Cele, zadania oraz organizacja formacji obrony cywilnej w czasie pokoju, klęsk żywiołowych I wojny Wstęp



Pobieranie 126.62 Kb.
Data30.11.2019
Rozmiar126.62 Kb.


Cele, zadania oraz organizacja formacji obrony cywilnej
w czasie pokoju, klęsk żywiołowych i wojny


Wstęp

Krajowe regulacje prawne dotyczące obrony cywilnej, tj. ustawa


o powszechnym obowiązku obrony RP oraz akty wykonawcze do niej, nie są spójne i nie wyczerpują wszystkich obszarów zadaniowych obrony cywilnej wymienionych przez Protokół Dodatkowy I z dnia 8 czerwca 1977 do Konwencji Genewskich z 12 sierpnia 1949. Przepisy nie określają jednoznacznie zadań ochrony ludności realizowanych w czasie pokoju, ograniczając się wyłącznie do zadań obejmujących działalność planistyczną, organizacyjną, szkoleniową
i upowszechniającą wiedzę na temat problematyki obrony cywilnej. W ostatnich latach wiele aktów prawnych dotyczących obrony cywilnej przestało obowiązywać, a w ich miejsce nie zostały przyjęte nowe regulacje. Dotyczy to zwłaszcza uchylenia art. 140 ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP, który stanowił delegację ustawową do wydania przez Radę Ministrów rozporządzeń określających obowiązki i uprawnienia organów w sprawie obrony cywilnej, kwestie formacji obrony cywilnej oraz sygnały powszechnego ostrzegania
i alarmowania. Brak regulacji prawnej w powyższych przypadkach ogranicza możliwości realizacji zadań w zakresie obrony cywilnej.

Z powyższych względów, w Komendzie Głównej Państwowej Straży Pożarnej opracowano projekt ustawy o ochronie ludności, która uporządkuje kompetencje i zadania wszystkich organów administracji publicznej, instytucji publicznych, organizacji społecznych oraz innych podmiotów zobowiązanych do realizacji zadań z zakresu ochrony ludności. Ustawa ureguluje również sposób funkcjonowania ww. podmiotów zarówno w czasie pokoju, jak i wojny, zgodnie


z ww. Protokołem Dodatkowym. Jednocześnie przygotowane zostaną akty wykonawcze do ustawy, które wraz z nią określą ramy prawne obrony cywilnej odpowiadające współczesnym potrzebom i zagrożeniom. Ustawa stanowić będzie dopełnienie rozwiązań przyjętych w ustawie o zarządzaniu kryzysowym, co razem złoży się na kompleksową regulację prawną w obszarze ochrony ludności
i zarządzania kryzysowego.

Artykuł 61 lit. b, Protokołu dodatkowego I określeniem „organizacje obrony cywilnej” obejmuje obiekty oraz formacje utworzone przez uprawnione władze strony konfliktu lub działające z ich upoważnienia dla wypełnienia któregokolwiek


z zadań wymienionych wyżej i wyznaczone wyłącznie do tych zadań. Z kolei określenie personel” organizacji obrony cywilnej (art. 61 lit. c) obejmuje osoby, które strona konfliktu zatrudnia wyłącznie do wykonywania zadań wyliczonych
w art.61 lit. a, w tym personel wyznaczony przez uprawnioną władzę tej strony wyłącznie do zarządzania tymi organizacjami. Określenie materiały” organizacji obrony cywilnej oznacza wyposażenie, zaopatrzenie i środki transportu, które te organizacje użytkują dla wypełniania zadań wyliczonych w art. 61 lit. a.

W prawie polskim zgodnie z brzmieniem art. 138 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej, formacje obrony cywilnej są podstawowymi jednostkami organizacyjnymi przeznaczonymi do wykonywania zadań obrony cywilnej. Składają się one z oddziałów obrony cywilnej przeznaczonych do wykonywania zadań ogólnych lub specjalnych oraz innych jednostek tych formacji. Formacje obrony cywilnej tworzą, w drodze rozporządzenia, ministrowie. Natomiast wojewodowie, starostowie, wójtowie lub burmistrzowie (prezydenci miast) tworzą je w drodze zarządzenia, uwzględniając w szczególności: skalę występujących zagrożeń, rodzaj formacji, ich przeznaczenie oraz stan osobowy i organizację wewnętrzną. Formacje obrony cywilnej mogą tworzyć także pracodawcy.



Rozdział 1. Zasadnicze cele i zadania obrony cywilnej

1.1. Zadania obrony cywilnej – wprowadzenie

W przepisach międzynarodowych tj. w I protokole dodatkowym do konwencji genewskich z 12 sierpnia 1949 r. (załącznik do Dz.U. z 1992 r., nr 41, poz. 175) określono obronę cywilną, jako wypełnianie wszystkich lub niektórych zadań humanitarnych, mających na celu ochronę ludności cywilnej przed niebezpieczeństwami wynikającymi z działań zbrojnych lub klęsk żywiołowych


i przezwyciężanie ich bezpośrednich następstw, jak też zapewnienie warunków koniecznych do przetrwania. Zadania obrony cywilnej według I protokołu dodatkowego to:

  • służba ostrzegawcza,

  • wykrywanie i oznaczanie stref niebezpiecznych,

  • ewakuacja,

  • przygotowanie i organizowanie schronów

  • obsługa środków zaciemnienia,

  • ratownictwo,

  • służby medyczne, włączając w to pierwszą pomoc oraz opiekę religijną,

  • walka z pożarami,

  • odkażanie i inne podobne działania ochronne,

  • dostarczanie doraźnych pomieszczeń i zaopatrzenia,

  • doraźna pomoc dla przywrócenia i utrzymania porządku w strefach dotkniętych klęskami,

  • doraźne przywrócenie działań niezbędnych służb użyteczności publicznej,

  • doraźne grzebanie zmarłych,

  • pomoc w ratowaniu dóbr niezbędnych dla przetrwania,

  • dodatkowe rodzaje działalności, niezbędne dla wypełnienia któregoś z zadań wyżej wymienionych, w tym planowanie i prace organizacyjne.

Zgodnie z ustawą o powszechnym obowiązku obrony RP obrona cywilna ma na celu ochronę ludności, zakładów pracy i urządzeń użyteczności publicznej, dóbr kultury, ratowanie i udzielanie pomocy poszkodowanym w czasie wojny, współdziałanie w zwalczaniu klęsk żywiołowych i zagrożeń środowiska oraz usuwaniu ich skutków. Ten sam akt prawny określa zadania Szefa Obrony Cywilnej Kraju:

  1. przygotowywanie projektów założeń i zasad działania obrony cywilnej;

  2. ustalanie ogólnych zasad realizacji zadań obrony cywilnej;

  3. koordynowanie określonych przedsięwzięć i sprawowanie kontroli realizacji przez organy administracji rządowej i organy samorządu terytorialnego zadań obrony cywilnej;

  4. sprawowanie nadzoru nad odbywaniem zasadniczej służby w obronie cywilnej.

Obecnie w żadnym polskim dokumencie prawnym zadania obrony cywilnej nie zostały szczegółowo określone. Do dnia 9 lipca 2002 r. zadania obrony cywilnej były zapisane w Rozporządzeniu Rady Ministrów o obronie cywilnej (Dz. U. z 1993 r. nr 93, poz. 429), które zostało zastąpione Rozporządzeniem Rady Ministrów
w sprawie szczegółowego zakresu działania Szefa Obrony Cywilnej Kraju, szefów obrony cywilnej województw, powiatów i gmin (Dz. U. z 2002 r. nr 96, poz. 850).
W tym dokumencie nie określono ogólnych zadań obrony cywilnej, uregulowano natomiast szczegółowe zakresy działań Szefa OCK, szefów obrony cywilnej województw, powiatów i gmin.

Od maja 2009 r. istnieje projekt ustawy o ochronie ludności, który pod tym pojęciem powinien uregulować wszystko, co jest związane z bezpieczeństwem obywateli. Jednakże ustawa ta na dzień dzisiejszy nie została uchwalona.

