Czym będziesz się zajmował



Pobieranie 3,12 Mb.
Strona3/45
Data25.06.2018
Rozmiar3,12 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   45

PODSTAWY WIEDZY O PROCESIE NAUCZANIA - UCZENIA SIĘ


Kształcenie kierowców według modelu obowiązującego w Polsce, nazywane szkoleniem, przebiega w ośrodkach szkolenia kierowców, które funkcjonują jako ośrodki edukacji poza oświatowej. Te przedsiębiorstwa nazywane popularnie szkołami nauki jazdy, zatrudniają wyspecjalizowaną kadrę - instruktorów nauki jazdy - posiadających odpowiednie uprawnienia. Egzaminowanie kandydatów na kierowców prowadzone jest w Wojewódzkich Ośrodkach Ruchu Drogowego przez specjalistów – egzaminatorów.

Dla osób tych istotnym będzie przyjrzenie się podstawowym zagadnieniom: Kogo szkoli się na kursach prawa jazdy i jakim podstawowym regułom podlega edukacja osób dorosłych? Czy różni się nauczanie od kierowania uczeniem się? Jakim instruktorem można i warto być?


    1. Kompetencje zawodowe osób zajmujących się szkoleniem i egzaminowaniem kandydatów na kierowców

Z historycznego punktu widzenia, w Polsce na kandydatów do zawodu instruktora i egzaminatora nakładane są pewne wymogi formalne określone w różnych ustawach. Są to, między innymi: co najmniej średnie wykształcenie, 3 letni okres posiadania prawa jazdy w przypadku instruktora, wyższe wykształcenie i 6 letni okres posiadania prawa jazdy w przypadku egzaminatora, orzeczenia lekarskie i psychologiczne o braku przeciwwskazań do wykonywania zawodu. Nie mogą być karani wyrokami sądów. Muszą ukończyć specjalistyczne kursy.


1. Kwalifikacje ponadzawodowe, zawodowe i specjalistyczne oraz cechy psychofizyczne


Uzyskanie formalnych uprawnień do wykonywania tych zawodów wymaga przejścia specjalistycznych kursów:

  • kursu dla kandydatów na instruktorów,

  • kursu kwalifikacyjnego prowadzony dla kandydatów na egzaminatorów.

Ich celem jest uzyskanie odpowiednich kwalifikacji oraz szeregu kompetencji zapewniających wysoką jakość szkolenia i egzaminowania.

Zawartość kursu jest zwykle regulowana aktami prawnymi, ulegającymi modyfikacjom i zmianom. Przykładowo wprowadzona w 2011 roku ustawa o kierujących pojazdami na kursie dla kandydatów na instruktorów ustala następujące zajęcia:

1) teoretyczne prowadzone w formie wykładów i ćwiczeń przez osoby posiadające specjalistyczną wiedzę w zakresie:

a) nauki podstaw techniki jazdy,

b) przepisów ruchu drogowego,

c) zasad prowadzenia zajęć dydaktycznych,

d) problematyki:

— wypadków drogowych,

— psychologii transportu,

— etyki zawodu instruktora,

e) wiedzy na temat problemów i szkód związanych z nadużywaniem alkoholu oraz środków działających podobnie do alkoholu

2) zajęcia praktyczne z techniki jazdy i prowadzenia nauki jazdy pojazdem odpowiednim do rodzaju szkolenia — prowadzone przez osoby posiadające specjalistyczną wiedzę i umiejętności w tym zakresie;

3) kontrolne sprawdzenie poziomu osiągniętej wiedzy i umiejętności — przeprowadzane w formie egzaminu.

Natomiast szkolenie egzaminatorów obejmuje zajęcia teoretyczne i praktyczne:

1) ) teoretyczne prowadzone w formie wykładów i ćwiczeń przez osoby posiadające specjalistyczną wiedzę w zakresie:

a) nauki podstaw techniki jazdy,

b) przepisów ruchu drogowego,

c) zasad przeprowadzania egzaminu państwowego,

d) problematyki:

— wypadków drogowych,

— psychologii transportu,

— etyki zawodu egzaminatora,

e) wiedzy na temat problemów i szkód związanych z nadużywaniem alkoholu oraz środków działających podobnie do alkoholu

2) zajęcia praktyczne z techniki jazdy i prowadzenia egzaminu — prowadzone przez osoby posiadające specjalistyczną wiedzę i umiejętności w tym zakresie;

