Akty jednostronne – akty jednostronne państw



Pobieranie 95,63 Kb.
Data25.10.2017
Rozmiar95,63 Kb.

Akty jednostronne organizacji międzynarodowych (OM/OI)
Uwagi ogólne.
O ile państwa ujmują reguły jakich potrzebują w swoim bytowaniu w normy prawa zwyczajowego, umowy i uznają za autonomiczne źródło prawa ogólne zasady prawa, a także tworzą prawo w następstwie dokonywania aktów jednostronnych…
…o tyle „drugi” co do znaczenia uczestnik międzynarodowego obrotu jakim są organizacje międzynarodowe (GO’s), obok posługiwania się w swym bytowaniu regułami traktatowymi, rzadziej zwyczajowymi, odwołują się przede wszystkim do reguł, które same tworzą w drodze jednostronnych aktów dokonywanych przez organy organizacji, a które ujmują w formę uchwał.
Uchwały są zatem postrzegane jako wyraz woli organizacji międzynarodowej, autonomicznego podmiotu, a nie państw członkowskich tworzących skądinąd OI.
Uchwały nazywane są bardzo różnie. Są nimi zatem: rezolucje, zalecenia, rekomendacje, decyzje, rozporządzenia, dyrektywy, opinie doradcze, wyroki (orzeczenia).
Cechą wspólną tych wszystkich uchwał jest to, że są one jednostronnymi aktami organizacji międzynarodowej.
To jedyna rzecz ‘pewna’ jaką możemy o nich powiedzieć.
Nie więcej dlatego, że „zjawisko” uchwał charakteryzuje bardzo głęboka niejednolitość konceptualna, zatem każda próba ich „uporządkowania” jest bardzo trudna.
Odnotujmy, że same statuty organizacji międzynarodowych w tym nie pomagają; na ogół nie określają charakteru uchwał, o których mowa w statucie organizacji.
Nawet jeśli kategorie uchwał są opisane w statucie organizacji bardzo dokładnie - jak czyni to np. art. 249 Traktatu ustanawiającego WE, który opisuje gros ich cech podstawowych - nie wyklucza to możliwości podejmowania na gruncie tego traktatu, przez organy organizacji, innych uchwał, inaczej nazywanych, niż wskazane w statucie.
Podział uchwał
Świadomi zatem zróżnicowanego nazewnictwa uchwał, zróżnicowanych ich funkcji, charakteru, natury spróbujmy jednak uchwały uporządkować dzieląc je generalnie na:
a. uchwały będące uchwałami organów o charakterze sądowym, oraz na

b. uchwały nie będące uchwałami organów o charakterze sądowym;


Dokonując tych podziałów sięgać będziemy po przykłady normodawczych aktywności organów ONZ i organizacji wyspecjalizowanych ONZ.
ad A. uchwały będące uchwałami organów sądowych dają się wewnętrznie zróżnicować i dzielimy je:


  • na uchwały wiążące – zobowiązujące - adresatów;

  • i na uchwały nie wiążące;




  • orzeczenia, wyroki – są uchwałami wiążącymi adresatów – strony sporu - oraz

art. 59 Statutu MTS - „Wyrok Trybunału ma moc obowiązującą tylko między stronami i odnośnie do rozstrzyganej sprawy.”




  • opinie doradcze – będące uchwałami, które mocy wiążącej dla zwracającego się o jej udzielenie nie mają;

art. 65.1. Statutu MTS - „Trybunał może wydać opinię doradczą w jakiejkolwiek kwestii prawnej na żądanie organu upoważnionego przez Kartę NZ, albo też zgodnie z nią upoważnionego do przedstawienia takiego żądania.”


A Karta (w art. 96.1 i 2) stanowi, że mają prawo zwracania się o opinię doradczą do MTS – Zgromadzenie Ogólne i Rada Bezpieczeństwa, a „inne organy NZ oraz organizacje wyspecjalizowane” mogą to czynić z upoważnienia ZO, pod warunkiem wszakże, że opinia ma dotyczyć zagadnień „wyłaniających się w toku ich działalności”.
Zauważmy, że inne organy NZ to nie tylko organy główne, lecz również organy pomocnicze (!). Zwracają się o opinie najczęściej wymienione „z imienia” Kartą organy NZ, rzadko organizacje wyspecjalizowane.
Nie mogą się zwracać o opinie doradcze państwa członkowskie.
B. podział uchwał nie będących uchwałami organów sądowych zacząć trzeba przede wszystkim od rozdzielenia:
a. uchwał przyjmowanych na rzecz samej organizacji międzynarodowej – to uchwały pro foro interno; zbiory reguł pozwalające sprawnie funkcjonować mechanizmowi OM oraz;
b. uchwał przyjmowanych dla potrzeby kształtowania zewnętrznych relacji w jakich pozostaje organizacja „ze światem” – to uchwały pro foro externo; to przede wszystkim uchwały normujące relacje między Organizacją a Państwami Członkowskimi, służące wspólnemu osiąganiu – przez Państwa Członkowskie i Organizację – organizacyjnych celów i zadań.
ad A. Uchwały pro foro interno są – w całości – wiążące adresatów.