Aby kompleksowo zobrazować sytuację prawną celów i zadań, jakie stawia się przed obroną cywilną w Polsce, zasadne jest porównanie zadań, które zostały określone w nieobowiazujących już przepisach i tych ujętych w projekcie ustawy, które jeszcze nie weszły w życie. Zgodnie z rozporządzeniem o obronie cywilnej
z 1993 r. zadania obrony cywilnej przedstawiają się następująco:

W okresie pokoju obrona cywilna współuczestniczy w ochronie ludności


i środowiska naturalnego przed nagłymi i rozległymi zagrożeniami powstałymi w wyniku działania sił przyrody lub awarii obiektów technicznych, szczególnie przed tymi, które powodują skażenia toksycznymi środkami przemysłowymi, skażenia promieniotwórcze oraz katastrofalne pożary, zatopienia, huragany itp., organizuje system wczesnego ostrzegania i przygotowuje ludność do powszechnej samoobrony.

Zadania obrony cywilnej w czasie pokoju:

  • ochrona ludności, zakładów pracy i urządzeń użyteczności publicznej oraz dóbr kultury przed skutkami działań zbrojnych,

  • stworzenie warunków do wykrywania zagrożeń i ostrzegania oraz alarmowania ludności,

  • przygotowanie schronów i ukryć dla ludności utrzymywanie ich w gotowości do użycia,

  • gromadzenie i przechowywanie środków indywidualnej ochrony dla jednostek organizacyjnych OC i ludności,

  • wyposażenie jednostek organizacyjnych OC w sprzęt ratowniczy, przyrządy i aparaturę do wykrywania różnego rodzaju skażeń,

  • sukcesywne przygotowywanie infrastruktury ochronnej i ratowniczej, medycznej i socjalno – bytowej do działania w warunkach ekstremalnych,

  • systematyczne szkolenie kadr kierowniczych administracji rządowej i samorządowej, jednostek organizacyjnych OC oraz żołnierzy sił zbrojnych OC, a pozostałej ludności w dziedzinie powszechnej samoobrony,

  • współdziałanie z organami powołanymi do zwalczania klęsk żywiołowych i zagrożeń środowiska oraz usuwania ich skutków (decyzję o włączeniu sił OC do tych działań podejmują terenowi szefowie OC).

W razie wojny obrona cywilna ma na celu ochronę ludności, zakładów pracy, urządzeń użyteczności publicznej, dóbr kultury oraz ratowania poszkodowanych i udzielanie im pomocy.

Podstawowe zadania obrony cywilnej w czasie wojny:

  • wykrywanie zagrożeń oraz ostrzeganie i alarmowanie,

  • organizowanie ewakuacji ludności,

  • przygotowanie budowli ochronnych,

  • zaciemnienie i wygaszenie oświetlenia,

  • organizowanie i prowadzenie akcji ratunkowych,

  • udzielanie poszkodowanym pomocy medycznej (w tym umożliwienie korzystania z opieki medycznej i posługi religijnej),

  • walka z pożarami,

  • zaopatrywanie ludności w sprzęt i środki ochrony indywidualnej. Przygotowanie oraz prowadzenie likwidacji skażeń i zakażeń,

  • organizowanie doraźnych pomieszczeń i zaopatrzenia dla poszkodowanej ludności,

  • doraźna pomoc w celu przywrócenia i utrzymania porządku w strefach dotkniętych klęskami żywiołowymi i katastrofami,

  • doraźne przywracanie działania niezbędnych służb użyteczności publicznej, w tym pomoc w budowie i odbudowie awaryjnych ujęć wody pitnej,

  • doraźne grzebanie zmarłych,

  • ochrona żywności oraz innych dóbr niezbędnych do przetrwania,

  • działalność planistyczna i prace organizacyjne, działalność szkoleniowa i upowszechniająca z zakresu problematyki OC,

  • przygotowanie ludności do uczestnictwa w powszechnej samoobronie,

  • zabezpieczenie dóbr kultury, urządzeń użyteczności publicznej i ważnej dokumentacji.

W myśl nowych, jeszcze nieobowiązujących przepisów, które zostały zawarte w projekcie ustawy o ochronie ludności, w ramach ochrony ludności wykonywane są zadania:

  1. związane z możliwością wystąpienia sytuacji zagrożenia, polegające na:



    1. monitorowaniu zagrożeń i szacowaniu ryzyka ich wystąpienia,

    2. przeciwdziałaniu ich występowania,

    3. przygotowaniu organizacyjnym i rzeczowym do reagowania,

    4. przygotowaniu warunków do ewakuacji ludności,

    5. przygotowaniu warunków do ochrony ludności, zabezpieczenia mienia
      i produktów żywnościowych, w tym budowie i utrzymaniu budowli ochronnych oraz dostosowanie istniejących obiektów do pełnienia funkcji takiej budowli,

    6. szkoleniu podmiotów ochrony ludności oraz ich przygotowaniu do współdziałania, w tym prowadzenie ćwiczeń,

    7. opracowywaniu i wdrażaniu programów ochrony ludności,

    8. tworzeniu rezerw zasobów służących ochronie ludności,

    9. prowadzeniu edukacji społeczeństwa z zakresu ochrony ludności, w tym kształtowanie świadomości zagrożeń i adekwatnych zachowań społecznych,

    10. planowaniu i przygotowaniu procesu podniesienia poziomu gotowości do reagowania podmiotów ochrony ludności,

    11. planowaniu i przygotowaniu procesu przekształcenia podmiotów ochrony ludności w organizacje obrony cywilnej;



  1. związane z wystąpieniem sytuacji zagrożenia, polegające na:

    1. informowaniu, ostrzeganiu i alarmowaniu ludności,

    2. wymianie i analizowaniu informacji pochodzących z systemów monitorowania sytuacji zagrożeń pomiędzy podmiotami ochrony ludności,

    3. reagowaniu i podejmowaniu interwencji oraz działań ratowniczych przez właściwe podmioty ochrony ludności,

    4. wskazywaniu i oznaczaniu stref niebezpiecznych,

    5. prowadzeniu ewakuacji ludności,

    6. zapewnieniu funkcjonowania służb użyteczności publicznej,

    7. zapewnieniu bezpieczeństwa i porządku publicznego,

    8. zapewnieniu ochrony przed skutkami zagrożeń chemicznych, biologicznych i radiacyjnych oraz likwidowaniu skutków spowodowanych ich wystąpieniem,

    9. zapewnieniu osobom poszkodowanym opieki medycznej, psychologicznej, a także pomocy prawnej,

    10. zapewnieniu osobom poszkodowanym pomocy społecznej oraz stworzenie warunków zaopatrzenia w żywność, wodę i energię,

    11. informowaniu rodzin o poszkodowanych,

    12. stworzeniu warunków i możliwości identyfikacji osób poszkodowanych,

    13. organizowaniu lub koordynowaniu udzielania i przyjmowania pomocy humanitarnej,

    14. doraźnym grzebaniu zmarłych.

1.2. Służba ostrzegawcza w połączeniu z wykrywaniem i oznaczaniem stref niebezpiecznych

Służba ostrzegawcza w połączeniu z wykrywaniem i oznaczaniem stref niebezpiecznych - w Polsce interpretowane, jako wykrywanie zagrożeń oraz ostrzeganie i alarmowanie – to przede wszystkim pozyskanie informacji o zbliżaniu się lub wystąpieniu na określonym terenie, niebezpieczeństwa dla zdrowia i życia ludzkiego związanego ze stosowaniem środków rażenia, wystąpieniem klęsk żywiołowych, awarii obiektów technicznych, skażeń i zakażeń, powodzi i pożarów lub innych podobnych niebezpieczeństw; to również określenie rodzaju, miejsca, skali i skutków zaistniałych zagrożeń oraz oznaczanie stref niebezpiecznych,


a także, co najważniejsze, ostrzeganie i alarmowanie ludności o zbliżającym się niebezpieczeństwie oraz informowaniu o zalecanych procedurach postępowania obywateli w określonej sytuacji. Za wykonanie tych czynności, związanych
z wykrywaniem, przekazywaniem informacji oraz ostrzeganiem i alarmowaniem ludności odpowiedzialny jest system powszechnego ostrzegania i alarmowania (SWA, SWO). Do ich realizacji powołano terenowe i zakładowe formacje oraz inne jednostki organizacyjne obrony cywilnej; zadania te powinny realizować
w szczególności zakłady pracy, które wytwarzają, magazynują, wykorzystują
w procesach technologicznych substancje niebezpieczne dla życia ludzkiego,
a w przypadku awarii mogą stanowić źródło zagrożenia dla ludzi i środowiska oraz jednostki organizacyjne, w których statutowo wykonywane są czynności ustalone przez właściwych terenowo szefów obrony cywilnej. Organizacja i warunki przygotowania oraz sposób funkcjonowania systemów obserwacji, pomiarów, analiz, prognozowania i powiadamiania o skażeniach na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz właściwość organów w tych sprawach zawarta jest w rozporządzeniu systemów wykrywania skażeń i powiadamiania o ich wystąpieniu oraz właściwości organów w tych sprawach (Dz. U. z 2013 r., poz. 96). System działa we wszystkich województwach, poczynając od kluczowych zakładów pracy (PAI-posterunki alarmowe) poprzez gminy, powiaty (POAD-y – powiatowe ośrodki analizy danych i alarmowania) i województwa (WOAD-y – wojewódzkie ośrodki analizy danych i alarmowania).

