Biuletyn Informacyjny Problemy Narkomanii Nr 2 /2006 Janusz Sierosławski



Pobieranie 1,07 Mb.
Strona6/9
Data24.02.2019
Rozmiar1,07 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9

INSTYTUCJE UNII EUROPEJSKIEJ W PRZECIWDZIAŁANIU PROBLEMOM NARKOMANII

Problemami narkomanii i narkotyków zajmuje się wiele różnych instytucji unijnych. Sama Komisja Europejska działa w tej dziedzinie na dwóch głównych poziomach: zdrowia publicznego (DG SANCO) oraz wymiaru sprawiedliwości i spraw wewnętrznych (DG JAI). Dyrekcja ds. Zdrowia i Ochrony Konsumenta (DG SANCO) odpowiada za kwestie związane z narkomanią, szczególnie jej zapobieganiem i edukacją w tym zakresie oraz implementację Programów Akcji Społecznych. W gestii Dyrekcji ds. Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych (DG JAI) znajdują się takie aspekty prawne tego problemu, jak przemyt czy stosowanie prawa. Ponadto ma za zadanie koordynację strategii dotyczących narkomanii i narkotyków w państwach członkowskich, opracowanie sprawozdania o narodowych programach i mechanizmów koordynacji. Obie dyrekcje współpracują zarówno z EMCDDA, jak i organizacjami międzynarodowymi (np. Światową Organizacją Zdrowia - WHO), oraz Grupą Pompidou Rady Europy (Pompidou Group of the Concil of Europe). Parlament Europejski zajmuje się tym problemem poprzez Komitet Środowiska, Zdrowia Publicznego i Polityki Konsumenckiej (ENVI), oraz Komisję ds. Obywatelskiej Wolności i Praw, Sprawiedliwości i Polityki Wewnętrznej (LIBE). Bardzo ważną komórką działającą na tym polu jest Horyzontalna Grupa ds. Narkotyków (Horizontal Grup for Drugs). Składa się ona z przedstawicieli państw członkowskich (najczęściej Ministrów Zdrowia oraz Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych), Komisji Europejskiej, EMCDDA, Europolu i Europejskiej Agencji ds. Produktów Leczniczych (European Agency for the Evaluation of Medicinal Produkt - EMEA). Grupa ta spotyka się raz w miesiącu w celu analizy działań w walce z narkotykami podejmowanych na szczeblu unijnym. Ta międzyfilarowa grupa łącząca różnych ekspertów jest głównym forum Rady Unii Europejskiej znacznie ułatwiającym wspólne próby państw członkowskich i Komisji w przeciwdziałaniu narkomanii i narkotykom. W Europejskim Komitecie Społeczno-Ekonomicznym sekcja Zatrudnienia oraz Stosunków Społecznych prowadzi projekty dotyczące narkotyków, a Komisja ds. Ekonomii i Polityki Społecznej działająca w ramach Komitetu Regionów zobowiązana jest do przedstawienia swojej polityki dotyczącej narkomanii w aspekcie zdrowotnym. Ponadto obydwa komitety biorą udział w powstawaniu Społecznego Programu Prewencji Uzależnień Narkotykowych oraz oceniają unijny plan działania w zwalczaniu narkotyków.1 Jednak kluczowymi instytucjami zajmującymi się tym problemem w krajach UE jest Europejskie Centrum Monitorowania Narkotyków i Narkomanii (EMCDDA), oraz Jednostka Europolu ds. Narkotyków - EDU, a później Europol, który przejął jej funkcje. Dla porównania przedstawię również działalność Grupy Pompidou funkcjonującej w ramach Rady Europy. Jest to, co prawda instytucja zupełnie od UE niezależna, jednak po pierwsze wyrosła ona w wyniku współpracy państw członkowskich, po drugie skupia ona wszystkie państwa UE.


Europejskie Centrum Monitorowania Narkotyków i Narkomanii (EMCDDA)
EMCDDA to główny ośrodek informacyjny o zjawisku narkomanii i narkotykach w UE powstały ma mocy rozporządzenia Rady z 8 lutego 1993 roku.2 Jego siedziba mieści się w Lizbonie, ale posiada też swoje biuro w Brukseli. Centrum, jako agendę UE, charakteryzuje to, że podstawą prawną jej funkcjonowania są przepisy aktów wtórnego prawa wspólnotowego, (czyli rozporządzenia lub decyzje Rady), a nie przepisy traktatów.3 Centrum podlega bezpośrednio Komisji Europejskiej, ale jest samodzielną, niezależną na płaszczyźnie merytorycznej jednostką.4 Jego podstawowym celem jest dostarczanie Wspólnocie i państwom członkowskim obiektywnych, wiarygodnych i porównywalnych informacji na poziomie europejskim, dotyczących narkotyków, narkomanii oraz ich skutków.5 W pracach Centrum uczestniczą wszystkie kraje UE oraz Norwegia. Wystąpiła ona z wnioskiem o takie uczestnictwo i została przyjęta na mocy umowy między nią a Wspólnotą Europejską. Jednak jej przedstawiciel w pełni uczestniczący w pracach Centrum nie ma prawa głosu.6 Podstawą systemu informacji Centrum jest pięć kluczowych, zharmonizowanych wskaźników epidemiologicznych stanowiących standardowe narzędzie do zbierania danych oraz tworzenia sprawozdań zawierających porównywalne dane o problemie narkomanii i narkotyków. Są to następujące wskaźniki:

  • stopień rozpowszechnienia i wzorce używania narkotyków wśród całej populacji,

  • stopień rozpowszechnienia i wzorce problemowego używania narkotyków,

  • choroby zakaźne związane z narkotykami,

  • zgony związane z narkotykami i umieralność wśród narkomanów,

  • zgłaszalność do leczenia z powodu problemu narkotyków.7


Struktura organizacyjna
Trzon organizacyjny EMCDDA tworzą: Zarząd, Dyrektor oraz Komitet Naukowy. Zarząd jest głównym organem decyzyjnym Centrum. W jego skład wchodzi po jednym przedstawicielu z każdego państwa członkowskiego Unii Europejskiej, dwóch przedstawicieli Komisji Europejskiej dwóch specjalistów z dziedziny narkomanii, których wyznacza Parlament Europejski. Jego posiedzenia odbywają się co najmniej raz w roku. Przewodniczący Zarządu jest wybierany na trzyletnią kadencję, z możliwością ponownego wyboru. Na podstawie projektu przedstawianego przez Dyrektora EMCDDA, po konsultacji z Komitetem Naukowym i po uzyskaniu opinii Komisji i Rady Europejskiej, Zarząd przyjmuje co trzy lata tzw. Program Działania (Work Programme). Zarząd zatwierdza także coroczny budżet, raporty Centrum (General raport of activities) oraz plan działania na każdy nadchodzący rok.

Dyrektor jest przedstawicielem prawnym EMCDDA. Jest on odpowiedzialny przed Zarządem Centrum. Mianuje go Zarząd na wniosek Komisji na pięcioletnią kadencję, z odnawialnym mandatem. Do jego najważniejszych zadań należy:



  • wykonywanie decyzji i programów zatwierdzonych przez Centrum,

  • przygotowanie corocznego i trzyletniego Planu Działania Centrum,

  • nadzorowanie prac Centrum,

  • przygotowywanie zestawień dochodów i wydatków oraz oświadczenia o wykonaniu budżetu,

  • prowadzenie spraw zwykłego zarządu.

Komitet Naukowy składa się z przedstawicieli państw członkowskich po jednym z każdego kraju i Norwegii. Dodatkowo zarząd może wyznaczyć kilka osób (maksymalnie sześć), specjalistów w dziedzinie narkomanii. Na jego czele stoi przewodniczący, który jest wybierany przez Komitet na trzyletnią kadencję. Natomiast kadencja jego członków trwa cztery lata, a mandat jest odnawialny. Komitet Naukowy jest ciałem opiniotwórczym EMCDDA i ma za zadanie pomoc w pracach zarządu i dyrektora. Każda jego opinia musi zostać opublikowana.
Zadania Centrum
EMCDDA zajmuje się wieloma kwestiami dotyczącymi narkotyków i narkomanii. Artykuł 2. Rozporządzenia Rady z 8 lutego 1993 roku szczegółowo określa zadania tej organizacji. Należą do nich:

  1. gromadzenie, przechowywanie i analizowanie informacji, danych dostarczanych przez państwa członkowskie oraz pochodzących od Wspólnoty, krajowych organizacji pozarządowych i odpowiednich organizacji międzynarodowych;

  2. przeprowadzanie badań statystycznych, studiów i analiz dotyczących możliwości wykonania programów;

  3. stworzenie systemu organizacyjno-technicznego umożliwiającego uzyskiwanie informacji o podobnych lub uzupełniających programach lub działaniach przeprowadzanych przez państwa członkowskie;

  4. ustanowienie i koordynowanie, w porozumieniu i współpracy z właściwymi organami i organizacjami państw członkowskich, systemu- Europejskiej Sieci Informacji o Narkotykach i Narkomanii- REITOX;

  5. ułatwianie wymiany informacji między podejmującymi decyzje, naukowcami, specjalistami wszystkimi działającymi na rzecz walki z narkotykami w organizacjach rządowych i pozarządowych;

  6. zapewnienie lepszej porównywalności, obiektywności i wiarygodności danych na poziomie europejskim poprzez ustalanie wskaźników i niewiążących kryteriów, w celu większej jednolitości metod pomiarowych stosowanych przez państwa członkowskie i Wspólnotę;

  7. ułatwienie i strukturyzacja wymiany informacji jakościowych i ilościowych (bazy danych);

  8. udostępnianie wytwarzanych informacji Wspólnocie, państwom członkowskim oraz właściwym organizacjom;

  9. przyczynianie się do poprawy koordynacji między działaniami krajowymi i wspólnotowymi w tej dziedzinie;

  10. wspieranie włączania danych o narkomanii i narkotykach, zebranych w państwach członkowskich lub pochodzących ze wspólnoty do międzynarodowych programów monitorowania i kontroli narkotyków-szczególnie tych ustanowionych przez ONZ i jej wyspecjalizowane agendy - z zastrzeżeniem niehamowania zobowiązań, które odnoszą się do przekazywania informacji w ramach postanowień konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie narkotyków;

  11. aktywna współpraca z organizacjami międzynarodowymi i innymi, szczególnie europejskimi, zarówno rządowymi, jak i pozarządowymi, które działają w ramach walki z narkotykami.8


Obszary aktywności i działalność Centrum
W 1993 roku założono, że w sferze zainteresowania Centrum będzie się znajdować pięć obszarów priorytetowych:

  1. popyt i jego redukcja,

  2. krajowe i wspólnotowe strategie polityki (w szczególności polityki narkotykowe, plany działania, instrumenty prawne, działania i umowy międzynarodowe, dwustronne i wspólnotowe),

