funkcji można przypisać wskazanym w zadaniu sformułowaniom. Wpisz numery wybranych funkcji do tabeli.

O spójności tekstu świadczy kilka elementów m.in.:


  • przestrzeganie reguł gramatycznych,

  • logiczne wynikanie kolejno następujących po sobie zdań,

  • niemieszanie różnych odmian stylistycznych,

Warunkiem spójności jest powiązanie ze sobą zarówno zdań, kolejnych akapitów, jak i wypowiedzi jako całości (wstępu z rozwinięciem i zakończeniem).
Zadanie 17.

Napisz streszczenie tekstu liczące od 40 do 60 słów.
Przykład poprawnej odpowiedzi

Autor artykułu twierdzi, że współczesną polską architekturę cechuje nieudolne naśladownictwo i fasadowość, a więc nieautentyczność i nieszczerość. Architektura ucieka się do chwytów, które stanowią formę odreagowania na szarość i monotonię architektoniczną czasów PRL-u. Chwyty te (postarzanie, odmładzanie) autor ocenia z ironią, widząc w nich próby maskowania pozornym pięknem rzeczywistego braku estetyki i dobrego smaku.
Wskazówki do rozwiązania zadania

Do rozwiązania zadania potrzebne ci będzie przywołanie wiadomości o tekście argumentacyjnym i zasadach jego organizacji. Aby napisać streszczenie, musisz przede wszystkim określić nadrzędny, główny temat tekstu, jego podstawową myśl, przedmiot rozważań. Następnie, aby streszczenie było pełne, powinieneś zawrzeć w nim informacje o tym, jak główny problem został omówiony w tekście, co powiedziano na jego temat.

Streszczenie ma charakter relacyjny, musi zachować główną ideę tekstu oraz uwzględniać strukturę tekstu wyjściowego. Dobrze napisane streszczenie logiczne (nie linearne!) powinno zawierać odpowiedź na pytania: o czym jest tekst (określenie tematu) oraz co na dany temat zostało w tekście powiedziane; koniecznym jest także właściwe uogólnienie, dlatego należy w streszczeniu pominąć opisy i mało istotne wydarzenia, fragmenty, które powtarzają myśli, dygresje, cytaty przywołane przez autora.
Tekst do zadań 18.–25.
Dorota Folga-Januszewska

Pop-art
Popular Art – sztuka masowa, termin oznaczający zjawisko artystyczne został utworzony, aby, jak się w 1952 roku zdawało, określić nowy trend w sztuce XX wieku. Pojęcie to wprowadził angielski krytyk Lawrence Alloway, opisując działalność [...] brytyjskich artystów, którzy z codziennych fragmentów miejskiego, komercyjnego otoczenia czerpali motywy jak ze źródła, czyniąc z prozaicznych fragmentów gazet, książek, reklam i komiksów esencję swoich prac. W istocie jednak inwazja codzienności na sztukę dokonywała się w latach pięćdziesiątych i sześćdziesiątych w wielu krajach i miastach na świecie, w odpowiedzi na zmiany otoczenia (przemysłu, projektowania, „powielalności” wzorów, standaryzacji norm estetycznych). [...]

Czy było to zjawisko rzeczywiście nowe? Sztuka popularna istniała tak dawno, jak kultura i cywilizacja obrazkowa, zwłaszcza „powielalna”, tzn. taka, w której pewien wzór powtarzano wielokrotnie. Już w XVII–XVIII wieku targowiska pełne były reprodukcji świętych obrazków. Prymitywne, graficzne reprodukcje dzieł słynnych malarzy przyczyniały się do ich popularyzacji, odpustowe rzeźby trafiały do wielu domów. […] Na czym więc polegał przełom w latach pięćdziesiątych i sześćdziesiątych XX wieku? Z perspektywy końca wieku widać, że energią pop-artu nie były wcale puszki coca-coli, fascynacja komercją ani demonstracyjne powielanie wzorów. Pop-artem nazwano jeden z głosów protestującej kontrkultury, który miał charakter demonstracyjnego sprzeciwu. Wobec czego? Był to głos protestu przeciw partykularyzmowi i elitarności sztuki. Pop-art zrodził się w okresie zmęczenia sztuką. [...]

Jest zapewne nieporozumieniem rozpatrywanie pop-artu jako pasma we wstędze sztuk plastycznych, ponieważ jego największa siła polegała właśnie na wyjściu sztuki poza samą sztukę. To ryzykowne zerwanie z estetyczną i elitarną tradycją „sztuk pięknych” okazało się przełomem kulturowym, który z jednej strony przyniósł negację sztuki współczesnej w ogóle, ale z drugiej strony ze sztuki jako obszaru zarezerwowanego jedynie dla pewnych grup zainteresowanych uczynił zjawisko masowe i wszechobecne. Umarło wiele legend poprzedniego stulecia. Dawny, nieobecny duchem w codziennym świecie artysta tworzący „sztukę dla sztuki”, trochę głodny, ale gotowy zapomnieć o wszystkim przy sztaludze w imię twórczego i nowatorskiego doświadczenia, [...] przekształcił się w artystę komercyjnego, jeżdżącego szybkim samochodem i udzielającego wywiadów na temat swoich honorariów. Pop-art przyniósł więc nie tylko zmianę teorii, celów i wrażliwości, ale przede wszystkim olbrzymią zmianę w socjologii sztuki. [...]

Totalny eklektyzm motywów, które „wycinali” z otoczenia artyści pop (puszki, sceny śmierci, twarze aktorów i najpiękniejszych kobiet, postaci wielkich myślicieli, samochody, dzieła sztuki minionej, okładki książek) w połączeniu z drugim zjawiskiem, jakimi były działania parateatralne, akcje, koncerty, happeningi i prowokacje filmowane, w których materią stawała się część codzienności, po raz pierwszy w dziejach kultury Zachodu zniosły linię podziału między urojonym światem sztuki i prawdziwym życiem. Płynność granicy między strefą wyobraźni i strefą przypadku ulicy coraz częściej nasuwała pytania stawiane krytykom i przez krytyków: gdzie są granice sztuki, kto jest artystą, co jest, a co już nie jest dziełem sztuki?


Źródło: Dorota Folga-Januszewska, Pop-art, [w:] http://archiwum.wiz.pl/1998/98053700.asp

[dostęp w dniu: 19.01.2015 r.].


Zadanie 18.

Wyjaśnij na podstawie artykułu pochodzenie nazwy pop-art.
Przykład poprawnej odpowiedzi

Termin pop-art nawiązuje do zjawiska inspirowania się artystów życiem (codziennością, otoczeniem) komercyjnego społeczeństwa.


Wskazówki do rozwiązania zadania

Odszukaj fragment, w którym autorka tłumaczy z języka angielskiego znaczenie wyrazów tworzących nazwę kierunku w sztuce. Zwróć uwagę, na jaką cechę tego kierunku wskazuje pierwszy człon nazwy.


Zadanie 19.

a) Wypisz z dwóch pierwszych akapitów wyrazy ujęte w cudzysłów i podaj powód zastosowania tego znaku interpunkcyjnego.

b) Oddziel w każdym z tych wyrazów podstawę słowotwórczą od formantu.
Przykłady poprawnej odpowiedzi

a) „powielalność”, „powielalna”



np.:

Cudzysłów wyodrębnia z tekstu neologizmy; wyróżnia wyrazy obce stylistycznie; wskazuje na umowny charakter znaczenia tych wyrazów.

b) powiel-alność; powiel-alna
Wskazówki do rozwiązania zadania

Wyszukaj wyrazy, o których mowa w zadaniu. Zastanów się, na jaki zarzut naraziłaby się autorka, gdyby nie ujęła ich w cudzysłów? Aby wyjaśnić, jak zostały utworzone, przypomnij sobie inne podobnie zbudowane wyrazy (np. powtarzalność, powtarzalna; wykonalność, wykonalny). Cząstki, które się powtarzają, to formanty.


Zadanie 20.

Jaką funkcję w toku rozważań pełnią podane zdania? Wpisz w odpowiednie wiersze tabeli literę T (teza), H (hipoteza), A (argument), P (przykład) lub W (wniosek).


Zdanie

Funkcja

A

Czy było to zjawisko rzeczywiście nowe?




B

Sztuka popularna istniała tak dawno, jak kultura i cywilizacja obrazkowa, zwłaszcza „powielalna”, to znaczy taka, w której pewien wzór powtarzano wielokrotnie.




C

Już w wiekach XVII–XVIII targowiska pełne były reprodukcji świętych obrazków.





Przykład poprawnej odpowiedzi

A. H


B. A

C. P
Wskazówki do rozwiązania zadania

Odszukaj akapit, w którym znajdują się zacytowane w tabeli zdania. Zwróć uwagę na kolejność, w jakiej występują, oraz na to, że pierwsze zdanie akapitu ma formę pytania i znajduje się w nim partykuła rzeczywiście wyrażająca powątpiewanie (nie może więc być tezą). Zauważ, że drugie zdanie akapitu uzasadnia tę wątpliwość (jest więc argumentem), a trzecie potwierdza prawdziwość tego uzasadnienia (zawiera przykład). Żadne z podanych zdań nie przedstawia wyniku rozumowania, nie może więc być wnioskiem.

Zadanie 21.

a) Który z twórców zajął krytyczne stanowisko wobec koncepcji „sztuki dla sztuki”?


  1. Bolesław Prus w Lalce.

  2. Stanisław Wyspiański w Weselu.

  3. Bruno Schulz w Opowiadaniach.

  4. Witold Gombrowicz w Ferdydurke.


b) Uzasadnij swoją odpowiedź jednym argumentem.
Przykład poprawnej odpowiedzi

a) B


b) Stanisław Wyspiański uważał, że sztuka powinna służyć narodowej sprawie; artysta ma obowiązek poruszać ważne dla narodu kwestie; wyrazem krytyki koncepcji „sztuki dla sztuki” jest w dramacie kreacja postaci Poety.
Wskazówki do rozwiązania zadania

Wprawdzie we wszystkich wymienionych w zadaniu utworach pojawia się motyw twórcy, ale tylko autor Wesela nawiązuje do sformułowanej w XIX wieku koncepcji „sztuki dla sztuki”. Przypomnij sobie, czym dla jej zwolenników była sztuka i jak postrzegali rolę artysty. Zastanów się, jaką funkcję w dramacie Stanisława Wyspiańskiego pełni postać Rycerza ukazująca się Poecie, którego pierwowzorem był Kazimierz Przerwa-Tetmajer. Odpowiedz, dlaczego Stanisław Wyspiański krytykował „sztukę dla sztuki”.


Zadanie 22.

Jak autorka uzasadnia wyjątkowość pop-artu na tle innych sztuk plastycznych?
Przykłady poprawnej odpowiedzi

– pop-art na nowo zdefiniował sztukę i koncepcję artysty

– artyści pop-artu adresowali swoją sztukę do masowego odbiorcy

– pop-art wprowadził do sztuki komercyjną rzeczywistość


Wskazówki do rozwiązania zadania

Wyszukaj fragment tekstu, w którym autorka wyraziła swoje zdanie na temat wyjątkowości pop-artu; zwróć uwagę, że użyła w tym celu metafory. Przeczytaj uważnie treść akapitu zawierającego wspomnianą opinię i postaraj się odnaleźć argumenty uzasadniające jej słuszność.


Zadanie 23.

Który szereg zawiera wyłącznie słowa kluczowe artykułu?

  1. artysta, ulica, granice, pop-art

  2. negacja, komercja, pop-art, miasto

  3. sztuka, pop-art, codzienność, artysta

  4. reprodukcja, miasto, pop-art, prowokacja


Poprawna odpowiedź

C
Wskazówki do rozwiązania zadania

Zastanów się, które wyrazy występują w tekście Doroty Folgi-Januszewskiej częściej niż w ogólnej polszczyźnie. Wybierz spośród nich najistotniejsze ze względu na temat i główną myśl artykułu (one lub ich synonimy są niezbędne, by scharakteryzować pop-art jako kierunek we współczesnej sztuce). Wskaż szereg utworzony wyłącznie z takich słów.

Zadanie 24.

