Dylematy wobec wprowadzenia wspólnej waluty w Europie



Pobieranie 139,08 Kb.
Strona1/2
Data02.03.2018
Rozmiar139,08 Kb.
  1   2


Do największych wydarzeń ekonomicznych i politycznych ubiegłego wieku w Europie zaliczyć należy ustanowienie z dniem 1 stycznia 1999 r. w Unii Europejskiej (dalej UE) Unii Gospodarczej i Walutowej – Economic and Monetary Union, EMU (dalej UGW),
a także fakt, że w jej ramach zaczął funkcjonować nowy pieniądz - euro. Kraje UE, które uzyskały pełne członkostwo w UGW, są określane jako obszar euro lub strefa euro (Eurozone, Euro Area). W odniesieniu do nich funkcjonuje także nieformalna nazwa - Euroland.

Ustanowienie Unii Gospodarczej i Walutowej jest wydarzeniem precedensowym, bowiem unie walutowe, które uprzednio były tworzone w Europie, nie miały ani w założeniach, ani


w praktycznej realizacji takiego zasięgu (liczba krajów uczestniczących, potencjał gospodarczy), jak również skutki dla innych krajów nie były tak znaczące jak w przypadku UGW1.

Celem niniejszej pracy jest dokonanie analizy poszczególnych etapów procesu wprowadzania wspólnej waluty w Europie, wymogów formalnych stawianych przed państwami kandydującymi, określenie charakteru barier i trudności napotykanych podczas działań wdrożeniowych, a także argumentów wysuwanych przez przeciwników tworzenia obszaru jednowalutowego.

Określenie powyższego przedmiotu badań, narzuciło sformułowanie następujących pytań badawczych: Czy Unia Gospodarcza i Walutowa była pierwszą próbą wprowadzenia wspólnej polityki monetarnej? Spełnienie jakich wymogów formalnych warunkuje przystąpienie do UGW? Jak w praktyce wygląda realizacja kryteriów konwergencji? Kiedy Polska powinna stać się członkiem Unii Walutowej i Gospodarczej?

Motywem analizy powyższych zagadnień jest chęć poszerzenia wiedzy na temat warunków wprowadzenia euro w nowych krajach UE i zbadanie czy przystąpienie Polski do Unii Gospodarczej i Walutowej oraz obszaru jednowalutowego wzmocni pozycję Polski na arenie politycznej i gospodarczej Unii Europejskiej. W pracy zastosowano merytoryczny układ materiału, wykorzystując metodę badawczą systemową, instytucjonalno - prawną, porównawczą i statystyczną.


Unia Gospodarcza i Walutowa – założenia i proces tworzenia


Powołanie UGW było przedsięwzięciem ambitnym; jego realizacja doprowadziła do włączenia dwunastu suwerennych krajów europejskich do obszaru jednowalutowego. Od 1999 r. w skład obszaru weszły: Austria, Belgia, Finlandia, Francja, Hiszpania, Holandia, Irlandia, Luksemburg, Niemcy, Portugalia i Włochy. Od 2001r. dołączyła Grecja. Kraje zgodziły się na definitywną rezygnację z walut narodowych na rzecz wspólnego pieniądza. Poza obszarem euro pozostają: Dania, Szwecja i Wielka Brytania. Ponadto trzy państwa nie należące do UE – Monako, San Marino, Watykan - podpisały umowę
o uczestnictwie w UGW i udziale we wspólnej polityce pieniężnej, w tym używaniu euro. Jako waluty używają euro także Andora, Czarnogóra i Kosowo, mimo iż nie są członkami UGW (przeprowadziły tzw. jednostronną euroizację)2.

Docelowo jednak zakłada się, że niemal wszystkie kraje członkowskie UE dołączą do obszaru UGW i w konsekwencji przystąpią do obszaru jednowalutowego. Szwecja ze względu na brak przynależności do Europejskiego Systemu Walutowego nie mogła dotąd zostać przyjęta w poczet członków UGW, Grecja nie spełniła określonych traktatem


z Maastricht kryteriów; Dania i Wielka Brytania uzyskały w Traktacie klauzulę, która nie obliguje ich do członkostwa w UGW, zapewniając możliwość wyboru. Także przyszłe kraje członkowskie UE, będą mogły stać się pełnoprawnymi członkami UGW, jeżeli spełnią określone warunki3.

Zasady funkcjonowania obszaru euro oraz warunki uczestnictwa w nim zostały określone w Traktacie o Unii Europejskiej (Treaty on European Union), podpisanym 7 lutego 1992 r.


w holenderskiej miejscowości Maastricht (z tego powodu zwanym w skrócie Traktatem
z Maastricht).

