Akademia wychowania fizycznego I sportu



Pobieranie 1,27 Mb.
Strona1/12
Data15.12.2017
Rozmiar1,27 Mb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   12


Heczko Małgorzata, Heczko Krystyna

Gdańsk
13

Sprawność fizyczna dziewcząt
POZIOM SPRAWNOŚCI FIZYCZNEJ POLSKICH DZIEWCZĄT NA PRZESTRZENI LAT 1979-1999

WPROWADZENIE
Celem tej pracy jest pokazanie, jak kształtuje się sprawność fizyczna dziewcząt na przestrzeni lat 1979, 1989, 1999.

Wstęp wprowadza w temat sprawności fizycznej, zawiera definicje i ukazuje, kto zajmował się sprawnością fizyczną młodzieży w Polsce.

Ogólnopolskie badania sprawności fizycznej dzieci i młodzieży, które odbywają się, co 10 lat pozwalają na określenie sprawności fizycznej młodzieży za pomocą wybranych prób i testów ruchowych. Na podstawie tych właśnie badań została określona sprawność fizyczna dziewcząt w latach 1979, 1989, 1999. Porównując średnie wyniki prób sprawnościowych, zostały określone podobieństwa i różnice sprawności fizycznej dziewcząt w tych latach.

Poziom sprawności fizycznej określono w oparciu o tabele punktowe ( obliczane wg skali T) dla dziewcząt w wieku szkolnym tj. od siedmiu do dziewiętnastu lat.

Wyniki badań z lat 1979, 1999 zaczerpnięto z materiałów publikowanych przez autorów tych badań

(Trześniowski i Przewęda, 1996), natomiast niepublikowane wyniki z 1999 roku udostępniono do opracowania za zgodą w/w badaczy.


I. WSTĘP

1. POJĘCIE SPRAWNOŚCI FIZYCZNEJ
Sprawność fizyczna jest to właściwość złożona. Zależy od płci, wieku, budowy ciała, uzdolnień

i umiejętności ruchowych, wydolności narządów, siły woli, poziomu motywacji, stanu psychicznego, rodzaju pracy , treningu , stylu życia i wielu innych czynników ( Trześniowski , 1990 ).

Każdy z nas ma inną sprawność. Możemy ją zdobywać i doskonalić. Nie jest czymś, co się ma a raczej nieustannym dążeniem ku temu. Zmienia się ona z czasem, miejscem, pracą, treningiem sportowym, sytuacją. Nie można, więc powiedzieć, że jest się absolutnie sprawnym fizycznie. Można natomiast mówić, że się wiele robi, by być bardziej sprawnym. Jest wynikiem codziennej aktywności i zakodowanych indywidualnych możliwości. O jej poziomie i rodzaju decyduje nie tylko suma zdolności motorycznych, ale i wzajemne stosunki i współzależności między tymi składnikami, oraz między nimi a budową fizyczną (Raczek i Młynarski, 1988).

Sprawność fizyczna to: gotowość człowieka do podejmowania i rozwiązywania trudnych zadań ruchowych w różnych sytuacjach życiowych. Obejmuje ona nie tylko poszczególne zdolności motoryczne jak siłę, szybkość, zręczność, zwinność, wytrzymałość, moc, ale również zasób potrzebnych nawyków ruchowych, a także sprawność narządów wewnętrznych ( Trześniowski, 1963 ).

Sprawność fizyczną rozpatrywać możemy jako ogólną cechę charakteryzującą danego osobnika, lub jako cechę wyspecjalizowaną zależnie od uprawianej przez niego dyscypliny. Wyróżniamy, więc sprawność fizyczną ogólną i specjalną. Sprawność fizyczna ogólna to: określony poziom rozwoju cech motorycznych lub struktur ruchowych ujętych kompleksowo ( 1989, 1999 Drozdowski,1980 ).

Z pojęciem sprawności fizycznej specjalnej łączyć będziemy zaawansowanie w wykształceniu sprawności i umiejętności technicznych w pewnych dyscyplinach, czy konkurencjach sportowych (Drozdowski,1980). Można powiedzieć, że człowiek sprawny fizycznie to człowiek silny, szybki, zręczny, odporny na zmęczenie, zwinny i zaradny w czynnościach ruchowych, niezależnie od budowy swego ciała i od potencjalnych jego rozwojowych możliwości. Sprawność fizyczna to też przejaw trybu życia człowieka odzwierciedlający przyjęty przezeń system wartości, to zaradność ruchowa w sporcie, pracy i na codzień, zdolność efektywnego i ekonomicznego wykonywania pracy mięśniowej.