Oceń prawdziwość zdań dotyczących artykułu Doroty Folgi-Januszewskiej. Zaznacz TAK, jeśli zdanie jest prawdziwe, lub NIE, jeśli jest fałszywe.


Zdanie

TAK/NIE

1

Adresatami artykułu są znawcy sztuki współczesnej.

TAK

NIE

2

Autorka wykorzystuje w tekście funkcję poetycką języka.

TAK

NIE

3

Pytania w artykule służą wyłącznie uporządkowaniu toku wywodu.

TAK

NIE


Poprawna odpowiedź

1. NIE


2. TAK

3. NIE
Wskazówki do rozwiązania zadania

1. Zastanów się, do jakiego grona odbiorców zwraca się autorka artykułu. Czy jest to wąska grupa specjalistów, czy – przeciwnie – czytelnicy, którzy chcieliby się dowiedzieć czegoś o współczesnej sztuce? Jak można odpowiedzieć na to pytanie, analizując styl i język tekstu?

2. O wykorzystywaniu funkcji poetyckiej języka świadczy obecność środków wyrazu artystycznego, np. porównań i metafor. Czy można je odnaleźć w artykule?

3. Przeczytaj akapity 2. i 4. Rozważ, czy zdania pytające pełnią w obu tę samą funkcję (uporządkowanie toku wywodu). Zwróć uwagę na to, że w 2. akapicie autorka stawia pytania i na nie odpowiada. Natomiast w akapicie 4. stawia pytania, ale pozostawia je bez odpowiedzi.
Zadanie 25.

Zredaguj na podstawie artykułu hasło pop-art, które mogłoby się znaleźć w Słowniku sztuki współczesnej. Wykorzystaj jedną istotną informację z każdego akapitu.
Przykład poprawnej odpowiedzi

pop-art – kierunek w sztuce współczesnej zapoczątkowany przez artystów, którzy inspirowali się kulturą masową oraz codziennym życiem wielkomiejskiej społeczności, powielając istniejące wzory (przedmioty, komiksy, reklamy, gazety, itp.). Powstał z buntu przeciwko elitarności sztuki, przewartościował pojęcie twórczości oraz artysty. Wyróżnia się spośród innych kierunków tym, że zatarł granicę między sztuką a rzeczywistością, skłaniając do refleksji nad tym, co jest sztuką, a co nią już nie jest.
Wskazówki do rozwiązania zadania

Przeczytaj artykuł i wyszukaj informacje na temat pop-artu, oddzielając ważne od mniej istotnych. Zredaguj tekst, nadając mu charakter krótkiej, spójnej definicji. Nie cytuj i nie wykorzystuj fragmentów tekstu bez przekształcania; możesz zastosować parafrazę.



Tekst do zadań 26.–32.
Ryszard Ostapski

Aktorstwo doby dzisiejszej
Patrzę na współczesnych aktorów w ostatnim sezonie, grających w tych ambitniejszych przedstawieniach […]. Patrzę i życzę im, żeby ta wysoka fala niosła ich jak najdłużej. Choć od czasu do czasu nachodzi mnie myśl, że przydałoby się właśnie krótkie załamanie fali. Bo ani się obejrzymy, gdy świeże, odkrywcze pomysły zaczną stawać się powszechnym trendem, wspólnym stylem, a wreszcie – w tych naszych prędkich czasach manierą. I zrobi się niebezpiecznie przewidywalnie i nudno. […]

W ostatnich latach wciąż powtarza się hasło o „śmierci postaci scenicznej”. Z rozwagą i oszczędnie trzeba używać słowa „rola”. Krótko i zgrabnie sytuację obecną nazwał Piotr Olkusz – Dramat bez postaci, a teatr bez roli. Tytuł swojego eseju opatrzył jeszcze znakiem zapytania. Ale chyba trzeba przejść na tryb oznajmujący. Zamiast roli mamy znak, ideę, abstrakcję. „W pewnym momencie nasz teatr wkracza na drogę – pisze Olkusz – na której aktor do spółki z widzem przestaje interpretować postać, a zaczyna ją znaczyć czy wypełniać”. […] Nadanie znaczenia jest w gestii reżysera. Zamiast roli ważne jest ciało. Aktor ma być obecny. […]

Dramatopisarze tak piszą, a reżyserzy nie przeciwstawiają się, biorąc teksty na tzw. warsztat. I sztuka dialogu scenicznego powoli odchodzi w przeszłość. […] W ostatnich sezonach aktorzy monologują na potęgę. A jednocześnie – o paradoksie – są intensywnie cieleśni. W wystawianych tekstach współczesnych w ogóle nie ma możliwości zaistnienia dialogu, ponieważ monologujący sam wynajduje problem, sam go sobie stawia, sam go z każdej możliwej strony omawia i – niekiedy – sam dochodzi do konkluzji. W monologach mówi się o wszystkim i bez żadnych hamulców. Konstruuje się je trochę na zasadzie wertowania słownika – gdy mowa na przykład o głowie, w monologu padają wszystkie możliwe związki frazeologiczne związane z tym słowem. Autor tekstu uważa wówczas, że w ten sposób dotyka problemu wielostronnie. Wydaje się, że taki styl uzasadnia się statystycznie. W takiej litanii zawsze trafi się jakaś trafna fraza. […]

Jest coś paradoksalnego we współczesnym zaangażowanym teatrze. Z jednej strony w komentarzach, w reżyserskich eksplikacjach dużo mówi się o relacji teatru i społeczeństwa, wadze tych relacji, o znaczeniu teatru w tworzeniu wspólnoty. Z drugiej jednak strony przedstawienia i sposób prowadzenia aktorów stają się nieustannym hymnem na cześć nieskrępowanej indywidualności. Aktor w tych przedstawieniach występuje przeciw wspólnocie. Walczy o swoje jednostkowe prawa, negocjuje dla siebie specjalne reguły. Reguły, które – by tak rzec – zezwolą na samorealizację bez względu na koszty poniesione przez społeczność. Rozumiem, że ten jednostkowy gest ma być dla społeczeństwa wyzwalający. Obawiam się, że jest na odwrót. Ten pęd ku indywidualnemu spełnieniu, głoszony w imię szczęścia społecznego, staje się jednocześnie – tu właśnie paradoks – poparciem dla takich relacji międzyludzkich, które chętnie fundują nam korporacje. Nikt jak one tak doskonale nie nauczył się korzystać z osobistych, poszczególnych dążeń dla maksymalizowania zysków. […]

Zastanawiam się, czy współczesny teatr, walcząc o bliski jego twórcom ideał dobrego życia, zgodnego z ważnymi dla nich wartościami, nie stosuje w tej walce środków teatralnych, które ten ideał kruszą. […] Czy zwyczajnym widzom starczy cierpliwości, by szukając sensu i wartości sztuki, wyszarpnąć je spod gmatwaniny rozmaitych estetycznych rozwiązań?

Źródło: Ryszard Ostapski, Aktorstwo doby dzisiejszej,

[w:] http://www.teatr-pismo.pl/przestrzenie-teatru/891/aktorstwo_doby_dzisiejszej/

[dostęp w dniu: 20.01.2015r.].


Zadanie 26.

Jakiego znaczenia nabiera tytuł eseju Piotra Olkusza dzięki pytajnikowi, a jakiego bez znaku zapytania?
Dramat bez postaci, a teatr bez roli? – .....………………………………………………….…..

Dramat bez postaci, a teatr bez roli – ..……………………………………….…………….…..
Przykłady poprawnej odpowiedzi

Dramat bez postaci, a teatr bez roli? – zasygnalizowanie wątpliwości, czy obecnie w teatrze nastąpiła już „śmierć postaci scenicznej” i odejście aktorów od „roli” rozumianej w tradycyjny sposób.

Dramat bez postaci, a teatr bez roli – konstatacja faktu, który już ma miejsce w obecnym teatrze, tzn. dostrzeżenie „śmierci postaci scenicznej” i odejścia aktorów od „roli” tradycyjnie rozumianej.
Wskazówki do rozwiązania zadania

Przeczytaj uważnie akapit, w którym autor uzasadnia usunięcie pytajnika z tytułu eseju. Zanalizuj ten tytuł: ustal, jaką ma konstrukcję i co jest jego treścią. Przypomnij sobie, jaką funkcję pełni znak zapytania w wypowiedzeniach. Zastanów się, dlaczego autor chce usunąć pytajnik. Zwróć uwagę na użyty termin językowy „tryb oznajmujący”.


Zadanie 27.

a) Jaki zabieg językowy został zastosowany w cytowanym zdaniu w celu wzmocnienia znaczenia przekazywanych treści: W wystawianych tekstach współczesnych w ogóle nie ma możliwości zaistnienia dialogu, ponieważ monologujący sam wynajduje problem, sam go sobie stawia, sam go z każdej możliwej strony omawia i – niekiedy – sam dochodzi do konkluzji?
Poprawna odpowiedź

Powtórzenie zaimka/wyrazu „sam”.


Wskazówki do rozwiązania zadania

Przeczytaj uważnie zdanie, ustal jego treść oraz zanalizuj jego konstrukcję składniową. Przypomnij sobie, jakie zabiegi językowe służą wzmocnieniu przekazywanych treści, oraz wskaż ten zastosowany w przytoczonym zdaniu.


b) Dzięki temu zabiegowi zostały wzmocnione informacje dotyczące

A. aktora.

B. dialogu.

C. problemu.

D. monologu.
Poprawna odpowiedź

A. aktora.


Wskazówki do rozwiązania zadania

Przeczytaj uważnie zdanie, ustal jego treść oraz zanalizuj konstrukcję logiczną, zwracając uwagę na związki między kolejnymi częściami składowymi zdania. Pomocna w rozwiązaniu zadania może okazać się lektura całego akapitu.

Oprócz wskazanego sposobu wzmacniania wyrażanych treści (tu zamierzonych powtórzeń leksykalnych) tę funkcję pełnią niektóre wyrazy i wyrażenia, m.in.: niewątpliwie, z pewnością, wreszcie, przypuszczalnie, istotnie.

Zadanie 28.

Wyjaśnij, na czym polega paradoks dostrzeżony przez autora we współczesnym teatrze zaangażowanym.
Przykłady poprawnej odpowiedzi

Podkreślanie dużej roli teatru w tworzeniu wspólnoty, a zarazem hołdowanie aktorskiej indywidualności wymierzonej przeciwko wspólnocie.
Deklarowane przez teatr zaangażowany działania na rzecz społeczeństwa, ujawniające się w walce aktora o jednostkowe prawa i indywidualne spełnienie, przypominają działania zgodne z regułami obowiązującymi w korporacjach, których celem jest maksymalizacja zysku płynąca z bezwzględnego wykorzystywania potencjału i ambicji jednostki.
Działania teatru zaangażowanego, mające służyć społeczeństwu, realizowane są zgodnie z korporacyjnymi regułami.
Wskazówki do rozwiązania zadania

Przypomnij sobie znaczenie wyrazu „paradoks” i przeczytaj uważnie akapit, w którym autor wypowiada się na temat dostrzeżonego przez siebie paradoksu. Odszukaj składowe tego paradoksu w analizowanym akapicie. Zwróć uwagę na autorskie wyjaśnienie spostrzeżenia odnoszącego się do współczesnego teatru zaangażowanego. Ustal sprzeczność, którą ujawnia autor dzięki zastosowaniu paradoksu.


Zadanie 29.

Wskaż związek frazeologiczny odnoszący się do monologu, o którym mowa w akapicie trzecim.


  1. Nadstawić ucha.

  2. Zamknąć komuś usta.

  3. Patrzeć prosto w oczy.

  4. Być oczkiem w głowie.


Poprawna odpowiedź

D. Być oczkiem w głowie.


Wskazówki do rozwiązania zadania

Aby poprawnie rozwiązać to zadanie, musisz uważnie przeczytać akapit trzeci. Dzięki temu bez problemu ustalisz temat monologu, który przywołuje autor jako przykład. Teraz możesz zastanowić się nad znaczeniami kolejnych związków frazeologicznych podanych w poleceniu. Ustalając te znaczenia, dostrzeżesz również w jednym z frazeologizmów część wspólną z tematem monologu. To będzie poprawna odpowiedź.

