Dziedzictwo przyrodnicze na naszej planecie – od pojedynczych gatunków po ekosystemy, takie jak lasy, rafy koralowe, słodka woda I gleby – kurczy się w zastraszającym tempie



Pobieranie 26,64 Kb.
Data24.12.2017
Rozmiar26,64 Kb.

Pisanie prac – prac magisterskich, prac licencjackich – pisanieprac.com.pl
  1. Zwalczanie przestępstw przeciwko środowisku naturalnemu

Środowisko naturalne naszej planety od wielu dziesięcioleci podlega stałemu procesowi degradacji. Szybkość, z jaką kurczy się dziedzictwo przyrodnicze Ziemi jest wręcz zastraszająca. Szacuje się, że tylko na przestrzeni ostatnich lat ogólnoświatowe tempo wymierania gatunków było od 100 do 1000 razy wyższe od tempa uznawanego za naturalne. Zniszczenia obejmują zarówno całe ekosystemy (jak na przykład rafy koralowe lub gleby), jak i pojedyncze gatunki zwierząt oraz roślin, niosąc za sobą cały szereg negatywnych rezultatów. Za przykład może w tym miejscu posłużyć postępujące ograniczenie różnorodności biologicznej, które rokrocznie stanowi jedną z bezpośrednich przyczyn wielomiliardowych strat w gospodarce światowej. Warto również dodać, że proces ten oddziałuje w sposób niekorzystny na perspektywy biznesowe, gospodarki lokalne oraz możliwości dotyczące zwalczania z ubóstwa. W przypadku takich elementów środowiska naturalnego jak woda, powietrze oraz gleby skutki zniszczeń i zanieczyszczeń mogą przyczyniać się również do znacznego pogorszenia staniu zdrowia ludzi, a w skrajnych przypadkach prowadzić nawet do zagrożenia ludzkiego życia. Jedną z najistotniejszych przyczyn wszystkich wymienionych wyżej szkód i zagrożeń jest działalność człowieka, która niejednokrotnie występuje przeciwko obowiązującemu prawu.

Celem niniejszej pracy jest przedstawienie przestępstw (a więc czynów zabronionych i karanych), które są najczęściej popełniane przeciwko środowisku naturalnemu oraz charakterystyka sposobów pozwalających na ich skuteczne zwalczanie.

Rozwój cywilizacyjny wraz z postępem technologicznym, poza niewątpliwymi korzyściami dla ludzkości, przysparzają również wielu problemów wśród których można wyróżnić między innymi narastające zanieczyszczenie środowiska. Należy jednak w tym miejscu zaznaczyć, że z rozwojem nauki w sposób bezpośredni wiążą się większe możliwości badawcze, które z kolei prowadzą do wzrostu świadomości dotyczącej zanieczyszczeń otaczającego nas środowiska. Ta właśnie świadomość połączona z dokładnymi obserwacjami otaczającej nas fauny i flory sprawiła, że w ciągu ostatnich kilku dziesięcioleci zidentyfikowano i wyróżniono grupę działań, które szkodzą różnym aspektom środowiska naturalnego.

Można zaryzykować stwierdzenie, że najbardziej rozpowszechnionym sposobem zwalczania wszystkich zachowań przyczyniających się do degradacji środowiska jest droga prawna. Kwestie związane ze szkodliwym działaniem na rzecz środowiska naturalnego są ściśle regulowane zarówno przez przepisy prawa międzynarodowego, jak i przez ustawy oraz akty obowiązujące na terenie poszczególnych państw. Taki rodzaj regulacji prawnych jest również obecny w prawie polskim.

W świetle prawa obowiązującego w granicach Rzeczpospolitej Polskiej tryb oraz zakres postępowania mandatowego w przypadku wszelkich wykroczeń i przestępstw popełnianych przeciwko środowisku naturalnemu został określony w ustawie „Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia”. Ponadto działania te zostały także ujęte na kartach Rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów wydanego 13 września 2002 roku. Treść tego dokumentu dotyczy przede wszystkim kwestii związanych z przyznaniem inspektorom Ochrony Środowiska uprawnień niezbędnych do nakładania grzywien (zazwyczaj poprzez przyznanie mandatu karnego)1.