Wsparciem są dodatkowe formacje określone w odpowiednich wytycznych wojewodów, szefów obrony cywilnej województw. Uzupełnieniem wspomnianego powyżej rozporządzenia RM są Wytyczne Szefa Obrony Cywilnej Kraju z dnia 17 grudnia 2010 r. w sprawie ogólnych zasad przygotowania i zapewnienia działania systemu wykrywania i alarmowania (SWA) oraz systemu wczesnego ostrzegania o zagrożeniach (SWO) w województwach, powiatach i gminach.



1.3. Ewakuacja

Ewakuacja – zadanie to zostało uregulowane w 2008 r., stosownymi wytycznymi Szefa Obrony Cywilnej Kraju (wytyczne SOCK z dnia 17 października 2009 r. w sprawie zasad ewakuacji ludności, zwierząt i mienia na wypadek masowego zagrożenia).

Zgodnie z powyższymi wytycznymi „ewakuacja to przemieszczenie ludności i transport mienia z rejonów, w których występują zagrożenia do miejsc bezpiecznych”. Przede wszystkim z uwagi na rodzaj i skalę zagrożeń wyróżnia się ewakuację I, II i III stopnia.

Ewakuacja I stopnia polega na niezwłocznym przemieszczaniu ludności, zwierząt, mienia z obszarów, miejsc, w których wystąpiło nagłe, nieprzewidziane, bezpośrednie zagrożenie – poza strefę zagrożenia. Realizuje się ją natychmiast po zaistnieniu zagrożenia dla życia, zdrowia i mienia, na polecenie wójta, burmistrza (prezydenta miasta), starosty, wojewody. Ewakuację I stopnia może także zarządzić osoba kierująca akcją ratunkową na terenie objętym tą akcją. Można ją realizować w oparciu o dokumentację przygotowaną dla ewakuacji II stopnia.

Ewakuacja II stopnia polega na uprzednio przygotowanym planowym przemieszczeniu ludności, zwierząt, mienia z rejonów przyległych do zakładów, obiektów hydrotechnicznych, ze stref zalewowych oraz rejonów przyległych do innych obiektów stanowiących potencjalne zagrożenie dla ludności, zwierząt lub mienia w przypadku ich uszkodzenia lub awarii. Realizuje się ją w sytuacji wystąpienia symptomów takiego zagrożenia, na polecenie wójta, burmistrza (prezydenta miasta), starosty, wojewody.

Ewakuacja III stopnia polega na uprzednio przygotowanym przemieszczeniu ludności, zwierząt, mienia podczas podwyższania stanu gotowości obronnej państwa. Prowadzona jest w czasie zagrożenia bezpieczeństwa państwa i wojny. W przypadku ewakuacji III stopnia decyzje o jej przeprowadzeniu podejmują terenowe organy obrony cywilnej lub organy wojskowe ( w strefie bezpośrednich działań wojennych) we współdziałaniu z właściwymi organami obrony cywilnej, zgodnie z zasadami określonymi w ustawie z dnia 22 sierpnia 2002 r. o stanie wojennym oraz o kompetencjach Naczelnego Dowódcy Sił Zbrojnych i zasadach jego podległości konstytucyjnym organom Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U.
z 2002 r., nr 156, poz. 1301).

W ramach ewakuacji I, II i III stopnia należy uwzględnić samoewakuację ludności. Samoewakuacja polega na przemieszczaniu się ludności z rejonów,


w których może wystąpić lub wystąpiło bezpośrednie zagrożenie dla życia i zdrowia, poza strefę zagrożenia. Prowadzona jest przede wszystkim w oparciu
o własne możliwości (transportowe, zakwaterowania itd.) Generalizując, ewakuację I i II stopnia realizuje się w ramach zarządzania kryzysowego, natomiast ewakuację III stopnia organizują i są odpowiedzialne za jej przeprowadzenie struktury obrony cywilnej.

1.4. Przygotowanie i organizowanie schronów

Budowle ochronne, w tym schrony, zaliczamy do obiektów spełniających wymogi zbiorowej ochrony ludności przed środkami rażenia, skażeniami promieniotwórczymi i chemicznymi, w tym toksycznymi środkami przemysłowymi. Budowle ochronne, oprócz zabezpieczenia ludzi, mogą być przygotowywane na ukrycie w nich i zabezpieczenie przed zniszczeniem ruchomych dóbr kultury, szczególnie ważnej dokumentacji, cennej aparatury oraz zapasów żywności


i leków. Tego rodzaju budowle mogą posiadać szersze zastosowanie. Przykładowo w Szwajcarii to również miejsca, w których rozmieszcza się szpitale, czy też tworzy hangary dla samolotów bądź śmigłowców. Budowle ochronne powinny być przygotowane w okresie pokoju, mogą być oddane do użytku po określonym czasie od momentu wprowadzenia wyższych stanów gotowości obronnej kraju. Polskie przepisy przewidują, iż budowle ochronne mogą być przygotowywane, jako schrony o określonej wytrzymałości konstrukcyjnej oraz jako ukrycia bez szczególnych wymogów wytrzymałościowych.

Schrony i ukrycia mogą być zaprojektowane, jako obiekty wolno stojące, mogą stanowić integralną część nowo wznoszonych, rozbudowywanych


i przebudowywanych obiektów budowlanych.

Budowlami ochronnymi w Polsce zajmowano się ostatnio w 1995 r., kiedy na polecenie Szefa Obrony Cywilnej Kraju nakazano przy wykonywaniu planów zagospodarowania przestrzennego gmin zarezerwować miejsca na schrony.


W myśl informacji zawartych w planach obrony cywilnej, w rozdziale dotyczącym zabezpieczenia logistycznego działań obrony cywilnej, tabela zatytułowana „Uzupełnienia budowli ochronnych” określa możliwość osiągania gotowości eksploatacyjnej budowli ochronnych częściowo przygotowanych po 2 dobach (dotyczy obiektów gotowych, które są w gotowości eksploatacyjnej, lecz są wynajmowane np. jako magazyny; wynajmujący ma obowiązek oddać je do użytku zgodnego z przeznaczeniem w ciągu 48 godzin). Okres jednego bądź dwóch kwartałów dotyczy obiektów częściowo przygotowanych, np. piwnic w budynkach mieszkalnych wielokondygnacyjnych czy obiektów handlowych wielkogabarytowych, wymagających nakładu pracy w celu ich przystosowania do spełnienia roli ochronnej.

Obiekty, które muszą być oddane do użytku w ciągu 12 miesięcy to obiekty wymagające budowy od podstaw w miejscach ujętych w planach zagospodarowania przestrzennego.



1.5. Obsługa środków zaciemnienia

Obsługa środków zaciemnienia lub zaciemnianie i wygaszanie oświetlenia unormowana była w już nieobowiązującym Rozporządzeniu Rady Ministrów


o obronie cywilnej z 1993 r. Według ww. aktu prawnego zaciemnianie i wygaszanie oświetlenia należy do powinności użytkowników oświetlenia. Planuje się je i przygotowuje w czasie pokoju, a realizuje w czasie wojny. Obowiązek taki nakładają właściwi terenowo szefowie obrony cywilnej.

