Analiza Informacji dla Komisji Nadzoru Finansowego z podsumowania czynności inspekcyjnych I walidacyjnych w sektorze bankowym, spółdzielczych kasach oszczędnościowo-kredytowych I krajowych instytucjach płatniczych za rok 2013



Pobieranie 24 Kb.
Data22.05.2018
Rozmiar24 Kb.

Analiza Informacji dla Komisji Nadzoru Finansowego z podsumowania czynności inspekcyjnych i walidacyjnych w sektorze bankowym, spółdzielczych kasach oszczędnościowo-kredytowych i krajowych instytucjach płatniczych za rok 2013, opublikowanych przez Urząd Komisji Nadzoru Finansowego, Departament Inspekcji Bankowych, Instytucji Płatniczych i Spółdzielczych Kas Oszczędnościowo-Kredytowych na stronach internetowych Komisji Nadzoru Finansowego w czerwcu 2014 r.

W czerwcu 2014 r. Urząd Komisji Nadzoru Finansowego na swoich stronach internetowych opublikował informację dotyczącą działań kontrolnych Departamentu Inspekcji Bankowych, Instytucji Płatniczych i Spółdzielczych Kas Oszczędnościowo-Kredytowych Urzędu KNF przeprowadzonych w 2013 r.:



  1. Czynności kontrolnych w bankach komercyjnych, spółdzielczych, oddziałach instytucji kredytowych, spółdzielczych kasach oszczędnościowo – kredytowych oraz w krajowych instytucjach płatniczych;

  2. Czynności kontrolnych w zakresie przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu w podmiotach rynku finansowego nadzorowanych przez KNF;

  3. Czynności kontrolnych i postępowań związanych z walidacją nadzorczą statystycznych metod obliczania wymogów kapitałowych oraz wniosków w sprawie wyrażenia zgody na obliczanie współczynników delta na podstawie własnych modeli wyceny opcji.

W nadzorowanych sektorach przeprowadzono 74 kontrole, w tym:

- 5 inspekcji kompleksowych w bankach komercyjnych;

- 20 inspekcji problemowych w bankach komercyjnych;

- 4 inspekcje kompleksowe w bankach spółdzielczych;

- 25 inspekcji problemowych w bankach spółdzielczych;

- 2 inspekcje problemowe w oddziałach instytucji kredytowych;

- 11 kontroli w pełnym zakresie w podmiotach sektora spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych;

- 1 kontrolę obejmującą swoim zakresem wybrane zagadnienia w spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej;

- 1 postępowanie wyjaśniające w banku komercyjnym;

- 1 postępowanie wyjaśniające w banku spółdzielczym;

- 1 postępowanie wyjaśniające w oddziale instytucji kredytowej;

- 3 kontrole w krajowych instytucjach płatniczych.

Analiza ta opisuje działalność inspekcyjną Komisji w roku 2013 w czterech wyodrębnionych sektorach: banków, banków spółdzielczych, spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych oraz instytucji płatniczych. Działalność inspekcyjna opisywana jest odrębnie dla każdego sektora, Analiza wskazuje zarówno na tematykę kontroli i ich charakter oraz na stwierdzone nieprawidłowości. Opis jest jednak istotnie zróżnicowany dla różnych sektorów i najbardziej normatywny charakter ma w przypadku sektora banków oraz sektora banków spółdzielczych. W przypadku sektora spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych i sektora instytucji płatniczych opis koncentruje się de facto na opisie stanu faktycznego, z pominięciem analizy normatywnej.

O ile UKNF we WPROWADZENIU przyznaje że z „punktu widzenia sektora nadzorowanych podmiotów najistotniejsze ryzyko wiąże się z bankami komercyjnymi i oddziałami instytucji kredytowych, których aktywa stanowią łącznie 91,7% wszystkich aktywów sektora nadzorowanych podmiotów (według danych na 31.12.2013 r.)” to jednak na ten sektor alokowano jedynie połowę (53%) czasu przeznaczonego na przeprowadzenie czynności kontrolnych. Proporcjonalnie zdecydowanie więcej czasu przeznaczono na inspekcje podmiotów sektora spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych - 16%. Częściowo to większe zainteresowanie tłumaczone jest z „potrzeby wynikające z rozszerzenia nadzoru na SKOK oraz instytucje i biura usług płatniczych” niemniej na te ostatnie przeznaczono zaledwie 1% czasu pracy. Udział zbadanych ekspozycji kredytowych w ujęciu bilansowym brutto stanowił 6% łącznego zaangażowania kredytowego kontrolowanych banków komercyjnych, w przypadku banków spółdzielczych udział ten wzrósł do 15% ze względu na przeznaczenie aż 90% zasobów inspekcyjnych na badanie jakości aktywów. W tym kontekście powinno dziwić zaledwie 5% udział zbadanych ekspozycji kredytowych w ujęciu bilansowym brutto w spółdzielczych kasach oszczędnościowo-kredytowych w sytuacji 53%-owej alokacji zasobów inspekcyjnych na ocenę jakości aktywów porównywalną do 58%-owej w bankach komercyjnych.

