Doskonalenie znajomości obcojęzycznej terminologii wojskowej



Pobieranie 70,46 Kb.
Data01.11.2017
Rozmiar70,46 Kb.




DOSKONALENIE ZNAJOMOŚCI

OBCOJĘZYCZNEJ TERMINOLOGII WOJSKOWEJ
Doskonalenie językowe to proces aktualizowania wiedzy i umiejętności językowych w związku ze stopniowym wygasaniem wykształcenia językowego zdobytego w systemie zorganizowanego nauczania i uczenia się, a także rozwijanie kompetencji językowej stosownie do potrzeb wynikających z realizacji aktualnych zadań służbowych.1

Doskonalenie językowe kadry zawodowej przejawia się przede wszystkim w indywidualnym zaangażowaniu na rzecz podtrzymania kompetencji językowej i w praktyce sprowadza się do czytania literatury obcojęzycznej i oglądania programów telewizji satelitarnej. Części kadry problem nie dotyczy, gdyż posiada ona możliwość służbowych wyjazdów do krajów obszaru obcojęzycznego. W przypadku części kadry kontakty takie nie są planowane, ale realne w najbliższej przyszłości. Nie istnieją natomiast na dzień dzisiejszy żadne zorganizowane formy doskonalenia językowego w resorcie Obrony Narodowej. W tej sytuacji nie powinno dziwić wyższych przełożonych zjawisko słabej znajomości języka obcego przez kadrę, lub nieznajomości przez nią terminologii specjalistycznej. Trudno oczekiwać od żołnierza biegłej znajomości języka obcego w sytuacji, gdy jego ostatni kontakt z tym językiem miał miejsce 5-6 lat temu w bliżej nie sprecyzowanej sytuacji komunikacyjnej.

Celem przybliżenia występujących w dalszej części publikacji pojęć, spróbujmy na początek zdefiniować termin język wojskowy.

Nie budzi na ogół wątpliwości fakt istnienia języków narodowych, tj. takich jak polski czy angielski oraz to, że komunikaty podobne w treści mogą znacznie różnić się między sobą użytymi środkami językowymi. Od dawna usiłowano owo zróżnicowanie usystematyzować, wyodrębniając jednostki stopnia niższego niż język narodowy. W ten sposób wyodrębniono między innymi język naukowy, język artystyczny, język regionalny, język potoczny, przy czym każdy z nich dzieli się na odpowiednie odmiany.2 Autorzy tych podziałów napotykali trudności w precyzyjnym określeniu różnicy, jaka przebiega między jednym językiem a drugim, gdyż część środków językowych należała jednocześnie do kilku odmian języka.



Rys.1 Subjęzyki a język narodowy3

J – język narodowy, AJ,BJ, CJ, DJ – subjęzyki języka J

1 – elementy językowe J nie występujące w żadnym z przedstawionych subjęzyków, ale

występujące w jednym lub kilku spośród pozostałych subjęzyków J

2 – elementy wspólne subjęzykom A i B,

3 – elementy językowe wspólne wszystkim przedstawionym subjęzyko

4 – elementy językowe charakterystyczne wyłącznie dla subjęzyka C


W powyższym obrazie języka narodowego J całość środków językowych występujących w polu A nazywamy subjęzykiem A. Do tego subjęzyka zakwalifikowane są nie tylko zjawiska językowe wyłącznie charakteryzujące daną dziedzinę czy tematykę, lecz także takie, które zwykle kojarzą się z inną tematyką czy dziedziną. Tak określony subjęzyk staje się więc komunikacyjnie autonomiczny – tj. zawiera wszystkie elementy potrzebne do konstruowania danego typu wypowiedzi. Jeżeli teraz wyróżnimy pole B na zasadach analogicznych jak poprzednio, będziemy mogli całość środków językowych występujących w tej grupie określić mianem subjęzyka B. Procedura taka pozwala teoretycznie na wyróżnienie dowolnej liczby subjęzyków, w tym również subjęzyka wojskowego.

Subjęzyk wojskowy jest więc środowiskowo-zawodową odmianą języka narodowego używaną w wojsku. Najistotniejszą jego cechą jest podział na odmiany specjalistyczne oraz występowanie związków pomiędzy tymi odmianami.