  3. międzynarodowa współpraca i geopolityka podaży (w szczególności programy współpracy, informacje o państwach producentach itp.),

  4. kontrola handlu środkami odurzającymi, substancjami psychotropowymi i prekursorami, zgodnie z postanowieniami odpowiednich obecnych lub przyszłych konwencji międzynarodowych i aktów wspólnotowych,

  5. kwestie dotyczące zjawiska narkotyków dla państw producentów, konsumentów i punktów przerzutu narkotyków, w obszarach objętych Traktatem, w szczególności pranie brudnych pieniędzy, zgodnie z obecnymi i przyszłymi aktami wspólnotowymi.9

Obszary te stanowią cały zakres problemu, więc rzeczą niemożliwą było zająć się nimi wszystkimi równocześnie. Z tego powodu początkowo skupiono się na redukcji popytu. Od 2000 roku zaczęto wdrażać pozostałe cztery programy. Pierwszy z nich dotyczy monitorowania zjawiska narkomanii w poszczególnych krajach członkowskich. Drugi podejmuje kwestię leczenia prewencji, rehabilitacji i redukcji szkód. Kolejny zajmuje się problemem narkotyków syntetycznych oraz systemu wczesnego ostrzegania. Ostatni polega na monitorowaniu strategii i mechanizmów koordynacji w różnych krajach. W ramach tego programu możliwa jest wymiana doświadczeń, opracowywanie instrumentów niezbędnych do ewaluacji wpływu podejmowanych działań na sytuację w dziedzinie narkomanii, szczególnie w ramach planu działania przyjętego przez UE.10

Ważnym instrumentem służącym realizacji zadań celów Centrum jest Europejska Sieć Informacyjna o Narkotykach i Narkomanii REITOX. Tworzą go punkty monitoringu wyspecjalizowane w dziedzinie narkotyków w państwach członkowskich, Norwegii krajach kandydujących (tzw. National Focal Points- Krajowe Centra Informacyjne) i Komisji Europejskiej. Głównym celem tej sieci jest inicjowanie i wspieranie działań o charakterze edukacyjnym, rozpoznawczym j informacyjnym na poziomie krajowym.11 Przykładowo, w ramach REITOX działa tzw. REITOX Academy, która organizuje rozmaite seminaria szkoleniowe zarówno w państwach członkowskich, jak i kandydujących. Każde państwo członkowskie Unii jest zobowiązane do powołania takiej komórki monitorującej. W Polsce rolę taką pełni Krajowe Biuro ds. Przeciwdziałania Narkomanii. Obecnie sieć ta rozszerzana jest o kolejne kraje kandydujące. Kwestia współpracy tej organizacji z krajami trzecimi, w szczególności kandydującymi do Wspólnoty uregulowana została Rozporządzeniem Rady UE z 28 września 2000 roku. Podkreślono w nim wagę programu PHARE ds. walki z narkotykami, którego priorytetem jest udzielenie pomocy państwom Europy Środkowej i Wschodniej w kwestii rozwoju i wzmocnienia systemów informacyjnych oraz sieci, które służą ich rozwojowi, oraz przetwarzaniu, dystrybucji danych dotyczących narkotyków i narkomanii w tychże państwach. Artykuł 1. tego rozporządzenia dodawał punkt, który umożliwia Centrum przenosić swoje know how do krajów spełniających wymogi programu PHARE, oraz udziela pomocy w tworzeniu i wzmacnianiu powiązań strukturalnych z siecią REITOX, oraz ustanawianiu i konsolidacji krajowych punktów ogniskowych.12 Na wspólny projekt EMCDDA-PHARE, którego celem jest przygotowanie krajów kandydujących do udziału w pracach Centrum, przeznaczono dwa miliony euro.13

Co roku EMCDDA opracowuje raporty, które są także dostępne w Internecie na oficjalnej stronie EMCDDA, tzw. Annual report on the state of drugs problem In the European Union. Raporty te opisują sytuację i trendy narkotykowe zarówno w krajach Unii Europejskiej jak i innych.­ Zawierają one dane i ich analizę, niezbędne przy planowaniu i wdrażaniu adekwatnych środków przeciwdziałania problemom narkomanii. Każde z państw włączonych do walki z narkomanią i narkotykami, ma obowiązek przedstawić EMCDDA każdego roku raporty opisujące aktualną sytuację oraz działania zapobiegawcze.14 Obecnie priorytetem jest uporządkowanie rynku ofert profilaktycznych, bowiem ze względu na brak stosownych badań, trudno o dostęp do wiarygodnych, rzetelnych informacji i możliwości replikacji programów. Temu służy projekt – Europejskie Działania ograniczające popyt (European Drug Demand Reduction Action - EDDRA), którego końcowym efektem ma być opracowanie bazy danych na temat programów, które funkcjonują zarówno na poziomie krajowym, jak i międzynarodowym. Oczekuje się, że baza ta będzie inspiracją do tworzenia nowych programów o dobrych standardach jakości.15

Centrum pełni bardzo ważną rolę w monitorowaniu i analizie polityk, strategii, aspektów prawnych, instytucjonalnych i finansowych przeciwdziałania narkomanii zarówno na poziomie poszczególnych państw, jak i unijnym. Gromadzi także dane o działaniach legislacyjnych dotyczących narkomanii. Głównym narzędziem w tym obszarze jest Europejska Prawna Baza Danych o Problemie Narkotyków- ELLD (European Legal Database on Drugs). Umieszczenie jej na stronie internetowej Centrum zapewnia wolny dostęp do legislacji dotyczącej omawianego zjawiska w całej UE, Norwegii i krajach kandydujących. W celu szybkiego rozpowszechniania informacji dotyczących narkotyków i narkomanii wychodzących z tej agendy, EMCDDA udostępnia je na swojej stronie internetowej. Są to raporty roczne dotyczące wybranych działań, biuletyny, materiały prasowe itp.16 Bardzo interesującą pozycją jest dwumiesięcznik „DrugNet Europe”, w którym przedstawione są na bieżąco informacje i wydarzenia dotyczące polityki narkotykowej.



