Cecha lęku I cecha złości jako determinanty zgonu



Pobieranie 1,26 Mb.
Strona1/7
Data20.01.2018
Rozmiar1,26 Mb.
  1   2   3   4   5   6   7


Uniwersytet Jagielloński

Collegium Medicum

Wydział Ochrony Zdrowia

Ewa Kawalec



Cecha lęku i cecha złości jako determinanty zgonu


z powodu chorób układu krążenia (ChUK), choroby niedokrwiennej serca (ChNS) i zgonu ze wszystkich przyczyn

u mężczyzn i kobiet w wieku 35-64 lat,

mieszkańców byłego województwa tarnobrzeskiego


Praca doktorska
Promotor: dr hab. n. med. Andrzej Pająk
Pracę wykonano w Zakładzie Epidemiologii i Badań Populacyjnych Instytutu Zdrowia Publicznego

Kierownik Zakładu: dr hab. n. med. Andrzej Pająk


Kraków 2005



Składam bardzo serdeczne podziękowanie


dr. hab. n. med. Andrzejowi Pająkowi

za inspirację, cenne wskazówki i pomoc

przy realizacji pracy, a Koleżankom

i Kolegom z Zakładu Epidemiologii

i Badań Populacyjnych za wsparcie i życzliwość.

Spis treści


1. Wstęp 3

2. Cel pracy 10

3. Badana populacja i próba losowa 11

4. Metody 12

4.1 Rejestracja zgonów 12

4.2 Badanie przekrojowe 12

4.3 Statystyczna analiza danych 14

4.4 Pojęcia podstawowe w analizie przeżycia 15

5. Wyniki 19

5.1 Charakterystyka badanej próby 19

5.1.1 Liczebność badanej próby 19

5.1.2 Charakterystyka badanej próby pod względem wykształcenia

i zatrudnienia 20
5.1.3 Statystyka opisowa cechy lęku i złości oraz czynników ryzyka