3) uczestnictwo w co najmniej 20 egzaminach państwowych w charakterze obserwatora oraz przeprowadzenie co najmniej 10 takich egzaminów pod kierunkiem egzaminatora wyznaczonego przez dyrektora wojewódzkiego ośrodka ruchu drogowego — odpowiednio w zakresie każdej kategorii prawa jazdy objętej kursem kwalifikacyjnym.
Jakie kwalifikacje i kompetencje muszą posiadać instruktorzy i egzaminatorzy, aby ich działalność charakteryzowała się wysoką jakością? Próbę odpowiedzi na to pytanie w 2004 r. podjął zespół autorski złożony z przedstawicieli Instytutu Transportu Samochodowego, Dyrektorów WORD, Ośrodków Szkolenia Kierowców, Centralnego Instytutu Ochrony Pracy (ITS - zeszyt nr 3, 2004 r.), formułując projekt „Standardu kwalifikacji zawodowych dla zawodu instruktora nauki jazdy i egzaminator osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami”.

Z prac badawczych tego zespołu, po licznych konsultacjach ze specjalistami-znawcami zawodu i analizach wynika, że standard kwalifikacji zawodowych dla zawodu instruktor nauki jazdy i egzaminator wymaga wysokiego (4- tego w pięciostopniowej skali) poziomu kwalifikacji w zakresie kwalifikacji ponad zawodowych. Kwalifikacje te są na tyle ogólne i podstawowe, że nie są ukierunkowane na żaden zawód. Lista wiadomości i umiejętności opracowana między innymi na podstawie badań wymienionego zespołu obejmuje następujące zakresy wiedzy :



  1. techniki skutecznego komunikowania się;

  2. techniki pozyskiwania i przetwarzania informacji;

  3. organizacja stanowiska pracy, zasady ergonomii, bhp, ochrony środowiska;

  4. przestrzeganie zasad współżycia społecznego i etyki;

  5. rozwiązywanie problemów i podejmowanie decyzji;

  6. zasady sporządzania pism, wypełniania dokumentów, tworzenia i przechowywania dokumentacji;

  7. zasady rozwiązywania problemów, radzenia sobie ze stresem;

  8. planowanie i realizacja własnego rozwoju zawodowego i dostosowanie się do zmian;

  9. wybrane zagadnienia prawa pracy i zasady organizacji stanowiska pracy;

  10. marketing i reklama usług edukacyjnych.

Jeszcze wyżej, bo na poziomie 4-tego i 5-go stopnia poziomu kwalifikacji sformułowano wymagania w zakresie kwalifikacji zawodowych i specjalistycznych.

Kwalifikacje w tych stopniach ukierunkowują do efektywnego wykonywania konkretnego zawodu i decydują o umiejętnościach specyficznych dla konkretnego zawodu.

Wyrażono je jako posiadanie wiadomości, umiejętności, interpretacji z zakresu:



  1. przepisów ruchu drogowego w szeroko rozumianym zakresie;

  2. przepisów regulujących szkolenie, egzaminowanie, norm pracy instruktora;

  3. przepisów dot. badań lekarskich i psychologicznych;

  4. przepisów dot. wyposażenia i oznakowania pojazdów;

  5. przepisów dot. uzyskiwania, zatrzymywania i cofania uprawnień do kierowania pojazdami;

  6. techniki kierowania pojazdem, obserwacji, spostrzegania i przewidywania zachowań uczestników ruchu oraz kursantów, defensywnej techniki jazdy;

  7. kultury jazdy i współżycia społecznego;

  8. przepisów i zasad ochrony środowiska naturalnego związanych z motoryzacją;

  9. bezpieczeństwa ruchu drogowego;

  10. możliwości rozwoju zawodowego i dokształcania się;

  11. dydaktyki i metodyki nauczania w zakresie:

    1. znajomości, doboru stosowania różnych metod nauczania;

    2. znajomości, doboru i posługiwania się różnorodnymi środkami dydaktycznymi;

    3. planowania dydaktycznego;

    4. oceniania, egzaminowania i ewaluacji własnej pracy szkoleniowej, samoocena instruktora;

    5. modeli nauczania;

  1. psychologii:

    1. psychologicznych aspektów oceniania i egzaminowania;

    2. motywacji działań;

    3. rozwiązywania konfliktów;

    4. technik negocjacji;

    5. kontrolowania stresu;

    6. budowania zgranych zespołów;

    7. wpływu na percepcje i podejmowane decyzje, czas reakcji lub zmianę zachowań, różnych czynników zewnętrznych;

    8. kształtowania postaw;

  1. wychowania „komunikacyjnego”.

Przedstawione listy wiadomości i umiejętności określające kompetencje instruktora i egzaminatora nie mają oczywiście znaczenia normatywnego. Mogą być wykorzystane przez prowadzących zajęcia do doprecyzowania programu szkoleń.