Związki frazeologiczne są wyjątkowymi konstrukcjami w języku – nieumiejętność odczytania ich znaczenia ogranicza możliwość swobodnego posługiwania się językiem i, niejednokrotnie, prowokuje do popełnienia błędów.
Zadanie 30.

Z akapitów 1. i 2. wypisz trzy wyrażenia synonimiczne do sformułowania doba dzisiejsza.


Wyrażenie z tytułu

Wyrażenia synonimiczne z 1. i 2. akapitu

doba dzisiejsza











Przykłady poprawnej odpowiedzi

– Ostatni sezon.

– Nasze prędkie czasy.

– Ostatnie lata.

– Sytuacja obecna.
Wskazówki do rozwiązania zadania

Przypomnij sobie znaczenie terminu językowego „wyrażenie synonimiczne”. Pomocne w ustaleniu znaczenia może być tytułowe wyrażenie podane w tabeli. Teraz przeczytaj uważnie akapity pierwszy i drugi. Wyszukane wyrażenia synonimiczne wpisz do tabeli. Pamiętaj, że proszony jesteś o wpisanie trzech.


Zadanie 31.

a) Odszukaj w 1. akapicie trzy rzeczowniki, których znaczenie podano w tabeli. Wpisz każdy z nich obok odpowiadających im znaczeń.

Znaczenie

Rzeczownik

1.

Ogólny kierunek zjawisk; tendencja.




2.

Powtarzanie wzorów lub chwytów artystycznych; naśladownictwo.




3.

Zespół cech charakterystycznych dla jakiejś dziedziny twórczości; sposób działania.





Poprawna odpowiedź

1. Trend.

2. Maniera.

3. Styl.
Wskazówki do rozwiązania zadania

Rozwiązanie tego zadania będzie wymagało ustalenia, które rzeczowniki z pierwszego akapitu mają znaczenia podane w tabeli. Wpisz je w odpowiednie miejsca.
b) Który ze wskazanych rzeczowników jest nacechowany negatywnie?
Poprawna odpowiedź

Rzeczownik „maniera” jest nacechowany negatywnie.


Wskazówki do rozwiązania zadania

Do rozwiązania tego zadania wykorzystaj wypełnioną w punkcie A. tabelę. Przypomnij sobie, na czym polega nacechowanie emocjonalne wyrazów i jakie mogą być typy nacechowania. W poleceniu proszony jesteś o wskazanie rzeczownika nacechowanego negatywnie. Gdy ustalisz nacechowanie wszystkich wyrazów, odnalezienie poprawnego rozwiązania nie będzie trudne. Możesz wykorzystać także własne doświadczenia językowe: pomyśl, kiedy, w jakich okolicznościach i z jaką intencją używasz tych rzeczowników.

Ze względu na wartość emocjonalną słowa możemy podzielić na neutralne i nacechowane emocjonalnie.

Słownictwo neutralne to takie, które jest obojętne pod względem emocjonalnym; za jego pomocą opisuje się rzeczywistość (np.: samochód, kobieta, czytać).

Słownictwo nacechowane emocjonalnie (ekspresywne) służy do wyrażania stosunku nadawcy do tego, o czym lub o kim mówi (córeczka, chałupa, głupek, kochać, nienawidzić); podzielić je można na nacechowane pozytywnie (przystojny, wygadany) oraz negatywnie (paskudny, nieelegancki). Często wartość emocjonalna słowa zależna jest od kontekstu.
Zadanie 32.

Przyporządkuj śródtytuły odpowiednim akapitom.
Akapit 2. A. Autentyczność

Akapit 3. B. Monolog

Akapit 4. C. Bez ról
Poprawna odpowiedź

Akapit 2. C.

Akapit 3. B.

Akapit 4. A.


Wskazówki do rozwiązania zadania

Rozwiązanie tego zadania wymaga uważnej lektury całego tekstu, ustalenia treści akapitów rozwinięcia i dobrania do nich podanych śródtytułów: A., B. lub C.

Podstawową funkcją śródtytułu jest zapowiadanie treści kolejnych fragmentów tekstu. Śródtytuł bezpośrednio wiąże się z logiką wywodu.
Tekst do zadań 33.–40.
Agnieszka Krzemińska

Erudyta zawsze modny
Humanistyce zarzuca się, że „produkuje” najwięcej bezrobotnych, choć nikt dotychczas nie przeprowadził systematycznych badań w tym kierunku. Na razie z punktowych danych wiemy, że to wcale nie absolwenci kierunków stricte humanistycznych – filolodzy, filozofowie czy historycy – mają największe problemy ze znalezieniem się na rynku pracy. Warto też zdefiniować, co rozumiemy przez humanistykę (czy zaliczamy do niej np. również nauki społeczne, jak socjologia, psychologia czy pedagogika).

Kłopoty humanistyki zaczęły się ok. 30 lat temu, gdy tradycyjna formuła uniwersytetu, sięgająca korzeniami średniowiecza, ustąpiła w USA miejsca nowemu modelowi – uczelni działającej na zasadach rynkowych. […] Straciła na tym nie tylko akademia i nauka, ale i społeczeństwo, bo absolwentom zaczęło brakować umiejętności prowadzenia rozmowy, obycia kulturowego czy zwykłej wrażliwości. […]

Pomysłem na przyciągnięcie studentów na niemodne, ale klasyczne wydziały humanistyczne jest tworzenie nowych, bardziej praktycznych dyscyplin. Na uniwersytecie im. Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy, ze względu na brak chętnych na polonistykę, utworzono humanistykę 2.0, łączącą informatykę z humanistyką. To był rekrutacyjny hit, problem w tym, że nie wiadomo, jak długo będzie się cieszył popularnością. – Przerzucenie się na cyfrową humanistykę, niewątpliwie rewolucjonizującą nasz warsztat pracy, nie może być wyłączną formą pracy i edukacji, bo może spowodować, że po drodze zgubi się gdzieś możliwość budowania u studentów kompetencji „znania się na czymś” – podkreśla prof. Ryszard Nycz, literaturoznawca. […]

Ci, którzy uważają humanistykę za nieprzydatną, zapominają, że poza dbaniem o dziedzictwo i stymulowaniem nowatorskich badań ma ona jeszcze jedną niesłychanie ważną funkcję społeczną – odpowiada za funkcjonowanie człowieka, jego poglądów i wrażliwości.

Zmiana tego stanu rzeczy to zadanie humanistyki, a polonistyki w szczególności –podkreśla prof. Nycz. W tym wypadku znów chodzi o język i to zarówno na poziomie podstawowym, jak i zaawansowanym, bo umiejętności czytania ze zrozumieniem i pisania są absolutną podstawą wykształcenia, a bez rozsmakowania się w lekturze trudno stać się erudytą.

Brak stabilizacji, wynikający z zawrotnego tempa rozwoju cywilizacji, sprawia, że nie mamy poczucia pewności, a rosnący indywidualizm generuje trudności z porozumieniem. Zagubieni w stale zmieniającej się rzeczywistości szukamy wyjaśnień, zwracając się po radę do różnych guru. Według Zygmunta Baumana to humaniści są najlepszymi tłumaczami rzeczywistości, to dzięki nim ludzie mają poczucie, że lepiej rozumieją świat.

Potwierdza to opublikowany wiosną zeszłego roku ranking najbardziej wpływowych intelektualistów świata, szwajcarskiego Instytutu Gottlieba Duttweilera, w którym dominują filozofowie, socjolodzy, historycy, literaci. Także w Polsce humaniści, jak historyk prof. Karol Modzelewski, etyk prof. Magdalena Środa, filozof prof. Zbigniew Mikołejko czy literaturoznawczyni prof. Maria Janion są bardziej rozpoznawalni niż przedstawiciele nauk ścisłych.
Źródło: Agnieszka Krzemińska, Erudyta zawsze modny, „Polityka”, nr 3, z dnia 14.01.2015, s. 62–64.
Zadanie 33.

W pierwszym zdaniu tekstu Agnieszki Krzemińskiej wyraz produkuje został wzięty w cudzysłów, ponieważ


  1. jest fragmentem innego dzieła.

  2. stanowi wyodrębnioną część tytułu.

  3. podkreśla zarzuty stawiane humanistyce.

  4. został użyty w innym znaczeniu niż słownikowe.


Poprawna odpowiedź

D
Wskazówki do rozwiązania zadania

Przypomnij sobie, kiedy używamy cudzysłowu i jakie może on pełnić funkcje. Czy można powiedzieć o ludziach, (bezrobotnych), że są „produkowani”, czy raczej tak się mówi o przedmiotach?
Zadanie 34.

Podaj dwa przykłady, którymi autorka uzasadnia myśl zawartą w tytule artykułu.


  1. ……………………………………………………………………………………………

  2. ……………………………………………………………………………………………


Przykłady poprawnej odpowiedzi

a) raport Duttweilera,

b) „rozpoznawalność” polskich humanistów.
Wskazówki do rozwiązania zadania

Po przeczytaniu całego tekstu, wróć do jego tytułu. Cały artykuł jest skonstruowany według pewnej zasady, którą podpowiada tytuł. Odpowiedzi musisz poszukać w końcowych fragmentach tekstu. Które z wymienionych nazwisk rozpoznajesz?


Zadanie 35.

Jakie stanowisko zajmuje profesor Ryszard Nycz wobec „humanistyki 2.0”? Uzasadnij swoją wypowiedź, odwołując się do tekstu.
Przykłady poprawnej odpowiedzi

– Profesor jest zwolennikiem „humanistyki 2.0”, ponieważ uważa, że zrewolucjonizuje ona warsztat pracy humanistów.

– Profesor wyraża obawę, że technologia cyfrowa pozbawi studentów kompetencji „znania się na czymś”.
Wskazówki do rozwiązania zadania

Przeczytaj jeszcze raz wypowiedź profesora Ryszarda Nycza. W poprawnym rozwiązaniu zadania najważniejsze jest uzasadnienie. Profesor Ryszard Nycz dostrzega zalety zastosowania nowej technologii, ale obawia się też, żeby nie stała się ona „celem i sposobem” nauki. Studenci muszą się wyspecjalizować, „znać się na czymś”.


Zadanie 36.

Która z przesłanek pozwala sformułować wniosek: „Świat przyznał, że problemów cywilizacyjnych nie rozwiążą tylko nowe technologie”?

  1. Ludziom brakuje obycia kulturowego i umiejętności prowadzenia rozmowy.

  2. Zanikły tradycje uniwersyteckie sięgające czasów średniowiecza.

  3. Obecnie uczelnie działają na zasadach rynkowych.

  4. Kłopoty humanistyki rozpoczęły się 30 lat temu.


Poprawna odpowiedź

A
Wskazówki do rozwiązania zadania

Zanalizuj dokładnie treść akapitu 2. Zwróć uwagę, że cytowane w poleceniu zdanie znajduje się na jego końcu. Rozstrzygnij, która z przesłanek w kolejnych podpunktach zadania jest najważniejsza i podkreśl ją.
Zadanie 37.

Spośród podanych sformułowań wybierz te, które w tekście wskazują wnioskowanie lub przeciwstawienie i wpisz je w odpowiednie miejsca.


Funkcja w tekście

Przykład

Wnioskowanie




Przeciwstawienie







  • i to zarówno…………….., jak i ……………………..

  • to dzięki nim…………………………………………

  • nie tylko…………………, lecz także …………………….

  • nie rozwiążą tylko……………………………………


Poprawna odpowiedź

Wnioskowanie: to dzięki nim……………….., nie tylko……………, lecz także ………………

Przeciwstawienie: i to zarówno……………….., jak ……….., nie rozwiążą tylko……….
Wskazówki do rozwiązania zadania

Przypomnij sobie, w jakich typach zdań używane bywają podane sformułowania. Wpisz odpowiednie przykłady we właściwe miejsce w tabeli.


Zadanie 38.