Bliższy ich ogląd pozwala wyróżnić te, które mają charakter:




  • indywidualny;

  • ogólny;

Przykładem uchwał o indywidualnym charakterze są m.in. uchwały dotyczące:




  • nominacji funkcjonariuszy (sędziów);

  • tworzenia organów pomocniczych;

  • uruchomienia środków finansowych na jednostkowe przedsięwzięcia;

Do uchwał o charakterze ogólnym; należą m.in.;




  • regulaminy wewnętrzne organów;

  • regulaminy dotyczące polityki finansowej (dotyczące pobierania składek członkowskich, wykonywania budżetu);

  • regulacje określające zasady pragmatyki służbowej funkcjonariuszy;

To mogą być wcale rozległe regulacje. Np. przepisy określające status funkcjonariusza ONZ to:




  • Statut pracowniczy (Staff Regulation) uchwalony przez Zgromadzenie Ogólne;

  • Regulamin służby (Staff Rules) wydany na podstawie Statutu przez Sekretarza Generalnego ONZ;

  • Przepisy uzupełniające zawarte w okólnikach i instrukcjach Sekretarza Generalnego ONZ;

Zauważyć wszakże należy, że jakkolwiek skutek przyjętych decyzji dotyczy Organizacji, dotyczy bezpośrednio organów organizacji, to jednak „pośrednio” dotyka w wcale nieobojętny sposób interesów państw członkowskich i interesuje je z tej przyczyny bardzo.


Z tej przyczyny także decyzje pro foro interno przyjmowane są nierzadko:


  • według procedur dość złożonych i skomplikowanych – wyrazem czego tryb podejmowania decyzji, tryb głosowania;

  • głównie, choć nie wyłącznie, z tego powodu, aby zabezpieczyć równowagę wpływów państw wiodących polityczny prym w organizacji.

Zauważmy – mając na uwadze proces podejmowania decyzji w OM - na coraz powszechniejszy, z uwagi na rozrastający się krąg państw członków Organizacji - nie tylko w Organizacjach o charakterze powszechnym – proces podejmowania decyzji większością kwalifikowaną. Odnotujmy jednak również, że mają miejsce, wcale częste, limitacje posługiwania się tą - demokratyzującą w istocie relacje w kręgu państw członkowskich - techniką głosowania. Przykładem tych limitacji jest: prawo veta, prawo stałego zasiadania w organie OM niektórych tylko państw członkowskich, czy tzw., system głosów ważonych. Te limitacje obejmują także proces podejmowania uchwał pro foro interno.


Szeregu przykładów zabezpieczających równowagę wpływów państw najsilniejszych w tej mierze dostarcza Karta ONZ.
I tak,


  • art. 97 Karty NZ stanowi, że Sekretarz Generalny jest "wybierany przez Zgromadzenie Ogólne na zalecenie Rady Bezpieczeństwa"; przy czym zalecenie podjęte być musi kwalifikowaną większością 9 członków obejmującą zgodę 5 stałych członków RB jest konieczna;




  • przyjęcie w poczet członków ONZ jest decyzją Zgromadzenia Ogólnego podjętą wszakże na zalecenie Rady Bezpieczeństwa; ponownie zalecenie wymaga zgody 5 stałych członków RB;




  • sędziowie MTS są wybierani w drodze wyboru dokonywanego odrębnie w łonie dwóch organów ONZ: tj. Zgromadzenia Ogólnego i Rady Bezpieczeństwa - absolutną wszakże większością głosów obu organów;

O uchwałach OI pro foro interno:




  • zarówno o charakterze ogólnym jak i jednostkowym mówi się bez wahań, że są źródłem prawa międzynarodowego dla danej OI;




  • a nadto, ponieważ ich przedmiotowe regulacje tworzą pewien kanon rozwiązań podejmowanych w obrębie OI przez każdą z nich, zatem czasami mówi się o takich regulacjach generalnie jako o prawie organizacji międzynarodowych.

Ad B Uchwały pro foro externo to uchwały ujmujące reguły służące wspólnemu osiąganiu założonych przez Wspólnotę i państwa członkowskie celów.


Różnicując je wewnętrznie dzielimy je przede wszystkim na :


  • uchwały wiążące państwa członkowskie;

  • uchwały o nie wiążącym charakterze.

1. Gdy mieć na uwadze te pierwsze, zauważmy że uchwały te mogą mieć charakter:




  1. indywidualny, bądź

  2. ogólny;


Indywidualny – kiedy stanowią normy o jednostkowym i konkretnym charakterze – tzn., kierowane są w takim przypadku do określonego „imiennie” kręgu adresatów i normują jednostkowe zdarzenie;
Ogólny - kiedy stanowią normy o ogólnym i abstrakcyjnym charakterze - stanowią zatem 'normy o kodeksowym charakterze' – tzn., kierują nakazy do nieokreślonej potencjalnie liczby adresatów, dotyczące pewnej kategorii zdarzeń powtarzalnych;
ad. A. Przykładem wiążących uchwał indywidualnych, na jakich skupimy uwagę będą:


  • decyzje Zgromadzenia Ogólnego ONZ;

  • i decyzje Rady Bezpieczeństwa ONZ;


Te pierwsze – decyzje Zgromadzenia Ogólnego to przede wszystkim:


  • decyzje podejmowane na zalecenie RB o przyjęciu w poczet członków Organizacji;




  • oraz – będące przedmiotem naszego zainteresowania - decyzje o wysyłaniu tzw. „sił pokojowych” ONZ (tzw. misje „błękitnych hełmów”);


Podane przykłady uchwał wiążących Zgromadzenia Ogólnego (ZO) wymagają pewnego komentarza.
Karta NZ wyposaża bowiem ZO w kompetencję podejmowania uchwał niewiążących – tj. udzielania zaleceń, udzielania rekomendacji – zob. art. art. 10 i 11 Karty NZ.