Pod koniec 2003 roku ustalono program pracy Centrum na lata 2004-2006, w którym uwzględniono problemy związane z rozszerzeniem UE, nową strategię wspólnotową i plan walki z narkotykami. Główne działania obejmują:

  • monitorowane i analizę danych oraz polepszenie ich jakości,

  • wykonywanie i syntezę nowych kierunków rozwoju,

  • opracowywanie naukowych i tematycznych analiz zgodnie z pojawiającymi się tendencjami i kierunkami polityki.17


Europol
W dniach 10-11 grudnia 1991 roku na posiedzeniu w Maastricht Rada Europejska wyraziła zgodę na utworzenie Europolu i poleciła ministrom podjęcie jak najszybciej środków w realizacji tego celu. Jego początkowym zadaniem miała być organizacja wymiany informacji dotyczących narkotyków pomiędzy państwami członkowskimi UE. Pół roku później Rada poleciła sporządzenie Konwencji o utworzeniu Europolu, podkreślając jednocześnie, że państwa członkowskie powinny współpracować ze sobą w ramach tworzonych struktur jeszcze przed wejściem w życie tej konwencji. Biorąc pod uwagę pilną potrzebę zajęcia się problemem międzynarodowego nielegalnego handlu narkotykami i związanym z tym praniem brudnych pieniędzy oraz przestępczością zorganizowaną, na nadzwyczajnym posiedzeniu w dniu 18 września 1992 ministrowie polecili realizację pierwszej fazy utworzenia Europolu, jakim miało być powołanie, najpóźniej do 1 stycznia 1993 roku, Jednostki Europolu ds. Narkotyków (Europol Drugs Unit - EDU). 18
Jednostka Europolu ds. Narkotyków (EDU)
EDU została powołana pierwotnie na mocy ministerialnej z 2 czerwca 1993 roku, a pełną zdolność operacyjną uzyskała 3 stycznia 1993 roku. EDU działała jako grupa nieoperacyjna i zajmowała się wymianą, analizą informacji oraz wywiadu, w przypadkach, gdy dotyczyło to dwóch lub więcej państw członkowskich w odniesieniu do:

  • nielegalnego handlu narkotykami,

  • nielegalnego handlu substancjami radioaktywnymi i nuklearnymi,

  • przestępczości obejmującej tajne sieci imigracyjne,

  • nielegalnego handlu środkami transportu,

  • zaangażowanych w powyższą działalność organizacji przestępczych oraz związanymi z tym operacjami prania brudnych pieniędzy.

Jej głównym celem było wspomaganie policji i innych właściwych organów działających na terenie oraz między państwami członkowskimi w skuteczniejszym zwalczaniu działalności przestępczej (określone w powyższym Artykule 2 ust.2). Artykuł 2 ust.1 zobowiązywał każde państwo członkowskie UE do wysłania jednego lub więcej oficerów łącznikowych do Hagi celem utworzenia wraz z oficerami z pozostałych państw UE, grupy współpracującej w ramach EDU. W realizacji opisanego celu Jednostka ta wykonuje dwa główne zadania:

  • służy jako forum wymiany informacji między państwami członkowskimi (w tym osobowych), które są pomocne w konkretnych dochodzeniach w sprawach karnych (wyszczególnionych w Artykule 2 ust.2);

  • przygotowuje sprawozdania dotyczące ogólnej sytuacji oraz analizy działalności przestępczej, opierając się na informacjach nieobjętych zakresem danych osobowych dostarczonych przez państwa członkowskie lub pochodzących z innych źródeł.19

EDU brała udział w wielu operacjach mających na celu zwalczanie nielegalnego obrotu narkotykami. Niektóre z nich to:

  • „Operacja Carl”, która dotyczyła importu z Belgii do Szwecji dużych ilości haszyszu i amfetaminy. W wyniku śledztwa wykryto działalność grupy przestępczej, która działała również na terenie Niemiec, Danii, Hiszpanii i Holandii. EDU koordynowała wymianę informacji między funkcjonariuszami biorącymi udział w śledztwie a łącznikowymi EDU. W jej wyniku w kwietniu 1998 roku aresztowano głównych członków tej grupy i skonfiskowano znaczną ilość narkotyków;

  • „Operacja Prisztina” była odpowiedzią na masowy przemyt narkotyków przez organizacje przestępcze z Kosowa. W tym działaniu brało udział dziewięć państw UE oraz sześć pochodzących spoza Unii. Jednostka miała m. in. za zadanie analizę powiązań między poszczególnymi organizacjami przemytniczymi a dystrybutorami narkotyków w krajach Wspólnoty, czy zlokalizowanie członków tych grup;