Należy się zastanowić czy w dzisiejszych czasach zadanie to ma jakiekolwiek znaczenie dla efektu działań bojowych. Współczesna wojna nie ma praktycznie frontu z czasów I i II wojny światowej. Np. samolot na pułapie kilku tysięcy kilometrów albo otrzymuje cel w postaci podświetlonego laserem punktu, albo wprowadza współrzędne celu. W przypadku artylerii konwencjonalnej środki rażenia znajdują się kilka, a artylerii rakietowej nawet kilkaset kilometrów od celu. To, że cel będzie oświetlony czy tez nie, nie ma jakiegokolwiek wpływu na efekt ostrzału. Wydaje się, że to zadanie, zgodnie z duchem czasu, winno być eliminowane z działań obrony cywilnej.



1.6. Ratownictwo

Ratownictwo, inaczej organizowanie i prowadzenie akcji ratunkowych to najważniejsze zadanie obrony cywilnej. Ratowanie zdrowia i życia ludzkiego to obowiązek każdego człowieka. Według dzisiejszych standardów najbardziej narażone na utratę życia i zdrowia w czasie wojny są osoby cywilne, bezpośrednio nie zaangażowane w działania militarne. Akcje ratunkowe organizuje się


i prowadzi w celu ratowania i udzielenia pomocy ludności poszkodowanej w wyniku działań zbrojnych, klęsk żywiołowych i innych podobnych zdarzeń, w tym zagrożeń środowiska. Obowiązek organizowania i prowadzenia akcji ratunkowych w czasie wojny spoczywa na szefach obrony cywilnej i kierownikach zakładów pracy (właścicielach). Szefowie obrony cywilnej i kierownicy zakładów pracy wykorzystują do prowadzenia akcji ratunkowych odpowiednio przygotowane
i wyposażone formacje obrony cywilnej. Akcjami ratunkowymi organizowanymi przez organy obrony cywilnej i kierowników zakładów pracy kierują komendanci obrony cywilnej.

Kierującemu akcją ratunkową podporządkowuje się na czas jej trwania wszystkie siły i środki skierowane do udziału w tej akcji. W razie zagrożenia zdrowia i życia obywateli oraz w celu ich ratowania kierujący akcją ratunkową może zarządzić:



      1. ewakuację ludności oraz usunięcie pojazdów, innego mienia i materiałów niebezpiecznych z terenu objętego akcją ratunkową,

      2. wykorzystanie gruntów państwowych, komunalnych i prywatnych, w tym zbiorników wodnych oraz dróg publicznych,

      3. okresowe wykorzystanie budynków i pomieszczeń dla ewakuowanej lub poszkodowanej ludności,

      4. konieczne prace wyburzeniowe i rozbiórkowe

      5. wstrzymanie komunikacji w ruchu lądowym, z wyjątkiem ruchu sił zbrojnych i sił biorących udział w akcji ratunkowej,

      6. udostępnienie pojazdów, środków i przedmiotów niezbędnych do akcji ratunkowej,

      7. usunięcie osób postronnych z rejonu akcji ratunkowej,

      8. włączenie do pomocy w akcji ratunkowej okolicznej ludności.

W akcjach ratunkowych organizowanych przez szefów obrony cywilnej mogą uczestniczyć formacje ratownicze podporządkowane innym organom, na zasadach uzgodnionych z tymi organami. Formacje obrony cywilnej mogą
i powinny uczestniczyć w akcjach ratunkowych organizowanych i prowadzonych przez inne organy.

1.7. Służby medyczne i opieka religijna

Udzielanie poszkodowanym pomocy medycznej obejmuje:



  • pierwszą pomoc medyczną,

  • ewakuację medyczną ,

  • pierwszą pomoc lekarską.

Pomocy medycznej udzielają w czasie wojny specjalne do tego celu powołane formacje ratownictwa medycznego lub inne formacje ratownicze, w ramach których funkcjonują ratownicy medyczni oraz placówki służby zdrowia. Ludności poszkodowanej, szczególnie osobom ciężko rannym i chorym, na życzenie umożliwia się korzystanie z opieki i posługi religijnej, udzielanej przez osoby duchowne odpowiednich wyznań. Udzielanie pomocy medycznej poszkodowanym to w trakcie konfliktu zbrojnego jedno z najważniejszych zadań obrony cywilnej
w obecnym czasie. Wynika to przede wszystkim z charakteru działań zbrojnych.

Obecnie wojna jest rozproszona na dużej przestrzeni, dlatego w starciach ginie coraz więcej cywili. Dlatego zwiększa się rola służby zdrowia, która w celu utrzymania ciągłej gotowości do udzielania pomocy musi być bardziej mobilna. Ataki terrorystyczne powodują, że nie wiemy, w którym miejscu świata w danej chwili coś strasznego się zdarzy.



1.8. Walka z pożarami

Walka z pożarami polega na zapobieganiu im, przeciwdziałaniu rozprzestrzenianiu się ognia, na gaszeniu pożarów oraz wykonywaniu pomocniczych działań ratowniczych.

Pomocnicze działania ratownicze, wykonywane przez formacje obrony cywilnej, obejmują w szczególności:


  • ewakuację osób zagrożonych i poszkodowanych oraz ich mienia
    z obiektów i rejonów objętych akcją ratowniczo-gaśniczą,

  • udzielanie poszkodowanym pomocy medycznej,

  • utrzymanie porządku w rejonie akcji gaśniczej,

  • prowadzenie niezbędnych prac zabezpieczających, wyburzeniowych
    i rozbiórkowych.

Przygotowanie formacji obrony cywilnej do gaszenia pożarów oraz prowadzenie przez nie akcji ratowniczo-gaśniczych odbywają się zgodnie z zasadami zawartymi w przepisach Państwowej Straży Pożarnej. Pożary to najczęstsze zjawisko negatywne oddziałujące na ludzi i środowisko. Przyczyn jest wiele. W okresie pokoju to najczęściej wina człowieka, który popełnia błąd, nieostrożność podczas czynności związanych z wykorzystaniem ognia. To również świadome działanie człowieka.

Przyczyną wielu pożarów w czasie wojny jest świadome działanie człowieka, żołnierza, który zrzuca bomby na budynki mieszkalne, które w myśl konwencji genewskich nie powinny być atakowane i niszczone. Chcąc walczyć z tym zjawiskiem należy się do niego odpowiednio przygotować. Szkolenie w pierwszej kolejności przedstawicieli państwowej Straży Pożarnej, w dalszej Ochotniczej Straży Pożarnej, w kolejnej formacji obrony cywilnej o charakterze ratownictwa przeciwpożarowego, a kończąc na zwykłych obywatelach, którym należy przekazać wiedzę, w jaki sposób postępować w przypadku wybuchu pożaru. Większość pożarów można ugasić w zarodku, ale niekiedy osoby, które są świadkami takiego zjawiska, nie wiedzą, co zrobić, jak wykorzystać gaśnicę.



1.9. Odkażanie i inne podobne działania ochronne

Odkażanie i inne podobne działania ochronne – inaczej likwidacja skażeń


i zakażeń – obejmuje prowadzenie zabiegów sanitarnych ludności, odkażanie
i dezynfekcję terenu, obiektów, odzieży, środków transportu, innych urządzeń
i materiałów oraz zwierząt gospodarskich, a także unieszkodliwianie pozostałości po tych zabiegach. Do wykonania tych czynności w czasie pokoju przygotowuje się stacjonarne i polowe urządzenia do likwidacji skażeń oraz ich obsługi, a także gromadzi niezbędne środki chemiczne do likwidacji skażeń i zakażeń.

Na urządzenia stacjonarne wykorzystuje się obiekty użyteczności publicznej, działalności usługowej lub gospodarczej, ujęte w planach świadczeń rzeczowych


i częściowo dostosowywane w czasie pokoju do wyznaczonych im zadań. Mogą to być obiekty typu pomieszczenia sanitarne szkół, myjnie samochodowe
w zakładach transportowych czy na stacjach paliwowych. Urządzenia polowe (ruchome, przewoźne) przygotowuje się w przypadku braku lub zbyt małej możliwości urządzeń stacjonarnych, wykorzystując do tego celu dostępne na miejscu obiekty, maszyny, urządzenia i materiały. Stacjonarne i ruchome urządzenia do likwidacji skażeń mogą być przygotowywane i rozwijane jako punkty:

  • zabiegów sanitarnych,

  • odkażania odzieży,

  • odkażania środków transportu,

  • zabiegów weterynaryjnych.