Art. 10 „Zgromadzenie Ogólne może omawiać wszelkie zagadnienia lub sprawy, wchodzące w zakres niniejszej Karty (...) jak również może, w związku z takimi zagadnieniami i sprawami, udzielić zaleceń członkom Narodów Zjednoczonych (...)”


Art. 11.1 „Zgromadzenie Ogólne może rozważać ogólne zasady współdziałania nad utrzymaniem międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa, (…) oraz w związku z tymi zasadami może udzielać zaleceń członkom Narodów Zjednoczonych (…)
2. „Zgromadzenie Ogólne może omawiać każdą sprawę dotyczącą utrzymania międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa wniesioną przez członka Organizacji albo przez Radę Bezpieczeństwa (…); może ono (…) udzielać w tych sprawach zaleceń zainteresowanemu państwu (…) albo Radzie Bezpieczeństwa (…)”
Sygnalizowane przykłady wiążących decyzji są zatem wyjątkami od przyjętej w art. art. 10 i 11 Karty NZ reguły.
Znajduje wyraźne wsparcie w postanowieniach Karty jedynie przypadek decyzji o przyjęciu państw w poczet członków (art. 4 $ 2).
Art. 4.1. „Do ONZ mogą być przyjęte wszystkie (...) państwa miłujące pokój, które przyjmą zobowiązania zawarte w niniejszej Karcie i, zdaniem Organizacji, zdolne są i pragną zobowiązania te wykonywać.”
2. „Przyjęcie takiego państwa do ONZ nastąpi decyzją ZO, powziętą na zalecenie RB”.
Pozostałe – w tym decyzje o wysyłaniu tzw. „sił pokojowych” - nie. Zatem jak tę zdolność ZO wyjaśnić ?
Jak zauważył MTS w jednej z opinii doradczych (w sprawie Namibii (1971)): „Byłoby niewłaściwym zakładać (...), iż Zgromadzenie nie mogłoby przyjąć, w określonych sprawach należących do jego kompetencji, rezolucji posiadającej charakter decyzji podjętej z intencją jej wykonania.”
Opinia MTS dotyczyła prawotwórczego charakteru decyzji ZO w której stwierdziła ona (decyzja ZO) o zakończeniu mandatu Republiki Południowej Afryki na obszarze Afryki Pd-zachodniej (obecnie Namibii). Obok aktów o przyjęciu państwa w poczet członków oraz rezolucji o wysyłaniu „sił pokojowych” – ta jednostkowa decyzja Zgromadzenia Ogólnego wyczerpuje przypadki podejmowania przez ten organ ONZ wiążących uchwał indywidualnych pro foro externo.
Trybunał nie wykluczył zatem możliwości przyjmowania przez ZO uchwał wiążącychw określonych sprawach należących do jego kompetencji”.
Słów kilka o wiążących indywidualnych decyzjach ZO będących przejawem ukształtowanej praktyki prowadzenia przez ONZ tzw., operacji utrzymania pokoju i jej genezie.
1. Charakterystyka generalna operacji „ błękitnych hełmów”.
Operacje pokojowe to nie przymuszające działania ONZ, prowadzone w terenie, mające na celu tonizować zachowania skonfliktowanych stron. To przejaw czasowej, bezstronnej obecności społeczności międzynarodowej w rejonie konfliktu.
Misja jest prowadzona na podstawie rezolucji (ZO), przyjętej przez państwa zainteresowane, w tym przez państwo, na którego terytorium operacja jest prowadzona. Operacja jest prowadzona zawsze za jego zgodą. Bez niej nie może być prowadzona. Nie należy tych operacji „błękitnych hełmów” wiązać z praktyką podejmowana aktywności wojskowych na gruncie rozdziału VII Karty ONZ – te podejmowane są w sytuacjach innych, kwalifikowanych najczęściej jako stan ‘zagrożenia pokoju’.
Operacje pokojowe nie wymagają w wielu przypadkach zaangażowania sił zbrojnych. Ilość i jakość zaangażowanych sił, różni się w zależności od zleconej jej misji. Jak wskazuje na to praktyka, dwie formuły operacji przyjęto jak dotąd:


  • pierwsza, formuła ograniczonej liczby wojskowych obserwatorów (najczęstsza w sposobie prowadzenia operacji w latach 90’);

  • druga, bardziej złożonych organizacyjnie i liczebnie formacji wojskowych;

W praktyce może wszakże się zdarzyć, że jedna formuła przechodzi w drugą – ściślej misja obserwatorów może zostać zastąpiona siłami pokojowymi – przykładem przekształcenie misji obserwatorów, w ‘siły’ pokojowe na terytorium byłej Jugosławii (1992);