Odmiana specjalistyczna subjęzyka wojskowego (inaczej słownictwo specjalne lub specjalistyczne) zawiera wyrazy i połączenia wyrazowe określające przedmioty i pojęcia, które odnoszą się do różnorodnych sfer działalności żołnierza, ale nie należą do powszechnie używanych. Wyodrębniają się w niej dwie warstwy: oficjalna - terminy oraz codzienna, obiegowa – profesjonalizmy. W odróżnieniu od wyrazów powszechnie stosowanych, które często bywają wieloznacznymi, terminy z reguły są jednoznaczne i nie wyrażają ekspresji (np dywizjon, urzutowanie, bojowy wóz piechoty). Profesjonalizmy mogą natomiast przyjmować różne znaczenia w zależności od odmiany języka narodowego (np. pikować, operacja, dozór itp.). Jednak nazwy terminologia i słownictwo specjalistyczne używane bywają zamiennie, z powodu swojej bliskoznaczności. Zazwyczaj nazwa terminologia używana jest nie tylko wtedy, kiedy ma oznaczać zespół terminów, ale także wtedy, kiedy ma oznaczać cały zasób wyrazów danej specjalności wojskowej tzn. także nazw nie będących terminami.4

Jest oczywistym, że funkcjonowanie żołnierzy w wielonarodowych strukturach wojskowych wymaga sprawnego narzędzia komunikowania się. W okresie obecności Polski w Układzie Warszawskim tym narzędziem był język rosyjski. Z chwilą przystąpienia do struktur natowskich jego miejsce zajął język angielski. Tendencje dostosowawcze i integracyjne w terminologii wojskowej należy rozpatrywać pod kątem szeroko rozumianej i propagowanej w państwach Sojuszu Północnoatlantyckiego interoperacyjności. Należy ją rozumieć jako zdolność systemów dowodzenia, jednostek wojskowych lub sił zbrojnych do zapewnienia szeroko rozumianej współpracy, wsparcia oraz możliwości korzystania z systemów dowodzenia jednostek i sił innych państw. Współpraca i współdziałanie staje się możliwe jedynie wówczas, gdy współdziałające elementy posługują się jednakowym systemem pojęć i terminów.

Każdy z języków narodowych oferuje swoim użytkownikom ogromny wybór słownictwa – w przypadku języków europejskich, gdzie słownictwo naukowe i techniczne jest bardzo szerokie, obejmują one kilkaset tysięcy słów i zwrotów. Niemniej użytkownicy języka znają i posługują się jedynie cząstką całego słownictwa danego języka. Liczba słów używanych przez osoby wykształcone – ich czynne słownictwo – może sięgać nawet 50 tysięcy słów; liczba słów, które znają, ale ich nie używają – ich bierne słownictwo - jest trochę większe.5 W codziennej rzeczywistości wykorzystujemy w zasadzie nie więcej jak 2 tysiące słów.6 Natomiast poruszając tematy fachowe sięgamy do znacznie szerszego pokładu wiedzy językowej. Stąd trudności z obliczeniem czynnego zasobu słów u człowieka wykształconego, który zna wiele dziedzin życia i wiedzy. Szacunkowo absolwent wojskowego kursu językowego na poziomie zaawansowanym powinien posiadać w swoim słowniku około 4 tysięcy jednostek leksykalnych.

Problem doskonalenia terminologii specjalistycznej w armii jest więc problemem złożonym. Wystarczy uświadomić sobie, że w subjęzyku wojskowym funkcjonuje od kilkudziesięciu do kilkuset tysięcy pojęć i zwrotów wojskowo-specjalistycznych w głównej mierze w obszarze organizacji wojsk, przebiegu służby, sprzętu i uzbrojenia, taktyki, sztuki operacyjnej i strategii, kierowania wojskami i logistyki. Objętość wojskowych słowników zawierających najczęściej używaną leksykę sięga 40 tysięcy słów i wyrażeń oraz ponad 4 tysiące podstawowych znaków i skrótów. W poszczególnych rodzajach sił zbrojnych, wojsk i służb szacunkowo używa się – zależnie od stopnia ich organizacji, rodzaju działalności i wyposażenia - od kilkuset do kilkunastu tysięcy jednostek leksykalnych.7