chorób układu krążenia 21

5.1.4 Liczebności danych w analizie przeżycia 26

5.1.5 Krzywe przeżycia w grupach płci w zależności od przyczyny

zgonu 27

5.1.6 Miary opisowe przeżycia 30

5.2 Związek pomiędzy cechami lęku i złości a czynnikami ryzyka chorób

układu krążenia 42

5.3 Związek pomiędzy cechą lęku i złości, a ryzykiem zgonu ze wszystkich

przyczyn, z powodu chorób układu krążenia i z powodu choroby

niedokrwiennej serca 45

5.3.1 Cecha lęku a ryzyko zgonu ze wszystkich przyczyn 46

5.3.2 Cecha lęku a ryzyko zgonu z powodu chorób układu krążenia 49

5.3.3 Cecha lęku a ryzyko zgonu z powodu choroby niedokrwiennej

serca 52

5.3.4 Cecha złości a ryzyko zgonu ze wszystkich przyczyn 55

5.3.5 Cecha złości a ryzyko zgonu z powodu chorób układu krążenia 58

5.3.6 Cecha złości a ryzyko zgonu z powodu choroby niedokrwiennej

serca 61

6. Dyskusja 64

7. Wnioski 75

8. Piśmiennictwo 76

9. Wykaz zastosowanych skrótów i oznaczeń 82

10. Spis tabel 84

11. Spis rycin 87

12. Spis załączników 89

13. Załączniki 89

14. Streszczenie 117

15. Summary 120
1. WSTĘP
Choroby układu krążenia (ChUK) są od wielu lat najczęstszą przyczyną zgonów w krajach wysokouprzemysłowionych; w Polsce stanowią one przyczynę 57% wszystkich zgonów i ok. 60% zgonów przed ukończeniem 65 roku życia. W 2002 roku, standaryzowane współczynniki zgonów z powodu ChUK u mężczyzn i kobiet w wieku poniżej 65 lat, w Polsce wynosiły odpowiednio 150/100000 i 46/100000. Spośród chorób układu krążenia najczęstszymi przyczynami zgonów są choroba niedokrwienna serca (ChNS) u mężczyzn i udar mózgu u kobiet [75]. U mężczyzn poniżej 65 roku życia standaryzowany współczynnik zgonów z powodu ChNS wynosił 66/100000, a u kobiet, standaryzowany współczynnik zgonów z powodu chorób naczyń mózgowych wynosił 15/100000. W byłym województwie tarnobrzeskim, standaryzowane do wieku współczynniki umieralności z powodu choroby niedokrwiennej serca (ChNS), z włączeniem zgonów nagłych, wzrosły u mężczyzn z 215/100000 w 1983 r. do 379/100000 w 1992 r. (w 1993 nastąpił spadek do 263/100000), a u kobiet z 42/100000 w 1984 r. do 70/100000 w 1992 r. (spadek w 1993 r. do 41/100000) [41]. Dobrze rozpoznane są główne czynniki ryzyka chorób układu krążenia, takie jak: nadciśnienie tętnicze, palenie tytoniu, otyłość, podwyższone stężenie cholesterolu całkowitego we krwi oraz zachowania zdrowotne sprzyjające rozwojowi chorób układu krążenia – zbyt mała aktywność fizyczna, niewłaściwa dieta. Jednakże postęp we wdrażaniu nowoczesnych metod w leczeniu i zmiany w głównych czynnikach ryzyka miały zbyt słabą dynamikę, aby wyjaśnić zmiany w umieralności z powodu ChUK [40, 42, 46, 65]. W badaniach polskich POL-MONICA Kraków i POL-MONICA Warszawa, wyniki analiz dotyczących wpływu czynników ryzyka chorób układu krążenia na umieralność z powodu ChNS u mężczyzn w wieku 35-64 lat, potwierdziły istotny związek pomiędzy hipercholesterolemią, nadciśnieniem tętniczym krwi i paleniem papierosów a ryzykiem zgonu z powodu ChNS; np. w badaniu POL-MONICA Kraków stwierdzono blisko ośmiokrotnie wyższe ryzyko zgonu wśród mężczyzn, którzy palą, mają nadciśnienie i hipercholesterolemię. Jednakże istotny spadek częstości występowania nadciśnienia a także wzrost częstości występowania hipercholesterolemii przy niewielkich zmianach w częstości palenia, w nieznacznym stopniu tłumaczyły zmiany umieralności z powodu ChNS [40]. Mimo ogromnego postępu wiedzy wciąż nie można w pełni zapobiec rozwojowi chorób układu krążenia w populacji. Konieczne jest więc poszukiwanie i zidentyfikowanie nowych czynników ryzyka chorób układu krążenia, które pozwolą wyjaśnić zmiany w umieralności, lepiej ocenić zagrożenie wystąpienia ChUK i dzięki temu pomóc w zapobieganiu chorobom układu krążenia poprzez odpowiednią profilaktykę.

W badaniach naukowych zwrócono uwagę na to, że wśród wielu cech psychologicznych, istotną rolę w powstawaniu i rozwoju chorób somatycznych odgrywają czynniki związane z emocjonalnym funkcjonowaniem człowieka. Długotrwałe lub często powtarzające się stany emocjonalne, w szczególności lęk i złość, oraz tłumienie tych emocji mogą prowadzić do reakcji neurohormonalnych objawiających się zwiększoną częstością akcji serca, wzrostem ciśnienia tętniczego krwi, wzrostem poziomu cholesterolu, cukru, zwiększoną krzepliwością krwi, zwiększonym wydzielaniem katecholamin. Mogą też, przy współistnieniu innych czynników ryzyka i uwarunkowań sytuacyjnych, przyspieszyć proces miażdżycowy. Wzrost napięcia emocjonalnego powoduje u palaczy wzrost liczby wypalanych papierosów, a u części osób wzrost łaknienia, prowadzący do nadwagi lub otyłości [69, 70]. U osób charakteryzujących się dużym poczuciem odpowiedzialności, pośpiechem w działaniu, niecierpliwych i agresywnych następuje pobudzenie układu adrenergicznego. Przy długotrwałym utrzymywaniu się wysokich stężeń katecholamin we krwi dochodzi do zwiększonego zużycia tlenu oraz zaburzeń gospodarki węglowodanowej, a także skłonności do agregacji płytek krwi, co może prowadzić do przyspieszenia procesu miażdżycowego i w konsekwencji prowadzić do rozwoju chorób układu krążenia [73].