Inicjatorem ustanawiania misji sił pokojowych obok Zgromadzenia Ogólnego może być również Rada Bezpieczeństwa ONZ.
2. Sposoby ustanawiania ‘sił pokojowych’.
Odkrycie koncepcji misji pokojowych należy do Zgromadzenia Ogólnego i mieści się ono w nurcie, filozofii którą odnajdujemy w tle „rezolucji Achesona”.
Pierwsza inicjatywa – kryzys sueski w 1956 roku – i przyjęta w tamtej dobie formuła sił pokojowych zdeterminowała ‘parametry’ takich pokojowych akcji (jakie opisano powyżej – pkt.1).
W następstwie interwencji zbrojnej Francji i Wielkiej Brytanii (UK) w Egipcie (10-11.1956) – interwencji w toczący się konflikt miedzy Egiptem a Izraelem (politycznie anty-egipska akcja Mocarstw – następstwo m.in. egipskiej decyzji o nacjonalizacji Kanału – Towarzystwa Sueskiego – 44% udziałów posiadało UK, w podobnej wysokości do brytyjskich udziałów były udziały Francji, reszta udziałów - Egipt). RB nie mogła interweniować na podstawie rozdz. VII za sprawą veta obu państw (UK i Francji). Interwencja ZSRR i USA – presja na Francję i UK - umożliwiła działania ‘inne’ niż na podstawie rozdz. VII Karty. Zgromadzenie Ogólne zajęło się zatem sprawą. W stosownej rezolucji zwróciło się do państw w konflikcie o zawieszenie ognia, a następnie zdecydowało o utworzeniu sił pokojowych (64 głosy za i 12 wstrzymujących się).
Nastąpiło to w drodze podjęcia na gruncie art. 11 $ 2 Karty zupełnie nowej i oryginalnej praktyki. Jej prawomocność, prawo do jej podjęcia potwierdził MTS (w opinii doradczej w sprawie niektórych wydatków ONZ – z 20 lipca 1962 roku). Trybunał stwierdził, że „Zgromadzenie Ogólne jest upoważnione do zalecenia członkom ONZ podejmowania wszelkich stosownych kroków zabezpieczających pokojowe unormowanie wszelkich sytuacji”. Może ono zatem „omawiając każda sprawę dotyczącą utrzymania międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa” (art. 11 $ 2 Karty NZ) zalecać podjęcie „koniecznej akcji”. Przejawem takiego działania stała się od tamtej doby praktyka ustanawiania „sił pokojowych”.
3. Status prawny i skład sił pokojowy.
Siły pokojowe NZ są siłami międzynarodowymi i są całkowicie zintegrowane z ONZ.
Program ich działania jest stanowiony przez Sekretarza Generalnego ONZ, pod kontrolą organu, który siły upoważnia do działania tj. Zgromadzenia Ogólnego lub Rady Bezpieczeństwa. Dowódca jest desygnowany przez NZ, państwa dostarczają kontyngenty wojskowe na podstawie umowy między Organizacją a państwem. Owe formacje tak wojskowe, jak i misje obserwatorów są organami pomocniczymi ZO lub RB (w zależności od trybu ich powołania).
Relacje Sił pokojowych NZ z państwem lub państwami na terytorium, których stacjonują, ich status jest określany w stosownym porozumieniu-umowie, stronami której są ONZ i zainteresowane ich obecnością państwo (państwa).
4. Misja jest określona przez organ desygnujący Siły i państwo/państwa na terytorium, których działa. Zakończenie misji - decyzja organu desygnującego lub wycofanie sił w następstwie żądania państwa na terenie, którego misja działa.
W większości przypadków siły obserwatorów mają do spełnienia zadanie kontroli rozdziału w terenie zantagonizowanych sił, zajmowanie przestrzeni rozdzielających. Mogą czasami być powołane do rozstrzygania drugorzędnych incydentów. Siły te dysponują tylko bronią osobistą.


  • decyzje Rady Bezpieczeństwa - np. uchwały podejmowane na podstawie rozdz. VII Karty w sytuacji 'zagrożenia pokoju, naruszenia pokoju i aktów agresji' dotyczące zastosowania sankcji – o mechanizmie którym mówiliśmy na jednym z pierwszych wykładów;

RB wykonuje zatem w tym zakresie władzę „wykonawczą” w stosunku do państw członków, jest w tym zakresie RB jest „międzynarodową władzą publiczną” – a decyzje RB muszą być wykonane przez członków ONZ (art. 25 „Członkowie ONZ zgadzają się przyjmować i wykonywać decyzje RB zgodnie z niniejszą Kartą”).