  • „Operacja Calabaza” została zainicjowana w listopadzie 1998 roku przez Biuro Łącznikowe w Wielkiej Brytanii, które powiadomiło hiszpańskie Biuro o podejrzanym ładunku. Odbiorcą tego ładunku miała być hiszpańska firma. W wyniku tej brytyjsko-hiszpańskiej operacji koordynowanej przez EDU w grudniu 1998 aresztowano członków gangu oraz przejęto 207 kg kokainy.20

Przejęcie kompetencji Jednostki Europolu ds. Narkotyków nastąpiło 1 października 1998 roku, kiedy rozpoczęło działalność Europejskie Biuro Policji (Europol).21 Zwalczanie przestępczości narkotykowej pozostało jego priorytetem. Głównym celem Europolu, podobnie jak EDU, jest poprawa efektywności współpracy między państwami członkowskimi, m. in. w zapobieganiu i zwalczaniu nielegalnego handlu narkotykami.22 Nielegalny handel środkami odurzającymi w rozumieniu tejże konwencji to przestępstwa wymienione w art.3 ust.1 Konwencji Narodów Zjednoczonych z 20 grudnia1988 roku o zwalczaniu nielegalnego obrotu środkami odurzającymi i środkami psychotropowymi oraz w postanowieniach zmieniających lub uzupełniających tę konwencję.23
Struktura Europolu
W strukturze organizacyjnej Europolu funkcjonuje Zarząd, Dyrektor, Kontroler Finansowy oraz Komitet Finansowy. W skład Zarządu wchodzą przedstawiciele wszystkich państw członkowskich, a każdy z nich dysponuje jednym głosem. Jego posiedzenia odbywają się co najmniej dwa razy w roku, przewodniczącym zaś jest osoba, która sprawuje prezydencję w Radzie. Organ ten jednomyślnie decyduje, co do liczby oficerów łącznikowych, którzy mogą zostać oddelegowani do Europolu przez państwa członkowskie, uczestniczy w powoływaniu i odwoływaniu Dyrektora i jego zastępców. Odnośnie spraw finansowych Zarząd wykonuje następujące zadania:

  • uczestniczy w sporządzaniu budżetu, w tym ustalaniu planu, audytu ksiąg i udzielaniu absolutorium Dyrektorowi,

  • uchwala jednomyślnie pięcioletni plan finansowy,

  • mianuje jednomyślnie Kontrolera Finansowego i nadzoruje wykonywanie jego obowiązków,

  • uczestniczy w przyjmowaniu rozporządzeń finansowych.24

Na czele Europolu stoi Dyrektor. Mianuje go jednomyślnie, po uzyskaniu opinii Zarządu, Rada na czteroletnią kadencję, z możliwością jej jednokrotnego przedłużenia. Odpowiada on za:

  • realizację zadań powierzonych Europolowi,

  • bieżące administrowanie,

  • zarządzanie kadrami,

  • prawidłowe przygotowanie oraz wykonanie decyzji Zarządu,

  • przygotowanie projektu budżetu, planowanej liczby etatów oraz projektu pięcioletniego planu finansowego, w tym również wykonanie budżetu Europolu,

  • wszelkie inne zadania powierzone mu w granicach określonych przez konwencję lub przez Zarząd.25

Kontrolera Finansowego powołuje jednomyślnie Zarząd, a jego głównym zadaniem jest monitorowanie zobowiązań, rozchodów środków pieniężnych oraz ustalanie i gromadzenie wpływów. Mianuje go Zarząd, przed którym odpowiada, w wyniku jednomyślnej decyzji. Komitet Finansowy natomiast składa się z jednego przedstawiciela ds. budżetu z każdego Państwa Członkowskiego, a jego zadaniem jest przygotowanie dyskusji o sprawach budżetowych i finansowych.26
Zadania Europolu
Najważniejsze zadania Europolu to:

  • ułatwienie wymiany informacji między państwami członkowskimi;

  • zbieranie, zestawianie i analizowanie informacji, w tym wywiadowczych;

  • niezwłoczne powiadomienie właściwych władz Państw Członkowskich za pośrednictwem jednostek narodowych, o dotyczących ich informacjach i wszelkich związkach ustalonych między przestępstwami;

  • udzielanie pomocy w dochodzeniach prowadzonych w państwach członkowskich przez przekazywanie wszystkich istotnych informacji jednostkom narodowym;

  • utrzymywanie komputerowego systemu zgromadzonych informacji, zawierającego dane przewidziane w konwencji;

  • rozwijanie wiedzy specjalistycznej w zakresie procedur dochodzeniowych właściwych władz państw członkowskich i zapewnianie doradztwa w zakresie prowadzenia dochodzeń;

  • zapewnianie strategicznych danych wywiadowczych, celem ułatwiania i wspierania efektywnego i skutecznego wykorzystania środków dostępnych na poziomie narodowym do działań operacyjnych;

  • przygotowywanie sprawozdań dotyczących sytuacji ogólnej.27

Ponadto Europol może dodatkowo i zgodnie z zasobami osobowymi i finansowymi oraz w granicach ustalonych przez Zarząd, wspierać państwa członkowskie przez doradzanie i badania w następujących obszarach:

  • szkolenia członków właściwych władz,

  • organizacji i wyposażenia tychże władz,

  • metod zapobiegania przestępczości,

  • technicznych i kryminalistycznych metod policyjnych oraz procedur dochodzeniowych.28

Zgodnie z konwencją każde państwo członkowskie ma obowiązek wyznaczyć swoją jednostkę narodową pośredniczącą w kontaktach między nim a Europolem. Jednostki te mają za zadanie:

  • dostarczać Europolowi z własnej inicjatywy informacji i danych wywiadowczych, niezbędnych do wykonywania jego zadań;

  • odpowiadać na jego wniosek Europolu za informacje i dane wywiadowcze oraz doradztwo;

  • aktualizować informacje i dane wywiadowcze;

  • dokonywać oceny informacji i danych wywiadowczych zgodnie z prawem krajowym dla właściwych władz i przekazywać im materiałów tego dotyczące;

  • występować do Europolu z wnioskami o doradztwo, informacje, dane wywiadowcze i analizy;

  • dostarczać Europolowi danych do gromadzenia w systemie komputerowym;

  • zapewniać przestrzeganie prawa przy każdej wymianie informacji z wyżej wymienioną instytucją.29

Praktycznie od początku funkcjonowania tej organizacji, największy nacisk położono na zwalczanie narkotyków syntetycznych na rynkach państw UE. Właśnie z inicjatywy Europolu powstał tzw. system Ecstasy LOGO, baza danych nieosobowych, na podstawie której opublikowano i rozpowszechniono katalog ze zdjęciami i opisem wszystkich poznanych dotychczas tabletek tego narkotyku. Europol ma także duży wkład w rozwój systemu wczesnego ostrzegania przed nowymi narkotykami syntetycznymi.30 Podobnie, jak wcześniej EDU Europol angażował się często w działania mające na celu zwalczanie handlu narkotykami. Przykładami takich działań m. in. są:

  • „Operacja Bravo” wymierzona była przeciwko międzynarodowym handlarzom narkotykami. Trwała kilka miesięcy, angażując policję z Niemiec, Holandii, Belgii, Francji, Hiszpanii, Danii, Szwecji i Finlandii. W jej wyniku w grudniu 1999 roku aresztowano na terytorium Finlandii dwanaście osób i przejęto 207 kg haszyszu, marihuany i amfetaminy. Europol koordynował działania operacyjne służb policyjnych wymienionych krajów, był pośrednikiem w wymianie informacji oraz analizował bieżące informacje związane z tą akcją;

  • „Operacja Emissario” miała na celu rozpracowanie włoskiej organizacji przestępczej, która przemycała narkotyki drogą morską z Kolumbii i Ekwadoru przez Holandię do Włoch. Rezultatem akcji było aresztowanie sześciu przemytników oraz przejęcie 42 kg kokainy;

  • „Operacja Monza Speedy Coca” skierowana była przeciwko włoskiej siatce przemycającej narkotyki z Ameryki Południowej do Włoch, a także produkcji ecstasy na terenie Europy. Brali w niej udział oficerowie łącznikowi z Włoch, Niemiec i Belgii, a Europol koordynował te działania. Dzięki akcji zlikwidowane zostało laboratorium produkujące ecstasy w Belgii.31


Grupa Pompidou
Grupa Pompidou (Pompidou Group - PG) jest bardzo ważnym forum europejskim, które zajmuje się problematyką narkomanii i narkotyków w sposób wielodyscyplinarny i kompleksowy. Jest jedyną organizacją europejską, której działalność obejmuje wszystkie aspekty omawianych problemów - od współpracy służb policyjnych i celnych, po zapobieganie narkomanii, jej leczenie, epidemiologię oraz badania naukowe. Grupa ta postała z inicjatywy prezydenta Francji Georga Pompidou w 1971 roku, skupiając początkowo jedynie siedem państw: Belgię, Francję, Niemcy, Włochy, Luksemburg, Holandię i Wielką Brytanię. W dniu 27 marca 1980 roku Komitet Ministrów, organ decyzyjny Rady Europy wyraził zgodę na działalność tej grupy pod auspicjami Rady. Skupiała ona wówczas oprócz wymienionych państw także Danię, Irlandię, Szwecję oraz Turcję. Z dniem 1 listopada 1980 roku zaczęła funkcjonować w jej strukturach jako sekcja Dyrektoriatu ds. Ekonomicznych i Socjalnych.32 Obecnie na prawach członka funkcjonują 34 państwa, w tym także nienależące do Wspólnoty. Jest ona formą współpracy międzyministerialnej, której najważniejszym założeniem jest działanie na rzecz budowania multidyscyplinarnej, wyważonej, skutecznej i innowacyjnej polityki we wspomnianych dziedzinach poprzez:

  • wymianę informacji i opinii,

  • wdrażanie programów antynarkotykowych,

  • dzielenie się wiedzą na temat problemów związanych z popytem i podażą środków odurzających,

