Andrzej Malec



Pobieranie 8,91 Kb.
Data25.06.2018
Rozmiar8,91 Kb.

Andrzej Malec

Katedra Logiki, Informatyki i Filozofii Nauki



Uniwersytet w Białymstoku
Czego nie może centralne planowanie?
Streszczenie


  1. Celem artykułu jest określenie głównych ograniczeń w planowaniu ekonomicznych aspektów życia społecznego. Droga do celu wiedzie przez analizę pojęcia planu oraz kluczowych argumentów zwolenników i przeciwników centralnego planowania w gospodarce. Artykuł w większej części zdaje sprawę z eseju „Central Economic Planning: The Visible Hand” pióra G. Warrena Nuttera1.

  2. Analizując pojęcie planu wyróżniamy cztery kluczowe elementy: stan początkowy (tj. stan, który podlegać będzie przekształcaniu w toku wykonywania planu), stan końcowy (tj. cel, czyli stan pożądany), zasady przekształcania (tj. rozpoznane i uznawane środki służące do przekształcania jednych stanów w inne) oraz czas przekształcania (tj. czas, w którym stosowane będą zasady przekształcania). Ponadto jest jasne, iż:

    1. w danym czasie z danego stanu początkowego nie jest możliwe osiągnięcie dowolnie wybranego stanu końcowego,

    2. różne zestawy zasad przekształcania mogą wyznaczać - przy danym stanie początkowym i danym czasie przekształcania - różne zbiory możliwych stanów końcowych.

  3. Jest poza wszelkim sporem, że organizmy państwowe planują ekonomiczne aspekty życia społecznego. Planowanie to może jednak przybrać wiele form: poczynając od planowania polityki stopy procentowej i polityki podatkowej, poprzez formy interwencjonizmu państwowego, a skończywszy na modelu niesłusznie przypisywanym państwom socjalistycznym, w którym na podstawie planu ogólnego buduje się plany szczegółowe, a na ich podstawie jeszcze bardziej szczegółowe tak, iż ostatecznie każda operacja gospodarcza ujęta jest w jakimś planie. Nie należy więc pytać, czy powinniśmy planować ekonomiczne aspekty życia społecznego, a tylko jakie zasady przekształcania akceptujemy: czy tylko te minimalne (polityka pieniężna, polityka podatkowa), czy też jeszcze jakieś.

  4. Zwolennicy stosowania mocniejszych zasad przekształcania podnoszą, iż stosowanie takich zasad łagodzi chaotyczność wolnego rynku (np. regulacje prawne mogą preferować określone rodzaje zachowań ekonomicznych) oraz zapewnia harmonizację interesów prywatnych z interesem publicznym (np. budżet państwa może finansować drogie, a nie przynoszące bezpośrednich zysków inwestycje ekologiczne, których nie podjęliby - ze względu na rozmiar przedsięwzięcia i brak zysku - przedsiębiorcy prywatni). Ich przeciwnicy podnoszą, iż pozorna chaotyczność wolnego rynku sprzyja stabilnemu rozwojowi gospodarki (gdyż błędne decyzje gospodarcze przedsiębiorców wpływają przede wszystkim na los ich samych, a błędne decyzje gospodarcze państwa - np. wydanie regulacji prawnych preferujących nieefektywne zachowania ekonomiczne - wpływają na los wszystkich uczestników życia ekonomicznego), iż zgoda na stosowanie mocniejszych zasad przekształcania może prowadzić do wykorzystania tych zasad w partykularnych interesach (np. naciski zadłużonych zakładów przemysłowych na przyjęcie abolicji podatkowej lub przyznanie dotacji), iż - w końcu - stosowanie mocniejszych zasad przekształcania jest kosztowne, gdyż wymaga rozbudowanego aparatu państwowego.

  5. Powyższe argumenty w sporze o zakres planowania ekonomicznych aspektów życia społecznego (czyli - de facto - w sporze o dopuszczalne zasady przekształcania) są warte uwagi. Wydaje się jednak, że najważniejszy argument w tym sporze ma charakter informacyjny: czym bardziej rozwinięte są moce sprawcze społeczeństwa (a w szczególności nauka), tym mniej możemy przewidywać przyszłość (choćby z tego względu, iż nie jesteśmy w stanie przewidzieć, jakie wynalazki zostaną dokonane). A skoro tak, to nie mamy pewności, jak zadziałają (zwłaszcza w dłuższej perspektywie) przyjęte zasady przekształcania. A jeśli nie mamy pewności - to używajmy ich z najwyższą ostrożnością.

1 G. Warren Nutter, „Central Economic Planning: The Visible Hand” w: G. Warren Nutter, “Political Economy and Freedom. A Collection of Essays”, Liberty Press, Indianapolis 1983, s. 107-129




©operacji.org 2017
wyślij wiadomość

    Strona główna