Czy te uchwały o charakterze indywidualnym – są źródłem prawa ?
Zdaniem części przedstawicieli doktryny - te akty nie są aktami prawotwórczymi, lecz aktami stosowania prawa. Nie są aktami jego tworzenia.
Rada Bezpieczeństwa stosuje zatem prawo podejmując decyzję o nałożeniu sankcji na państwo X, które naruszyło „międzynarodowy pokój i bezpieczeństwo”. Akt ten nie jest wyrazem wykonywania kompetencji prawotwórczej organizacji międzynarodowej.
Inni nie wahają się jednak zaliczać tego rodzaju uchwał do źródeł prawa.
Miast rozstrzygać kwestię zauważmy, że 25 maja 1993 roku, Rada Bezpieczeństwa podjęła decyzję o utworzeniu międzynarodowego sądu karnego ds. sądzenia sprawców naruszeń prawa humanitarnego na Bałkanach po 1991 roku. Wskazywano, że ustanowienie tą drogą sądu było jedynie możliwe. Próba wypracowania traktatu powołującego sąd spełzłaby na niczym albo zabrałaby tyle czasu, że pamięć zdarzeń zatarłaby się. Jeśli tak – to przykład podany jest przykładem alternatywnej wobec traktatowej, skutecznej formuły stanowienia prawa międzynarodowego – w podanym przypadku stanowienia - międzynarodowego prawa karnego.

Ad. B. Organizacje mogą także podejmować uchwały wiążące o charakterze ogólnym.


Te uchwały, z przyczyny posiadanego charakteru, stanowią przedmiot naszego szczególnego zainteresowania, gdy pytamy o to, czy uchwały organizacji międzynarodowych są źródłem prawa międzynarodowego.
Uchwały tego rodzaju, podobnie jak i uchwały indywidualne, są podejmowane w interesujących nas przypadkach przez organy organizacji samodzielnie, bez potrzeby uzyskiwania dla swej ważności, zgody ogółu państw członkowskich
Co więcej ich skuteczność wobec państw członkowskich po przyjęciu w OM, nie jest warunkowana jakąkolwiek późniejszą ich akceptacją; uchwały OM są wobec państw członkowskich skuteczne jeśli zostały podjęte zgodnie z przewidziana statutem procedurą.
Mamy zatem do czynienia z czystym jednostronnym aktem OM. Aktem, który nie ma żadnych kontraktualnych odniesień ani związków.
Zauważmy, że kompetencja stanowienia takich norm – norm ogólnych i abstrakcyjnych - jest kompetencją w swym skutku daleko idącą; swoiście zagrażającą kompetencjom państwa, bowiem organ międzynarodowy zastępuje w istocie krajowego ustawodawcę.
Nie dziwi zatem, że w praktyce kompetencja ta jest przyznawana organom organizacji międzynarodowych przez powołujące organizację do życia państwa w stopniu więcej niż ograniczonym.
W „środowisku ozn-owskim” np. dotyczy jedynie części OI zajmujących się regulowaniem spraw niezwykle specjalistycznych, spraw politycznie „obojętnych” - spraw natury technicznej.
Mamy na myśli kilka organizacji wyspecjalizowanych ONZ, organizacji należących do szerokiego kręgu
Art. 21 Karty Międzynarodowej Organizacji Zdrowia stanowi, że Zgromadzenie Ogólne (organ plenarny) 'ma kompetencję przyjmowania rozporządzeń dotyczących:


  • rodzajów środków sanitarnych,

  • procedur ustanawiania kwarantanny,

  • jak i wszelkich innych procedur służących zahamowaniu rozprzestrzeniania się chorób z jednego kraju do drugiego"

Światowa Organizacja Meteorologiczna może zgodnie z art. 7-d "przyjąć rozporządzenia techniczne dotyczące praktyk i procedur meteorologicznych'.

Międzynarodowa Organizacja Lotnictwa Cywilnego i Międzynarodowa Organizacja Morska ustanawiają wiążące członków 'standardy międzynarodowe'; tj. zasady żeglugi powietrznej, warunki techniczne jakim muszą odpowiadać samoloty itp.
Zgromadzenie, organ plenarny Międzynarodowej Organizacji Dna Morskiego ma kompetencję rozpatrywania i zatwierdzania (...) zasad, przepisów i procedur w sprawie sprawiedliwego podziału finansowych i innych ekonomicznych korzyści osiąganych z działalności w Obszarze oraz opłat i udziałów (...) – art. 160.2. lit. F konwencji o prawie morza z 1982 roku.
Zupełnie wyjątkową – na tle podanych przykładów - jest praktyka tworzenia prawa drogą uchwał, przyjęta w obrębie pewnych europejskich OI – tj. Wspólnot Europejskich (art. 249 TWE).
2. Zajmijmy się drugim typem uchwał kierowanych do państw - uchwałami niewiążącymi jakimi są zalecenia.


  • Uchwały te najczęściej przyjmują organy plenarne organizacji, w skład których wchodzą przedstawiciele wszystkich państw członkowskich;




  • Zalecenia, rekomendacje zawierają, jak powiedzieliśmy, propozycję pewnego zachowania się, są zaproszeniem do postępowania zgodnego z przyjętymi w nich regułami.

Przykład - Karta NZ wyposaża organ plenarny ONZ - Zgromadzenie w kompetencję podejmowania uchwał niewiążących - zaleceń - art. 10 stanowi, że „ZO może omawiać wszelkie zagadnienia lub sprawy, wchodzące w zakres niniejszej Karty (...) jak również może, w związku z takimi zagadnieniami i sprawami, udzielić zaleceń członkom Narodów Zjednoczonych (...)”