Problem lęku był przedmiotem refleksji od czasów renesansu. Zajmowali się nim filozofowie i pisarze: Spinoza, Pascal, Kierkegaard, Kępiński. Próbowano ustalić przyczyny i skutki lęku. Pierwszą psychologiczną koncepcję lęku podał Freud. Początkowo przyjmował on, że lęk jest odpowiedzią na frustrację związaną z przeżyciem seksualnym, a w 1926 roku uznał lęk za objaw zaburzeń neurotycznych [13]. Kolejną psychoanalityczną koncepcję lęku podał Hall, według którego lęk jest przykrym, emocjonalnym przeżyciem wywołanym przez pobudzenie wewnętrznych części organizmu. Wyróżnia on trzy typy lęku neurotycznego – lęk nieokreślony, fobie oraz reakcje paniczne – wywołane długo hamowanym napięciem [17]. Karen Horney – lekarka i psycholog z kręgu tzw. neopsychoanalityków, rozróżnia pojęcia lęku i strachu. Lęk definiuje jako emocjonalną reakcję na niebezpieczeństwo ukryte, subiektywne, której towarzyszy pocenie, drżenie, przyspieszona akcja serca, natomiast strach określa jako reakcję emocjonalną na niebezpieczeństwo istniejące obiektywnie [49]. Koncepcja lęku Cattella oparta była na dużej liczbie badań eksperymentalnych, w których reakcje lękowe były mierzone różnymi testami i metodami. Na tej podstawie Cattell i Scheier wprowadzili do psychologii w 1958 roku pojęcie lęku jako stanu i jako cechy. Lęk jako stan, według Cattella, to jednolity sposób reagowania, powtarzający się w niemal niezmienionej postaci, niezależnie od tego przez jakie bodźce został wywołany i który utrzymuje się co najwyżej przez kilka dni. Jeśli natomiast określony zespół reakcji lękowych występuje w badaniu powtarzanym po miesiącach czy latach, to według Cattella, mamy do czynienia z lękiem jako cechą osobowości [5, 48, 49]. Koncepcję lęku jako stanu i cechy podał także Spielberger w 1966 roku. Według tej koncepcji, lęk jako stan odnosi się do reagowania niepokojem w określonym momencie. Natomiast lęk jako cecha, to względnie stała dyspozycja do przeżywania stanów lękowych. Według Spielbergera cecha lęku to ‘motyw lub nabyta dyspozycja behawioralna, która czyni jednostkę podatną na postrzeganie szerokiego zakresu obiektywnie niegroźnych sytuacji jako zagrażających i reagowanie na nie stanami lęku nieproporcjonalnie silnymi w stosunku do wielkości obiektywnego niebezpieczeństwa’ [cytat za 51 s. 17 w 50 s. 395].

Poglądy Cattella i Spielbergera na koncepcję lęku jako cechy, są zbieżne. Można zatem stwierdzić, że lęk jest grupą reakcji emocjonalnych wyzwalanych przez bodźce działające bądź z zewnątrz, bądź z wewnątrz organizmu. Charakterystyczne dla tych reakcji jest to, że mają specyficzne, przykre zabarwienie; doświadcza się je jako coś przykrego i uporczywego, czego nie można się pozbyć; większość ludzi czuje się wobec nich bezradna i ma poczucie ich irracjonalności.

Istnieją natomiast zróżnicowane poglądy na temat tego, które z bodźców wewnętrznych organizmu są odpowiedzialne za reakcje lękowe. Fizjologowie, (m. in. Konorski przypuszczają, że za lęk odpowiedzialne są bliżej nieokreślone bodźce chemiczne pochodzące z hormonów. Psychoanalitycy (Freud, Horney) widzą przyczynę lęku w nierozładowanym popędzie seksualnym i potrzebie agresywności, natomiast Murray i Cattell twierdzą, że niezaspokojenie innych potrzeb, np. głodu, również może wyzwalać reakcje lękowe. Według Spielbergera osobowość lękowa formuje się we wczesnym dzieciństwie i związana jest ze wzajemnymi relacjami pomiędzy dzieckiem i rodzicami oraz ze stosowanym w tym czasie systemem karania [49, 51, 52].

O różnych odmianach lęku nerwicowego, o lęku depresyjnym, schizofrenicznym, urojeniowym i biologicznym pisze obszernie w swej książce Kępiński [27].