Polskie prawo wyróżnia kilkanaście rodzajów wykroczeń popełnianych wobec środowiska naturalnego. Przestępstwa te karane są grzywnami nakładanymi przez wspomnianych wyżej inspektorów Ochrony Środowiska lub pozbawieniem wolności. Zdecydowana większość z nich została określona w ustawach wydanych na przestrzeni pierwszego dziesięciolecia XXI wieku.

Pierwszy typ wykroczeń jest regulowany tak zwanym Prawem wodnym, czyli ustawą, która została przyjęta dnia 18 lipca 2001 roku. Zgodnie z jej treścią kara grzywny obejmuje wszystkie czyny zanieczyszczające wody powierzchniowe i gruntowe w sposób bezpośredni (m. in. kwestie dotyczące spuszczania ścieków) oraz ogół działań pośrednio grożących pogorszeniem stanu wód2.

Kolejnym aktem prawnym mającym na celu zwalczanie przestępstw przeciw środowisku naturalnemu jest ustawa o organizmach modyfikowanych genetycznie (z 22 czerwca 2001 roku). Według postanowień w niej zawartych przestępstwem jest nie tylko brak przekazywania informacji na temat każdej zmiany zasad, które regulują przeprowadzanie operacji zamkniętego użycia GMO, ale również brak odpowiedniego i systematycznego dokumentowania tych operacji3.

Wśród przestępstw przeciwko środowisku naturalnemu polskie prawo wymienia także zagadnienia związane z produkcją, importem, eksportem oraz zarządzaniem opakowaniami i odpadami opakowaniowymi (ustawa podpisana 11 maja 2001 roku)4. Trzeba bowiem podkreślić, że zarówno produkcja opakowań z tworzyw sztucznych, jak i zarządzanie ich pozostałościami niosą za sobą wiele zagrożeń dla równowagi ekosystemów środowiska.

Zwalczaniu przestępstw naruszających środowisko naturalne mają także zapobiec dwie inne ustawy przyjęte 11 maja 2001 roku. Pierwsza z nich dotyczy obowiązków spoczywających na przedsiębiorcach w zakresie zarządzania niektórymi rodzajami odpadów, natomiast druga reguluje kwestie opłat produktowych oraz opłat depozytowych5.

Prawna ścieżka przeciwdziałania przestępstwom i wykroczeniom przeciw środowisku naturalnemu obejmuje też ustawę zatwierdzoną 27 kwietnia 2001 roku. Akt ten jest nazywany „Prawem o ochronie środowiska”. Dość szeroki zakres znaczeniowy nazwy tej ustawy odpowiada rozległemu zasięgowi tematycznemu jej regulacji. Treść ustawy obejmuje m. in. zagadnienia takie jak: zapewnienie ochrony środowiska w miejscu prowadzenia prac budowlanych, przekraczania dopuszczalnego poziomu hałasu lub unieszkodliwianie urządzeń wykorzystujących substancje niebezpieczne dla środowiska6.

Nadmiernej degradacji środowiska naturalnego ma także zapobiegać ustawa o odpadach (z 27 kwietnia 2001 roku). Dzięki niej regulowane są m. in. czynności związane z unieszkodliwianiem oraz odzyskiwaniem niesegregowanych odpadów medycznych, komunalnych i weterynaryjnych oraz problem składowania odpadów. Ponadto ustawa ta porusza także problem mieszania i spalania odpadów szkodliwych dla środowiska7. Zagrożeniom stwarzanym przez odpady ma również przeciwdziałać ustawa określająca kwestie dotyczące międzynarodowego przemieszczania odpadów ( podpisana 29 czerwca 2007 roku).

