Charakterystyka rozwoju dziecka w wieku przedszkolnym



Pobieranie 29,28 Kb.
Data09.03.2018
Rozmiar29,28 Kb.


  1. Charakterystyka rozwoju dziecka w wieku przedszkolnym


Zdaniem M. Kielar-Turskiej wiek przedszkolny trwa od 4 do 6 roku życia dziecka. Jest to czas intensywnego rozwoju somatycznego i motorycznego. Dziewczynki 3-letnie mierzą przeciętnie 94,5cm i ważą 14,5 kg, zaś chłopcy przy wzroście 95,5 cm osiągają wagę 14,8kg.

Po przyroście miary i wagi u dzieci sześcioletnich wskaźniki wynoszą odpowiednio dla dziewczynek 116,5cm i 20,9kg zaś dla chłopców 117,8cm i 21,8kg. Jak pokazują badania najistotniejszymi czynnikami wpływającymi na tempo zmian są: płeć, warunki środowiska i rasa. Wzrasta również sprawność motoryczna. Dziecko zaczyna tworzyć sekwencje ruchów poprzez ich łączenie. Potrafi łączyć np. bieganie i skakanie, rzucanie i chwytanie piłki. Tzw. „głód ruchu” sprawia, że dzieci chętnie angażują się w różnego rodzaju aktywności: uczą się jeździć na rowerze, rolkach, łyżwach. Tu również występują różnice ze względu na płeć. Chłopcy lepiej radzą sobie w zadaniach kładących nacisk na energię i siłę, zaś dziewczynki w zadaniach wymagających równowagi, rytmiczności i precyzji. Stopień zaawansowania rozwoju małej motoryki można ocenić na podstawie rysowania i pisania (stopień rozpoznawalności kształtów a u starszych przedszkolaków stanowi również kompozycja pracy) oraz czynności samoobsługowych takich jak załatwianie potrzeb fizjologicznych, ubieranie i rozbieranie się oraz jedzenie. (Kielar-Turska M. [w]: Harwas- Napierala B., Trempała J., 2003, s. 83-85)

M. Przetacznik Gierowska w swojej książce pt. Psychologia rozwojowa
i wychowawcza wieku przedszkolnego opisując rozwój somatyczny dziecka zwraca uwagę, że dziecko rocznie przybiera na wadze 2-3 kg, zaś rośnie 5-7cm. Sylwetka jest początkowo nieproporcjonalna, kształtuje się dopiero w okolicach 6 r.ż. Podobnie jest
z kośćcem i muskulaturą. Autorka przywiązuję wagę do kształtowania odpowiedniej postawy ciała dziecka, którą mogą zaburzać jednostajne nieprawidłowe pozycje oraz zbyt ciasne ubrania. Narządy wewnętrzne również przechodzą cykl przemian - rozwijają się i zmieniają proporcje w stosunku do całego ciała. Płuca i serce zaczynają pracować bardziej wydajnie. Przewód pokarmowy przyswaja dość dużo rodzajów pokarmów, ale pozostaje wciąż bardzo wrażliwy. Rozwija się też układ nerwowy, w szczególności kora mózgowa. Zmiany dotyczą też komórek nerwowych mających wpływ na poziom koordynacji oraz jakości odbioru informacji. Jednostajny wysiłek powoduje zmęczenie, dlatego zaleca się dzieciom w wieku przedszkolnym częsty odpoczynek (Przetacznik-Gierowska M, Makiełło-Jarża G, 1992, s. 81-83)

Wraz z wiekiem dziecko nabywa umiejętność kontrolowania własnych emocji. Już w 2r.ż można zaobserwować początki mówienia o emocjach. Ich nazywanie pozwala na zacieśnianie relacji z otoczeniem poprzez współprzeżywanie różnych doświadczeń. Dzieci w wieku przedszkolnym podejmują liczne próby wyjaśniania stanów emocjonalnych innych osób, upatrując się ich przyczyn głównie w oddziaływaniach zewnętrznych. Wynikiem tego jest stosowanie tzw. procedur zaradczych pozwalających manipulować osobami z otoczenia za pomocą chociażby gestów. Rozwój emocjonalny przejawia się również w przejmowaniu wzorców okazywania uczuć - najczęściej hamowania emocji negatywnych a okazywania pozytywnych. W wieku ok. 2-3 lat pojawiają się duma, wstyd, wina, zazdrość.