Kandydaci do wykonywania zawodu instruktora nauki jazdy lub egzaminatora muszą posiadać odpowiedni do wykonywania tego zawodu stan zdrowia i predyspozycje psychofizyczne. Rozszerzona lista cech psychofizycznych dla zawodu instruktor nauki jazdy i egzaminator sformułowana została przez zespół specjalistów z zakresu szkolenia – egzaminowania i psychologii transportu12.

Standardy kwalifikacji zawodowych stanowią podstawę do opracowania standardów edukacyjnych w zakresie szkolenia i doskonalenia zawodowego instruktorów nauki jazdy i egzaminatorów osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami. Standardy edukacyjne to m.in. modele, wzorce lub normy odnoszące się do konstruowania programów kształcenia i formułowaniu celów kształcenia instruktorów i egzaminatorów. Są to jasno sformułowane poziomy osiągnięć instruktora lub egzaminatora - co wie, umie, rozumie i potrafi wykonać, które mogą być opisane przez szczegółowe kryteria lub wskaźniki:



  • ilościowe (testy, statystyka, wyniki egzaminów);

  • jakościowe (np. pozytywne środowisko nauczania).


Tabela 1. Cechy psychofizyczne dla zawodu instruktor nauki jazdy i egzaminator

Sprawność sensomotoryczna

Zdolności

Osobowość

  1. rozróżnianie barw

  2. widzenie stereoskopowe

  3. dobra ostrość wzroku i słuchu

  4. dobre widzenie o zmroku

  5. odporność na olśnienie

  6. koordynacja wzrokowo-ruchowa

  7. spostrzegawczość

  8. szybkość reakcji

  9. dobra ocena odległości i szybkości przedmiotów w ruchu

  10. dobra koordynacja rąk i nóg

  11. wytrzymałość fizyczna i odporność na zmęczenie

  12. zmysł równowagi




  1. koncentracji uwagi

  2. podzielności uwagi

  3. przerzutności uwagi

  4. łatwości wypowiadania

  5. wyobraźni i myślenia twórczego

  6. dobrej pamięci

  7. sprawności myślenia

  8. logicznego rozumowania




  1. sumienność

  2. odpowiedzialność

  3. uczciwość

  4. wytrzymałość

  5. odporność emocjonalną

  6. cierpliwość i wytrwałość

  7. perfekcjonizm

  8. umiejętność podejmowania szybkich i trafnych decyzji

  9. umiejętność kierowania i motywowania

  10. umiejętność nawiązywania kontaktów z ludźmi

  11. samokontrola

  12. umiejętność pracy w szybkim tempie

  13. empatia

  14. łatwość przechodzenia z jednej czynności do drugiej

  15. samodzielność

  16. umiejętność współdziałania

  17. inicjatywność

  18. innowacyjność

  19. zaangażowanie

  20. komunikatywność

  21. tolerancja, szacunek dla innych, życzliwość

  22. elastyczność w działaniu

Szeroko rozumiane posłużyć powinny do konstruowania programów i celów szkolenia i doskonalenia zawodowego instruktorów i egzaminatorów. Przygotowanie do zawodu musi przebiegać według przepisów prawa, ale nie powinno się zapominać, że wiedza i kompetencje kwalifikacyjne powinny wykraczać dalej w kierunku kształcenia instruktora nauki jazdy jako wychowawcy, a w mniejszym stopniu jako nauczyciela – „tresera”. Egzaminator powinien posiadać kompetencje do całościowego oceniania umiejętności do bezpiecznego kierowania pojazdem, a w mniejszym stopniu „legalisty” skrupulatnie wyłapującego błędy.


2. Wymagania wobec instruktorów nauki jazdy w ustaleniach Unii Europejskiej


W latach 2004-2005 zrealizowany został w krajach Unii Europejskiej projekt o nazwie MERIT. Prace czołowych specjalistów z 22 krajów europejskich i poza europejskich (USA i Tunezja) reprezentujących różne organizacje i stowarzyszenia zajmujące się szeroko rozumianą edukacją w zakresie ruchu drogowego zaowocowały utworzeniem minimalnych wymagań wobec kształcenia instruktorów nauki jazdy13. Ten zróżnicowany w swojej strukturze dokument przedstawia między innymi podstawy naukowe oraz dobre praktyki w szkoleniu instruktorów nauki jazdy w takich krajach, jak: Niemcy, Norwegia, Wielka Brytania, Holandia, Finlandia. Z nich wywiedziony został wzorzec wymagań, którym sprostać powinien kandydat na instruktora oraz czynny zawodowo instruktor nauki jazdy w krajach UE. Na ten wzorzec składają się:

  1. kompetencje ogólne;

  2. wymagania formalne;

  3. kwalifikacje wstępnych tzn. wymagane szkolenie i wymogi egzaminacyjne;

  4. gwarancje jakości – obejmujące kształcenie ustawiczne, regularne kontrole jakości oraz okresowe badania lekarskie.