W rozpoczynającym akapit 6. zdaniu: Brak stabilizacji, wynikający z zawrotnego tempa cywilizacji, sprawia, że nie mamy poczucia pewności, a rosnący indywidualizm generuje trudności w porozumieniu zamień wyraz generuje na inny tak, aby zdanie nie zmieniło znaczenia.
Przykłady poprawnej odpowiedzi

– rodzi,

– wywołuje,

– powoduje,

– tworzy.
Wskazówki do rozwiązania zadania

W każdym tekście można wyróżnić wyrazy charakterystyczne tylko dla niego. Poszukaj synonimu odpowiedniego do wyrazu generuje. Pamiętaj, żeby zachować sens zdania. Przeczytaj zdanie jeszcze raz, sprawdź, czy dobrze wybrałeś.


Zadanie 39.

Dokończ podane niżej zdanie cytatem z tekstu, który potwierdza społeczną rangę humanistyki.

Humanistyka jest ważna, ponieważ …………………………………………………………………………………………………..


Poprawna odpowiedź

Humanistyka jest ważna, ponieważ odpowiada za funkcjonowanie człowieka, jego poglądów i wrażliwości.


Wskazówki do rozwiązania zadania

Aby poprawnie rozwiązać zadanie, trzeba przeczytać cały tekst. Sprawdź, w którym akapicie występuje najwięcej argumentów podkreślających rangę nauk humanistycznych. Wybierz właściwy cytat, którym uzupełnisz zdanie.


Zadanie 40.

W jakim znaczeniu wyraz guru został użyty w akapicie szóstym? Wybierz jedną z definicji pochodzących ze Słownika wyrazów obcych.


  1. Przywódca sekty religijnej czczony jako wcielenie bóstwa.

  2. Przywódca wspólnoty w religiach hinduistycznych.

  3. Przewodnik duchowy i religijny w hinduizmie.

  4. Przewodnik duchowy i nauczyciel.


Poprawna odpowiedź

D
Wskazówki do rozwiązania zadania



Przeczytaj uważnie akapit szósty. Poszukaj sformułowania synonimicznego do wyrazu guru i wskaż je.
Tekst do zadań 41.–48.
Ewa Dereń

Pamięć na zawołanie
Mnemosyne, grecka bogini pamięci i matka Muz, wzięła swe imię od greckiego słowa mneme – ‘pamięć’. Układając – jak mówi legenda – imiona swych dziewięciu córek w opartą na rytmie rymowankę, dała początek mnemotechnice – metodzie, która do niedawna służyła głównie do popisywania się w towarzystwie sztuczkami pamięci, a w ostatnich latach coraz odważniej jest wykorzystywana w dydaktyce.

Według najbardziej rozpowszechnionej definicji mnemotechnika to ogół technik, które służą lepszemu zapamiętywaniu oraz przypominaniu sobie informacji na drodze skojarzeń. Wiadomo, że człowiek ma dwa rodzaje pamięci: krótkotrwałą i długotrwałą. Dopiero ta ostatnia pozwala na sprawne korzystanie z nagromadzonej wiedzy. I to właśnie do niej trafiają informacje zapamiętywane mnemotechnicznie; odpowiednie skojarzenie okazuje się skuteczniejsze od wielokrotnego nawet powtarzania.

Mnemotechniczne „sztuczki” – zarówno efektownie, jak i skutecznie – ułatwiają kodowanie, gromadzenie i przechowywanie informacji. Techniką mnemotechniczną są więc nie tylko proste rymy, jak szkolne -uje się nie kreskuje, ale także metody bardziej wyrafinowane, służące np. astronomom do zapamiętania typów widmowych gwiazd.

Za pierwszą w historii technikę mnemotechniczną uważa się „rzymski pokój”, technikę odkrytą w niecodzienny sposób przez greckiego poetę Symonidesa z Keos. Symonides, bawiąc pewnego razu na uczcie, został z niej wywołany pod pretekstem, że przed domem czeka na niego dwóch tajemniczych wędrowców. Gdy jednak wyszedł na zewnątrz, okazało się, że nikogo nie ma. W tym momencie sufit sali, w której jeszcze przed chwilą przebywał, zawalił się, grzebiąc wszystkich biesiadników. Jak głosi legenda, Symonides został ocalony przez herosów Kastora i Polluksa, na których cześć napisał wcześniej poemat. Zwłoki nieszczęśników pogrzebanych pod gruzami były tak zmasakrowane, że nie sposób było rozpoznać, kto kim jest. Jednakże Symonides potrafił określić tożsamość ofiar, ponieważ pamiętał, gdzie przebywały poszczególne osoby tuż przed jego wyjściem z sali. W ten sposób narodził się system zapamiętywania rzeczy przez umiejscowienie ich w przestrzeni konkretnego pomieszczenia. […]

W praktyce najbardziej przydatne są rozmaite rymowanki i zdania, które pomagają zapamiętywać te informacje, których nie sposób nauczyć się inaczej, jak tylko na pamięć. Tu mnemotechniki oddają wielkie usługi, pomagając uniknąć pamięciowego „kucia”. […]

Mnemotechnicznych „sztuczek” jest oczywiście mnóstwo. Warto chyba, ażeby nie pozostały jedynie „sztuczkami”, lecz zdobyły sobie prawo obywatelstwa w programach nauczania, pozwalają bowiem nie tylko szybciej i skuteczniej przyswajać nowe wiadomości, ale i „uczą się uczyć”.


Źródło: Ewa Dereń, Pamięć na zawołanie, [w:] „Wiedza i Życie”, styczeń 2007, s. 34–35.
Zadanie 41.

Na podstawie tekstu Ewy Dereń sformułuj trzy zdania w trybie rozkazującym, będące radami, jak uczyć się szybciej i skuteczniej.
Przykłady poprawnych odpowiedzi

– Poznaj techniki pamięciowe (mnemotechniki).

– Dla lepszego zapamiętania wykorzystuj rymowanki.

– Unikaj nudnego powtarzania.

– Wykorzystuj skojarzenia.

– Ćwicz pamięć długotrwałą.


Wskazówki do rozwiązania zadania

Przypomnij sobie, czym charakteryzuje się tryb rozkazujący (wiedza zdobyta w szkole podstawowej). Przeczytaj dokładnie tekst oraz wyszukaj informacje na temat skutecznego i szybkiego uczenia się. Przekształć te informacje, zapisując je w formie zdań w trybie rozkazującym.

Ćwiczenie pamięci jest ważne nie tylko dla zdobywania i zapamiętywania szkolnych informacji, lecz także dla sprawnego funkcjonowania przez całe świadome życie. Współcześni naukowcy twierdzą, że najlepszych sposobem na ćwiczenie pracy mózgu jest uczenie się języków obcych.
Zadanie 42.

Uzupełnij brakujące punkty planu tekstu Ewy Dereń.

1. Legenda o początkach mnemotechniki.

2.

3. Zalety technik pamięciowych.



4.

5.


6. Pochwała mnemotechniki.
Przykład poprawnej odpowiedzi

1. Legenda o początkach mnemotechniki.

2. Definicja mnemotechniki.

3. Zalety technik pamięciowych.

4. Starożytny przykład wykorzystania mnemotechniki.

5. Sztuczki mnemotechniczne i ich rola.

6. Pochwała mnemotechniki.
Wskazówki do rozwiązania zadania

Przeczytaj uważnie artykuł Ewy Dereń i podane już punkty planu. Pamiętaj, że lektura całego tekstu jest konieczna, aby oddać jego sens oraz zachować logiczną strukturę wypowiedzi. Uogólnianie sensu niektórych części tekstu (np. akapitów) uczy syntezy, pomaga w komasowaniu refleksji. Przyczynia się także do doskonalenia umiejętności skrótowego, konkretnego i logicznego wypowiadania się w  mowie i piśmie. Uczy planowania.


Zadanie 43.

Przekształć poniższe zdanie, zastępując podkreślone słowa synonimami.

Techniką mnemotechniczną są także metody bardziej wyrafinowane, służące np. astronomom do zapamiętania typów widmowych gwiazd.
Przykłady poprawnych odpowiedzi

wyrafinowane – wyszukane, finezyjne, kunsztowne

zapamiętania – utrwalenia

typów – rodzajów, odmian



Wskazówki do rozwiązania zadania

Przypomnij sobie, czym są synonimy (wyrazy bliskoznaczne) – środki językowe, które poznałeś w gimnazjum. Zastąp podkreślone wyrazy synonimami tak, aby zachować sens przytoczonego zdania. Różnorodność polszczyzny, jej bogactwo to efekt synonimiczności. Możesz swobodnie modyfikować słownictwo swoich wypowiedzi m.in. dzięki synonimom, stworzysz wówczas wypowiedź emotywną, żywą, obrazową i sugestywną.


Zadanie 44.

Znajdź w akapicie 4. dwa czasowniki pochodne zbudowane za pomocą tego samego formantu. Uzupełnij tabelę, wypisując te czasowniki, ich formant oraz wyrazy podstawowe.


Wyrazy pochodne (czasowniki)

Formant

Wyrazy podstawowe

















Poprawna odpowiedź

Wyrazy pochodne (czasowniki)

Formant

Wyrazy podstawowe

narodzić

na-

rodzić

napisać

pisać


Wskazówki do rozwiązania zadania

Przypomnij sobie wiedzę zdobytą w gimnazjum na temat budowy słowotwórczej wyrazów i mechanizmu ich powstawania (m.in. o czasownikach pochodnych, formantach). Zwróć uwagę na czasowniki występujące w akapicie czwartym i wyszukaj dwa, które mają ten sam formant. Nie bierz pod uwagę imiesłowów czy rzeczowników odczasownikowych. Uzupełnij pierwszą i drugą kolumnę tabeli. W trzecią kolumnę tabeli wpisz wyrazy podstawowe dla wypisanych wyrazów pochodnych utworzonych za pomocą tego samego formantu. Wykorzystując to ćwiczenie, możesz przy okazji zaobserwować, jak formanty zasilają zasób leksykalny polszczyzny.


Zadanie 45.

Wybierz i zaznacz odpowiedź A, B albo C i jej uzasadnienie 1–3.
Artykuł napisany jest stylem

A.

naukowym,

ponieważ


1.

charakteryzuje się bogactwem środków poetyckiego obrazowania.

B.

artystycznym,

2.

przekazuje specjalistyczną wiedzę w przystępnej formie.

C.

popularnonaukowym,

3.

przeważają w nim zdania o skomplikowanej budowie.


Poprawna odpowiedź

C2
Wskazówki do rozwiązania zadania

Przypomnij sobie cechy stylów (stylów funkcjonalnych polszczyzny, np.: potocznego, urzędowego, naukowego, artystycznego) oraz typowe dla nich środki językowe. Zastanów się, na czym polega specyfika języka tekstów popularnonaukowych. Przeanalizuj styl wypowiedzi Ewy Dereń pod kątem stylu. Przypisz mu cechę dla niego charakterystyczną.

Zadanie 46.

Której informacji należy szukać w Słowniku wyrazów obcych?
A. Zasad odmiany wyrazu mnemotechnika.

B. Antonimów do pojęcia mnemotechnika.

C. Pochodzenia słowa mnemotechnika.

D. Znaczenia wyrazu mnemotechnika.


Poprawna odpowiedź

D
Wskazówki do rozwiązania zadania

Przypomnij sobie, jakie znasz słowniki i jakie informacje można w nich znaleźć. Wiedzę tę zdobyłeś w gimnazjum.
Zadanie 47.

Zacytuj dwa zdania, w których autorka wyraża swoją opinię na temat mnemotechniki.
Przykłady poprawnych odpowiedzi

1. W praktyce najbardziej przydatne są rozmaite rymowanki i zdania, które pomagają zapamiętywać te informacje, których nie sposób nauczyć się inaczej, jak tylko na pamięć.

2. Tu mnemotechniki oddają wielkie usługi, pomagając uniknąć pamięciowego „kucia”.

3. Warto chyba, aby nie pozostawały jedynie „sztuczkami”, lecz zdobyły sobie prawo obywatelstwa w programach nauczania.
Wskazówki do rozwiązania zadania

Przypomnij sobie, czym różni się opinia od informacji. Wiedzę tę zdobyłeś w gimnazjum. Przeczytaj uważnie jeszcze raz tekst. Pamiętaj, że dla opinii charakterystyczny jest subiektywizm. Wypisz całe wybrane zdania mające charakter opinii. W tekście jest więcej zdań zawierających opinię. Ty proszony jesteś o znalezienie przynajmniej dwóch.