Proces wprowadzania euro do obiegu miał charakter etapowy. Powyższe było związane


z wielką skalą całego przedsięwzięcia - ustanowienia UGW. Przez trzy lata - od
1 stycznia 1999 r. do 31 grudnia 2001 r., nie można było jeszcze posługiwać się banknotami
i monetami euro. We wskazanym okresie na obszarze Eurolandu w obiegu znajdowały się tylko banknoty i monety walut narodowych państw członkowskich. Ich wycofywanie
i zastępowanie banknotami i monetami euro rozpoczęło się 1 stycznia 2002 r. i zakończyło się w ciągu dwóch miesięcy. Od 1 marca 2002 r. euro jest jedynym legalnym środkiem płatniczym na terytorium 12 krajów członkowskich UGW.

Pojawienie się nowego pieniądza - euro - stało się znaczącym wydarzeniem dla społeczeństw krajów UGW. Wpłynęło istotnie na funkcjonowanie przedsiębiorstw, banków


i innych instytucji finansowych, a także instytucji państwowych i samo­rządowych. Przejście do stosowania jednego pieniądza przez dużą liczbę krajów było zadaniem o tyle trudnym, że każdy z tych krajów był na ogół przywiązany do pieniądza narodowego jako symbolu suwerenności. W większości z państw pieniądz narodowy miał wielowiekową tradycję (np. drachma grecka istniała ponad dwa tysiące lat, a frank francuski funkcjonował prawie sześć wieków) i ściśle wiązał się z losami i historią danego kraju. Rezygnacja z narodowej jednostki pieniężnej oznaczała nie tylko koszty techniczne stopniowego przestawienia się na nowy pieniądz we wszystkich dziedzinach życia, ale także przyniosła ze sobą konieczność dostosowania w sferze psychologicznej4.

Wprowadzenie euro można postrzegać jako wyraz pewnego odchodzenia od państwa narodowego - jedynej do tej pory formy organizacyjnej życia społecznego - w kierunku szerszego organizmu polityczno-gospodarczego o cechach państwa federalnego. W kierunku takiego organizmu zdaje się ewoluować obszar euro. Proces zmian ma jednak charakter długoterminowy, a jego przebieg uzależniony jest od wielu czynników, wśród których najważniejszą rolę odgrywa zaangażowanie i inicjatywa krajów członkowskich, które są zainteresowane pełnieniem roli siły napędowej integracji. Istotne znaczenie ma poparcie dla całego procesu ze strony pozostałych krajów5.

Ustanowienie UGW stanowi kulminację procesu integracji walutowej, w którym kraje UE uczestniczą od kilkudziesięciu lat. Istotą integracji walutowej było dotychczas osiąganie możliwie największej stabilności rynkowych kursów między walutami tych krajów,
z uwzględnieniem dalekosiężnego celu w postaci zredukowania zmienności tych kursów do minimum, tak by waluty narodowe mogły być zastąpione jedną wspólną walutą. Cel udało się osiągnąć z początkiem 1999 r. w wyniku utworzenia obszaru euro.

W praktyce proces integracyjny w sferze walutowej nie przebiegał ani szybko, ani łatwo. Stosunkowo najmniejszy wysiłek w dziedzinie stabilizacji kursów był potrzebny w okresie, gdy sprawnie funkcjonował międzynarodowy system walutowy ukształtowany w 1944 r.


w Bretton Woods. Dopiero zakłócenia w systemie występujące pod koniec lat 60. skłoniły kraje ówczesnej Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej do poszukiwania rozwiązań, które dałyby możliwość uchronienia osiągniętych efektów integracji gospodarczej, w szczególności funkcjonowania wspólnej polityki rolnej, przed skutkami postępującej destabilizacji walutowej na świecie. Rozwiązaniem miała być Unia Gospodarcza i Walutowa, którą na podstawie decyzji podjętej w 1969 r. w Hadze przez przywódców państw i rządów krajów członkowskich, zgodnie z tzw. planem Wernera, postanowiono utworzyć do 1980 r. Unia miała charakteryzować się scentralizowaną polityką budżetową, a także jednolitą polityką pieniężną, którą miał realizować ponadnarodowy bank centralny. Bank ten miałby wyłączne prawo do emisji waluty Unii, będącej jedynym legalnym środkiem płatniczym na jej terytorium6.

Realizacja ambitnego planu napotkała w praktyce liczne przeszkody, między innymi zakłócenia w międzynarodowym systemie walutowym. Konsekwencją było powszechne upłynnie­nie kursów walutowych na świecie. Powyższe znacząco utrudniło zakończenie pierwszego etapu tworzenia Unii, w ramach którego zamierzano skoncentrować się na stabilizowaniu kursów między walutami krajów członkowskich7. Negatywny wpływ na realizację projektu dotyczącego ustanowienia Unii wywarł kryzys naftowy, a także znaczne pogorszenie się koniunktury gospodarczej w świecie. W takich warunkach krajom Wspólnoty zabrakło determinacji, by projekt kontynuować, odstąpiono od jego realizacji i odłożono na bliżej nieokreśloną przyszłość.