Adresaci tych zaleceń nie są z formalnego punktu widzenia zobowiązani, aby im się poddać.
Postępowanie niezgodne z regułami zaleceń nie rodzi po stronie adresata odpowiedzialności prawno-międzynarodowej, jakie jest oczywistym skutkiem naruszenia prawa.
Czy znaczy to wszakże, że podejmowanie zaleceń jest 'sztuką dla sztuki' ?
Pozostając w kręgu uchwał ONZ zauważmy, że Zgromadzenie Ogólne przyjęło około 8 000 rezolucji od 1946 roku do 1993 roku. Czemuś to ma zatem służyć.
Jeżeli tak, to czemu ?
Odpowiedź na tak postawione pytanie wymaga odpowiedzi na dwa pytania szczegółowe tzn.


  • jaką funkcję mają zalecenia do spełnienia ?

  • jaki jest ich walor normatywny ?

Co do funkcji:




  • funkcją podstawową jest funkcja koordynowania zachowań – gros rezolucji proponuje pewien wzorzec zachowań – oczywiście z różną siłą i z różnym skutkiem;

Bez wchodzenia w szczegółowe oceny siły i skutku oddziaływania koordynacyjnego rezolucji powiedzmy, że przyjęcie rezolucji ZO, bywa nierzadko ważnym stadium, etapem przygotowania przyszłych konwencji (także kodyfikacyjnych); przyjęte zalecenia dawały wyraz istnieniu dojrzałego zbioru reguł i niewątpliwie proponując je sprzyjały ujednolicaniu, koordynacji zachowań adresatów w danej dziedzinie obrotu.




  • szczególną odmianą funkcji koordynacyjnej jest funkcja korygowania zachowań państw członków ONZ, które nie służą realizacji i osiąganiu celów ONZ; wystawianie swoistej „cenzurki” członkowi Organizacji, jeżeli pozostali członkowie będą gotowi do jej wystawienia.

Spełnienie tej „upominawczej” roli jest możliwe, bowiem przyjmuje się, że przyjęcie zalecenia nie może być uważane za akt ingerowania w sprawy należące do kompetencji wewnętrznej państwa. Z tej przyczyny formułowane w rezolucji oceny zachowań państwa, w tym oceny krytyczne, są lege artis – nie naruszają art. 2 $ 7 Karty, który stanowi, iż


„Żadne postanowienie niniejszej Karty nie upoważnia ONZ do interwencji w sprawach, które z istoty swej należą do kompetencji wewnętrznej któregokolwiek państwa (...)”.
Stąd też przyjmowane rezolucje są – z politycznego punktu widzenia – znaczącym sposobem i środkiem wywierania presji politycznej – i rezolucje takie łączą elementy presji psychologicznej z elementami kontroli – czego przejawem powtórna debata – interwencja ZSRR w Afganistanie w 1979 roku.
Co do waloru normatywnego rezolucji ?
W opinii doradczej z 1996 roku w sprawie legalności użycia broni nuklearnej MTS stwierdził „rezolucje Zgromadzenia Ogólnego, nawet jeśli nie posiadają mocy wiążącej, mogą czasami posiadać walor normatywny.”
Ten walor normatywny rezolucji - „siły kształtowania zachowań” - dotyczy nie tylko zachowań podejmowanych w płaszczyźnie politycznej, lecz również w płaszczyźnie prawnej.
Jak o walorze normatywnym rezolucji dowodzić ?


  1. Po pierwsze, każde państwo członkowskie ma obowiązek rozważania zalecenia w dobrej wierze;

Dlaczego ? Bowiem obowiązek ten wynika z:




  • Z faktu, że przyjęte zalecenie wyraża opinię członków organizacji, większości członków organizacji;

  • A nie należy woli większości lekceważyć nie tylko z przyczyny oddania „większości” głosów za jej przyjęciem, założyć bowiem trzeba, że rezolucja jest zgodna z celami organizacji i przyczynia się do ich osiągania, a takie działania powinny być akceptowane przez każde przystępujące do organizacji państwo.

Jaki skutek ?


Głosowanie „za” przyjęciem rezolucji – oznacza, że rozważenie zalecenia w dobrej wierze powinno prowadzić do... aplikowania reguł rezolucji w stosownych relacjach.
Głosowanie „p-ko”, „wstrzymanie się” – oznacza, rozważenie możliwości pozytywnej modyfikacji zajętego stanowiska z wszystkimi tego konsekwencjami.
Szczególnym przykładem potwierdzającym założenie wystąpienia takich właśnie następstw wynikających z rozważenia zalecenia w dobrej wierze jest przykład następujący:
W 1975 roku (10.11), Zgromadzenie Ogólne w rezolucji nr 3379 (przyjętej większością 72 głosów, przy 35 głosach sprzeciwu i 32 głosach wstrzymujących się) zjawisko syjonizmu połączyło z praktyką rasizmu i dyskryminacji rasowej i potępiło ją. To skrajnie kontrowersyjne i nieuprawnione połączenie idei - a więc połączenie idei syjonizmu służącej, u źródeł swych, tworzeniu w Palestynie państwa „siedziby narodu żydowskiego” – z praktyką nieludzką praktyką dyskryminacji i rasizmu, zostało uznane rezolucją Zgromadzenia Ogólnego przyjętą w roku 1991 (nr 46/86) jako „nieważne”.
Termin „nieważny” ma swoje określone konotacje w języku prawa międzynarodowego. Skoro kolejna rezolucja coś „unieważniała” musiała mieć co unieważniać.
A więc przyjąć trzeba, że unieważniała pewien kreowany przez rezolucję z 1975 roku „reżim”. Zatem użycie tego terminu w sposób oczywisty implikuje istnienie mocy normatywnej niewiążącej rezolucji.