Wspomniano już wyżej, że postęp technologiczny niesie ze sobą wiele zagrożeń dla natury. Za przykład mogą w tym miejscu posłużyć różnego rodzaju substancje przyczyniające się do degradacji warstwy ozonowej. W polskim prawie przeciwdziałanie temu zjawisku ma zapewnić ustawa dotycząca takich właśnie substancji (podpisana 20 kwietnia 2004 roku). Kary przewidziane w tym akcie prawnym są przyznawane nie za samo wykorzystanie tego typu związków chemicznych, lecz za brak posiadania ważnych świadectw kwalifikacyjnych urządzeń, w których takie chemikalia są wykorzystywane8.

Zastosowanie innych substancji chemicznych, które mogą wyrządzić szkodę środowisku zostało określone w ustawie poruszającej temat substancji i preparatów chemicznych. W treści tego aktu przewidziano kary za niewłaściwe oznakowanie i wykorzystanie groźnych chemikaliów. Co więcej, karany jest również brak zarejestrowania i opisania ewentualnych szkodliwych skutków nowych substancji chemicznych9. Warto w tym miejscu dodać, że zagadnienie to jest także obecne w prawie międzynarodowym w 9 artykule rozporządzenia (WE) nr 648/2004 Parlamentu Europejskiego, uchwalonym 31 marca 2004 roku.

Problemem, który niejako wiąże się z wykorzystaniem szkodliwych chemikaliów jest stosowanie nawozów. Ograniczenie zagrożeń związanych z nawozami i nawożeniem zapewnia ustawa podpisana 10 lipca 2007 roku10.

Z kolei zjawiskom tak powszechnym jak wypalanie pastwisk, łąk i nieużytków oraz wyrzucanie różnego rodzaju odpadów na grunty nie będące własnością osoby wyrzucającej mają odpowiednio zapobiec: ustawa dotycząca ochrony przyrody (z 16 kwietnia 2004 roku) oraz Kodeks wykroczeń.

Należy także nadmienić, że osobne ustawy określają zasady recyklingu pojazdów, które wycofano z eksploatacji oraz demontaż i przetwarzanie zużytego sprzętu elektronicznego i elektrycznego.

Normatywna droga zwalczania przestępstw przeciwko środowisku naturalnemu obejmuje również przepisy ujęte w Kodeksie Karnym. Dokument ten w artykułach 181, 182, 183, 184, 185, 186, 187, 188 oraz 225 określa czyny, które stanowią zagrożenie dla środowiska i wyznacza kary za ich popełnienie.

Warto w tym miejscu dodać, że w ostatnich latach pojawiło się wiele głosów postulujących zaostrzenie kar za przestępstwa naruszające równowagę środowiskową. Część prawników i kryminologów nie poparła jednak tego ruchu. Według nich zwiększenie kar stanowi jedno z najmniej skutecznych rozwiązań w zakresie zapobiegania przestępczości przeciw środowisku. Profesor Marian Filar, prawnik pracujący na toruńskim Uniwersytecie Mikołaja Kopernika podczas rozmowy z Programem Pierwszym Polskiego Radia zaznaczył, iż „(…) najważniejsze jest podnoszenie świadomości ekologicznej społeczeństwa”11. W istocie wydaje się, że zmiana sposobu myślenia społeczeństwa o dobrach naturalnych oraz świecie natury jest konieczna i może okazać się podstawą pozwalającą na zamieszenie stopnia „przestępczości ekologicznej”. Niestety proces ten jest długotrwały, a jego efekty będą widoczne najwcześniej za kilka lat. Rozwiązania z zakresu prawa umożliwiają natomiast działanie doraźne.