W początkowym etapie koniecznym warunkiem ich wystąpienia jest kontakt np.
z rówieśnikiem będącym swoistym punktem odniesienia. W starszym wieku przedszkolnym kształtują się osobiste normy i ideały moralne.

Rozwój społeczny wg M. Kielar-Turskiej może przybierać dwie formy:

1.socjalizacji

2. kształtowania się jednostki w grupie.

Pierwsza z nich realizuje się poprzez poznanie grupy, ról społecznych i zasad
w niej panujących, druga odnosi się bardziej do poznania siebie i wykształtowania odpowiednich schematów odbierania i zachowania się w konkretnych sytuacjach. Zasadniczą rolę w rozwoju społecznym odgrywa zabawa. To właśnie dzięki niej dziecko uczy się przestrzegania, ale i ustalania zasad. Najbardziej modelowym przykładem jawi się tu zabawa w role, już od najmłodszych lat powiązana silnie z płcią biologiczną. Zabawa jest też naturalną płaszczyzną interakcji społecznych. U dzieci ok. 3 r.ż. dominują zabawy samotne, które wraz z rozwojem dziecka zmieniają stopniowo formę na równoległe, by wreszcie pod koniec okresu przedszkolnego przyjąć formę wspólną. Dziecko w wieku przedszkolnym często jest też uczestnikiem zabaw tematycznych, które poza ogólnym poszerzeniem wiedzy i/lub umiejętności przyczyniają się do rozwoju współdziałania. Konieczność ustalenia i przestrzegania zasad wpływa na rozwój kompetencji komunikacyjnych oraz kształtuje charakter .

Innym ważnym elementem rozwoju społecznego jest zjawisko przyjaźni. U dzieci w wieku przedszkolnym wiąże się ono przede wszystkim ze wspólną zabawą. Jak pokazują badania ma ona charakter niezbyt trwały. Czynnikami mającymi wpływ na dobór przyjaciół są partnerstwo i brak zależności od czynników fizycznych, niemniej jednak jak pokazują niektóre badania przedszkolaki zwracają uwagę na uczucia oraz pomaganie.

U dzieci w wieku przedszkolnym przejawiają też zachowania niepożądane do których zaliczyć można przede wszystkim agresję i brak posłuszeństwa. Agresja przybiera dwie formy:

1.instrumentalną - nakierowaną na zdobycie czegoś

2. wrogą - mającą na celu sprawienie bólu innej osobie.

Zarówno chłopcy, jak i dziewczynki demonstrują zachowania agresywne z tym że problem ten występuje z większą częstotliwością u chłopców. Wraz ze stopniowym zanikaniem agresji instrumentalnej nasila się agresja wroga oparta przede wszystkim na wyzywaniu i grożeniu, a więc formach werbalnych . (Kielar-Turska M. 2003 s.112-118.)

Duże znaczenie do rozwoju społecznego dzieci przywiązuje E. Zielińska. Powołując się na zapis z Podstawy Programowej pkt 1:

„Kształtowanie umiejętności społecznych dzieci: porozumiewanie się z dorosłymi i dziećmi, zgodne funkcjonowanie w zabawie i w sytuacjach zadaniowych.”

zwraca uwagę na konieczność kształtowania odpowiednich postaw. Zacząć należy od umiejętności komunikacyjnych zarówno w kontekście relacji dziecko-dziecko, jak i dziecko-nauczyciel. Przekaz werbalny stanowi w komunikacji zaledwie ok. 20%, pozostała część to komunikaty niewerbalne, a więc mowa ciała. Warto o tym pamiętać organizując sytuacje edukacyjne opierające się na działaniu, a nie tylko pogadankach.

Obdarzanie uwagą również przysparza dzieciom wiele problemów. Łatwo się dekoncentrują, co utrudnia proces zdobywania wiedzy i umiejętności. Aby zwrócić na siebie uwagę często mówią podniesionym tonem głosu i mają problemy ze znajomością kolegów z grupy. Wpływa to negatywnie na współdziałanie oraz rodzi konflikty.