Złość, podobnie jak lęk, jest zespołem reakcji emocjonalnych wywołanych przez czynniki zewnętrzne lub wewnętrzne, objawiających się stanem irytacji, wybuchu gniewu, uczuciem wrogości, urazy do kogoś. Zarówno lęk jak i złość można traktować jako stan lub jako cechę. Lęk (złość) jako stan, to zmienny stan emocjonalny jednostki odnoszący się do specyficznego sposobu reagowania niepokojem (w przypadku lęku) lub gniewem (w przypadku złości), w określonym momencie. Natomiast lęk (złość) jako cecha, to względnie stałe, indywidualne różnice w skłonności do przeżywania stanów lękowych (gniewu) o określonej sile.

W wielu badaniach naukowych skoncentrowano się nad różnymi typami czynników psychologicznych, które sprzyjają powstaniu zawału serca lub też sprzyjają wystąpieniu ChUK. Istnieje bogata literatura dotycząca psychologicznych czynników ryzyka ChUK. Jednakże w części z nich, np.: [30, 39, 44] brano pod uwagę głównie strukturę osobowości człowieka, czynniki sytuacyjne oraz określony typ zachowania. W innych pracach rozpatrywano lęk jako czynnik psychologiczny, który jest skutkiem chorób układu krążenia lub przebytego zawału serca [1, 7, 12, 18, 20, 28, 36, 38, 55, 57, 64]. Natomiast stosunkowo niewiele jest badań prospektywnych, które oceniałyby wpływ cech osobowych – lęku i złości – na ryzyko zgonu z powodu ChUK i ChNS. Zdecydowana większość badań dotyczyła mężczyzn, a tylko w kilku brano pod uwagę również kobiety.

W pracy przeglądowej Rozanskiego wyszczególnionych zostało dziewięć prac opublikowanych w latach 1987-1998, które dotyczyły badania związku występowania stanów lękowych z chorobami układu krążenia, głównie z wystąpieniem zawału serca lub zgonem (w tym zgonem nagłym) z powodu ChUK [44]. Wyniki tych prac dostarczyły jasnych i przekonujących dowodów na to, że czynniki psychologiczne mają istotny wpływ w patogenezie i manifestacji chorób układu krążenia. Rozważano takie czynniki jak depresja, lęk, czynniki osobowe i cechy charakteru, wyobcowanie, ekonomiczny stres życiowy. Każdy z tych czynników rozważany był oddzielnie. Skoncentrowano się głównie na badaniach, w których efektem końcowym było zachorowanie na zawał serca lub zgon z powodu ChUK. Do niedawna badania nad związkiem lęku z chorobami układu krążenia były ograniczone do wykazania wzrostu umieralności z powodu ChUK wśród pacjentów leczonych psychiatrycznie z powodu zaburzeń lękowych. Obecnie są dowody na związek zaburzeń lękowych z umieralnością z powodu ChUK w populacji generalnej. Spośród wymienionych w pracy Rozanskiego publikacji, jedynie trzy [15, 24, 32] opisywały wyniki badań prospektywnych, zaś cztery dotyczyły występowania zaburzeń lękowych u chorych po zawale serca [7, 12, 20, 38]. W żadnym z badań nie uczestniczyły kobiety, chociaż zaburzenia lękowe występują u nich częściej niż u mężczyzn.

W angielskim badaniu ‘The Northwick Park Heart Study’ wykazano, że wysoki poziom lęku u mężczyzn jest związany z blisko 4-krotnym wzrostem ryzyka zgonu z powodu ChUK. Oceniano fobie lękowe w skali Crowna-Crispa u 1457 mężczyzn, których poddano 6-letniej obserwacji [15]. Z kolei w badaniu amerykańskim ‘The Health Professionals Follow-up Study’ 2-letniej obserwacji poddano 33 999 mężczyzn. Stwierdzono 3-krotny wzrost ryzyka zgonu z powodu ChUK u mężczyzn z najwyższym poziomem fobii lękowych ocenianych w skali Crowna-Crispa, w stosunku do mężczyzn nie wykazujących symptomów lęku [24]. Również wyniki badania ‘The Normative Aging Study’, w którym 2271 mężczyzn było obserwowanych przez 32 lata wskazują na związek między symptomami lęku, ocenianymi według wskaźnika Cornell Medical Index, z ryzykiem wystąpienia zgonu z powodu ChUK (standaryzowany do wieku iloraz szans wyniósł 3.2) [33].