Dość egzotycznie dla polskiego instruktora i egzaminatora szkolonego w oparciu o obowiązujące przepisy, wygląda najważniejsza część raportu, tj. szczegółowo opracowany zestaw treści nauczania . Obejmuje on:

  1. wszechstronną wiedzę i umiejętności na temat celów edukacji kierowców oraz różnych aspektów związanych z bezpieczną jazdą:

    1. różne uwarunkowania bezpiecznej jazdy (wiek, płeć, osobowość, wartości i postawy, inteligencja, styl edukacji i kształcenia, niepełnosprawność, choroby i upośledzenia, poczucia nietykalności);

    2. społeczne uwarunkowania bezpiecznej jazdy (normy grupowe i presja społeczna, kultura motoryzacyjna, proces socjalizacji młodzieży);

    3. związków stylu życia i bezpieczeństwa komunikacyjnego;

    4. bezpieczeństwo ruchu drogowego i odpowiednie statystyki zagrożeń i wypadków;

    5. transport i system bezpieczeństwa ruchu drogowego;

    6. podejmowanie decyzji i wybór zachowań w podróży (stan zdrowia i używki a prowadzone decyzje i wybory, motywy jazdy, presja pasażerów, dobór trasy do kompetencji początkujących kierowców, planowanie podróży, warunki drogowe, zarządzanie czasem podróży);

    7. przepisy ruchu drogowego;

    8. psychologię transportu (obciążenia psychiczne, ruchy rutynowe i automatyzacja zachowań kierowcy, kalibracja subiektywnych umiejętności jazdy w ruchu, teoria kompensacji ryzyka);

    9. umiejętności kierowania pojazdem i zachowania kierowców w różnych sytuacjach drogowych;

    10. funkcjonowanie pojazdu i systemów bezpieczeństwa jazdy;

  2. wiedzę i umiejętności komunikowania, nauczania i motywowania:

    1. planowanie lekcji, wyznaczanie celów i ocena osiągnięć i ewaluacja lekcji;

    2. profesjonalną komunikację;

    3. podstawowe i zaawansowane metody nauczania;

    4. dobór metod do celów i potrzeb kierowcy oraz dostosowanie do różnych stylów uczenia się;

  3. ocenę umiejętności:

    1. prowadzenia pojazdu przez szkolącego się;

    2. rozpoznawania wpływu cech osobistych na bezpieczeństwo jazdy;

    3. kierowania i zachęcania kierowcy do samooceny własnej motywacji i umiejętności;

  4. umiejętność prowadzenia pojazdu przez instruktora;

  5. znajomość programów nauczania kandydatów na kierowców oraz dokształcających się kierowców a także wymagania egzaminu praktycznego dla kandydatów na kierowców.

Edukacja instruktorów według projektu MERIT wykracza poza to, co prezentowaliśmy w odniesieniu do instruktorów nauki jazdy w Polsce. Najwyraźniejsze różnice dotyczą nabycia przez kandydatów na instruktorów szerokiej wiedzy na temat związków między postawami i wpływem społecznym a zachowaniami kierowcy oraz związków między umiejętnością samooceny a dostrzeganiem zagrożeń oraz nabywaniem umiejętności kierowania pojazdem a zachowaniami kierowcy. Zupełnie inaczej spostrzegana jest również potrzeba wykształcenia instruktora nauki jazdy do pełnienia roli wychowawcy w procesie wychowania do bezpieczeństwa komunikacyjnego oraz jego kompetencje dydaktyczne. W rozumieniu intencji dotychczas zapisanych w polskim prawodawstwie instruktor nauki jazdy to głównie specjalistą od szkolenia w zakresie nabycia umiejętności kierowania pojazdem i bezpiecznego poruszania się w ruchu drogowym. W projekcie UE instruktor nauki jazdy to wysokiej klasy specjalista wspierający uczenie się i wychowywanie i ukształtowanie odpowiedzialnego i bezpiecznego kierowcy.

Wyniki prac w projektach UE związanych z egzaminowaniem i szkoleniem kierowców znalazły częściowe odbicie w DYREKTYWIE 2006/126/WE PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY z dnia 20 grudnia 2006 r. w sprawie praw jazdy (przekształcenie).



1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   45


©operacji.org 2017
wyślij wiadomość

    Strona główna