Aby ocenić poziom rozwoju społecznego dziecka należy zwrócić uwagę na:


  1. Swobodę nawiązywania relacji z dziećmi i dorosłymi

  2. Poziom zrozumienia poleceń słownych i zastosowania się do nich

  3. Umiejętność przestrzegania norm społecznych

  4. Współpracę i współdziałanie

  5. Poziom samodzielności.

Jeżeli dziecko nie spełnia podanych kryteriów należy podjąć działania mające na celu poprawę jego funkcjonowania społecznego . (Zielińska E. 2011, s. 23-27)

Wraz z rozwojem mózgu dziecka w wieku przedszkolnym wzrasta poziom integracji sensomotorycznej, co prowadzi do poprawy sprawności percepcyjnej. Około 3-4r.ż. dziecko zaczyna wyodrębniać pismo spośród innych wytworów. Jest też w stanie skopiować figury składające się wyłącznie z linii np. krzyżyk. W początkowym etapie edukacji przedszkolnej dzieci mają spore problemy z ujęciem wielkości i proporcji przedmiotów, co jest widoczne np. w braku perspektywy na rysunku. Rozszerza się natomiast zdolność rozróżniania barw i odcieni. Duże przekształcenia zachodzą w zakresie słuchu muzycznego i fonematycznego. Gotowość do podjęcia nauki czytania i pisania przejawiają dzieci w wieku około 6-7lat choć zdaniem niektórych badaczy przygotowania można zacząć już od 1r.ż. Pomocne okazują się w tym przypadku zabawy różnicujące obiekty, rymowanki i aliteracje. Trudnym etapem dla dziecka jest zdobywanie orientacji w czasie. W początkowym etapie ma ono charakter czysto subiektywny. Zwolennikiem i twórcą tej teorii jest J. Piaget, który twierdził, że dzieci przejawiają egocentryzm czasowy - eksponują własną rolę i zdarzenie rozwijające się w teraźniejszości. Stan ten ulega zmianie dopiero około 12r.ż. kiedy to dziecko zaczyna opanowywać jednostki miary czasu. F. Szuman w swoich badaniach skoncentrował się natomiast na teorii, że dzieci najpierw orientują się w większych przedziałach czasu i dopiero z wiekiem zaczynają dostrzegać różnice pomiędzy okresami zbliżonymi. Inne badania pokazują że dzieci potrafią różnicować czas trwania znanych im czynności. W wieku 3 lat umiejętność ta ma charakter przypadkowy, zaś w kolejnych latach życia staje się bardziej świadoma. W zakresie ustalania sekwencji zdarzeń i ich przewidywania dzieci 4-letnie i starsze zaczynają poprawnie określać kolejność. Świadczą o tym badania przeprowadzone przez L. Harner, które miały na celu określenie poziomu zrozumienia pojęć „wczoraj” i „jutro”. Zostały przeprowadzone wśród dzieci 2-, 3- i 4-letnich. Dzieci 2- letnie nie rozróżniały pojęć zupełnie. 3-latki dostrzegły różnicę pomiędzy „wczoraj” a „dziś” oraz łatwiej było im odnieść się do zdarzeń przeszłych niż przyszłych. 4-latki rozróżniały poprawnie określenia czasowe. (Kielar-Turska M. 2003 s.85- 89)

Problematyką relacji czasowych między zdarzeniami w opowiadaniu zajęła się w 1989 M. Kielar-Turska. Wysnuła ona następujące wnioski:


  1. dzieciom łatwiej jest określić zdarzenia z przeszłości i przyszłości aniżeli teraźniejsze,

  2. istnieją znaczne różnice w postrzeganiu kategorii czasowych u dzieci 4- i 6-letnich,

  3. 4-latki łączą pojęcie „czas” z:

  1. 6-latki dodają czwarte znaczenie - nieprzerwany czas trwania.

Orientacja w przestrzeni jest powiązana z: koordynacją zmysłową, poczuciem stałości obiektów, rozwojem sprawności lokomocyjnych i manipulacyjnych oraz poziomem znajomości nazw dotyczących relacji przestrzennych. Dzieci w wieku przedszkolnym stosują dwie strategie kodowania przestrzeni. Pierwsza - obiektywna dotyczy miejsc znanych i pokazuje układ przedmiotów w odniesieniu do innych. Z drugą - egocentryczną spotykamy się najczęściej, gdy dziecko nie zna przestrzeni i punktem odniesienia jest własne ciało. Aby kształtować orientację przestrzenną należy organizować dzieciom zabawy ruchowe i konstrukcyjne. Istotnym wnioskiem z badań przeprowadzonych przez M. Kielar-Turską jest fakt, iż mimo rozumienia przez dzieci komunikatów opisujących relacje przestrzenne problem sprawia im posługiwanie się nimi.