Wyniki pracy van Hout et al. wskazują na różnice w związku pomiędzy lękiem i umieralnością ogólną u mężczyzn i u kobiet. Badaną próbę stanowiło 659 mężczyzn i kobiet w wieku 55 do 85 lat, wylosowanych z populacji holenderskiej do ‘The Longitudinal Aging Study Amsterdam’ (LASA) i zakwalifikowanych na podstawie dwuetapowej selekcji. Średni czas obserwacji wynosił 7.5 lat. Zaburzenia lękowe oceniane były zgodnie z kryteriami Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego z 1980 roku. W badaniu uwzględniono cztery rodzaje zaburzeń lękowych: lęk paniczny, fobie lękowe, lęk ogólny i obsesje. U mężczyzn, u których stwierdzono zaburzenia lękowe, standaryzowane ryzyko zgonu ze wszystkich przyczyn wynosiło 1.78, (95% CI: 1.01–3.13). Natomiast u kobiet nie stwierdzono istotnej zależności (RR=0.89, 95% CI: 0.51–1.56) [22].

Todaro et al. wykazali, że mężczyźni objawiający najwyższy poziom depresji i lęku mieli największe ryzyko wystąpienia choroby niedokrwiennej serca. Badaniem ‘The Normative Aging Study’ objęto 498 mężczyzn (średnia wieku 60.3 lata, sd=7.9), u których symptomy depresji i lęku oceniane były a skali MMPI Welsh A. Podczas 3 letniej obserwacji odnotowano 45 zachorowań z powodu ChNS. Stwierdzono, po standaryzacji do potencjalnych czynników ryzyka ChUK, 6% istotny wzrost wystąpienia ChNS u mężczyzn, u których negatywne emocje manifestowały się najsilniej [60].

Wyniki innych badań [24, 60, 63] również potwierdzają związek lęku panicznego i fobii lękowych z ryzykiem zgonu z powodu ChUK.

Materiał dowodowy na związek pomiędzy złością a chorobami układu krążenia nie jest jednoznaczny. Wyniki prac [2, 6, 11, 14, 37, 68] potwierdzają związek złości z ryzykiem wystąpienia chorób układu krążenia. Również w badaniu prospektywnym ‘The Normative Aging Study’ Kawachi wykazał, że mężczyźni z najwyższym poziomem złości mają trzykrotnie większe ryzyko zgonu z powodu ChNS w stosunku do mężczyzn z najniższym poziomem złości mierzonym w skali MMPI-2 (Minnesota Multiphasic Personality Inventory) [23, 26]. W dostępnej literaturze nie ma opublikowanych badań oceniających związek cechy złości ze zgonami z powodu ChUK [67]. Jedynie w badaniu ‘Atherosclerosis Risk in Communities’ (ARIC) przedmiotem rozważań była m. in. cecha złości. Sześcioletniej obserwacji poddano blisko 13 000 białych i czarnych mężczyzn i kobiet. Stwierdzono prawie 1.5 krotnie wyższe ryzyko wystąpienia lub zgonu z powodu ChNS u osób z najwyższym poziomem złości w stosunku do osób, u których złość manifestowała się najsłabiej [66, 67].

Natomiast wyniki pracy Eng et al. wskazują, że ekspresja złości na ‘na zewnątrz’ działa protekcyjnie na wystąpienie udaru mózgu [10], a Eaker et al. na podstawie wyników badania ‘The Framingham Offspring Study’ stwierdzają, że po uwzględnieniu wpływu czynników ryzyka ChUK, cecha złości jest istotnie związana z umieralnością ogólną wśród mężczyzn, ale nie jest związana z wystąpieniem choroby niedokrwiennej serca [8]. Również Bunker et al. sugerują, że nie ma jednoznacznych dowodów na związek przyczynowy pomiędzy wzorem zachowania A, wrogością, zaburzeniami lękowymi i panicznymi, a chorobą niedokrwienną serca [3].