Funkcjonowanie urządzeń, a także wykonywanie innych przedsięwzięć związanych z likwidacją skażeń i zakażeń gwarantują formacje obrony cywilnej. gromadzi niezbędne środki chemiczne do likwidacji skażeń i zakażeń. Zapewnienie warunków do prowadzenia likwidacji skażeń i zakażeń to obowiązek właściwych terenowo szefów obrony cywilnej oraz kierowników (właścicieli) zakładów pracy. Właściciele lub użytkownicy obiektów przygotowują je do prowadzenia likwidacji skażeń i zakażeń oraz udostępniają właściwym szefom obrony cywilnej w ramach świadczeń na rzecz obrony na podstawie przepisów ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej. Przy przygotowywaniu i rozwijaniu punktów likwidacji skażeń i zakażeń oraz podczas prowadzenia zabiegów sanitarnych i specjalnych uwzględnia się ustalenia, normy techniczne i technologiczne, a także wymogi bezpieczeństwa określone przez odpowiednich ministrów.

1.10. Dostarczanie doraźnych pomieszczeń i zaopatrzenia

Organizowanie doraźnych pomieszczeń i zaopatrzenia dla poszkodowanej ludności obejmuje przygotowanie dla niej lokali zastępczych lub warunków do okresowego zamieszkania w barakach i namiotach oraz pomoc w gromadzeniu środków żywnościowych, leków, odzieży i innych niezbędnych do przetrwania.

Organizowanie doraźnych pomieszczeń i zaopatrzenia dla poszkodowanej ludności należy w czasie wojny do obowiązków szefów obrony cywilnej województw i gmin.

Ochrona żywności i innych dóbr niezbędnych do przetrwania poszkodowanych polega na określeniu ich minimalnego zapasu gwarantującego przeżycie ludzi oraz funkcjonowanie zakładu pracy, gminy, województwa i państwa, planowym gromadzeniu i rozśrodkowaniu ich zasobów, w tym gospodarstwach domowych,


a także ratowaniu ich przed zniszczeniem lub skażeniami w przypadku wystąpienia zagrożeń. W szczególności dotyczy to obiektów, do których można w każdej chwili przeprowadzić osoby dotknięte utratą swych mieszkań w wyniku pożaru bądź wybuchu gazu. Ich rolę mogą spełniać tzw. pustostany bądź lokale socjalne odpowiednio utrzymywane w gotowości do prowadzenia. Szczególnie w razie wojny, tę rolę będą spełniały dzisiejsze ośrodki wypoczynkowe, motele, hotele, a na czas krótszy pomieszczenia szkół. Przedszkola takiej roli pełnić nie mogą ze względu na specyficzne wyposażenie przystosowane dla małych dzieci. Wspomniane hotele to ostateczność związana z krótkim terminem ich wykorzystania, gdyż przeszkodę będą stanowiły koszty utrzymania osób poszkodowanych. Rolę dostarczyciela żywności będą pełniły miedzy innymi duże gospodarstwa rolne, hodowlane, ubojnie zwierząt. Magazynem, z którego będziemy żywność odbierali, mogą być hurtownie i supermarkety, gdyż posiadają odpowiednie warunki do jej zabezpieczenia, jak i przechowania.

Rozdział 2. Doraźne i dodatkowe działania obrony cywilnej 2.1. Doraźna pomoc w przywracaniu i utrzymaniu porządku w strefach dotkniętych klęskami

Doraźną pomoc dla przywrócenia i utrzymania porządku w strefach dotkniętych klęskami organizuje się w celu zapewnienia bezpieczeństwa obywateli i ochrony mienia w rejonach prowadzenia akcji ratunkowych, podczas ewakuacji ludności oraz na czas przebywania jej w budynkach ochronnych. Pomocy udzielają i organizują szefowie obrony cywilnej na wniosek organów właściwych do utrzymywania porządku publicznego. Zakres i formę pomocy każdorazowo określa właściwy terenowo szef obrony cywilnej. Formacje obrony cywilnej skierowane do pomocy w przywracaniu i utrzymaniu porządku w strefach dotkniętych klęskami podporządkowuje się organom odpowiedzialnym za porządek publiczny. Problem innej natury występuje w przypadku katastrof


i zagrożeń wynikłych z działań wojennych. Większość instytucji, w tym również wojsko, podpisało umowę na ochronę swych obiektów z zewnętrznymi jednostkami ochrony osób i mienia.

Większość pracowników ochrony to osoby, które mają przydziały mobilizacyjne do wojska. W momencie ogłoszenia mobilizacji związanej z wprowadzeniem wyższych stanów gotowości obronnej część stanu osobowego firm ochroniarskich będzie zmuszone, przestrzegając przepisów, zasilić szeregi wojska. Wydaje się, że w tym przypadku właściciele zakładu ochranianego przez firmę zewnętrzną powinni poprzez właściwie zawartą umowę wymusić na zleceniobiorcy zobowiązanie się do realizacji czynności związanych z ochroną obiektu zarówno w czasie pokoju, jak i wojny. Wymusi to na właścicielu firmy ochrony mienia obowiązek powołania formacji porządkowo ochronnej obrony cywilnej. Powołanie takiej formacji związane jest ze zmianą przydziału mobilizacyjnego jej członków, którzy już nie idą do wojska w czasie wojny, lecz jako członkowie formacji gwarantują obsadę osobową zleceniobiorcy ochrony oraz gwarancję ochrony obiektów zleceniodawcom.



2.2. Doraźne przywracanie działania niezbędnych służb użyteczności publicznej

Doraźne przywrócenie działania niezbędnych służb użyteczności publicznej

realizowane jest w przypadku:


  • zniszczenia lub uszkodzenia instalacji i urządzeń zapewniających ludności dostawę wody pitnej, ciepła, światła i gazu,

  • unieruchomienia transportu publicznego, zapewniającego przewóz osób i podstawowego zaopatrzenia,

  • uszkodzenia zakładów pracy wytwarzających artykuły pierwszej potrzeby dla ludności.

Doraźne przywracanie działania służb realizuje się na zarządzenie właściwych terenowo szefów obrony cywilnej, gdy służby te nie są w stanie swoimi siłami zapewnić szybkiego usunięcia szkód i zniszczeń, a także zagwarantować niezbędnej obsługi ludności oraz funkcjonowania lokalnych społeczności. Zadanie to będą wykonywały odpowiednio przygotowane formacje obrony cywilnej wraz
z niezbędnym sprzętem, na polecenie odpowiednich szefów obrony cywilnej. Jednym z ważniejszych zadań jest dostarczanie ludności wody do celów konsumpcyjnych i technicznych oraz przeciwpożarowych. W tym celu właściwi terenowo szefowie obrony cywilnej winni wydać stosowne zarządzenia w sprawie zasad zapewnienia funkcjonowania publicznych urządzeń zaopatrzenia w wodę
w warunkach specjalnych na terenie np. miasta i gminy. Taki dokument powinien być zatwierdzony przez odpowiedniego terenowo szefa OC oraz zaopiniowany przez odpowiedniego inspektora sanitarnego i koordynatora wojewódzkiego.

2.3. Doraźne grzebanie zmarłych

Doraźną pomoc w grzebaniu zmarłych organizuje się wyłącznie w przypadku masowych zgonów lub dużej liczby zabitych, w celu zapobieżenia epidemii bądź ograniczenia w jej rozprzestrzenieniu. Właściwi terenowo szefowie obrony cywilnej mogą kierować formacje obrony cywilnej do pomocy w grzebaniu zmarłych na wniosek odpowiednich służb sanitarnych. Grzebanie zmarłych, szczególnie związane z masowymi stratami, realizowane jest w grobach masowych. Jednak z chwilą ustania działań wojennych należy przeprowadzić ekshumację ciał i przenieść je na stałe miejsca spoczynku. Wśród wykazów formacji obrony cywilnej znajduje się również ta przeznaczona do doraźnego grzebania zmarłych. Jednak w żadnych dokumentach prawnych nie znajdziemy jej struktur organizacyjnych ani czasów osiągania gotowości do działania oraz zadań i wyposażenia.