Świadomość objętości i różnorodności subjęzyka wojskowego skłania do poważnego zastanowienia się nad organizacją systemu nauczania wojskowej terminologii obcojęzycznej. Wymogi dotyczące znajomości języka obcego zawarte w Porozumieniu STANAG 6001 nie definiują, niestety, obowiązkowych elementów profesjonalnego rejestru wojskowego w języku obcym, ani też nie podają normatywnego wykazu jednostek leksykalnych typowych dla takiego rejestru. Opis wymogów precyzuje jedynie kompetencję językową w ramach poszczególnych sprawności językowych oraz umiejętności funkcjonowania receptywnego i produktywnego w określonych sytuacjach docelowych, określa więc kompetencję komunikacyjną z bardzo ograniczonym nachyleniem wojskowym. STANAG 6001 jako podstawa rozumienia pojęcia poziom znajomości języka nie precyzuje, co należy rozumieć jako język fachowy lub odpowiedni rejestr językowy. W dokumencie są używane takie sformułowania, jak: rutynowe zadania/czynności w miejscu pracy, sytuacje dnia codziennego, rozumienie specjalistycznego języka, rutynowa korespondencja zawodowa, własna dziedzina wiedzy zawodowej, określone dziedziny/obszary wiedzy fachowej8 itp. Ogół tych pojęć można w łatwy sposób zrozumieć w ich popularnym znaczeniu, natomiast brakuje im precyzji.

Podobnie ostrożne w stosowaniu terminologii wojskowej są materiały egzaminacyjne, które egzekwują leksykę wojskową jedynie w bardzo ogólnie rozumianych sytuacjach wojskowych występujących w tekstach źródłowych przeznaczonych dla wykształconego użytkownika języka, ale bez przygotowania wojskowego. Przyczyn takiego stanu rzeczy

należy upatrywać w specyfice zawodu żołnierza i szerokim spektrum tematyki subjęzyka wojskowego.

Pojęcia wojskowo-specjalistyczne z reguły są trudno przyswajalne przez ogół cywili. Na domiar złego w zdecydowanej większości nauczaniem języków obcych w wojsku trudnią się kobiety, dla których są one często pojęciami abstrakcyjnymi. Nie jest to tylko problem strony polskiej – podobna sytuacja istnieje także w innych armiach. Tylko wieloletnia praca w charakterze nauczyciela języka wojskowego, wzbogacona licznymi szkoleniami specjalistycznymi może uczynić z cywila specjalistę w nauczaniu terminologii wojskowej. Do tego potrzebny jest jednak przemyślany i stabilny system kształcenia i doskonalenia językowego. Trudności powyższe nie zwalniają jednak kadry WP z nauki i doskonalenia znajomości języka wojskowego, bez znajomości którego realizacja zadań koalicyjnych staje się niemożliwa.

Na potrzeby doskonalenia językowego celowym wydaje się wyodrębnienie w języku wojskowym pojęcia terminologii ogólno wojskowej, wspólnej dla rodzajów wojsk i służb oraz terminologii wojskowo-specjalistycznej, charakterystycznej dla poszczególnych rodzajów sił zbrojnych, taktyki i logistyki.

Pod pojęciem terminologii wojskowo-specjalistycznej należy rozumieć także słownictwo charakterystyczne dla każdego rodzaju wojsk i służb z osobna.


Tab. 1 Autorski podział subjęzyka wojskowego na kręgi tematyczne

Terminologia ogólno wojskowa

Terminologia wojskowo-specjalistyczna*

1) Stopnie wojskowe, typy i rodzaje

umundurowania.

2) Nazewnictwo stanowisk służbowych,

rodzajów wojsk i służb.



  1. Podstawowe nazewnictwo sprzętu

i wyposażenia.

4) Plan koszar i porządek dnia.



  1. Podstawowe pojęcia, skróty

i nazewnictwo taktyczne.

6) Dokumenty normatywne,

korespondencja służbowa.

7) NATO a siły zbrojne państwa.

8) Międzynarodowa współpraca

wojskowa.

9) Struktura dowodzenia NATO.

10)Operacje połączonych sił.

11)Działanie i dowodzenie w czasie

ćwiczeń.


12)Problemy międzynarodowego

rozbrojenia.




I. Rodzaje wojsk i służb:

1)Lotnictwo.

2)Wojska powietrzno-desantowe.

3)Marynarka wojenna.

4)Wojska zmechanizowane i pancerne.

5)Wojska rakietowe i artylerii.

6)Wojska inżynieryjne.

7)Wojska łączności i informatyki.

8)Wojska specjalne.
II. Logistyka.
II. Taktyka i sztuka operacyjna.


* Lista kręgów nie jest zamknięta.