Istotne zmiany rozwojowe dotyczą również sfery pamięci. Przede wszystkim wzrasta jej pojemność. Dzieci 4- i 5-letnie odtwarzają cztero-cyfrowe szeregi liczb zaś, 6 –latki około sześcio-cyfrowe. Prawdopodobną przyczyną tego zjawiska jest szybsze zachodzenie operacji umysłowych i wzrost ich efektywności w porównaniu z dziećmi młodszymi. Rozwijają się również strategie pamięciowe: powtarzanie i organizowanie. Pierwsza występuje częściej u dzieci w wieku 3-6 lat, zaś drugą rozwijają dzieci nieco starsze. Porządkowanie w młodszym wieku ma charakter podobieństw dźwiękowych i sytuacyjnych, zaś w starszym znaczeniowy. Rozwój strategii pamięciowych prowadzi do wzrostu jakości odtwarzanych informacji.

W wyniku przeprowadzonych badań na podstawie wypowiedzi ustalono, że dzieci 5-letnie dysponują pewnym stopniem rozumienia procesu zapamiętywania, jednakże na ogół niewłaściwie je oceniają. (Kielar-Turska M. 2003, s. 90-91)

W skład czynności myślowych wchodzą: porównywanie, szeregowanie, klasyfikowanie. W okresie od 3 do 6r.ż. dzieci przechodzą znaczące przemiany. Szeregowanie rozpoczyna się już pod koniec etapu wczesnego dzieciństwa. Ujawnia się w tzw. małym szeregowaniu, czyli porównywaniu obiektów o znacząco różnych rozmiarach. 5-latki stosują szeregowanie empiryczne typowe dla inteligencji przedoperacyjnej. Następnie dziecko wchodzi w fazę szeregowania systematycznego, czyli prawidłowego określania relacji większy-mniejszy przebiegającej dwukierunkowo. Klasyfikowanie jest grupowaniem ze względu na podobieństwo. Szeroko w swoich badaniach zajmował się nim J. Piaget . Wyodrębnił on następujące etapy:

1. Tworzenie zbiorów figuratywnych - kiedy dziecko łączy zbiory kierując się kryterium użytku i pobliskim występowaniem w przestrzeni. Jest to stadium typowe dla okresu przejściowego pomiędzy sensomotorycznym a inteligencji przedoperacyjnej. Stopniowo kryterium przybiera formę bardziej abstrakcyjną np. kolor, faktura. Pozwala to na łączenie w większe zbiory a następnie wyodrębnianie podzbiorów których liczebność potrafią już ustalić.

2. Klasyfikacja multiplikacyjna polega na wyborze więcej niż jednego kryterium.

3. Klasyfikacja hierarchiczna to etap gdy dziecko potrafi porównać zbiory i podzbiory zarówno pod względem ilościowym jak i treściowym oraz logicznym. Zdaniem J. Piageta radzą sobie z nim w sposób dostateczny dzieci w wieku 7lat .

Inną metodę klasyfikacji przyjęła w swoich badaniach E. Rosch. Posługiwała się ona pojęciem tzw. przykładów prototypowych wyróżniających się i stanowiących swoiste odniesienie. Przechodząc przez kolejne etapy rozwoju dziecko: wybiera spośród ogółu przykłady prototypowe, następnie odnajduje przykłady podobne do prototypu a w ostatnim etapie koncentruje się na przykładach bardzo luźno powiązanych z prototypem. Dzieci już na początku okresu przedszkolnego, czyli w wieku 3 lat opanowują kategorie percepcyjne, jak np. kolor, przy czym nad odcieniami dominują kolory podstawowe. 4-latki koncentrują się na przykładach ogniskowych a unikają peryferyjnych. Kategorie niepercepcyjne pozostają w związku z czynnikami kulturowymi. Ich przekazywaniem zajmują się na ogół dorośli. Do ich opanowania używane są najczęściej kształt i nazwa. Kategoryzacja ta zachodzi na 3 poziomach: nadrzędnym, podstawowym i podrzędnym .

Badania J. Mandler różnicują kategorie na: percepcyjne - odnoszące się do wiedzy proceduralnej oraz konceptualne- związane z wiedzą deklaratywną. W okresie przedszkolnym współwystępują one ze sobą .

Podobnie dzieje się z przechodzeniem z etapu myślenia synkretycznego na etap myślenia kompleksowego. Jest to powiązane z koncepcją L. Wygotskiego. Poczynając od kompleksu skojarzeniowego przez kompleks-kolekcja, kompleks łańcuchowy, oraz dyfuzyjny dochodzimy do kompleksu pseudopojęcia . (Kielar-Turska M. 2003, s. 92-94)



Joanna Karolina Łysiak






©operacji.org 2017
wyślij wiadomość

    Strona główna