  1. Po drugie, co powiedzieliśmy, a co jest następstwem rozważania rezolucji w dobrej wierze - państwo członkowskie ma prawo rezolucję stosować, a więc postępować zgodnie z jej regułami.

Tak więc zalecenie:


- ma co najmniej walor „permisywny” – z natury swej implikuje prawo aplikowania reguł rezolucji; pozostających, w założeniu, w pełnej harmonii ze statutem;
- statuuje nową sytuację prawną, jeśli normy rezolucji nie pozostają w zgodności z reżimem prawa normującym dany typ międzynarodowych relacji (zalążek nowego prawa);
Takie następstwo nie musi (choć może) prowadzić do napięć.


    1. nie prowadzi do nich, jeśli państwa decydują się posługiwać w relacjach wzajemnych normami rezolucji, a praktyka taka nie narusza interesów państw trzecich posługujących się normami „starego” reżimu;




    1. może prowadzić, jeśli partner w obrocie decyduje się pozostać przy „starym” reżimie norm. Wtedy nie można go „zmuszać”, bowiem czyni się zamach na jego prawa. Zbiegu norm zalecenia i „wcześniejszego” twardego prawa nie regulują w takiej sytuacji, normy kolizyjne np. lex posterior derogat legi priori - bowiem norma rezolucji nie jest normą prawa.

W przypadku kolizji norm zalecenia z normami „wcześniejszego” twardego prawa dotąd obowiązującego, jeżeli praktyka zgodna z regułami rezolucji zaczyna obejmować szeroki i reprezentatywny krąg podmiotów daje to asumpt by twierdzić, iż rodzi się norma (nowego?) prawa zwyczajowego.




  1. Po trzecie, najmocniejsze oddziaływanie zaleceń w płaszczyźnie prawa międzynarodowego ma miejsce gdy:




    1. zalecenie - odzwierciedla istniejące (ukształtowane już) normy prawa zwyczajowego (jest kolejnym refleksem ukształtowanej praktyki (w formule verbal act), któremu towarzyszy opinio iuris);




  • może to być repetycja norm już znanych, przyjętych i postrzeganych jako powszechne normy prawa zwyczajowego: np. jedna z pierwszych rezolucji ZO – z 1946 r. - nr 95 (I) rekapitulująca reguły przyjęte w statucie Międzynarodowego Trybunału Wojskowego w Norymberdze dotyczące zakazu popełniania czynów – zbrodni i obowiązku ich ścigania;



  • może to być odzwierciedlenie powodowane zakończeniem pewnego etapu prac kodyfikacyjnych; np. przed przyjęciem stosownych traktatów, które w części swojej są wszak aktem kodyfikacji (konwencja o zakazie tortur, konwencja o prawach dziecka); Zgromadzenie Ogólne przyjmowało, na krótko przed zwołaniem konferencji kodyfikacyjnej, rezolucje będące w zasadniczym stopniu „projekcją” postanowień przyszłego traktatu;




    1. zalecenie – szczególnie w przypadkach trudności wykazania sekwencji jednolitej „praktyki” – odzwierciedla ‘jedynie’ opinio iuris (stanowiąc siłą elementu subiektywnego o istnieniu normy prawa zwyczajowego)




    1. zalecenie jest narzędziem, metodą „animowania” rozwoju prawa zwyczajowego w danej dziedzinie (zwyczaj nie rozwija się spontanicznie – jak miało to miejsce w przeszłości, lecz jego tworzenie jest procesem animowanym z pełną tego świadomością, jest procesem swoiście „sterowanym”, „programowanym” przez zainteresowane tym państwa);


Jak na tle owych 8 000 rezolucji te ostatnie, o szczególnej mocy normatywnej rezolucje wyróżnić ?
Otóż wśród wzmiankowanych 8 000 rezolucji, około 80 rezolucji stwierdza w sposób jasny i nie budzący wątpliwości o potrzebie przyjęcia i stosowania ujętych nimi generalnych reguł przez wszystkie państwa członków Organizacji.
Rezolucje te nazywane są przez twórców w szczególny sposób. Są „Deklaracjami- pierwszą przyjętą 10.12.1948 roku przez Zgromadzenie Ogólne Deklaracją była Powszechna Deklaracja Praw Człowieka. Taką Deklaracją, jest również Deklaracja o podstawowych zasadach prawa międzynarodowego dotyczących stosunków przyjaźni i współpracy z 1970 roku przywoływana przez MTS w sprawie Nikaragua v. USA.
Cechami dalszymi jakie przywołuje się dla podkreślenia szczególnego waloru normatywnego Deklaracji są:


  • wzmiankowana już okoliczność jednomyślnego lub niemal jednomyślnego ich przyjęcia przez członków Zgromadzenia Ogólnego;




  • dodać można także staranność redagowania norm (obowiązków i uprawnień) – przygotowanie tekstu odpowiada wymogom staranności jaka cechuje redakcję klauzul traktatowych;


Rezolucje pozostałe z owych 8 000, kierowane są do określonego adresata; jednego lub kilku państw członków; dotyczą konkretnej sytuacji; zalecają ograniczonemu kręgowi adresatów postępowanie wedle jednostkowych i konkretnych reguł.