Postępujący rozwój cywilizacyjny (jak już wcześniej kilkakrotnie wspomniano) prowadzi do większej degradacji środowiska naturalnego. Należy jednak zaznaczyć, że prowadzone badania dostarczają nowych metod walki z czynnikami negatywnie oddziałującymi na naturę oraz skutkują zwiększeniem świadomości dotyczącej zanieczyszczenia i zniszczenia środowiska. Tylko podczas minionego roku odbyło się wiele konferencji i spotkań poruszających tematykę zwalczania przestępczości przeciw środowisku naturalnemu. Spotkania te miały zarówno wymiar naukowy (jak np. konferencja „Prawnokarne i kryminologiczne aspekty ochrony środowiska” zorganizowana 26 kwietnia 2012 roku w Olsztynie przez Studenckie Koło Naukowe Kryminologii „Vestigium” KKiPK, oraz ELSA)12, jak i polityczny (np. IV spotkanie Sieci Prokuratorów do Spraw Przestępczości Przeciwko Środowisku Naturalnemu Regionu Morza Bałtyckiego (ENPRO), które miało miejsce w Hamburgu, 26-27 września 2012)13. Powyższe rozważania, choć stanowią jedynie ogólną charakterystykę możliwości zwalczania wykroczeń przeciw środowisku naturalnemu, wskazują, że przestępstwa te mogą mieć bardzo zróżnicowany charakter (począwszy od zanieczyszczania gleb, wód i powietrza, a skończywszy na nielegalnym handlu fauną i florą). Świadomości tego problemu wraz ze skutecznymi działaniami zapobiegawczymi nie tylko pozwolą dłużej cieszyć się pięknem otaczającej nas natury, ale przede wszystkim umożliwią ograniczenie negatywnego wpływu na jakość i komfort naszego życia.

Bibliografia
I Akty prawne


  1. Ustawa z dnia 11 stycznia 2001, o substancjach i preparatach chemicznych Dz. U. Nr 11, poz. 84 z późn. zm.

  2. Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001, o odpadach t.j. Dz. U. z 2007 nr 39, poz. 251 z późn. zm.

  3. Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001, Prawo ochrony środowiska, Dz. U. Nr 62, poz. 627.

  4. Ustawa z dnia 11 maja 2001, o obowiązkach przedsiębiorców w zakresie gospodarowania niektórymi odpadami oraz o opłacie produktowej i opłacie depozytowej, Dz. U. Nr 63, poz. 639 z późn. zm.

  5. Ustawa z dnia 11 maja 2001, o opakowaniach i odpadach opakowaniowych, Dz. U. Nr 63, poz. 638 z późn. zm.

  6. Ustawa z dnia 22 czerwca 2001, o organizmach genetycznie zmodyfikowanych, Dz. U. Nr 76, poz. 811 z późn. zm.

  7. Ustawa z dnia 18 lipca 2001, Prawo wodne, Dz. U. Nr 115, poz. 1229.

  8. Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004, o substancjach zubożających warstwę ozonową, Dz. U. Nr 121, poz. 1263.

  9. Ustawa z dnia 29 czerwca 2007, o międzynarodowym przemieszczaniu odpadów, Dz. U. Nr 124, poz. 859.

  10. Ustawa z dnia 10 lipca 2007, o nawozach i nawożeniu, Dz. U. Nr 147, poz. 1033.


II Zasoby internetowe


  1. http://biznes.onet.pl (12.01. 2013).

  2. http://www.uwm.edu.pl (12.01. 2013).

  3. http://www.pg.gov.pl (12.01. 2013).


1

Dz. U. 151, poz.1253 z późn. zm.



2 Dz. U. z 2005 r. Nr 239 poz. 2019 z pózn. zm.

3 Dz. U. Nr 76, poz.811 z pózn. zm.

4 Dz. U. Nr 63, poz. 638 z pózn. zm.

5 Dz. U. Nr 63, poz. 639 z późn. zm.

6 Dz. U. z 2008 r. Nr 15, poz.150 z pózn. zm.

7 Dz. U. z 2007 r. nr 39, poz. 251 z późn. Zm.

8 Dz. U. Nr 121, poz. 1263.

9 Dz. U. Nr 11, poz. 84 z pózn. zm.


10 Dz. U. Nr 147, poz 1033.

11 http://biznes.onet.pl/kary-za-przestepstwa-przeciw-srodowisku-naturalnem,18528,3214715,audio-detal (12.01.2013).

12 http://www.uwm.edu.pl/kryminologia/index.php?option=com_content&view=article&id=129%3Amidzynarodowa-konferencja&catid=40%3Awydarzenia&Itemid=59&lang=pl (12.01.2013).

13 http://www.pg.gov.pl/index.php?0,817,1,554 (12.01.2013).








©operacji.org 2019
wyślij wiadomość

    Strona główna