W części „Priorytety badania w 2013 roku oraz alokacja zasobów inspekcyjnych na poszczególne obszary” jako zaledwie jeden z sześciu obszarów uznano „zarządzanie ryzykiem rynkowym, w tym instrumenty pochodne, zarządzanie ryzykiem stopy procentowej i ryzykiem operacji walutowych”. Przy czym w sytuacji, kiedy największym ryzykiem dla systemu bankowego jakie się zmaterializowało, a które grozi stratami systemowymi na skalę 60 mld PLN okazało się ryzyko walutowe musi budzić zdziwienie brak jego wyodrębnienia w trakcie kontroli i umieszczenie go jako jedynie części podskładowej zarządzania ryzykiem rynkowym – w dwóch odseparowanych częściach, jako składnika „instrumenty pochodne” i zarządzania „ryzykiem operacji walutowych”.

Należy wskazać, że w Analizie nie podkreślono, że w spółdzielczych kasach oszczędnościowo-kredytowych nie występuje ryzyko walutowe, które w bankach jest znaczące.

Brak wyodrębnienia jako punktu kontroli ryzyka walutowego skutkował rozrzuceniem wniosków w tym zakresie w różnych podpunktach tematycznych jak i ich braku w części z nich. I tak w punkcie 1.1.3 „Poprawność oceny zdolności kredytowej klientów detalicznych i podmiotów gospodarczych” zauważono zbyt liberalne zasady oceny zdolności kredytowej klientów detalicznych jak i określania minimalnych kosztów utrzymania gospodarstwa domowego na poziomie poniżej minimum socjalnego, a nawet minimum egzystencji jednak nie odniesiono się do tego że są one wyrażane w dochodach złotowych podczas gdy jedną z głównych nieprawidłowości było powiązanie ich z wydatkami kredytowymi wyrażonymi w walutach obcych ulegających wahaniom.

W części 1.2. „Najważniejsze ustalenia w obszarze ryzyka płynności” zauważono że występowało aż w pięciu bankach znaczącego niedopasowania terminów zapadalności aktywów i wymagalności pasywów w długim okresie i to szczególnie w odniesieniu do walut obcych. Niemniej poza powyższym stwierdzeniem brak było wyodrębnienia powyższego zagadnienia. A jedynie w podpunktach w tym 1.2.1. „Poprawność obliczania nadzorczych norm płynności, szczególnie w zakresie szacowania i deklarowania kwoty środków obcych stabilnych” zastrzeżenia budziło także ujmowanie w kategorii środków obcych stabilnych nieprawidłowo włączanych instrumentów pozabilansowych typu swap, w sytuacji gdy kluczowym było zbadanie czy zabezpieczenia są wystarczające. Wątpliwości powinna również budzić konkluzja, iż mimo znacznej liczby stwierdzonych nieprawidłowości „nie wpłynęły one istotnie na zmianę poziomu miar płynności”.

Podobnie w części 1.2.2. „Stosowane metody pomiaru ryzyka płynności oraz testy warunków skrajnych” jedynie w pojedynczych przypadkach stwierdzono niewystarczający zakres pogłębionej analizy płynności długoterminowej i braku analizy źródeł finansowania poszczególnych walut. Podczas gdy z przebiegu obecnego kryzysu wynika że w bankach występują nieprawidłowości dotyczące niewystarczającego zarządzania w obliczy wystąpienia testu warunków skrajnych. Nie tylko założenia i scenariusze były niekompletne gdyż nie odnosiły się one do pogorszenia jakości portfela kredytowego, wzrostu kursów walut, ale i efektu zmiany kursu walutowego na jakość portfela kredytowego. Świadczy to o tym że kierownictwo KNF ustanawiając plan kontroli jak i omawiając jego wyniki nie zarejestrowało nadejścia ryzyk finansowych o gigantycznym wpływie, związanych z dwoma przeciwstawnymi procesami zacieśniania polityki monetarnej Fedu i poluzowania monetarnego EBC, z reperkusjami dla SNB i rynku franka szwajcarskiego porównywalnymi z tymi z maja 1971 r. kiedy to Bundesbank zrezygnował ze stałego kursu USD-Marka niemiecka, prowadząc w efekcie w ciągu trzech miesięcy do rozbicia całego systemu z Bretton Woods. Z tego powodu wyniki kontroli musiały być uspokajające i błędnie ukierunkowane.