Budowę Unii rozpoczęto bez stworzenia odpowiednich podstaw prawnych. Nie został wynegocjowany i ratyfikowany międzynarodowy traktat, który stanowiłby podstawę całego przedsięwzięcia. Błędu nie popełniono po raz drugi, gdyż obecna Unia wypracowała solidną podstawę w postaci traktatu z Maastricht. Za ważną przyczynę niepowodzenia planu Unii
z 1969 r. należy także uznać fakt, że przewidywano centralizację polityki budżetowej. Konieczne byłoby zrzeczenie się suwerennych uprawnień narodowych do kształtowania polityki budżetowej, również podatków, na rzecz instytucji ponadnarodowej, która miałaby być utworzona. Okazało się, że poszczególne kraje wcale nie były gotowe do rezygnacji8. Przy tworzeniu obecnej Unii zastosowano podejście bardziej realistyczne, rezygnując
z centralizacji polityki budżetowej9.

W latach 70., okresie niestabilności walut w świecie, część krajów Wspólnoty próbowała ustabilizować kursy między swymi walutami. Działania okazały się jednak niezadowalające


z punktu widzenia procesu integracyjnego. Szansą na zmianę stanu rzeczy okazał się Europejski System Walutowy - European Monetary System (dalej ESW), który rozpoczął funkcjonowanie 13 września 1979 r.

Zasady ESW zostały określone na mocy porozumienia między bankami centralnymi krajów członkowskich. W ramach systemu przyjęto zasadę, że kursy rynkowe między walutami krajów mogą zmieniać się tylko w określonych granicach wokół bilateralnych kursów centralnych, ustalanych na podstawie wspólnej decyzji. Granice zostały określone na poziomie +/- 2,25 proc. Dla krajów słabszych ekonomicznie przewidziano możliwość stosowania granic +/- 6 proc. Banki centralne państw członkowskich zobowiązały się do podejmowania interwencji niezbędnych dla utrzymania kursów rynkowych we wskazanych przedziałach. W celu ułatwienia operacji interwencyjnych ustanowiono system wzajemnej pomocy kredytowej. Jeżeli utrzymanie kursu w dozwolonym przedziale okazałoby się niemożliwe mimo podejmowanych interwencji walutowych oraz innych działań korekcyjnych, zmianie powinien był ulec bilateralny kurs centralny. Ustalono, że zmiany takie (dewaluacje lub rewaluacje) mogły być dokonywane tylko na mocy wspólnej decyzji.


W efekcie ESW stał się systemem kursów stałych (tj. zmieniających się na rynku tylko
w określonych granicach), dostosowywalnych (tzn. że kurs centralny może być zmieniony).

W praktyce funkcjonowania ESW bilateralne kursy centralne były zmieniane wielokrotnie, utrzymywały się stosunkowo duże różnice w narodowych stopach inflacji (na początku lat 80. różnica wynosiła ok. 10 proc) i trudno było utrzymać wahania rynkowych kursów walutowych w uzgodnionym wąskim przedziale.

Stopniowe przechodzenie krajów ESW do antyinflacyjnej polityki pieniężnej zaowocowało wzrostem stabilności walut w ramach systemu pod koniec lat 80. Od stycznia 1987 r. do września 1992 r. nie dokonywano w systemie zmian kursów centralnych, co w praktyce nie okazało się rozwiązaniem słusznym. Wprawdzie różnice
w stopach inflacji uległy wyraźnemu zmniejszeniu, ale ciągle były dość znaczne. Niedokonywanie zmian kursów centralnych przyczyniło się do zakumulowania istniejącej nierównowagi między krajami członkowskimi10.

W efekcie na jesieni 1992 r. nastąpił poważny kryzys walutowy w ESW, na skutek którego zdewaluowano pesetę hiszpańską i eskudo portugalskie, z systemu został wycofany funt brytyjski, a udział lira włoskiego został zawieszony. Zjawiska kryzysowe


w ramach systemu występowały jednak dalej. W efekcie 2 sierpnia 1993 r. zdecydowano się rozszerzyć granice dopuszczalnych wahań kursów rynkowych do +/-15 proc. wokół kursów centralnych. Ustanowienie tak szerokiego przedziału było jedyną alternatywą dla likwidacji całego systemu11.