2.4. Pomoc w ratowaniu dóbr niezbędnych dla przetrwania

Dotychczas stosowane w polskim prawie zadanie miało treść następującą „ochrona żywności i innych dóbr niezbędnych do przetrwania ludności”. Polegało na określeniu ich minimalnego zapasu, gwarantującego przeżycie ludności oraz funkcjonowanie zakładu pracy, gminy, województwa i państwa, planowym gromadzeniu i rozśrodkowaniu ich zasobów, w tym w gospodarstwach domowych, a także ratowaniu ich przed zniszczeniem lub skażeniami w przypadku wystąpienia zagrożeń. Ochronę żywności i innych dóbr niezbędnych do przetrwania planują i organizują organy administracji państwowej, organy samorządu terytorialnego i podmioty gospodarcze, stosownie do ustaleń właściwych ministrów. Obrazuje to tabela nr 25 umieszczona w III rozdziale planów obrony cywilnej pod tytułem „Zestawienie zapasów środków niezbędnych do przetrwania ludności”.



2.5. Dodatkowe rodzaje działalności

Dodatkowe rodzaje działalności, niezbędne dla wypełniania któregoś z zadań wyżej wymienionych, w tym planowanie i prace organizacyjne (określone w I protokole dodatkowym oraz odpowiadające im ujęte w nieistniejącym już rozporządzeniu o obronie cywilnej) to:



      1. ochrona dóbr kultury, urządzeń użyteczności publicznej i ważnej dokumentacji organizuje się w czasie pokoju, a realizuje w czasie wojny oraz klęsk żywiołowych w celu zabezpieczenia przed zniszczeniem, uszkodzeniem lub utratą,

      2. działalność planistyczną i prace organizacyjne w zakresie obrony cywilnej,

      3. sprzęt i środki ochrony.

W przypadku ochrony dóbr kultury zabezpieczeniu podlegają:

  • ruchome i nieruchome dobra kultury mające znaczenie dla dziedzictwa i rozwoju kulturalnego oraz posiadające wartość historyczną, naukową lub artystyczną określone odrębnymi przepisami,

  • urządzenia użyteczności publicznej niezbędne do przetrwania ludności oraz funkcjonowania państwa, w tym urządzenia energetyczne, ciepłownicze, wodnokanalizacyjne i inne podobne urządzenia,

  • dokumentacja szczególnie ważna ze względu na interes państwa.

Ochrona nieruchomych dóbr kultury i urządzeń użyteczności publicznej polega na wykonaniu prac ewidencyjno-dokumentacyjnych, techniczno-zabezpieczajacych, oznakowaniu znakami konwencji haskiej, a jeśli jest to możliwe, także demontażu i ukryciu bądź ewakuacji najbardziej cennych elementów. Ochrona ruchomych dóbr kultury i ważnej dokumentacji polega na umieszczeniu ich w budowlach ochronnych, stosowaniu niezbędnej ilości opakowań lub ewakuacji tych dóbr
w rejony i miejsca określone stosownymi planami. Obowiązek zabezpieczenia dóbr kultury, urządzeń użyteczności publicznej i ważnej dokumentacji spoczywa na organach zarządzających nimi oraz dysponujących ważną dokumentacją, którzy w tym zakresie współdziałają z właściwymi terenowo organami obrony cywilnej. Obowiązek przygotowania środków i materiałów potrzebnych do tego spoczywa na kierownikach jednostek organizacyjnych lub dysponujących nimi. Organy te realizują zadania stosownie do ustaleń właściwych ministrów.

Działalność planistyczną i prace organizacyjne w zakresie obrony cywilnej wykonują wszystkie organy, jednostki organizacyjne, instytucje i podmioty gospodarcze, na których ciąży obowiązek przygotowania i realizacji zadań obrony cywilnej. Obejmuje ona opracowanie i uzgodnienie z właściwymi terenowo szefami obrony cywilnej planów obrony cywilnej oraz bieżące ich uaktualnianie, a także planowanie bieżące przygotowań obrony cywilnej. Prace organizacyjne obejmują w szczególności tworzenie formacji obrony cywilnej oraz prowadzenie ewidencji osób przeznaczonych do pełnienia służby w obronie cywilnej. Organy, jednostki organizacyjne, instytucje i podmioty gospodarcze w swojej działalności uwzględniają odpowiednie ustalenia – wytyczne Szefa Obrony Cywilnej Kraju. Na bazie tych wytycznych szef obrony cywilnej województwa opracowuje wytyczne do opracowania planów w powiatach, szef obrony cywilnej powiatu opracowuje je dla gmin, a szefowie OC gmin określają zadania obrony cywilnej realizowane przez jednostki organizacyjne oraz przekazują do opracowania wzór karty realizacji zadania obrony cywilnej. Oprócz działalności związanej z opracowaniem planu obrony cywilnej na poszczególne poziomy kierowania występuje obowiązek realizacji szkoleń w zakresie obrony cywilnej mających za zadanie przygotowanie odpowiednich kadr organów i formacji obrony cywilnej oraz innych osób do realizacji zadań obrony cywilnej. Za realizację szkoleń i upowszechnianie obrony cywilnej odpowiedzialni są odpowiedni ministrowie, właściwi terenowo szefowie obrony cywilnej oraz kierownicy jednostek organizacyjnych, instytucji i zakładów pracy określonych przez ww. szefów OC.

Sprzęt i środki do ochrony indywidualnej służą do ochrony ludności przed skażeniami, zakażeniami i poparzeniami. Zadanie powyższe nie jest ujęte
w zadaniach określonych przez I protokół dodatkowy do konwencji genewskich
z 12 sierpnia 1949 r. Było jednak ujęte w nieaktualnym już rozporządzeniu
o obronie cywilnej z 1993 r. Według wspomnianego rozporządzenia sprzętem
i środkami ochrony indywidualnej są w szczególności:


  • środki ochrony dróg oddechowych,

  • odzież ochronna,

  • apteczki i pakiety indywidualne,

  • środki zastępcze.

Służby zaopatrzenia obrony cywilnej wyposażają następujące podmioty w sprzęt
i środki ochrony cywilnej:

  • organy władzy i administracji państwowej,

  • inne organy i instytucje państwowe,

  • organy i formacje obrony cywilnej.

Za wyposażenie osób zatrudnionych w zakładach pracy odpowiadają kierownicy (właściciele) tych zakładów. Z kolei ludność zamieszkującą w strefie bezpośredniego zagrożenia przy zakładach posiadających toksyczne środki przemysłowe może być zaopatrywana w środki ochrony dróg oddechowych, stosownie do ustaleń właściwych terenowo szefów obrony cywilnej poprzez kierowników tych zakładów oraz służby zaopatrzenia obrony cywilnej. Zaopatrywanie w sprzęt i środki ochrony indywidualnej realizuje się na podstawie zarządzenia właściwych terenowo szefów obrony cywilnej. Sprzedaż sprzętów
i środków dla ludności i kierowników (właścicieli) zakładów pracy w czasie pokoju zapewniają istniejące, a nie wskazane przez terenowych szefów obrony cywilnej punkty sprzedaży.

Rozdział 3. Formacje obrony cywilnej

3.1. Formacje OC, jako podstawowe jednostki organizacyjne, przeznaczone do wykonywania zadań OC

Zapis ustawowy o tworzeniu formacji obrony cywilnej to jedno


z najistotniejszych zadań w ogólnym pojęciu obrony cywilnej. W dokumentach krajowych posiadamy tylko enigmatyczne zapisy o formacjach. Jedynym wyjątkiem jest ujęcie rodzajów formacji, bez struktury i wyposażenia
w Wytycznych Szefa Obrony Cywilnej Kraju w sprawie zasad organizacji i sposobu przeprowadzania szkolenia z zakresu ochrony ludności i obrony cywilnej z dnia 21 kwietnia 2009 r.