Uchwały niewiążące OI – refleks soft law


Skupiając uwagę na walorze normatywnym szeregu zaleceń Zgromadzenia Ogólnego ONZ odnieść te rozważania powinniśmy do, podnoszonego w końcowych fragmentach wykładu poświęconego prawu traktatów, zjawiska – miękkiego prawa - soft law.

Soft law to… to termin „odnoszący się do międzynarodowych norm pozbawionych charakteru prawnie wiążącego, mających jednak wymiar prawny, usytuowanych pomiędzy prawem a polityką” (Skjarset);


(Abbott) - „Używamy terminu soft law w celu odróżnienia szerokiego katalogu instrumentów prawnych (o słabszej mocy prawnej) od prawa twardego, ale także, z drugiej strony, od czysto politycznych deklaracji pozbawionych jakiejkolwiek mocy prawnej.”
Sygnalizowaliśmy bowiem, że obok porozumień uczestników społeczności międzynarodowej generujących „niewiążące porozumienia międzynarodowe”, współcześnie instrumenty soft law odnajdujemy także w uchwałach międzynarodowych organizacji – ściślej w ich uchwałach niewiążących.
Gdy mowa o spełnianiu funkcji soft law przez zalecenia Zgromadzenia Ogólnego ONZ (czy też niewiążących uchwał innych organów innych OI) i wskazaniu powodów przypisywania szeregu z nich tej roli, można przywołać wszystkie racje i powody dla których do takiej formuły odwołują się państwa, honorując genetelman’s agrements i/lub memorandum of understandings. Uzupełnić tę gamę powodów powinniśmy wszakże o podkreślaną wielokrotnie praktykę w pełni świadomego „animowania” uchwałami niewiążącymi procesu kształtowania się prawa zwyczajowego w danej dziedzinie.
Odnotować także powinniśmy, że przyjęcie uchwały niewiążącej – soft law – może nie prowadzić do „twardego” spełnienia się – a miękka formuła reguł przyjętych może faktycznie stać się wystarczającą i oczywistą dla kształtowania praktyki państw regulacją.
Przykładem takiego przypadku niech będzie Deklaracja w sprawie ustalania faktów przez ONZ przyjęta przez Zgromadzenie Ogólne - 9.12.1991 roku. Deklaracja określa reguły posługiwania się przez ONZ mechanizmem pomocnym w rozstrzyganiu sporów międzynarodowych jakim są komisje badań. To oczywiste „soft law” bowiem Deklaracja stwierdza, że przyjmujący ją „nalegają, aby wszelkie starania zostały podjęte, aby Deklaracja stała się powszechnie znaną i aby była w pełni implementowana.” Nie sygnalizowano woli traktatowego utrwalenia jej postanowień.


Zamknijmy nasze rozważania – dotyczące źródeł prawa międzynarodowego - powtórzeniem pytania o miarę rzeczywistej skazy w wyliczeniu (klasyfikacji) źródeł prawa poczynionemu w art. 38 $ 1 Statutu MTS ?

Stwierdźmy, że jest to skaza niezawiniona – w 1945 roku nikomu „nie śniło się”, że Organizacje międzynarodowe (GO’s) – szczególnie zaś europejskie organizacje wspólnotowe będą tworzyły prawo drogą stanowienia uchwał w takiej skali.


Po drugie, można zachowawczo twierdzić, że uchwała organu OI jest pochodną umowy międzynarodowej i w ten sposób uchwały w jakimś sensie mieszczą się w tradycyjnym źródle prawa międzynarodowego jakim jest traktat.
Z prowadzonego wywodu wynika wszakże, że traktujemy uchwały organów OI jako wyraz woli autonomicznego podmiotu, podmiotu innego niż tworzące ją traktatem państwa; zatem dodajemy do traktatu, prawa zwyczajowego, ogólnych zasad prawa przyjętych przez narody cywilizowane, akty jednostronne państw, na pewno zaś akty jednostronne OI (uchwały) o podanej wyżej charakterystyce.
: Materials -> archiwum -> archiwum2010
archiwum2010 -> Metody słUŻĄce zapewnieniu przestrzegania prawa międzynarodowego
archiwum2010 -> Podmioty prawa międzynarodowego – uczestnicy międzynarodowego obrotu rządzonego prawem międzynarodowym
archiwum2010 -> International law Jeremy Bentham (1780)
archiwum2010 -> Użycie siły w stosunkach międzynarodowych; limitacja jej stosowania
archiwum2010 -> Zakaz użycia siły w prawie międzynarodowym
archiwum2010 -> Metody słUŻĄce zapewnieniu przestrzegania prawa międzynarodowego
archiwum2010 -> Czy Bangladeszowi można postawić zarzut naruszenia prawa międzynarodowego?
archiwum2010 -> Organizacje międzynarodowe
archiwum2010 -> MateriałY ŹRÓDŁowe do wykładu z podstaw prawa międzynarodowego
archiwum2010 -> Cechy charakterystyczne prawa międzynarodowego




©operacji.org 2019
wyślij wiadomość

    Strona główna