Materiałów źródłowych do nauczania terminologii ogólno wojskowej należy upatrywać m.in., tak jak to sformułowano w Porozumieniu STANAG 6001, w materiałach skierowanych do wykształconych, rodzimych czytelników. Chodzi tutaj o typowe, łatwo dostępne dla ogółu użytkowników źródła i nośniki informacji, takie jak czasopisma, audycje radiowe i programy TV, książki, kasety audio i video, CD i DVD. Sytuacja komplikuje się w przypadku potrzeby doskonalenia znajomości wojskowej terminologii specjalistycznej.

W związku z rozłożonym w czasie awansem zawodowym żołnierzy, zajmujących kolejne stanowiska służbowe, będą się zmieniały także potrzeby w zakresie operowania wojskową terminologią specjalistyczną. Inne pojęcia obcojęzyczne są w użyciu dowódcy plutonu, inne dowódcy brygady, a jeszcze innymi posługuje się pilot czy dowódca okrętu. Z myślą o efektywnym nauczaniu terminologii wojskowo-specjalistycznej należałoby więc zastanowić się nad zorganizowaniem wieloetapowego systemu doskonalenia językowego.

Istota problemu sprowadza się w zasadzie do próby udzielenia odpowiedzi na pytania:



  • Kto w praktyce jest predysponowany do prowadzenia zajęć z terminologii wojskowo-specjalistycznej?

  • Które instytucje wojskowe winny przyjąć ciężar doskonalenia językowego kadry Wojska Polskiego?

  • Jakie zorganizowane formy kształcenia powinno przyjąć doskonalenie językowe?

Z analizy materiałów dydaktycznych i egzaminacyjnych z języka angielskiego zawierających elementy subjęzyka wojskowego wynika, że są one nasycone zaledwie w około 20 proc. terminologią ogólno wojskową. Praktycznie w ogóle nie zawierają pojęć wojskowo-specjalistycznych, gdyż autorzy testów często nie rozumieją tych pojęć w języku ojczystym. Z tego też powodu cywilni lektorzy nie są w stanie nauczać terminologii specjalistycznej. Nauczycieli języka wojskowo-specjalistycznego należy poszukiwać wyłącznie wśród kadry zawodowej lub byłej kadry zawodowej posiadającej biegłą znajomość języka. Z myślą o nich należałoby wprowadzić do dydaktyki wojskowej pojęcie/stanowisko instruktora języka specjalistycznego. Istotą doskonalenia znajomości terminologii wojskowo-specjalistycznej nie jest bowiem kształcenie językowe „w głąb” lecz „wszerz.” Innymi słowy instruktorzy nie będą pogłębiali znajomości języka angielskiego, wchodząc w coraz bardziej skomplikowane struktury języka, ale będą wzbogacali zasób terminów i pojęć w typowych sytuacjach ich użycia stosownie do potrzeb służbowych uczących się.

Instytucjami najbardziej predysponowanymi do prowadzenia doskonalenia językowego wydają się być Ośrodki Doskonalenia Znajomości Języków Obcych RSZ. Każdy z rodzajów sił zbrojnych posiada swoją specyfikę, a co za tym idzie także odrębną terminologię wojskowo-specjalistyczną. Będąc w strukturze RSZ ośrodki są w stanie monitorować potrzeby w zakresie doskonalenia specjalistycznego i w ślad za tym planować szkolenie o odpowiednim profilu np. doskonalenie językowe obsługi naziemnej lotów, nawigatorów, obsługi czołgów Leopard itp. Nie bez znaczenia jest także łatwość pozyskiwania informacji na temat kadry RSZ (także byłych żołnierzy zawodowych) posiadającej odpowiednie przygotowanie do prowadzenia zajęć z terminologii specjalistycznej i obsadzenie jej na stanowiskach instruktorów językowych. Innym rozwiązaniem może być czasowe delegowanie oficera z innego stanowiska do przeprowadzenia kursu terminologii specjalistycznej na zasadach ustalonych przez strony.