W podpunkcie 1.3.2. „Proces zarządzania ryzykiem rynkowym” jedynie zauważono brak limitowania ryzyka walutowego dla portfela handlowego, oraz na niskim poziomie średniego i maksymalnego wykorzystania limitów otwartej pozycji walutowej oraz limitu VaR dla operacji walutowych.

W efekcie nic dziwnego że w punkcie 1.5. „Najważniejsze ustalenia w obszarze adekwatności kapitałowej” przy badaniu adekwatności kapitałowej przy okazji tekstów skrajnych w ogóle nie uwzględniono wpływu osłabienia walutowego i związanego z tym zwiększenia poziomu aktywów na nieadekwatność dotychczasowego poziomu kapitału własnego. Mimo iż w okresie pisania Analizy przez KNF były również publicznie dostępne informacje że euro jest przeszacowane na około trzydzieści procent i że toczą się zakulisowe rozmowy z Amerykanami na temat ich zgody na osłabienie wspólnotowej waluty. Należało uwzględnić możliwość decyzji Banku Centralnego Szwajcarii, który po trzech i pół latach zrezygnował z bronienia kursu 1,2 franka za euro, w sytuacji spadku wartości waluty europejskiej o 12% w sytuacji kiedy stracił na bilansie aż SFr75 mld (13% PKB). Oraz w sytuacji kiedy niestabilność euro jest tylko kwestią czasu gdy nadal jego kurs jest na poziomie o 40% przekraczającym minima długoterminowe wpływając na procedury ustanawiania limitów walutowych.

Opisując wyniki kontroli w bankach, opis nieprawidłowości koncentruje się na wykazaniu sprzeczności działania banków z obowiązującymi regulacjami prawnymi, zaleceniami i rekomendacjami lub stanowiskami Komisji Nadzoru Finansowego. Oznacza to, że przy opisie nieprawidłowości wskazane są konkretne normy nakładające na banki określone obowiązki i badana jest zgodność działania banków z tymi normami, choć charakterystyczne jest, że Komisja nadaje w praktyce takie same znaczenie aktom prawnym, jak i rekomendacjom, zaleceniom i stanowiskom wydawanym przez siebie. Jest to tym bardziej znamienne, że w dyskusji o charakterze prawnym rekomendacji Komisji w świetle zamkniętego konstytucyjnego katalogu źródeł prawa, przedstawiciele jej urzędu stoją na stanowisku, że rekomendacje Komisji nie są wiążące dla podmiotów nadzorowanych, zatem nie są źródłami prawa.

Natomiast opisując nieprawidłowości w spółdzielczych kasach oszczędnościowo-kredytowych i w instytucjach płatniczych Komisja w praktyce w ogóle nie wskazuje na naruszone przez te podmioty normy prawne. W przypadku spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych jedyną nieprawidłowością, co do której Komisja wskazała wzorzec normatywny było niewywiązywanie się rad nadzorczych z ich obowiązków wynikających z art. 44 i 46 Prawa spółdzielczego i statutów kas w zakresie nadzoru i kontroli działalności spółdzielni. Wszystkie inne nieprawidłowości w działalności kas wskazane w Analizie nie zostały odniesione do jakichkolwiek wzorców normatywnych, nie wskazano zatem na czym zespoły inspekcyjne opierały swoje oczekiwania dotyczącego poszczególnych sfer funkcjonowania spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych. Podobnie w przypadku instytucji płatniczych nie wskazano w Analizie konkretnych wzorców normatywnych, które zostały przez nie naruszone.