Wprawdzie wyniki cytowanych powyżej badań wskazują na istnienie zależności pomiędzy lękiem, a zgonem z powodu ChUK i ChNS, jak również, w większości prac, na związek pomiędzy złością a wystąpieniem ChUK, to zgromadzony materiał dowodowy jest niewystarczający. Prezentowane doniesienia dotyczą głównie mężczyzn, charakteryzują się stosunkowo krótkim okresem obserwacji oraz małą liczbą zgonów z powodu ChUK i ChNS, a zatem mają małą moc statystyczną. W świetle dostępnej literatury nie ma też w Polsce populacyjnych badań prospektywnych dotyczących związku cech psychologicznych z ryzykiem zgonu. Realizacja dużych badań prewencyjnych w ramach projektu POL-MONICA stworzyła okazję do przeprowadzenia badania prospektywnego obejmującego zarówno mężczyzn jak i kobiety w średnim wieku. Badanie POL-MONICA (MONItoring trends and determinants of CArdiovascular diseases) miało na celu monitorowanie trendów umieralności i zachorowalności z powodu chorób układu krążenia i ustalenie w jakim stopniu trendy te zależą od zmian w czynnikach ryzyka i opiece zdrowotnej. W badaniu uczestniczyło 38 ośrodków naukowych z 21 państw świata, z czterech kontynentów, w tym dwa ośrodki w Polsce. Badanie POL-MONICA Kraków obejmowało swym zasięgiem populację pozawielkomiejską byłego województwa tarnobrzeskiego [45]. Na podstawie tego badania zostały wykonane analizy, które stwarzają możliwość pogłębienia wiedzy na temat związku cech psychologicznych z ryzykiem zgonu z przyczyn kardiologicznych oraz wnoszą nowy materiał dowodowy na to, że oprócz uznanych czynników ryzyka ChUK, cechy lęku i złości są dodatkowymi, niezależnymi czynnikami ryzyka zgonu z powodu ChUK i ChNS.

Reasumując, w świetle obecnej wiedzy nie ma wątpliwości, że czynnikami ryzyka ChUK są nadciśnienie tętnicze, otyłość, palenie papierosów, hipercholesterolemia, brak aktywności fizycznej, błędy dietetyczne (wysokotłuszczowa i wysokocholesterolowa dieta). Niejasna jest natomiast rola cech psychologicznych, w tym lęku i złości, jaką mogą one odgrywać w kształtowaniu ryzyka umieralności z powodu ChUK i ChNS w polskiej populacji mężczyzn i kobiet w średnim wieku. Ocena zależności pomiędzy cechami psychologicznymi a czynnikami ryzyka ChUK, jak również ustalenie związku cech psychologicznych z umieralnością może stworzyć podstawy do opracowania programu prewencyjnego polegającego na propagowaniu odpowiedniego sposobu zachowań łagodzących efekty zaburzeń emocjonalnych.

2. CEL PRACY

Celem pracy było:


1. Zbadanie rozkładów cechy lęku i złości w polskiej populacji pozawielkomiejskiej u mężczyzn i kobiet w wieku 35-64 lat.

2. Ocenienie zależności pomiędzy cechą lęku i złości, a uznanymi czynnikami ryzyka ChUK tj. ciśnieniem skurczowym i rozkurczowym krwi, stężeniem cholesterolu całkowitego we krwi, wskaźnikiem masy ciała BMI, paleniem papierosów i nadciśnieniem tętniczym.

3. Określenie związku pomiędzy cechą lęku i złości, a ryzykiem zgonu z powodu chorób układu krążenia (ChUK), choroby niedokrwiennej serca (ChNS) i zgonu ze wszystkich przyczyn, z uwzględnieniem wpływu uznanych czynników ryzyka ChUK.
3. BADANA POPULACJA I PRÓBA LOSOWA

Badaną populację stanowili mężczyźni i kobiety w wieku 35-64 lat, stali mieszkańcy byłego województwa tarnobrzeskiego. Populacja ta, licząca około 190 000 osób, była przedmiotem analizy projektu POL-MONICA Kraków, który stanowił część wieloośrodkowego badania naukowego The WHO MONICA Project, koordynowanego przez Światową Organizację Zdrowia (WHO) [45, 46, 47, 58, 59].