Słuchacze stacjonarnych kursów językowych pytani o formy doskonalenia językowego najczęściej wymieniają (40 proc.) kursy ekstensywne w formie 2-4 godzin tygodniowo organizowane w macierzystej jednostce wojskowej. Natomiast 1/3 badanych chętnie uczestniczyłaby w 4-5 tygodniowym kursie stacjonarnym. Jeszcze inni widzieli doskonalenie językowe w formie kursu stacjonarno-zaocznego ( 10 proc.).9 Każda z tych form ma swoje dobre i złe strony. Kursy ekstensywne mają tę zaletę, że kształcenie odbywa się bez odrywania kadry od obowiązków służbowych i rodzin (respondenci długi czas przebywali poza domem). Wadą jest natomiast trudność w pozyskaniu kompetentnego instruktora języka specjalistycznego oraz zapewnieniu systematycznego realizowania zajęć dydaktycznych. Nie sprawdziła się taka forma doskonalenia znajomości języka rosyjskiego w okresie bytności Polski w Układzie Warszawskim. Stąd raczej niska użyteczność tej formy doskonalenia.

Właściwe warunki nauki może zapewnić z pewnością doskonalenie w formie krótkoterminowych kursów stacjonarnych lub stacjonarno-zaocznych. Forma kursów zależna będzie od potrzeb, rodzaju instytucji wojskowej oraz możliwości zapewnienia przez nią dobrze przygotowanej kadry dydaktycznej.

W związku z naszym członkostwem w Pakcie Północnoatlantyckim, doskonalenie języka angielskiego powinno stanowić nieodłączny element doskonalenia zawodowego

kadry Wojska Polskiego. Doskonałą okazją do prowadzenia specjalistycznego doskonalenia językowego może być nowy system doskonalenia zawodowego żołnierzy.

Doskonalenie zawodowe jest podporządkowane przygotowaniu żołnierzy do objęcia kolejnych stanowisk służbowych w poszczególnych obszarach. Należy zakładać, że grupy szkoleniowe będą więc jednorodne pod względem szeroko rozumianych specjalności wojskowych uczestników. Niejednorodność grup może i zapewne będzie dotyczyć poziomu znajomości języka angielskiego. W takich warunkach niecelowe będzie kształcenie językowe kadry na zasadzie kontynuacji nauki „w głąb”, ale doskonalenie językowe „wszerz”. Doskonalenie języka angielskiego może przyjąć w takim układzie cechy kształcenia ustawicznego, gdyż żołnierz będzie zobowiązany w trakcie swojej służby odbyć liczne przeszkolenia.10

Na przykład w obszarze stanowisk zasadniczych i pośrednich będzie to:
- kurs specjalistyczny, przygotowujący do objęcia stanowisk dowódców

kompanii (równorzędnych) o stopniu etatowym kapitan;


- kurs specjalistyczny, przygotowujący do objęcia stanowisk dowódców

batalionów (równorzędnych) o stopniu etatowym podpułkownik;


- Studium Operacyjno – Strategiczne w formie stacjonarnych studiów

podyplomowych, którego celem będzie przygotowanie oficerów do objęcia stanowisk służbowych o stopniu etatowym pułkownika.

- Studium Polityki Obronnej w formie stacjonarnych studiów

podyplomowych, którego celem będzie przygotowanie oficerów do pracy

w instytucjach związanych z bezpieczeństwem państwa na stanowiskach

kierowniczych oraz o stopniu etatowym generała brygady w instytucjach

i urzędach oraz dowództwach i sztabach szczebla taktycznego,

operacyjnego i strategicznego.

Przy tak sprecyzowanej tematyce szkoleń można z powodzeniem do programu kursu doskonalenia zawodowego wprowadzić nauczanie terminologii wojskowo-specjalistycznej. Nie uczynienie tego przyniesie kształceniu językowemu w armii niepowetowane straty.

Ważnym elementem w systemie doskonalenia językowego w siłach zbrojnych mogą stać się także nowoczesne technologie informatyczne. Wspomagana komputerem i siecią Internet forma edukacji na odległość może stanowić w przypadku doskonalenia językowego żołnierzy ciekawą alternatywę dla kształcenia odbywającego się w trybie stacjonarnym.

Komputer włączony w sieć stanowi doskonałe narzędzie w edukacji zdalnej i jest jak dotąd szczytowym osiągnięciem w procesie jej rozwoju. Powstanie wirtualnych kursów było naturalną konsekwencją rozwoju sieci teleinformacyjnej. Wykorzystanie poczty elektronicznej, komunikatorów internetowych (np. ICQ), wideo-konferencji, oprogramowania na płytach CD-ROM i DVD-ROM dało podstawy do tworzenia kursów on-line. Kształcenie zdalne za pomocą Internetu oferuje większość uniwersytetów w państwach Europy zachodniej i Stanach Zjednoczonych. Instytucje takie jak Open University w Anglii czy uniwersytet w Hagen prowadzą kursy dla studentów z całego świata. Również w Polsce powstają ośrodki kształcenia zdalnego, jak choćby Centrum Edukacji Niestacjonarnej Politechniki Gdańskiej czy Studium Podyplomowe Podstawy Nauczania na Odległość przy Uniwersytecie Łódzkim.11