Poważny wpływ na zaistnienie kryzysu walutowego w ESW w latach 1992-1993 wywarła restrykcyjna polityka pieniężna, realizowana na początku lat 90. przez bank centralny Niemiec - Bundesbank. Kształt polityki wynikała z dążenia do zmniejszenia zagrożenia inflacyjnego związanego ze zjednoczeniem państw niemieckich, a szczególnie z wymianą marek wschodnioniemieckich na zachodnioniemieckie. Bundesbank przez dłuższy czas utrzymywał stosunkowo wysokie stopy procentowe, by przeciwdziałać tendencjom inflacyjnym. Jednym ze skutków był masowy napływ kapitału do Niemiec z powodu zwiększenia atrakcyjności lokat finansowych w markach. To z kolei przyczyniło się do tendencji zwyżkowej marki w stosunku do pozostałych walut ESW. Aby utrzymać


w dozwolonym przedziale wahania kursów walut wobec marki, poszczególne kraje także musiały utrzymywać wysokie stopy procentowe. Działanie powyższe okazało się szczególnie trudne w sytuacji spadku koniunktury na początku lat 90. Stawało się oczywistym, że kraje notujące spadek tempa wzrostu gospodarczego oraz szybki wzrost bezrobocia nie będą
w stanie bez końca utrzymywać wysokich stóp procentowych dla podtrzymania poziomu kursu walutowego. W efekcie nasiliły się tendencje spekulacyjne, które stały się bezpośrednią przyczyną kryzysu w latach 1992-199312.

Rozszerzenie dozwolonego przedziału wahań kursów walutowych radykalnie zmniejszyło ryzyko destabilizującej spekulacji walutowej, bowiem im szersze granice wahań kursów, tym mniejsze szanse na osiągnięcie zysku z transakcji spekulacyjnych. Od 1993 r. kraje ESW z szerokiego przedziału wahań korzystały w sposób minimalny, wychodząc


z założenia, że jeśli się chce uczestniczyć w przyszłości w obszarze jednowalutowym, trzeba starać się tworzyć realne warunki funkcjonowania obszaru. W efekcie, zwłaszcza w ostatnim roku przed ustanowieniem UGW, osiągnięcie korzystnych wyników ekonomicznych, w tym szczególnie w dziedzinie zwalczania inflacji oraz redukowania deficytów budżetowych, sprawiło, że kursy walutowe w ramach systemu odznaczały się jedynie minimalną zmiennością13.

Od chwili ustanowienia ESW tj. od 13 marca 1979 r. przez niemal 20 lat, obowiązującą


w ESW jednostką walutową było ECU (European Currency Unit). Od 1 stycznia 1999 r. ECU została zastąpiona przez euro w relacji 1:1.

ECU była elementem Europejskiego Systemu Walutowego. Miała kształt koszyka złożonego z określonej liczby jednostek walut krajów członkowskich. Początkowo w skład ECU wchodziło dziewięć walut, a potem włączono do ECU waluty Grecji, Hiszpanii


i Portugalii. W chwili zakończenia istnienia ECU składała się z walut 12 krajów UE. Nie było walut Austrii, Finlandii i Szwecji, bowiem na mocy traktatu z Maastricht z początkiem 1994 r. skład ECU został zamrożony. Liczba jednostek poszczególnych walut wchodzących
w skład ECU była ustalana proporcjonalnie do potencjału gospodar­czego danego kraju, mierzonego udziałem kraju w PKB Wspólnoty jako całości oraz w handlu wewnątrzwspólnotowym. W efekcie największy udział w ECU miały marka niemiecka, frank francuski, funt brytyjski i lir włoski14.

W latach 80. było możliwe przeprowadzenie w ECU niemal każdej transakcji na międzynarodowym rynku finansowym. Szczególnie wysoką pozycję ECU uzyskała jako waluta emisji obligacji międzynarodowych. Szerszemu zastosowaniu ECU nie sprzyjał jednak fakt, że brak było banku centralnego, który czuwałby nad obiegiem waluty, ponadto ECU od dłuższego czasu wykazywała stałą tendencję do deprecjacji w stosunku do walut silnych ESW. Z tego względu nie zdołała uzyskać większej popularności na przykład


w Niemczech. W ostatnich latach ECU traciła stopniowo na znaczeniu jako waluta międzynarodowa, zarówno jako pieniądz transakcyjny, jak i inwestycyjny.

Bezcelowe jest promowanie ECU jako waluty równoległej, która


w wyniku konkurencji na rynku miałaby wyprzeć waluty narodowe i stać się jedynym pieniądzem UE. Logika procesu integracyjnego pokazała, że nie da się uniknąć rezygnacji
z suwerennych uprawnień narodowych, by stworzyć nowy pieniądz, jak również nie uda się tego dokonać bez poważnych procesów dostosowawczych w gospodarkach krajów członkowskich15.


  1   2


©operacji.org 2017
wyślij wiadomość

    Strona główna