W ramach projektu POL-MONICA Kraków przeprowadzono w latach 1983-1984, 1987-1988 dwa badania przekrojowe, do których uczestnicy wybierani byli z populacji w sposób losowy. Losowania dokonano na podstawie list wyborczych, w warstwach płci i 10-letnich grupach wiekowych (35-44 lat, 45-54 lat i 55-64 lat). Przedmiotem analizy niniejszej pracy są próby wylosowane do badań przekrojowych, łącznie 4033 osoby. Osoby te były obserwowane do 31 XII 1998 roku (odpowiednio 15 i 10 lat).

Liczebność populacji i prób, z podziałem na mężczyzn i kobiety oraz łącznie dla obu płci zamieszczono w tabeli I.


Tabela I. Badana populacja i próba losowa


Płeć

Wielkość

populacji



Wielkość próby

losowej


I badanie przekrojowe (1983-84)

Mężczyźni

88 429

1800

Kobiety

92 586

1800

Razem

181 015

3600

II badanie przekrojowe (1987-88)

Mężczyźni

95 315

900

Kobiety

97 421

900

Razem

192 736

1800


4. METODY

4.1 Rejestracja zgonów

Informacje o przeżyciu i zgonach uzyskano z kart zgonów za lata 1983-1998. Za choroby układu krążenia (ChUK) przejęto te, które zgodnie z Międzynarodową Klasyfikacją Chorób, Urazów i Przyczyn Zgonów (obowiązującą do 31 XII 1996 r.) posiadają kody: 390-459 oraz kody I10-I70.9 według X Rewizji Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych (obowiązującej od 1 I 1997 r.). Za chorobę niedokrwienną serca (ChNS) uznano tę, która zgodnie z Międzynarodową Klasyfikacją Chorób, Urazów i Przyczyn Zgonów (ważną do 31 XII 1996 r.) posiadała kody: 410-414 oraz kody I20.0-I25.9 według X Rewizji Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych. Do zgonów z powodu ChUK i ChNS zaliczono zgony nagłe (kody: 798 według IX oraz I46.1 i R96 według X Rewizji). Wykazy kodów zostały zamieszczone w załączniku 1a i 1b odpowiednio dla IX i X Rewizji [74, 75].


4.2 Badanie przekrojowe

Dane dotyczące płci, wieku, palenia papierosów i stosowania leczenia hipotensyjnego zostały zebrane na podstawie wywiadu według standardowego Kwestionariusza Chorób Sercowo-Naczyniowych (załącznik 2). Wiek badanego obliczano jako różnicę między datą losowania do pierwszego badania przekrojowego (31 XII 1983) lub drugiego badania przekrojowego (31 XII 1987), a datą urodzenia. Za osobę palącą uznano tę, która wypalała regularnie co najmniej jeden papieros dziennie. Pozostałe osoby uznano za niepalące.

Pomiaru ciśnienia tętniczego krwi skurczowego (RRs [mmHg]) i rozkurczowego (RRr [mmHg]) dokonano u badanych osób dwukrotnie, po co najmniej 5-cio minutowym odpoczynku, w pozycji siedzącej badanego, na prawym ramieniu, stosując manometr rtęciowy. W obliczeniach zastosowano średnią arytmetyczną z dwu pomiarów. Za osobę leczoną z powodu nadciśnienia przyjęto tę, która odpowiedziała twierdząco na każde z pytań: ‘Czy kiedykolwiek mówił Panu(i) lekarz, że ma Pan(i) podwyższone ciśnienie tętnicze krwi?’, ‘Czy zażywał(a) Pan(i) kiedykolwiek w życiu jakieś leki z powodu podwyższonego ciśnienia krwi?’ i ‘Czy zażywa Pan(i) te leki aktualnie?’. Przyjęto dwie definicje nadciśnienia: definicja 1: RRs160 mmHg lub RRr95 mmHg lub badany stosuje leczenie hipotensyjne, definicja 2: RRs140 mmHg lub RRr90 mmHg lub badany stosuje leczenie hipotensyjne. W pracy posłużono się obiema definicjami nadciśnienia tętniczego krwi, ponieważ w momencie rozpoczynania badania (1982) obowiązywała definicja 1, która w trakcie trwania badania została wyparta przez definicję 2. Stwierdzono bowiem, na podstawie badań prospektywnych, że osoby z wartościami ciśnienia skurczowego powyżej 140 mmHg lub rozkurczowego powyżej 90 mmHg powinny już być leczone.