Z takiego sposobu zaprezentowania w Analizie nieprawidłowości w sektorach banków i banków spółdzielczych oraz spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych i instytucji płatniczych wyłania się bardzo duży zakres uznaniowości Komisji w realizacji zadań inspekcyjnych w sektorach spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych i instytucji płatniczych, poprzez de facto samodzielne określanie oczekiwanego wzorca funkcjonowania podmiotu będącego przedmiotem inspekcji przez Komisję w oderwaniu od konkretnych obowiązków nałożonych na te instytucje przez obowiązujące normy prawne. Z Analizy wyłania się zatem obraz kształtowania oczekiwanych wzorców funkcjonowania podmiotów nadzorowanych i zasad ich funkcjonowania nie przez ustawodawcę, lecz de facto przez zespoły inspekcyjne Komisji Nadzoru Finansowego.

Symptomatyczne jest także, że w przypadku inspekcji w sektorze spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych brak jest w Analizie śladów jakichkolwiek konsultacji lub prób wykorzystania doświadczeń Kasy Krajowej z inspekcji w spółdzielczych kasach oszczędnościowo-kredytowych z okresu, gdy nadzór nad kasami sprawowała Kasa Krajowa a nie Komisja Nadzoru Finansowego.

W efekcie z Analizy wyłania się bardzo woluntarystyczne podejście Komisji do kształtowania wzorców funkcjonowania podmiotów nadzorowanych, przy czym w przypadku banków i banków spółdzielczych podstawowym narzędziem widocznym w Analizie w tym zakresie są rekomendacje, uchwały i stanowiska Komisji, a w przypadku spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych i instytucji płatniczych – oczekiwania poszczególnych zespołów inspekcyjnych.

Inspekcje są istotnym elementem nadzoru sprawowanego przez Komisję Nadzoru Finansowego, istotne jest zatem, by odbywały się one w oparciu o przejrzyste zasady, a oczekiwania zespołów inspekcyjnych oparte były o normy prawa powszechnie obowiązującego – ustaw określających funkcjonowanie podmiotów nadzorowanych i ewentualnych aktów wykonawczych do tych ustaw. Istotnym brakiem Analizy w części dotyczącej opisu inspekcji w spółdzielczych kasach oszczędnościowo-kredytowych i w instytucjach płatniczych jest właśnie pominięcie powyższego elementu normatywnego i opisywanie nieprawidłowości bez odniesienia do podstaw prawnych kreujących obowiązek prowadzenia przez podmiot nadzorowany działalności w sposób oczekiwany przez Komisję Nadzoru Finansowego. W efekcie podejście Komisji do podmiotów sektora banków i sektora banków spółdzielczych, w świetle Analizy, wydaje się całkowicie odmienne do podejścia do podmiotów z sektora spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych i sektora instytucji płatniczych i wskazuje na znacznie większą przejrzystość oczekiwań Komisji w stosunku do prowadzenia działalności bankowej w porównaniu z działalnością spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych i instytucji płatniczych. W efekcie z Analizy wyłania się bardzo głęboki zakres w pełni uznaniowej ingerencji zespołów inspekcyjnych Komisji Nadzoru Finansowego w działalność spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych i instytucji płatniczych.

Opisując działalność inspekcyjną w spółdzielczych kasach oszczędnościowo-kredytowych Analiza pomija fakt sprawowania nad kasami kontroli przez Kasę Krajową i przeprowadzania przez Kasę Krajową zarówno inspekcji jak i lustracji w Kasach. Brak jakiejkolwiek informacji o koordynacji działań inspekcyjnych Komisji z analogicznymi działaniami inspekcyjnymi Kasy Krajowej oraz o wykorzystaniu przez Komisję do oceny spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych wyników inspekcji i lustracji kas przeprowadzanych przez Kasę Krajową. Także w części dotyczącej przeciwdziałaniu praniu brudnych pieniędzy brak uwzględnienia w Analizie kontroli w tym zakresie sprawowanej nad kasami przez Kasę Krajową. W tym zakresie zatem – inspekcji w spółdzielczych kasach oszczędnościowo-kredytowych i oceny ich funkcjonowania Analiza jest niepełna, gdyż pomija istotny element specyficzny dla tych podmiotów – sprawowanie nad nimi kontroli przez Kasę Krajową i prowadzenie przez Kasę Krajową w poszczególnych kasach oszczędnościowo-kredytowych inspekcji i lustracji.



Agencja Ratingu Społecznego sp. z o.o.

Warszawa, luty 2015 r.



©operacji.org 2017
wyślij wiadomość

    Strona główna