Zadanie 48.

Wymień dwie funkcje, jakie pełnią cudzysłowy w akapitach 4. i 5.
Przykłady poprawnych odpowiedzi

akapit 4. – Cudzysłów podkreśla nazwę jednej z technik szybkiego uczenia się.

akapit 5. – Cudzysłów wyodrębnia wyraz o charakterze kolokwialnym.
Wskazówki do rozwiązania zadania

Zauważ, że polecenie wymaga określenia funkcji cudzysłowu w dwóch konkretnych akapitach, chociaż ten znak interpunkcyjny występuje także w innych. Zastanów się, dlaczego zaznaczono cudzysłowem sformułowania w akapicie 4. i 5.


Zadanie 49.

Mnemotechniki oddają wielkie usługi, pomagając uniknąć pamięciowego „kucia”. Przekształć zdanie, zastępując metaforę i kolokwializm oficjalną odmianą polszczyzny.
Przykład poprawnej odpowiedzi

Mnemotechniki bardzo pomagają, bowiem pozwalają uniknąć pamięciowego żmudnego utrwalania sobie wiedzy / intensywnego uczenia się.


Wskazówki do rozwiązania zadania

Przeczytaj dokładnie zdanie, które musisz przekształcić. Przypomnij sobie, czym są metafora i kolokwializm. Rozpoznaj je w zdaniu. Zmień zdanie tak, by zachować jego sens i uniknąć sformułowań metaforycznych oraz potocznych.


Tekst do zadań 50.–59.
Stefan Kisielewski

Kto ma rację?
Ze zdziwieniem stwierdzam, że wszyscy mają rację – przynajmniej jeśli chodzi o mnie. Gdy tylko rozgadam się szerzej z kimkolwiek, choćby to był ktoś, kogo postępki i poglądy drażnią mnie i gniewają, zapoznawszy się z jego światem psychicznym, z jego motywami, z jego przeżyciami, z jego sposobem myślenia, muszę przyznać, że on ma – na swój sposób – rację. Każdy ma na swój sposób rację i każdy potrafi mnie przekonać. Co gorsza – ja nie potrafię przekonać nikogo. Dyskutując z kimś, uważam za swój święty obowiązek mówić jego językiem, postawić się na jego płaszczyźnie pojęciowej i uczuciowej, bo wydaje mi się, że tylko w ten sposób zdołam go przekonać naprawdę. Tymczasem zawsze okazuje się to złudą; gdy zaczynam mówić językiem mego polemisty, to, po pierwsze, robię to, oczywiście, znacznie gorzej od niego (prosię, mimo najlepszych chęci, nie nauczy się gęgać jak gęś), po drugie zaś, polemista mój, widząc, że mówię jego językiem, dochodzi do wniosku, iż we mnie nie ma niczego więcej niż w nim, wobec czego zaczyna mnie lekceważyć. Nie jesteśmy zaś skłonni dać się przekonać temu, kogo lekceważymy. W rezultacie nie tyle ja go przekonam, co on mnie.

Wynikałby więc z tego wniosek, że chcąc ludzi przekonać, nie należy mówić ich językiem, lecz własnym, należy zmusić ich do walki na naszym podwórku, na którym poruszamy się pewniej niż oni, należy sprawić, aby przyjęli nasz język, co będzie możliwe, gdy im ten język zaimponuje. Należy więc ludziom dla ich dobra imponować – dla ich dobra, bo jeśli mój pogląd jest słuszny (a tak uważa każdy), to aplikować go należy innym w ich własnym interesie. Pytanie tylko, jak ma zaimponować ludziom ktoś, komu właśnie oni imponują. Ja jestem tym kimś. Ludzie imponują mi przez to, że mają inne poglądy niż ja, także przez to, że każdy z nich ma swoją rację, rację, którą widzę dokładnie; jest ona uwarunkowana ich strukturą psychofizyczną, ich temperamentem i wykształceniem, warunkami ich życia itd. Widzę wyraźnie, że na ich poglądy złożyło się mnóstwo czynników, których korzenie tkwią częstokroć w dalekiej przeszłości i że próba zmiany tego stanu rzeczy przez kilka minut (a choćby i godzin) mojego gadania, jest próbą śmieszną i – co gorzej – nieuczciwą. Jeśli bowiem mimo wszelkich moich skrupułów zdecyduję się na ową próbę przekonania ich i próba ta powiedzie mi się, będzie to po prostu zwykłym szarlataństwem i hochsztaplerstwem. Ktoś, kto w ciągu godzin usiłuje zmienić to, na co się złożyły lata, daje dowód, że jest hochsztaplerem, jeżeli zaś udaje mu się zrealizować swe zamierzenia – jest hochsztaplerem niebezpiecznym. Mnie jednak ten zarzut nie grozi, należę bowiem nie do tych, którzy przekonują, lecz do tych, których przekonują. Wynika to, jak się rzekło, stąd, że usiłuję dyskutować lojalnie, językiem przeciwnika, na jego płaszczyźnie myślowo-uczuciowej, a przez to daję mu szansę większe niż sobie […]. Tylko na chwyty niedozwolone trudno odpowiadać, dlatego też ten, komu chodzi nie o czystą walkę, lecz o zwycięstwo, bez nich się nie obywa. Jeśli natomiast ktoś chce dyskutować z każdym w jego języku, nie rokuję mu powodzenia – każdy go przekona.


Źródło: Stefan Kisielewski, Rzeczy małe, Warszawa 1998.
Zadanie 50.

a) Wymień dwa zabiegi językowe, które podkreślają subiektywny charakter zdania:

Gdy tylko rozgadam się szerzej z kimkolwiek, choćby to był ktoś, kogo postępki i poglądy drażnią mnie i gniewają, zapoznawszy się z jego światem psychicznym, z jego motywami, z jego przeżyciami, z jego sposobem myślenia, muszę przyznać, że on ma – na swój sposób – rację.
b) Zacytowane wyżej zdanie jest uporządkowane następująco:

A. wyrażenie stosunku do rozmówcy, określenie sytuacji komunikacyjnej, zrozumienie rozmówcy, zaakceptowanie poglądów rozmówcy.

B. wyrażenie stosunku do rozmówcy, zrozumienie rozmówcy, zaakceptowanie poglądów rozmówcy, określenie sytuacji komunikacyjnej.

C. określenie sytuacji komunikacyjnej, zrozumienie rozmówcy, wyrażenie stosunku do rozmówcy, zaakceptowanie poglądów rozmówcy.

D. określenie sytuacji komunikacyjnej, wyrażenie stosunku do rozmówcy, zrozumienie rozmówcy, zaakceptowanie poglądów rozmówcy.
Przykłady poprawnej odpowiedzi

a)

1. Stosowanie 1 os. l.p.

2. Stosowanie słownictwa wartościującego.

3. Stosowanie słownictwa nacechowanego emocjonalnie.

4. Stosowanie wtrąceń (podkreślają m.in. naturalność, dygresyjność toku wypowiedzi).

5. Stosowanie powtórzeń (jego).

6. Stosowanie myślników.
b)

D.
Wskazówki do rozwiązania zadania

Poprawne rozwiązanie zadania wymaga od ciebie rozpoznania środków językowych, które w tekście realizują określoną funkcję – w przypadku zacytowanego zdania – służą nadaniu wypowiedzi subiektywnego charakteru. Musisz przypomnieć sobie, co znaczy określenie „subiektywny”. Jeżeli uznasz, że jest wieloznaczne, to zastanów się, w jakim znaczeniu zostało użyte w poleceniu. Następnie zwróć uwagę na te cechy języka tekstu, które pozwalają podkreślić, że wyrażane sądy mają osobisty charakter, tzn. wynikają raczej z przekonań osoby niż z wartości i prawdziwości użytych argumentów. Należy także uwzględnić formę zdania, naśladującą niejako tok wypowiedzi.

Zadanie 51.

Zawarte w nawiasie wtrącenie prosię, mimo najlepszych chęci, nie nauczy się gęgać jak gęś służy
A. alegoryzacji wypowiedzi.

B. zdyskredytowaniu rozmówcy.

C. podkreśleniu komizmu sytuacji.

D. zilustrowaniu wyrażanego poglądu.


Poprawna odpowiedź

D.
Wskazówki do rozwiązania zadania

Poprawne rozwiązanie zadania wymaga określenia funkcji tak charakterystycznej części wypowiedzenia, jaką jest wtrącenie. Zanim rozwiążesz zadanie, przypomnij sobie, czemu służyło wtrącenie w sytuacjach komunikacyjnych, w których uczestniczyłeś. Zastanów się, czy funkcja wtrącenia przytoczonego w poleceniu jest podobna do tej, którą realizowały twoje wypowiedzi, czy inna. Jeśli inna, to jaka? Zaznacz poprawną odpowiedź.
Zadanie 52.

a) Wyjaśnij sens wyrażenia święty obowiązek.

b) Określ cel użycia tego wyrażenia w tekście.
Przykłady poprawnej odpowiedzi

a)

1. Wyrażenie oznacza, że obowiązek jest bardzo ważny.

2. Powinność wynika z istnienia niekwestionowanych zasad.

3. Święty obowiązek to taki, którego nie można lekceważyć.


b)

1. Podkreślenie kategoryczności wypowiedzianych słów.

2. Taki frazeologizm ożywia język.

3. Wyrażenie „święty obowiązek” wprowadza formy typowe dla języka mówionego.


Wskazówki do rozwiązania zadania

Poprawne rozwiązanie zadania wymaga wyjaśnienia sensu i określenia funkcji frazeologizmu, tzn. ustalonego związku wyrazów, w którym wyrazy oddzielnie znaczą co innego i najczęściej odnoszą się do różnych sfer rzeczywistości. Przypomnij sobie, czy znasz inne frazeologizmy utworzone z użyciem wyrazu święty lub obowiązek. Zastanów się nad ich znaczeniem i ustal znaczenie wyrażenia „święty obowiązek”. Określ jego funkcję.



Zadanie 53.

a) Wypisz z tekstu trzy wyrazy sygnalizujące wnioskowanie.
b) Obecność wyrazów sygnalizujących wnioskowanie wskazuje, że tekst Stefana Kisielewskiego ma charakter

A. epicki.

B. opisowy.

C. fabularny.

D. argumentacyjny.
Przykłady poprawnej odpowiedzi

a)

1. w rezultacie

2. wynika to

3. wynikałby

4. zatem
b)

D.
Wskazówki do rozwiązania zadania

Wnioskowanie to czynność, która polega na wyprowadzaniu prawd – wniosków wynikających z obserwacji różnych aspektów rzeczywistości. Dla wnioskowania charakterystyczne są takie zwroty jak: więc, zatem, jeżeli, ponieważ, w takim przypadku itd. Pamiętaj, że wnioskowanie często jest wykorzystywane w wypowiedziach, w których chcemy przekonująco przedstawić i uzasadnić swoje racje (wymagające użycia argumentów).
Zadanie 54.

Wypisz z tekstu trzy wyrazy kluczowe.
Przykłady poprawnej odpowiedzi

1. dyskusja

2. racja

3. przekonywanie


Wskazówki do rozwiązania zadania

Poprawne rozwiązanie zadania wymaga rozumienia, czym są wyrazy kluczowe występujące w tekście i odróżniania ich od słów-kluczy (takich, które nadbudowują treści metaforyczne, pozwalają na przywołanie różnych skojarzeń, rozszerzają pole znaczeniowe tekstu). Aby wyszukać wyrazy kluczowe, należy zwracać uwagę na te, które występują w tekście częściej niż inne i są powiązane z tematem i przesłaniem tekstu.


Zadanie 55.

Sformułuj główną tezę, którą w tekście uzasadnia autor.
Przykład poprawnej odpowiedzi

Przekonywać innych do swoich racji należy własnym językiem.