Pomiaru masy ciała z dokładnością do 0.2 kilograma i wzrostu z dokładnością do 0.5 centymetra dokonano u badanych osób bez wierzchniego okrycia i butów, przy użyciu wagi lekarskiej z linijką. Na podstawie pomiaru masy ciała i wzrostu obliczono współczynnik masy ciała (BMI – ang. Body Mass Index) według wzoru: BMI = masa ciała [kg]/ (wzrost [m])2. Krew do badań biochemicznych pobierana była u osób badanych na czczo, co najmniej 12 godzin po ostatnim posiłku. Stężenie cholesterolu całkowitego TC [mmol/l] oznaczono w osoczu manualną metodą bezpośrednią Liebermana-Burcharda. Pomiary cholesterolu poddane były zewnętrznej kontroli jakości w laboratorium WHO w Pradze i w laboratorium Center for Disease Control w Atlancie. Jakość pozostałych danych oceniana była przez MONICA Data Center (MDC) w Helsinkach.

Koncepcja lęku i złości rozumiana jest w tej pracy jako względnie stała dyspozycja - cecha do przeżywania stanów lękowych (niepokoju) i złości, tzn. opisywane jest własne, przeciętne zachowanie, w odróżnieniu od lęku i złości rozumianych jako stan aktualny, czyli specyficzny sposób reagowania emocjonalnego w określonym momencie. Cecha lęku i złości wyrażają względnie stałą cechę osobowości [48, 49, 61]. Dane pozwalające ocenić czynniki psychologiczne – lęk i złość – zostały zebrane na podstawie samokodującego kwestionariusza cech osobowych Trait Personal Inventory (TPI) część II. Jest on częścią kwestionariusza Spielbergera i wsp. State-Trait Personality Inventory (STPI), przetłumaczoną przez K. Wrześniewskiego na język polski. STPI składa się z sześciu podskal: złość jako stan i cecha, lęk jako stan i cecha oraz ciekawość jako stan i cecha. W pracy wykorzystano dwie poskale dotyczące cech osobowości: cechy lęku i cechy złości. Każda z podskal składa się z 10 stwierdzeń odnoszących się do zwyczajowych, subiektywnych odczuć badanego (‘co zazwyczaj czujesz’) - załącznik 3 [72].

Badanie psychologiczne wykonane było przez wyszkolonych ankieterów. Osoba badana w zasadzie sama wypełniała kwestionariusz, zaznaczając na arkuszu odpowiedzi częstość występowania odczuć opisanych w stwierdzeniach zawartych w kwestionariuszu: ‘prawie nigdy’, ‘czasem’, ‘często’, ‘prawie zawsze’. W przypadku wątpliwości ankieter służył pomocą odczytując głośno instrukcję lub udzielając wskazówek w sposób nie sugerujący odpowiedzi. Czas badania był nieograniczony. Zazwyczaj nie przekraczał jednak 20 minut. Po wypełnieniu ankiety, ankieter sprawdzał, czy żadna z pozycji testu nie została pominięta. Zakreślone odpowiedzi były następnie przekodowywane według ustalonego klucza (załącznik 4). Oddzielnie obliczano wyniki punktowe dla cechy lęku oraz dla cechy złości. Miarą cechy lęku była suma punktów odpowiedzi na pytania nr 1, 4, 7, 10, 13, 16, 19, 22, 25 i 28 kwestionariusza TPI. Miarą cechy złości była suma punktów odpowiedzi na pytania nr 3, 6, 9, 12, 15, 18, 21, 24, 27 kwestionariusza TPI. Pozostałe pytania nie były diagnostyczne i nie brały udziału w ocenie. Maksymalna łączna liczba punktów dla każdej z cech wynosi 40, minimalna 10. Wyższe wartości cechy lęku i złości uzyskane z kwestionariusza wskazują na silniejszą manifestację odpowiedniej cechy. Wartości cechy lęku i złości powyżej mediany dla danej cechy uznano za wartości wysokie, zaś wartości mniejsze lub równe medianie, za niskie.



  1   2   3   4   5   6   7


©operacji.org 2019
wyślij wiadomość

    Strona główna