  • informowanie o trendach pojawiających się na tym polu.33

Jej najważniejszym zadaniem jest udzielanie rzeczywistego wsparcia twórcom polityki oraz osobom zawodowo zaangażowanym w działalność na rzecz przeciwdziałania narkomanii.34 Do czasu powołania Horyzontalnej Grupy ds. Narkotyków i Europejskiego Centrum Monitorowania Narkotyków i Narkomanii była ona jedyną europejską organizacją działającą na polu przeciwdziałania narkomanii i narkotyków. Obecnie ze względu na to, że jej działalność jest podobna do prac EMCDDA, obie organizacje ściśle ze sobą współpracują, szczególnie w dziedzinie redukcji popytu oraz epidemiologii. W pierwszym okresie działalności zajęła się głównie przygotowaniem projektu konwencji, która dotyczyć miała konfiskaty dochodów pochodzących z nielegalnego handlu narkotykami, gromadzeniem informacji i danych pochodzących z tego procederu, gromadzeniem informacji i danych na temat używania narkotyków w państwach członkowskich. Ponadto skupiła się też na opracowaniu i propagowaniu zasad i środków przeciwdziałania narkomanii oraz zwalczania handlu narkotykami.35 Od końca lat 90. zaobserwować możemy znaczne zintensyfikowanie współpracy z nowopowstałymi krajami demokratycznymi. Rozwija się ona przede wszystkim poprzez organizowanie seminariów szkoleniowych oraz wymianę projektów i programów szkoleniowych dla osób zajmujących się problemami narkomanii.36
Struktura
Na rysunku 3 przedstawiona została struktura organizacyjna Grupy Pompidou. Spotkania tej grupy na szczeblu ministerialnym odbywają się regularnie, co trzy lata, z możliwością zebrania się w nagłych, wymagających tego przypadkach. Celem tych spotkań jest weryfikacja programu działania, określenie nowych potrzeb oraz celów wiodących w zakresie dalszej współpracy.37 W okresach między nimi pracami grupy kierują Stali Korespondenci. Są oni powoływani przez państwa członkowskie do współpracy z ministrami, którzy odpowiadają za zapobieganie narkomanii w poszczególnych krajach. Ich spotkania odbywają się dwa razy w roku i służą koordynowaniu działań, w szczególności poprzez harmonizowanie własnych programów oraz raportów krajowych.38 Ponadto są oni odpowiedzialni za przygotowanie spotkań na szczeblu ministerialnym.

Rysunek: Struktura Grupy Pompidou.

Źródło: Serwis Informacyjny Narkomania, 2003, nr 4 (23), s. 5.
W strukturze grupy funkcjonuje sześć platform współpracy, których członkami są Stali Korespondenci oraz eksperci powoływani z ich nominacji. Przewodniczącym każdej z nich jest członek Biura Stałych Korespondentów. Cele każdej z nich przedstawia poniższa tabela:
Tabela 1. Cele platform współpracy.

.


PLATFORMA WSPÓŁPRACY

CELE OGÓLNE

Forum Ekspertów ds. Profilaktyki

-sygnalizowanie i ewaluowanie postępów w tych dziedzinach;

-promowanie i rozwijanie standardów dobrych obyczajów;

-identyfikowanie priorytetów i potrzeb.


Forum Ekspertów ds. Leczenia

Forum Ekspertów ds. Wymiaru Sprawiedliwości oraz aspektów prawnych

Komitet Ekspertów ds. Badań

-sygnalizowanie postępów w używaniu danych i badań zarówno w budowaniu strategii jak i praktyce;

-identyfikowanie priorytetów i potrzeb oraz rozwijanie strategii badawczych.



Komitet Ekspertów ds. Etyki

- sygnalizowanie postępów w zakresie etyki

Grupa ds. Współpracy Portów Lotniczych oraz Lotnictwa

-sygnalizowanie postępów w dostosowywaniu rozwiązań w zakresie przemytu narkotyków na lotniskach i w lotnictwie;

- promowanie i rozwijanie współpracy operacyjnej pomiędzy portami lotniczymi.


Źródło: Serwis Informacyjny Narkomania, 2003, nr 4 (23), s. 4.


Platformy są głównym instrumentem realizującym poszczególne zadania związane z Programem Pracy Grupy Pompidou, z uwzględnieniem seminariów i konferencji poświęconych konkretnym zagadnieniom opisywanej problematyki.39
Programy pracy grupy oraz konferencje
Priorytetowe dziedziny aktywności grupy wyznaczają tzw. programy pracy. Z początku funkcjonowania były one tworzone na okresy trzyletnie, obecnie obejmują dwa lata. W programie pracy na lata 1994-1997 nacisk położono na:

  • rozwiązywanie problemów z zakresu szeroko rozumianej informacji i edukacji prewencyjnej,

  • leczenie i rehabilitację osób uzależnionych,

  • zagrożenie epidemiologiczne,

  • zwalczanie nielegalnego obrotu środkami odurzającymi i psychotro- powymi.40

Podjęto również środki mające na celu kontrolę nad obrotem prekursorami i substancjami chemicznymi, które są niezbędne do produkcji narkotyków. Ponadto grupa zgodziła się udzielić swojego wsparcia organizacyjnego w walce z narkotykami w portach lotniczych.41

Program pracy na lata 2000-2003 kładł nacisk m. in. na:



  • zrównoważenie działań na polu popytu i podaży narkotyków;

  • zaspokojenie potrzeb zarówno państw, które od dawna są członkami grupy, jak i tych, które stały się nimi niedawno;

  • ścisłą współpracę z innymi organizacjami międzynarodowymi i pozarządowymi, zajmującymi się problemem narkotyków, w celu uniknięcia powielania się działań, oraz jak najbardziej efektywnego wykorzystywania możliwości każdej z tych organizacji.42

Założeniem autorów tego programu było również skorelowanie zakreślonego w nim planu działania z założeniami Strategii Narkotykowej UE oraz Planu Działania UE w tym zakresie, uwzględniając jednocześnie cele ustanowione na specjalnej sesji UNGASS w 1998 roku. Ponadto we wszystkich dziedzinach programu podkreśla się etyczną, zgodną z ideałami i zasadami Rady Europy walkę z narkomanią.43 W ostatnim z tych programów obowiązującym w latach 2004-2006 priorytetami są działania na rzecz zapobiegania narkomanii, reintegracji społecznej osób uzależnionych i zażywających narkotyki, sprawnego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości w sprawach karnych oraz rozwijania szkoleń i badań, szczególnie w zakresie społecznych kosztów szerzenia się narkomanii.44