Wskazówki do rozwiązania zadania

Rozwiązanie tego zadania wydaje się proste. Wymaga przecież ułożenia tylko jednego zdania. Jednak jego prawdziwa trudność polega na tym, że zanim udzielisz odpowiedzi, musisz określić temat tekstu, wyróżnić przywołane w nim argumenty i dopiero po wykonaniu tych czynności możesz odkryć, jaki główny pogląd na daną kwestię wyraża autor. Pamiętaj, że czasami główna myśl tekstu nie jest wyrażona wprost. Wówczas należy ją zrekonstruować na podstawie analizy poszczególnych fragmentów.



Zadanie 56.

Wymień dwie cechy osobowości autora i wyjaśnij, jak ujawniają się w tekście.
Przykłady poprawnej odpowiedzi

Cechy osobowości, np.:

1. otwartość

2. przyjazność

3. życzliwość

4. szacunek dla innych

5. uczciwość

6. skromność (dystans do siebie)


Wyjaśnienie, np.:

1. Autor szanuje i ceni poglądy innych.

2. Stefan Kisielewski potrafi słuchać.

3. Osoba wypowiadająca się tekście zauważa wartość wypowiedzi innych osób.

4. Kisielewski nie używa nieetycznych sposobów do przekonywania innych.

5. Kisielewski akceptuje to, że inni mogą wypowiadać się lepiej i efektywniej od niego.


Wskazówki do rozwiązania zadania

Rozwiązując to zadanie, musisz pamiętać, że komunikat językowy zawsze w pewien sposób charakteryzuje nadawcę. Czasami zawiera charakterystykę pośrednią (ujawniającą się choćby przez stosowane słownictwo, np. typowe dla określonej zbiorowości), a czasami bezpośrednią (np. wtedy, gdy autor, wypowiadając się w pierwszej osobie, ujawnia swoje poglądy). Przed sformułowaniem rozwiązania zastanów się i odpowiedz na pytanie: jakim człowiekiem jest autor tekstu? Następnie wyjaśnij, co w tekście jest źródłem informacji o autorze-nadawcy.


Zadanie 57.

felieton – jeden z gatunków publicystyki, swobodny w charakterze, często posługujący się literackimi środkami ekspresji. […] składają się nań raczej swobodne dywagacje, często niepozbawione zabarwienia satyrycznego.

Na podstawie: Słownik terminów literackich, Wrocław 2002, s. 151.


Odwołując się do przedstawionych wyżej informacji, sformułuj argument potwierdzający, że tekst Kisielewskiego jest felietonem.
Przykłady poprawnej odpowiedzi

1. Tekst jest felietonem, ponieważ zawiera swobodne rozważania, związane z różnymi aspektami komunikacji między ludźmi.

2. O tym, że wypowiedź jest felietonem, świadczy jej dygresyjność i mówienie o problemie porozumienia z innymi przez pryzmat własnych doświadczeń.

3. Mamy do czynienia z felietonem, ponieważ w tekście występują elementy komiczne, np. porównanie się autora do prosięcia, które nie nauczy się gęgać.


Wskazówki do rozwiązania zadania

Poprawne rozwiązanie zadania wymaga zapoznania się z zamieszczoną w zadaniu informacją na temat cech felietonu. Rozwiązując zadanie, przeczytaj tekst Stefana Kisielewskiego i wskaż tę jego cechę, którą wskazano w informacji. Argument możesz zbudować, np. wskazując cechę felietonu i ilustrując ją odpowiednim cytatem z tekstu.



Zadanie 58.

Napisz streszczenie felietonu Stefana Kisielewskiego liczące 40–60 słów.
Przykład poprawnej odpowiedzi

Autor rozważa problem umiejętności przekonywania innych do swojej racji. W tekście charakteryzuje siebie jako rozmówcę, który w różnych sytuacjach komunikacyjnych zazwyczaj jest przekonywany przez innych do ich racji. Przypuszcza, że dzieje się tak, ponieważ przyjmuje postawę otwartą, a także przejmuje sposób mówienia (język) swoich rozmówców.
Wskazówki do rozwiązania zadania

Poprawne rozwiązanie zadania wymaga od ciebie przedstawienie tematu tekstu i tego, co na ten temat powiedziano w tekście. Swojej wypowiedzi musisz nadać właściwy poziom uogólnienia. Buduj wypowiedź uporządkowaną i spójną. Przelicz słowa. Jeżeli ich liczba jest mniejsza niż 40, zastanów się, czy poziom uogólnienia nie jest zbyt duży lub czy nie zostały pominięte ważne elementy tekstu. Jeżeli zaś objętość tekstu jest zbyt duża (liczba słów przekracza 60), przeanalizuj tekst pod względem językowym, składniowym i logicznym. Usuń wyrazy, które są niepotrzebne z punktu widzenia celu wypowiedzi (np. wyrazy wartościujące, określające, nacechowane emocjonalnie). Zastosuj zdania nierozwinięte. Jeżeli objętość tekstu dalej będzie zbyt duża, ponownie dokonaj selekcji informacji z tekstu źródłowego.



Tekst do zadań 59.–68.
Michał Centkowski

Muzeum literatury kontra amerykański sen
Na długo przed premierą mówiło się, że wrocławski spektakl stanie się wydarzeniem – oto po raz pierwszy w historii, publiczność zobaczy na scenie w całości […] trzy części Dziadów. Michał Zadara podkreślał szczególną pozycję mickiewiczowskiego dramatu, stanowiącego fundament polskiej kultury. Fundament, który należy traktować poważnie, a więc wystawiać w całości i bez skrótów. Wskazywał także potrzebę współczesnych realizacji polskiej klasyki. I faktycznie udało mu się stworzyć spektakl monumentalny, nowoczesny i efektowny, a jednocześnie najzupełniej wierny literackiej partyturze. […]

A jednak, mimo całej tej formalnej wirtuozerii oraz ogromu pracy twórców trudno pozbyć się wrażenia, że czegoś wrocławskim Dziadom zabrakło. […] Blisko pięciogodzinny spektakl obejmujący I, II i IV część dramatu oraz wiersz Upiór rzuca wyzwanie, przede wszystkim, percepcyjnym zdolnościom widza. Dlatego zapewne towarzyszy nam po wyjściu z teatru to dziwne uczucie, jak po wizycie w muzeum. Co prawda nowoczesnym, interaktywnym i efektownym, acz ostatecznie służącym jedynie eksponowaniu przytłaczającej ilości artefaktów dawno minionej przeszłości.

Radosław Rychcik [w Teatrze Nowym w Poznaniu] z kolei, nie tylko przepuścił fundament rodzimej mitologii przez zainfekowaną popkulturowymi kliszami ponowoczesną świadomość, lecz także zestawił romantyczne dzieje z burzliwą historią Ameryki. […] Scenę zaludniają bohaterowie zbiorowej wyobraźni. Ewą/Dziewczyną jest u Rychcika Marylin Monroe (wspaniała Gabriela Frycz), Guślarzem barokowy i sarkastyczny Joker (znakomity Tomasz Nosiński) […], a Józio i Rózia to hipnotycznie wpatrzone w ekran teleodbiornika bliźniaczki z Lśnienia3 Kubricka. Swoje Dziady reżyser zadedykował ikonom walki o prawa czarnych. […]

Rychcik podjął tym samym dość ryzykowną grę. […] Pokusa uwspółcześnienia, bądź uniwersalizacji dramatu przez sięgnięcie do rezerwuaru masowych wyobrażeń zawsze niesie z sobą ryzyko spłycenia, banalizacji, zwłaszcza, gdy proste skojarzenia służą głównie parodii, tudzież powierzchownemu efekciarstwu maskującemu intelektualną bezsilność w zderzeniu z niełatwą literaturą.

Tymczasem za sprawą wszystkich tych bezczelnych pomysłów, odległych asocjacji, pozornie ryzykownych odwołań powstał spektakl znakomity, zachwycający, wybitny – jeden z najważniejszych w ostatnich latach w polskim teatrze. Tym spektaklem Rychcik ostatecznie uwolniwszy tekst Mickiewicza z więzów narodowej martyrologii, na powrót uczynił go częścią, wspólnej ludziom każdego miejsca i czasu opowieści o pragnieniu wolności, niezgodzie na zło oraz sprzeciwie wobec wszelkiego ucisku, stanowiącej fundament kulturowego dziedzictwa Zachodu.

Zestawiając losy bohaterów dramatu z historią emancypacji czarnoskórych Amerykanów Rychcik odnajduje w Dziadach, tę samą rewolucyjną moc, która fascynowała Dejmka4. Nie przypadkiem w drugiej części spektaklu umieszcza reżyser wspaniały manifest wyrosłego z niezgody na zło prometejskiego humanizmu – Wielką Improwizację, w genialnej interpretacji Gustawa Holoubka, którego głos dobiega z pogrążonej w ciemności sceny. […]. Zaś Gustaw/Konrad (świetny Mariusz Zaniewski) przemawia do nas ze sceny nie mniej poruszającymi słowami Martina Luthera Kinga o wspaniałym śnie o równości5.



Wiele jest w tym spektaklu scen olśniewających. […] Przejmujący, pełen goryczy jest czarny blues, w którego rytm nadzy i wynędzniali filomaci, wespół z afrykańskimi niewolnikami, śpiewają o Zemście z Bogiem lub mimo Boga przy brzęku łańcuchów i kajdan. […] Tekst Mickiewicza pozostaje bez wątpienia, czego dowodzi spektakl Rychcika, najwspanialszym w całej polskiej literaturze, hymnem na cześć wolności.
Źródło: Michał Cetkowski Muzeum literatury kontra amerykański sen, [w:] tenże, http://www.dziennikteatralny.pl/dziady-polskie.html [dostęp w dniu: 16.01.2015 r.].


Zadanie 59.

Uzasadnij, że tekst Michała Centkowskiego jest recenzją. Podaj dwie cechy gatunkowe tej formy wypowiedzi i zilustruj je przykładami z tekstu.


Cechy gatunkowe recenzji

Przykłady z tekstu (cytat lub omówienie)













Zadanie 60.

Rozstrzygnij w odniesieniu do całego tekstu Michała Centkowskiego, które ze zdań jest prawdziwe, a które fałszywe. Zaznacz P (prawda) lub F (fałsz).


Zdanie

Prawda/Fałsz

1.

Omówione spektakle Dziadów Adama Mickiewicza są inscenizacjami nowoczesnymi.

P


F

2.

Według recenzenta reżyserowany przez Michała Zadarę spektakl Dziadów Adama Mickiewicza jest nieudany.

P

F


3.

Wymowa spektaklu Rychcika jest sprzeczna z przesłaniem Dziadów Adama Mickiewicza.

P


F



Zadanie 61.

Objaśnij w kontekście recenzji przenośnie użyte w jej tytule.
Muzeum literatury – …………………………………………………………………..

Amerykański sen – …………………………………………………………………….
Zadanie 62.

  1. Oceń, które ze zdań pochodzących z tekstu zawiera informacje, a które jest opinią. Zaznacz I (informacja) lub O (opinia).




Zdanie

I / O

1.

Michał Zadara wskazywał na potrzebę współczesnych realizacji polskiej klasyki.

I

O

2.

Rychcik podjął dość ryzykowną grę.


I

O




  1. Przekształć zdanie zawierające informację tak, by zawierało opinię.


Zadanie 63.

Wykorzystując znajomość III części Dziadów Adama Mickiewicza, odpowiedz na pytania.


  1. Komu Adam Mickiewicz zadedykował III część Dziadów?

  2. Na czym polega prometejski humanizm w dramacie Adama Mickiewicza?

  3. Co jest źródłem tragizmu bohaterów wypowiadających słowa zemsta, zemsta, zemsta na wroga / Z Bogiem i choćby mimo Boga?


Zadanie 64.

W jaki sposób reżyser Radosław Rychcik osiągnął uniwersalizację wymowy dramatu Adama Mickiewicza?
Zadanie 65.

Na czym polegała „rewolucyjna moc” Dziadów Adama Mickiewicza w powojennej Polsce?
Zadanie 66.

Zapisz w stopniu najwyższym przymiotniki użyte w zdaniu Powstał w Teatrze Nowym w Poznaniu spektakl znakomity, zachwycający, wybitny.
Zadanie 67.