Wśród szerokiej oferty Internetowych portali edukacyjnych znaleźć można również kursy językowe. Są one bardzo często tworem wyższych uczelni z całego świata. Przeznaczone dla użytkowników sieci o różnej znajomości języka, różnym wieku, potrzebach i wymaganiach pełnią rolę pomocniczą lub wręcz zastępcza w stosunku do tradycyjnego systemu kształcenia. Organizacja kształcenia kadry wojskowej czy pracowników dużych firm w zakresie znajomości języków obcych jest kłopotliwa. Korzystanie z Internetowych platform edukacyjnych staje się w tej sytuacji wygodnym rozwiązaniem. Ponadto jest stosunkowo tanie i zaoszczędza dużo czasu, który nierzadko uczestnik tradycyjnego kursu traci na dojazdy i pobyt w ośrodkach szkoleniowych. Interaktywny charakter zdalnych kursów językowych, ich ergonomiczność przejawiająca się wygodą stosowania, często niewielki koszt, oszczędność czasu i wydatkowania energii oraz inne czynniki czynią z nich cenne narzędzie metodyczne na miarę XXI wieku.

W warunkach wojska instytucjami, które byłyby predysponowane do prowadzenia zdalnego doskonalenia językowego są niewątpliwie uczelnie wojskowe. Posiadają one wszystkie niezbędne elementy do uruchomienia wojskowego serwisu językowego, tj. zaplecze techniczne, informatyków, lingwistów oraz specjalistów w zakresie znajomości terminologii rodzajów wojsk i służb.

Reasumując, doskonalenie znajomości obcojęzycznej terminologii wojskowej powinno stanowić nieodłączny element doskonalenia zawodowego kadry Wojska Polskiego i nosić znamiona kształcenia permanentnego. Do podstawowych form realizacji doskonalenia należy zaliczyć programowe kształcenie w ramach kursów/studiów doskonalenia zawodowego żołnierzy, krótkoterminowe stacjonarne i stacjonarno-zaoczne kursy terminologii specjalistycznej organizowane przez RSZ oraz kursy zdalnego nauczania realizowane przez uczelniane serwisy językowe.


PWL Nr 11/2005

ppłk dr Aleksy ROMANIUK





1 Ze względu na brak zdefiniowania w literaturze przedmiotu pojęcia doskonalenie językowe, przytoczona definicja jest autorską.

2 Zob. F. Grucza (red.), Lingwistyka, glottodydaktyka, translatoryka, Warszawa 1985, wyd. UW, s. 89.

3 S. Wojnicki, Nauczanie języków obcych do celów zawodowych, Warszawa 1991, WP, s. 46.

4 Zob. M. Strzoda, Język wojskowy i terminologia wojskowa, (w:) Terminologia wojskowa. Stan aktualny i kierunki rozwoju (p.k. Terminologia 1), Warszawa 2003, wyd. AON, s. 19.

5 Zob. Raport Rady Europy, Podkreślenie różnorodności językowej Europy, „Języki Obce w Szkole” 2001, nr 1,s. 10.

6 Zob. B. Jankowski, Nauka języka obcego. Spojrzenie psychologa, Warszawa 1973, WP, s. 285.

7 Por. Z. Mazurek, Współczesne zjawiska zachodzące w terminologii wojskowej, (w:) Terminologia wojskowa. Stan aktualny i kierunki rozwoju (p.k. Terminologia 1), Warszawa 2003, wyd. AON, s. 43.

8 Zob. BILC Seminar, Languages: The Key to Interoperability, Stockholm 2001

9 Na podstawie badań ankietowych przeprowadzonych w roku szkolnym 2003/2004 w ośrodkach językowych Łodzi, Wrocławia i Krakowa.

10 Stan reformy szkolnictwa wojskowego, DKiSzW MON 2004, (w:) www.wojsko-polskie.pl/wortal/

11 Zob. W. Duch, Przyszłość technologii informacyjnych i przyszłość książki, (w:) „Wirtualna Edukacja” kwiecień 2002, http://lttf.ieee.org/we/





©operacji.org 2017
wyślij wiadomość

    Strona główna