Ponadto działania grupy skupiają się na propagowaniu:



  • budowy strategii opartych na doświadczeniach i praktyce z uwzględnieniem ich ewaluacji;

  • współpracy międzyresortowej oraz wspólnych działań w zakresie zwalczania narkomanii;

  • interdyscyplinarnego podejścia w zakresie badań i interwencji;

  • jednakowych standardów dobrych obyczajów, w tym standardów etycznych.45

Symbolem integracji w rozwiązywaniu problemu narkomanii stało się złączenie w Tromso w maju 1997 roku sekcji ministerialnej oraz spotkania paneuropejskiego w jedną konferencję. Ten krok podjęto uznając, że tylko wspólne przedsięwzięcie wszystkich krajów może przynieść dobre wyniki w walce z tym zjawiskiem. Podobnie uczyniono w trakcie konferencji odbywającej się w portugalskim mieście Sintra 12 - 13 października 2000 roku, gdzie zaproszono także kraje kandydujące, oraz pochodzące spoza Europy mające status obserwatora.46 Głównym tematem konferencji były nowe możliwości i formy współpracy w opisywanych dziedzinach. Zarówno w trakcie obrad, jak i w deklaracji politycznej, która została przyjęta na zakończenie konferencji, podkreślono, że po pierwsze, narkotyki i ich konsekwencje są poważną kwestią zdrowotną, po drugie rodzą skutki o charakterze społecznym, ekonomicznym i ustrojowym. Dlatego niezbędne jest podjęcie skoordynowanych działań w wymiarze polityki wewnętrznej państw, oraz współpracy międzynarodowej, wykraczając poza Europę.47

Zakończenie
Obraz narkomanii wciąż się zmienia. Jest ona zjawiskiem niezwykle dynamicznym - wciąż pojawiają się nowe rodzaje narkotyków, nowe sposoby ich zażywania. W rozdziale pierwszym usiłowałam naszkicować skalę tego problemu w państwach członkowskich Unii Europejskiej. Przedstawione w nim różne statystyki, wyniki ankiet i badań pozwalają na stwierdzenie, że narkomania jest od kilkudziesięciu lat istotną kwestią społeczną. Rozwiązanie tak zarysowanego problemu jest bardzo trudne, ponieważ zarówno podaż narkotyków, jak i popyt na nie nieodłącznie są związane z wieloma czynnikami, a przede wszystkim z sytuacją ekonomiczną i społeczną. Problem narkomanii i narkotyków jest bardzo specyficzny, bowiem jego wieloaspektowość powoduje, że znajduje się w sferze zainteresowania wszystkich trzech filarów Unii Europejskiej. Współpraca w tychże dziedzinach cechuje się kompleksowym podejściem: działania podejmowane są zarówno w zakresie zdrowia publicznego (I filar), wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa (II filar) oraz polityki w dziedzinie spraw wewnętrznych oraz sprawiedliwości (III filar). Wkład Unii Europejskiej polega głównie na ułatwieniu tej współpracy m. in. poprzez przyjmowanie instrumentów prawnych regulujących omawiane kwestie, powoływanie do życia instytucji działających na tym polu.

Powstanie Europejskiego Centrum Monitorowania Narkotyków i Narkomanii rozpoczęło etap instytucjonalizacji zwalczania omawianego problemu w Unii Europejskiej. Analizowane przez nią dane są niezbędne przy planowaniu i wprowadzaniu w życie adekwatnych środków przeciwdziałającym problemom narkomanii i narkotyków, zarówno na poziomie poszczególnych państw, jak i całej UE. Poprzez jej działalność Unia może w większym stopniu oddziaływać zarówno na państwa członkowskie, jak i na podmioty międzynarodowe. Koordynujący i animujący charakter organizacji nie pozwala wymuszać na państwach członkowskich podporządkowania się systemowi tworzonemu przez UE. I taki jest zamysł, ponieważ ideą nie jest ujednolicenie strategii, programów, lecz przyczynienie się do wypracowania wielu wspólnych elementów. W historii współpracy dostrzec możemy ewolucję postrzegania problemu narkomanii i narkotyków. Początkowo, jeszcze w latach 50. był on postrzegany głównie jako problem zdrowia publicznego, podkreślano jego aspekt medyczny. Lata 70. i 80. przyniosły represyjne rozwiązania, skupiające się na redukcji podaży, a opisywane kwestie widziane są jako problem przestępczości. Od końca lat 90. w działaniach państw członkowskich UE widać zrównoważone podejście, gdzie priorytetem jest skuteczność i efektywność polityki narkotykowej, potwierdzonej badaniami oraz oceną wprowadzanych środków. Uważam, że zwalczanie problemów narkomanii i narkotyków może być efektywne tylko dzięki konstruktywnej współpracy, zarówno między instytucjami wewnątrz UE, jak i państwami członkowskimi. Unia Europejska spełnia bardzo istotną rolę forum politycznego dialogu państw, które posiadają bardzo różne rozwiązania prawne odnośnie opisywanych kwestii.

Anna Dunowska, Janusz Ampuła

Oddział Terenowy Polskiego Towarzystwa

Zapobiegania Narkomanii w Gorzowie Wlkp.




1   2   3   4   5   6   7   8   9


©operacji.org 2017
wyślij wiadomość

    Strona główna