Zgodnie z postanowieniami ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP podstawowymi jednostkami organizacyjnymi przeznaczonymi do wykonywania zadań obrony cywilnej są formacje obrony cywilnej. Formacje obrony cywilnej składają się z oddziałów obrony cywilnej przeznaczonych do wykonywania zadań ogólnych lub specjalnych oraz innych jednostek tych formacji. Formacje OC tworzą, w drodze rozporządzenia ministrowie, a wojewodowie, starostowie, wójtowie lub burmistrzowie (prezydenci miast) – w drodze zarządzenia, uwzględniając w szczególności: skalę występujących zagrożeń, rodzaj formacji, ich przeznaczenie oraz stan osobowy i organizację wewnętrzną. Formacje obrony cywilnej mogą tworzyć także pracodawcy. Formacje obrony cywilnej tworzy się


w gminach i zakładach zatrudniających więcej niż 50 pracowników.

Reasumując Formacje Obrony Cywilnej (FOC) rozróżniamy, jako formacje ochrony ogólnej oraz formacje do wykonywania zadań specjalnych. Formacje ochrony ogólnej są przeznaczone do prowadzenia akcji ratunkowych w obiektach


i rejonach, w których znajduje się poszkodowana załoga lub ludność.

Formacje do wykonywania zadań specjalnych są przeznaczone do wsparcia akcji ratunkowej prowadzonej przez formacje ratownictwa ogólnego. Formacje te mogą również wykonywać zadania ratownicze samodzielnie. W zależności od bazy, na której są tworzone, FOC występują, jako:



  • formacje zakładowe,

  • formacje terenowe.

Zakładową formację ochrony ogólnej wykorzystuje się do prowadzenia akcji ratunkowej na terenie zakładu pracy, w którym została utworzona. Terenowa formacja ochrony ogólnej jest przeznaczona do prowadzenia akcji ratunkowej na obszarze właściwej terenowo jednostki administracyjnej. Zakładowa lub terenowa formacja ochrony ogólnej może być skierowana - w razie konieczności - do akcji ratunkowych poza teren swojego działania. Decyzję w sprawie skierowania może podjąć:

      1. właściwy terenowo szef obrony cywilnej;

      2. kierownik zakładu pracy tworzący formacje (pracodawca).

Formacje ochrony ogólnej mogą wykonywać zadania ratownicze łącznie z innymi formacjami obrony cywilnej przeznaczonymi do zadań specjalnych.

Każda formacja obrony cywilnej (ochrony ogólnej i do zadań specjalnych) może być użyta do zwalczania klęsk żywiołowych i zagrożeń środowiska oraz usuwania ich skutków. Decyzję o udziale formacji obrony cywilnej w zwalczaniu klęsk żywiołowych i zagrożeń środowiska oraz usuwaniu ich skutków podejmuje właściwy terenowo szef obrony cywilnej na wniosek organu prowadzącego akcję ratunkową. FOC składają się z oddziałów obrony cywilnej (plutony i drużyny).


W czasie pokoju formacje OC nie są w pełni rozwinięte. Gotowość do działania będą osiągały sukcesywnie, z chwilą ogłoszenia wyższych stanów gotowości bojowej. W czasie pokoju formacje mają obowiązek na bieżąco uzupełniać sprzęt podstawowy i specjalistyczny, zgodnie z przeznaczeniem formacji i tabelami należności sprzętu oraz przeprowadzać szkolenia stanu osobowego formacji.

3.2. Zadania formacji obrony cywilnej

Do zadań formacji mających na celu ochronę ludności, zakładów pracy, urządzeń użyteczności publicznej i dóbr kultury, a także ratowanie i udzielanie pomocy poszkodowanym należy zaliczyć:



  • wykrywanie zagrożeń oraz ostrzeganie i alarmowanie,

  • organizowanie ewakuacji ludności,

  • przygotowanie budowli ochronnych,

  • zaopatrzenie ludności w sprzęt i środki ochrony indywidualnej,

  • zaciemnianie i wygaszanie oświetlenia,

  • organizowanie i prowadzenie akcji ratunkowych,

  • udzielanie poszkodowanym pomocy medycznej,

  • walkę z powodziami i pożarami,

  • przygotowanie oraz prowadzenie likwidacji skażeń i zakażeń,

  • ochronę żywności i innych dóbr niezbędnych do przetrwania,

  • organizowanie doraźnych pomieszczeń i zaopatrzenia dla poszkodowanej ludności,

  • zabezpieczenie dóbr kultury, urządzeń użyteczności publicznej
    i ważnej dokumentacji,

  • doraźne przywracanie działania niezbędnych służb użyteczności publicznej, w tym pomoc w budowie i odbudowie awaryjnych ujęć wody pitnej,

  • doraźną pomoc w przywracaniu i utrzymaniu porządku w strefach dotkniętych klęskami,

  • doraźną pomoc w grzebaniu zmarłych (brak jakichkolwiek struktur organizacyjnych).

Formacje obrony cywilnej ratownictwa ogólnego stanowią główną siłę
w prowadzeniu akcji ratunkowej w rejonie zagrożenia czy klęski żywiołowej, natomiast formacje specjalistyczne przeznaczone są do wsparcia akcji ratunkowej prowadzonej przez formację ratownictwa ogólnego. Obowiązek organizowania
i prowadzenia akcji ratunkowej spoczywa na szefach obrony cywilnej województw, powiatów, gmin i miast oraz właścicielach, prezesach, kierownikach zakładów pracy, zwłaszcza tych, w których znajdują się niebezpieczne środki chemiczne, materiały wybuchowe i inne materiały niebezpieczne, albo też tych, których usytuowanie w terenie wskazuje na możliwość oddziaływania innych niebezpieczeństw np. działania sił przyrody lub działania innych sąsiadujących zakładów produkcyjnych bądź magazynujących duże ilości środków niebezpiecznych. W przypadku wystąpienia zagrożenia lub klęski żywiołowej na terenie zakładu pracy, akcją ratunkową powinien dowodzić kierownik, właściciel zakładu lub komendant formacji obrony cywilnej. W sytuacji, gdy w akcji ratunkowej biorą udział większe ilości sił ratowniczych, kierowanie akcją ratowniczą na miejscu zdarzenia przejmuje w czasie pokoju najstarszy rangą funkcjonariusz państwowej Straży Pożarnej, dowodzący jednocześnie jednostką ratowniczo-gaśniczą, w czasie wojny - komendant formacji ratownictwa ogólnego. W obecnym stanie prawnym brak jest podstaw prawnych do egzekwowania
w zakładach pracy utrzymania istniejącego stanu posiadania formacji OC.

3.3. Rodzaje formacji obrony cywilnej

Rodzaje formacji występują w Załączniku nr 5 do Wytycznych Szefa Obrony Cywilnej Kraju z 21 kwietnia 2009 r. w sprawie zasad organizacji i sposobu przeprowadzania szkoleń z zakresu ochrony ludności i obrony cywilnej:



  1. ratownictwa ogólnego,

  2. pierwszej pomocy medycznej,

  3. likwidacji skażeń,

  4. ratownictwa budowlanego,

  5. ratownictwa komunalnego,

  6. ratownictwa energetycznego,

  7. schronowe,

  8. przeciwpożarowe,

  9. porządkowo-ochronne,

  10. łączności,

  11. zabezpieczenia i zaopatrzenia,

  12. wykrywania i alarmowania,

  13. lotnicze,

  14. ochrony płodów rolnych,

  15. ochrony produktów żywnościowych,

  16. ochrony zwierząt i pasz,

  17. ratownictwa chemicznego,

  18. ratownictwa przeciwpowodziowego,

  19. budowy i odbudowy awaryjnych ujęć wody.

Oprócz dokumentu opracowanego przez Szefa OCK, na poziomie niektórych województw opracowano i wdrożono wytyczne wojewodów. Przykładem są wytyczne Wojewody Śląskiego Szafa Obrony Cywilnej Województwa z dnia 16 stycznia 2008 r. w sprawie rodzajów formacji obrony cywilnej tworzonych na terenie województwa śląskiego, ich struktur organizacyjnych, czasów osiągania gotowości do działania oraz zadań i wyposażenia. W ich treści oprócz ww. znalazły się jeszcze dwa rodzaje formacji tj. ochrony zabytków oraz społeczno-opiekuńcze. Tak w jednym, jak i drugim dokumencie nie zostały ujęte formacje odpowiedzialne za doraźną pomoc w grzebaniu zmarłych.