Dobierz do podanych znaczeń odpowiednie rzeczowniki z 4. lub 5. akapitu.


Znaczenie wyrazu

Wyraz

1.

pozbawienie czegoś oryginalności, szablonowość




2.

chęć przypodobania się publiczności za wszelką cenę




3.

automatyczne skojarzenie myślowe





Zadanie 68.

Zbuduj wypowiedzenie zawierające właściwe przyporządkowanie funkcji wskazanego fragmentu tekstu oraz poprawnego uzasadnienia wyboru.
W ostatnim akapicie wypowiedź podporządkowana jest funkcji

A. poetyckiej,

ponieważ nadawca

tekstu


1. wyraża swoje emocje.

B. impresywnej,

2. wywiera nacisk na odbiorcę.

C. ekspresywnej,

3. pisze o emocjach odbiorców tekstu.







4. koncentruje się na przenośnym znaczeniu wypowiedzi.


Tekst do zadań 69.–77.

Tekst przemówienia Prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej wygłoszonego w 25. rocznicę wyborów z 4 czerwca 1989 [fragmenty]
Wasze Królewskie Mości, Panie i Panowie Prezydenci,

Pani Marszałek, Panie Marszałku,

Panowie Premierzy,

Panie i Panowie Ministrowie,

Panie i Panowie Posłowie i Senatorowie,

Wielce Dostojni Goście,

Drodzy Rodacy!

Stoimy przed Zamkiem Królewskim w Warszawie – symbolem polskiej państwowości. Symbolem także trudnej historii naszego kraju. 1 września 1939 roku wybuchła II Wojna Światowa. Zamek spłonął zbombardowany przez Luftwaffe 17 września, a więc w dniu, gdy w następstwie paktu Hitler-Stalin na broniącą się Polskę uderzyła również Armia Czerwona. Polska utraciła niepodległość. Polacy brali udział w wojnie od jej pierwszego do ostatniego dnia. Bili się nieomal na wszystkich frontach. A jednak nie było nam dane cieszyć się wolnością po alianckim zwycięstwie nad hitlerowską III Rzeszą. Tej szansy pozbawiły nas ustalenia w Jałcie. Zwycięskie mocarstwa dokonały tam podziału Europy na strefy wpływów. […] Ale nasze marzenia i nasze dążenia do wolności przetrwały. […]

Wielce Szanowni, Dostojni Goście,

Szanowni Rodacy!

25-lecie odzyskania wolności to najlepsza okazja, by podziękować całemu narodowi. Dziękuję wszystkim Polkom i Polakom za to, że przetrwaliśmy zły czas, że skutecznie wybiliśmy się na niepodległość. Dziękuję za odwagę i rozwagę. Za akceptację dla trudnych i częstych, ale koniecznych reform. 

25-lecie wolności to piękna okazja do tego, by cieszyć się nią wspólnie. By wspólnie doceniać, że przypadł nam w udziale dobry los. Wyjątkowo dobry los i dobry czas – los na miarę ponadtysiącletnich dziejów państwa polskiego. […]

Dziękuję wszystkim przywódcom i wszystkim uczestnikom walki o wolność. […]

Dziękuję też z całego serca naszym przyjaciołom, narodom, z którymi razem wyrwaliśmy się z kręgu pojałtańskich uzależnień i ograniczeń. […] Dziękuję tym, którzy w wolnym świecie wierzyli w nas i którzy wspierali nasze dążenia do stałego zakotwiczenia Polski w świecie Zachodu poprzez członkostwo w NATO i w Unii Europejskiej.

Dziękuję wszystkim ludziom wolnym, którzy dzisiaj okazują zrozumienie dla innych walczących o wolność i suwerenność. Dziękuję za wspieranie tych, którzy pragną iść tą samą co my drogą, ku Zachodowi, ku wolności.

„Nie ma wolności bez solidarności!” – wołaliśmy w czasach najtrudniejszych, także tu na tym placu, przed Zamkiem Królewskim w Warszawie. „Nie ma wolności bez solidarności”.

Dzisiaj w wolnej Polsce, w 2014 roku, powtarzam tę znaną prawdę. Nie ma wolności bez solidarności! Bo nie ma wolności bez solidarności wolnego świata, nie ma wolności bez solidarności z tymi, którzy o swoją wolność walczą, którzy o swojej wolności marzą, także z tymi, którzy swojej wolności bronią. […]

Dziękuję więc za przybycie dzisiaj do Warszawy tak licznych przywódców Wolnego Świata. Państwa obecność to dla Polaków źródło dumy i radości. Państwa obecność tutaj, przed Zamkiem odbudowanym z gruzów na nowo, to także potwierdzenie wiary, że obrona wolności nadal porusza nasze serca i umysły. To potwierdzenie przekonania, że obrona wolności jest nadal źródłem naszej solidarności i naszej siły!

Źródło: Przemówienie Prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej, [w:] http://www.gazetaprawna.pl/artykuly/801396,pelny-tekst-przemowienia-bronislawa-komorowskiego-wygloszonego-w-25-rocznice-wyborow-z-4-czerwca-1989.html, [dostęp w dniu: 17.01.2015 r.].
Zadanie 69.

Na podstawie całego tekstu określ dwa zabiegi językowe, które są wyrazem przestrzegania etykiety językowej przez mówcę. Nazwij je i każdy zilustruj przykładem z tekstu.


Lp.

Zabieg językowy służący zachowaniu etykiety

Przykład z tekstu

1





2







Zadanie 70.

Wyjaśnij, czemu służy użycie różnych znaków interpunkcyjnych w związku z obecnym w tekście sformułowaniem „Nie ma wolności bez solidarności”.
1. Użycie wykrzyknika –

2. Użycie cudzysłowu –


Zadanie 71.

Prezydent w przemówieniu odwołuje się do przeszłości i teraźniejszości. Wpisz do tabeli przykład wydarzenia z przeszłości oraz przykład wydarzenia teraźniejszego i zilustruj każdy z nich właściwą formą językową czasownika.


Nazwa wydarzenia

Przykład formy czasownika

Przeszłość






Teraźniejszość






Zadanie 72.

Podaj dwa sposoby, za pomocą których Prezydent w swoim przemówieniu nawiązuje kontakt ze słuchaczami.
Zadanie 73.

Rozstrzygnij słuszność zdań dotyczących przemówienia Prezydenta. Jeśli zdanie jest prawdziwe, zaznacz P, jeśli jest fałszywe, zaznacz F.



Zdanie

Prawda/Fałsz

1

Przemówienie zawiera sformułowania wyrażające bezpośrednie opinie o wydarzeniach związanych z rocznicą wyborów 4 czerwca 1989 roku.

P

F

2

Zwracając się do zebranych, Prezydent używa sformułowań charakterystycznych dla stylu retorycznego.

P

F

3

Styl przemówienia charakteryzuje użycie dużej liczby zwrotów kolokwialnych.

P

F


Zadanie 74.

A. Wypisz z tekstu wyraz pochodny dla przymiotnika jałtański.


jałtański

Wyraz pochodny





B. Wyjaśnij, w jaki sposób został utworzony wyraz pochodny.
Zadanie 75.

Wypowiedzenie Wyjątkowo dobry los i dobry czas – los na miarę ponadtysiącletnich dziejów państwa polskiego jest

A

elipsą,







B

apostrofą,

C

wykrzyknieniem,



Zadanie 76.

Dla podkreślenia wyjątkowego charakteru rocznicy wyborów 4 czerwca 1989 roku Prezydent użył wielu zabiegów stylistycznych. Nazwij dwa z nich i wypisz ich przykłady.

Zadanie 77.

Przekształć zdanie złożone Dziękuję wszystkim Polkom i Polakom za to, że przetrwaliśmy zły czas, że skutecznie wybiliśmy się na niepodległość na zdanie pojedyncze w taki sposób, aby zachować wszystkie zawarte w nim informacje.
Tekst do zadań 78.–85.
Edwin Bendyk

Opisać świat od nowa
Touraine, gwiazda francuskiej nauki, jak każdy rasowy socjolog od początku kariery zastanawiał się nad pytaniami: jak powstaje i zmienia się społeczeństwo; co pcha ludzi do zbiorowego działania; dlaczego wolimy być razem niż osobno? […] Stwierdził: „Nauki społeczne, jakie znaliśmy, klasyczna socjologia […] umarła. […]”

Uczony wcale jednak nie sprawiał wrażenia zmartwionego, gdy mówił o śmierci uprawianej przez siebie przez ponad pół wieku dyscypliny. Przeciwnie, martwił się jedynie, że zabraknie mu czasu, by opisać świat, który nadchodzi. […]

Kto śledzi dzieło Touraine’a, […] nie powinien być zaskoczony. To ten typ badacza, który uprawia naukę, by odkrywać rzeczywistość, a nie po to, by potwierdzać swoją pozycję w akademickiej hierarchii. […]

Francuski socjolog zawsze jednak bardziej przywiązany był do życia niż naukowej struktury i starał się być tam, gdzie społeczeństwo przez swe działanie otwierało nowe rozdziały historii. Gdy w 1980 r. wybuchła w Polsce Solidarność, spakował walizki i ruszył za żelazną kurtynę, by wspólnie z polskimi naukowcami zbadać niezwykły fenomen. Uczony wspomina ten czas: „ […] To, co zobaczyliśmy w 1980 r., przypominało dosłownie, w sensie wręcz religijnym, zmartwychwstanie. Miałem wrażenie, jakbym widział krew zaczynającą krążyć w martwym ciele narodu, które ożywa i powstaje, by wrócić do historii. Chciałem zrozumieć, co się stało, nie miałem bowiem wątpliwości, że w Polsce odbywa się niezwykle ważny proces dla całej socjologii wolności”.

Alain Touraine do dziś nie ma wątpliwości, że Solidarność była najważniejszym ruchem społecznym XX w., otworzyła z hukiem nowy etap historii, kiedy na scenę wkroczył społeczny aktor nieposługujący się kategorią interesu, lecz jako podmiot świadomy, że „ma prawo mieć prawa”. […]

Dziś te zbiorowe reprezentacje społeczeństwa, nawet jeśli istnieją, nie odgrywają dawnej roli, nie są już źródłem zbiorowego działania. Jeśli do niego dochodzi, to […] w wyniku połączenia pojedynczych energii jednostek, decydujących się podjąć walkę w obronie naruszonej godności, w obronie prawa do posiadania praw. […]

Jak twierdzi sam Touraine, przydałoby się jeszcze z 50 lat życia, żeby dostrzec rezultaty obecnej rewolucji. W jej wyniku na gruzach społeczeństwa, jakie znaliśmy, wyłoni się coś nowego. Co? Tego nie wie nikt, nawet Alain Touraine. Ale jeśli ma rację, to najciekawsze dopiero przed nami.
Źródło: Edwin Bendyk, Opisać świat od nowa, [w:] „Polityka”, Nr 1, z dnia 1.01.2015, s. 69–70.
Zadanie 78.

Wyjaśnij, czemu służy zastosowanie w ostatnim akapicie tekstu formy pierwszej osoby liczby mnogiej.
Zadanie 79.

Wyjaśnij użyte w tekście sformułowanie gwiazda francuskiej nauki.
Zadanie 80.

Wypisz z pierwszego akapitu tekstu przykład personifikacji i wyjaśnij, czemu służy zastosowanie tego środka wyrazu.
Zadanie 81.

Do kogo odnoszą się w tekście poniższe sformułowania?

społeczny aktor

rasowy socjolog
Zadanie 82.

W tabeli zapisano wypowiedzenia z tekstu będące informacją lub komentarzem. Zaznacz K, jeśli zdanie jest komentarzem, lub I, jeśli zdanie jest informacją.


Zdanie

K/I

1.

Ale jeśli ma rację, to najciekawsze dopiero przed nami.

K

I

2.

Solidarność była najważniejszym ruchem społecznym XX w.


K

I

3.

Francuski socjolog zawsze jednak przywiązany był do życia.

K

I


Zadanie 83.

Na podstawie akapitów trzeciego i czwartego podaj dwie cechy świadczące o tym, że tekst Edwina Bendyka został napisany stylem publicystycznym.
Zadanie 84.

Wypowiedź francuskiego socjologa Chciałem zrozumieć, co się stało przekształć tak, aby pełniła funkcję impresywną.
Zadanie 85.

a) Motyw zmartwychwstania Polski, który pojawił się w wypowiedzi Touraine’a, został wykorzystany również w tekście

A. Bogurodzicy.

B. Dziadów.

C. Zemsty.

D. Lalki.
b) Krótko uzasadnij wybraną przez siebie odpowiedź.
Tekst do zadań 86.–93.
Agnieszka Krzemińska

Słów oprawy
Książka to słowo. Myśli i idee zdają się nieporównywalnie ważniejsze niż materialny nośnik, na jakim je utrwalamy. W dodatku w czasach, gdy książki wydawane są niechlujnie i masowo, do wyglądu czy sposobu opraw przestaliśmy przywiązywać większą wagę. W przeszłości skórzane okładki bogato dekorowano tłoczeniami z użyciem srebra, złota, szylkretu (masy rogowej otrzymywanej z pancerzy żółwi) czy szlachetnych kamieni i bywały cenniejsze niż treść, przynajmniej pod względem materialnym.

Podczas gdy teksty starych ksiąg to domena literaturoznawców i historyków, oprawami zajmują się tegumentolodzy […], dla których książka to nie tylko jeden z najwspanialszych, ale i najpiękniejszych wytworów ludzkiego geniuszu. – W polskich zbiorach dominują księgi religijne, których treść jest znana i powtarzalna. Nas bardziej interesuje nośnik tekstu i jego forma – gatunek ręcznego pisma lub czcionki, iluminatorska bądź graficzna dekoracja kart, tudzież zapiski i znaki własnościowe – tłumaczy historyk sztuki i bibliolog dr Arkadiusz Wagner […]. A Ewa Chlebus, konserwatorka […], dodaje:

– Oprawa indywidualizowała książkę, często mówiąc więcej o jej posiadaczu niż treść. To samo wydanie miało różne oprawy, na których styl wpływał nabywca woluminu, a na jakość wykonania – kunszt introligatora.

Dzisiejsza forma książki ma ok. 2 tys. lat. Zanim na początku naszej ery pojawiły się wykonane ze zszytych kart i oprawione w grubą okładkę kodeksy, jako księgi służyły gliniane lub kościane tabliczki oraz papirusowe i pergaminowe zwoje. Dopiero w III w. w Egipcie łatwiejsze w czytaniu kodeksy zaczęły wypierać zwoje.

Mistrzami introligatorstwa byli wówczas koptyjscy mnisi. To oni stworzyli wzór pięknej karty, zachowującej proporcje między tekstem a marginesami. – Fenomenem dawnej książki było, że mimo wysokiej ceny pergaminu, a potem papieru, nie upychano tekstu na stronie, dążąc do jej wizualnej harmonii. Z czasem szerokie marginesy wykorzystywano do iluminatorskiej dekoracji lub notatek. Dopiero w XIX w. masowa produkcja książek sprawiła, że marginesy stały się węższe, co nie tylko źle wygląda, ale i utrudnia czytanie – ubolewa dr Wagner.

W 2006 r. na koptyjskie księgi z VII i VIII w. natrafili polscy archeolodzy w eremie koło Luksoru. Oprawy dwóch z nich wykonano ze starej makulatury papirusowej i obleczono skórą, trzecia księga przypominała teczkę – luźne pergaminowe strony włożono między deski z otworami, przez które przechodziły sznurki. Tomasz Górecki z Muzeum Narodowego w Warszawie twierdzi, że zamieszkujący erem mnich mógł parać się wyrobem ksiąg, o czym świadczą złożone w kostkę płachty skór, jakby przeznaczone na oprawy, czy stare papirusy być może służące jako makulatura do ich wyklejania. Kunsztu introligatora-eremity dowodzi dekoracja opraw. Górecki zauważył, że niektóre wzory są identyczne jak te z koptyjskiej ceramiki, co może pomóc w datowaniu manuskryptów. Dotychczas tego nie zauważono, bo bibliolodzy nie miewają w rękach ceramiki, a archeolodzy nie badają ksiąg. […]

Dziś, gdy coraz więcej osób wybiera poręczne (i pojemne) czytniki elektroniczne, jakość oprawy staje się drugorzędna. Upadek sztuki introligatorskiej nie musi jednak od razu oznaczać końca tradycyjnej książki. Nadal jest bowiem sporo wielbicieli papieru, którzy doceniają piękno okładki czy rycin. Poza tym wielu tych, którzy mają smartfona, iPada czy Kindle’a, chętnie sięga po starą dobrą książkę – dla zapachu zadrukowanego papieru, szelestu przekładanych kart czy przyjemnego ciężaru woluminu.
Źródło: Agnieszka Krzemińska, Słów oprawy, „Polityka”, nr 32, z dnia 6.08.2014 r., s. 60–62.

Zadanie 86.

W jakim znaczeniu występuje w drugim akapicie wyraz domena?
Zadanie 87.

a) Która funkcja językowa dominuje w tytule artykułu?

A. Ekspresywna.

B. Perswazyjna.

C. Impresywna.



D. Poetycka.
b) Przeredaguj tytuł tak, żeby odzwierciedlał tematykę artykułu i pełnił jedynie funkcję informatywną.
Zadanie 88.

Postaw znak X obok sformułowań, w których autorka ujawnia swoją opinię.


najpiękniejszy wytwór ludzkiego geniuszu




sięga po starą dobrą książkę




oprawione w grubą okładkę kodeksy





Zadanie 89.

Jak Arkadiusz Wagner ocenia książki współczesne? Wybierz odpowiedź A albo B i jej uzasadnienie spośród podanych1–3.


A

pozytywnie

ponieważ

1

są nieładne i trudniej się je czyta.

B

negatywnie

2

są poręczniejsze i pojemniejsze.

3

są tanie i łatwiejsze w odbiorze.


Zadanie 90.

Oceń prawdziwość zdań dotyczących tekstu. Zaznacz P, jeśli zdanie jest prawdziwe lub F – jeśli jest fałszywe.


Zdanie

Prawda/Fałsz

A

W przeszłości oprawa książki dostarczała informacji o jej właścicielu.

P

F

B

Zdaniem autorki ludzie całkowicie przestali czytać tradycyjne książki.

P

F

C

Tegumentolog to naukowiec badający oprawy starych książek.

P

F


Zadanie 91.

Spośród podanych wyrazów wybierz i podkreśl te, które zbudowane zostały według tego samego wzorca leksykalnego, co wyraz bibliolog.
biblioteka, bibliofil, biolog, socjolog, bibliotekarstwo, tegumentolog
Zadanie 92.

Wyjaśnij, co zdecydowało o tym, że dawniej oprawa indywidualizowała książkę.


Tekst do zadań 93.–104.
Krzysztof Piskorz

Internetowe memy – hieroglify XXI wieku
Memy internetowe to zjawisko stosunkowo młode. Rozpowszechniło się wraz z rozwojem portali społecznościowych oraz powstaniem serwisów umożliwiających umieszczanie treści, takich jak filmiki z YouTube, obrazki, pliki dźwiękowe [...]. Memy pozwalają na wyrażanie wielu emocji w jednym obrazie, [...] tworząc [...] hermetyczną grupę wiedzących, o co chodzi.

Według klasycznej definicji memu, którą stworzył brytyjski biolog ewolucyjny Richard Dawkins, mem jest kulturową jednostką transmisji lub imitacji. Samo słowo pochodzi od greckiego mimesis, czyli naśladownictwo. Jednocześnie Dawkins wskazał na analogię do genu: tak jak gen jest najmniejszą jednostką komunikacji w biologii, tak mem pełni tę rolę w kulturze. Memem może być dźwięk, obraz, utwór bądź jego fragment, zaś jego nośnikami jesteśmy my jako użytkownicy kultury. [...] W przeciwieństwie do genów, które przekazuje się z pokolenia na pokolenie (pionowo), memy potrafią się przenosić [...] w ramach tej samej generacji. Podczas zarażania kolejnych nosicieli może dojść do mutacji. [...]

Jak ma się ta teoria do memów internetowych? Brytyjska psycholog [...] Susan Blackmore [...] przyznaje, że termin mem został strywializowany przez popkulturę. [...]

Internetowy mem w definicji Mirosława Pęczaka, socjologa i dziennikarza „Polityki” to porcja informacji o niezidentyfikowanym pochodzeniu rozprzestrzeniająca się po sieci niczym wirus, w trakcie rozprzestrzeniania się pierwotna informacja może ulegać modyfikacjom wprowadzanym przez kolejnych użytkowników. Najważniejszą cechą memu jest jego zaraźliwość i pewnie dlatego potocznie memem nazywa się dziś niemal każdy krążący po internecie przekaz z kategorii „śmieszne” – śmiech, jak wiadomo, bywa zaraźliwy. Tak rozumiane memy stanowią prawdopodobnie najpopularniejszą formę twórczości własnej internautów, obok blogów i fotografii. [...]

Obiektem memu stała się na przykład [...] Hillary Clinton. Amerykańska sekretarz stanu została uwieczniona w ciemnych okularach przez fotografa magazynu „Time” na pokładzie wojskowego samolotu podczas sprawdzania telefonu komórkowego w październiku 2011 roku. W kwietniu 2012 roku powstał blog Texts from Hillary (Wiadomości od Hillary) kolekcjonujący zabawne historyjki obrazkowe z panią Clinton w roli głównej, np. podczas SMS-owania z prezydentem Obamą na temat rządzenia światem. Pierwszy post w ciągu dwóch dni doczekał się 9094 komentarzy. [...]

Memy mogą spełniać w sieci różnorakie funkcje. Bywają ilustracją emocji, ograniczając konieczność używania rozbudowanych wypowiedzi słownych, niekiedy wręcz zastępując je zupełnie. Same w sobie bywają komentarzem do zjawisk społecznych i kulturowych, piętnując je bądź afirmując. Można zatem wyrazić przypuszczenie, iż stanowią swoisty powrót do czasów pisma obrazkowego [...]. Mem internetowy jednak staje się pusty bez znajomości kontekstu. Użytkownicy memów używają specyficznego kodu, w którym [...] pod każdą formą kryje się ściśle przypisana treść. [...] Nieznajomość owego kodu uniemożliwia właściwe użycie memu. [...] Jego ostateczna forma jest wypadkową tematyki danego serwisu, języka stosowanego przez jego użytkowników, a także pierwotnego kontekstu zdjęcia czy rysunku, które zostały użyte jako obrazkowa podstawa memu. Nakłada to na odbiorcę obowiązek zaznajomienia się z tymi czynnikami.


Źródło: Krzysztof Piskorz, Internetowe memy – hieroglify XXI wieku, [w:] Współczesne media. Język mediów, red. Iwona Hofman, Danuta Kępa-Figura, Lublin 2013, s. 225–237.
Zadanie 93.

Zaznacz P, jeśli informacja dotycząca treści artykułu Krzysztofa Piskorza jest prawdziwa, bądź F, jeśli jest fałszywa.


Zdanie z tekstu

Prawda/Fałsz

A.

Memy nie są nowym zjawiskiem w kulturze.

P

F

B.

Mem internetowy i klasyczny pełnią funkcję kulturotwórczą.

P

F

C.

Potoczne rozumienie memu nie ma nic wspólnego z jego definicją naukową.

P

F


Zadanie 94.

Uzupełnij podane niżej zdanie, wybierając z tabeli odpowiednie określenie spośród A–B wraz z uzasadnieniem I–IV.
Zgodnie z tezą artykułu memy internetowe pełnią głównie funkcję


A.

poetycką,

ponieważ

I.

wyrażają subiektywny punkt widzenia nadawcy.

B.

perswazyjną,

II.

podtrzymują kontakt między internautami.

C.

ekspresywną,

III.

są wynikiem świadomej twórczości.

D.

informatywną,

IV.

mają jedynie rozśmieszyć odbiorcę.


  1   2   3   4   5   6   7   8


©operacji.org 2017
wyślij wiadomość

    Strona główna