3.4. Czasy osiągania gotowości do działania przez formacje obrony cywilnej

Formacje obrony cywilnej dzielą się ze względu na stopień gotowości do działania na Opracowano na podstawie Zarządzenia Szefa OCK nr 1/OC z dnia 5 maja 1994 r. w sprawie szczegółowych struktur organizacyjnych formacji obrony cywilnej, czasów osiągania gotowości do działania oraz ich zadań i wyposażenia.



      1. formacje o wyższym stopniu gotowości,

      2. formacje o podstawowym stopniu gotowości.

Do formacji obrony cywilnej o wyższym stopniu gotowości zalicza się wytypowane formacje:

    1. ratownictwa ogólnego,

    2. do zadań specjalnych.

Decyzję, która z formacja ratownictwa ogólnego lub do zadań specjalnych zostanie zaliczona do formacji o wyższym stopniu gotowości, podejmuje szef obrony cywilnej danej jednostki administracyjnej. Formacje nie zaliczone do formacji o wyższym stopniu gotowości pozostają formacjami o podstawowym stopniu gotowości. Formacje powołane w ramach Systemu Wykrywania i Alarmowania zaliczone są obligatoryjne, jako formacje o wyższym stopniu gotowości.

W stałej gotowości obronnej państwa formacje obrony cywilnej są zobowiązane do:

    1. Utrzymywania stopnia ukompletowania:

      1. stanów osobowych, sprzętu i materiałów oraz wyposażenia indywidualnego – nie mniej niż 90%,

      2. sprzętu (w poszczególnych grupach specjalistycznych) – nie mniej niż:

  • 50 % przy stanie do trzech formacji

  • 75% przy stanie wyższym niż trzy formacje w stosunku do etatów
    i tabeli należności.

  1. Zapewnienia wysokiego poziomu przygotowania stanów osobowych pododdziałów ratownictwa ogólnego i do zadań specjalnych – do wykonywania zadań.

  2. Opracowania i aktualizowania planów użycia sił i środków obrony cywilnej do akcji ratunkowych, niesienia pomocy poszkodowanym oraz współdziałania
    w zwalczaniu klęsk żywiołowych i zagrożeń środowiska oraz usuwaniu ich skutków.

Formacje obrony cywilnej o wyższym stopniu gotowości są zobowiązane do utrzymywania nie mniej niż 50% stanów osobowych w gotowości do działania w czasie 4-6 godzin od przekazania sygnału. Pełna gotowość do działania osiągają w rejonie rozwinięci przy ukompletowaniu składu w 90% w czasie 12-16 godzin.

Formacje obrony cywilnej osiągają pełną gotowość do działania przez rozwinięcie w rejonach formowania, wydanie sprzętu i wyposażenia członkom formacji oraz osiągniecie gotowości do wykonywania określonych zadań w czasie:



      1. po zrealizowaniu przedsięwzięć stanu gotowości obronnej państwa czasu kryzysu:

    1. przez zakładowe formacje obrony cywilnej:

  • w godzinach pracy – w ciągu 4-6 godzin,

  • po godzinach pracy – w ciągu 8-16 godzin,

  1. przez terenowe formacje obrony cywilnej – w ciągu 8-16 godzin.

  1. bezpośrednio ze stałej gotowości do działania:

  1. przez zakładowe formacje OC;

  • w godzinach pracy – w ciągu 8-12 godzin,

  • po godzinach pracy – w ciągu 12-24 godzin,

  1. przez terenowe formacje obrony cywilnej – w ciągu 12-24 godzin.

3.5. Formacje ratownictwa ogólnego

Do podstawowych zadań formacji ratownictwa ogólnego należą (opracowano na podstawie Wytycznych Wojewody Śląskiego Szefa Obrony Cywilnej Województwa z dnia 16 stycznia 2008 r. w sprawie rodzajów formacji obrony cywilnej tworzonych na terenie województwa śląskiego, ich struktur organizacyjnych, czasów osiągania gotowości do działania oraz zadań


i wyposażenia):

    1. Prowadzenie rozpoznania obiektów i rejonów, w których mają być prowadzone prace ratunkowe.

    2. Wyszukiwanie, wydobywanie i wynoszenie poszkodowanych ze zniszczonych budynków, budowli ochronnych, miejsc pożarów, zatopień itp.

    3. Zapewnianie – we współdziałaniu z formacjami przeznaczonymi do zadań specjalnych – poszkodowanym przebywającym w zgruzowanych budowlach ochronnych dopływu świeżego powietrza oraz wody, żywności, leków i środków opatrunkowych.

    4. Organizowanie punktów zbiórki poszkodowanych.

    5. Udzielanie doraźnej pomocy przedlekarskiej poszkodowanym.

    6. Stwarzanie warunków do wprowadzania sprzętu technicznego do akcji ratunkowej.

    7. Wykonywanie prostych prac zabezpieczających uszkodzone budynki oraz urządzenia techniczne i komunalne, które zagrażają życiu ludzi albo uniemożliwiają lub utrudniają wykonywanie prac ratunkowych.

    8. Wykonywanie innych prac - w zależności od sytuacji - w obiekcie i rejonie prowadzenia akcji ratunkowej.

Zadania osób funkcyjnych formacji ratownictwa ogólnego:

Komendant formacji ratownictwa ogólnego odpowiada za całokształt spraw związanych z gotowością formacji do wykonywania zadań obrony cywilnej,


a w szczególności za jej organizację, przygotowanie, wyszkolenie i wyposażenie.

Do podstawowych zadań komendanta należy w szczególności:



    1. Zapewnienie stałej gotowości sił i środków plutonu;

    2. Kierowanie podległym plutonem w czasie ratowania i udzielania pomocy poszkodowanym;

    3. Realizowanie zadań wynikających z Planu Obrony Cywilnej zakładu pracy;

    4. Organizowanie powiadamiania i alarmowania o niebezpieczeństwie napadów powietrznych i skażeń;

    5. Planowanie i organizowanie szkolenia stanu osobowego plutonu oraz współdziałanie w organizowaniu szkolenia ludności dotyczącego powszechnej samoobrony;

    6. Prowadzenie wśród członków plutonu pracy wychowawczej mającej na celu zapewnienie pełnej gotowości plutonu i właściwej realizacji zadań;

    7. Inicjowanie i udział w planowaniu oraz nadzorowanie niezbędnych przedsięwzięć organizacyjno- technicznych zmierzających do zapewnienia samoobrony ludności;

    8. Nadawanie przydziałów organizacyjno-mobilizacyjnych do służby
      w plutonie, wzywanie do odbycia ćwiczeń oraz wydawanie zaświadczeń
      i dokumentów związanych z odbywaniem służby w Obronie Cywilnej;

    9. Wykonywanie innych zadań wynikających z odrębnych przepisów lub zleconych przez przełożonych.

3.6. Formacje specjalistyczne – na przykładzie drużyny ratownictwa przeciwpowodziowego

Formacje ratownictwa przeciwpowodziowego przeznaczone są do udzielania pomocy i ewakuacji ludności, zwierząt gospodarskich oraz mienia


z rejonów zagrożonych zalaniem w wyniku powodzi lub zniszczenia urządzeń hydrotechnicznych i hydrobudowlanych.

Do zadań formacji należą w szczególności:



  1. znajomość rejonów i obiektów zagrożonych zalaniem w wyniku powodzi lub zniszczenia urządzeń hydrobudowlanych,

  2. prowadzenie rozpoznania i dozorowanie urządzeń hydrotechnicznych
    i obiektów,

  3. ochrona wałów przeciwpowodziowych i innych urządzeń hydrobudowlanych, 4) umacnianie wałów przeciwpowodziowych,

  4. ewakuacja ludności, zwierząt gospodarskich i mienia z rejonów zagrożonych zalaniem.

Komendanci zakładowych formacji podlegają bezpośrednio dyrektorowi, prezesowi, właścicielowi zakładu pracy, przy którym formacja została powołana.
W razie utworzenia zakładowej komendy obrony cywilnej komendanci zakładowych formacji podlegają zakładowemu komendantowi obrony cywilnej.



Pobieranie 126.62 Kb.

Share with your friends:




©operacji.org 2020
wyślij wiadomość

    Strona główna