To zmieniająca się wraz z rozwojem osobniczym gotowość do podejmowania oraz efektywnego wykonywania różnych prac fizycznych i czynności ruchowych. Na tak rozumianą sprawność składa się to, że człowiek może wykonać zadanie ruchowe, że umie je rozwiązać oraz chce osiągnąć określony efekt ( Przewęda, 1985 ).

Coraz bardziej różniące się warunki życia i pracy współczesnego człowieka, coraz żywsze i coraz szybsze jego tempo, nie mogą pozostawać bez wpływu na jego sprawność fizyczną, która i tak w dobie współczesnej straciła swoje funkcje decydujące niegdyś o codziennej egzystencji jednostki. Znaczenie jej jest w dalszym ciągu doniosłe zarówno w sensie biologicznym, jak też kulturowym i społecznym.

Od poziomu sprawności fizycznej w dużym stopniu zależy biologiczna wartość człowieka, jakość życia, wiara we własne siły. Dobre samopoczucie i jakość życia, tj. możliwy stopień zaspokojenia potrzeb psychofizjologicznych, ale też spełnienie potrzeby wolności, godności, miłości, przekonań religijnych jest odbiciem stanu zdrowia człowieka (Drabik,1997).

Z tych to głównie powodów sprawność fizyczna uważana jest powszechnie za pozytywny miernik, podstawę zdrowia i dobrego samopoczucia.

Sprawność fizyczna służy też różnym celom życia: osiągnięciom w aktywności

fizycznej, unikaniu chorób, wydolności w codziennym życiu, wydajności pracy, zdrowiu psychicznemu, zachowaniom społecznym (Drabik, 1992 ).

Człowiek o niskim poziomie sprawności nie jest zdolny do pełnienia wielu ról społecznych. Umniejsza to jego przydatność w społeczeństwie. Wyzwala poczucie niedowartościowania, utrudnia współistnienie ze środowiskiem i współdziałanie z innymi oraz pozyskiwanie przyjaciół. Tym samym obniża stan zdrowia społecznego. Wyższy poziom sprawności daje szansę na dłuższe kontynuowanie niezależnego życia (Drabik,1997). Trudno jednak sobie wyobrazić wysoki poziom sprawności fizycznej bez odpowiedniej aktywności ruchowej. Człowiek zwykle nie uświadamia sobie znaczenia swojej sprawności czy też aktywności. Następuje to dopiero wtedy, gdy zacznie chorować. To doświadczenie z chorobą jest odczuwalnym często boleśnie dowodem związków sprawności, aktywności ze zdrowiem. Wysoki poziom tych właściwości człowieka oznacza zwykle, że jest on bliżej zdrowia niż choroby. Robiąc, więc wszystko, by być sprawnym fizycznie, zwiększamy szansę na zdrowie, bowiem aktywność, sprawność są znamionami zdrowia człowieka ( Drabik, 1995).

Sprawność fizyczna jest też jedną z wartości pozwalających osiągnąć optymalną jakość życia. Osoba sprawna charakteryzuje się wytrzymałością, pożądanym poziomem siły, żywotnością umysłu, pozytywnymi relacjami z innymi ludźmi.

Musimy jednak pamiętać,że zdolność ta nie jest nam dana raz na zawsze i wszystkim w równym stopniu. Trzeba o nią zabiegać i kształtować tak, by służyła nam jak najdłużej.


      1. POMIAR SPRAWNOŚCI FIZYCZNEJ

Pomiar sprawności fizycznej opiera się na różnorodnych testach. Dysponujemy już dzisiaj dużą ilością testów do badań sprawności fizycznej.

W Polsce zainteresowanie pomiarem sprawności fizycznej sięga okresu międzywojennego. Do prac pionierskich należy miernik sprawności fizycznej opracowany przez J.Mydlarskiego opublikowany w 1934r. Opracował on tabele norm sprawności fizycznej dzieci i młodzieży od 10,5 do 19,5 lat. W mierniku J. Mydlarskiego sprawność ocenia się za pomocą następujących prób: bieg na 60m, skok wzwyż, rzut piłeczką palantową (prawą i lewą ręką).

Prace J. Mydlarskiego kontynuował jego uczeń R. Trześniowski, który zmodyfikował miernik J. Mydlarskiego opierając się na następujących próbach: bieg na dystansie 40m (60m dla dzieci powyżej 10 roku życia) skok wzwyż i w dal, rzut piłką palantową ( lub granatem dla młodzieży starszej). Opierając się o badania przeprowadzone w 1951 roku w toku których zebrał dane, Trześniowski opracował charakterystykę rozwoju i sprawności fizycznej badanych i przygotował nową wersję miernika sprawności fizycznej, znacznie zmienioną i poszerzoną w stosunku do miernika J. Mydlarskiego tzw. miernik Trześniowskiego (Trześniowski,1980 ).

W innym kierunku poszły prace L.Denisiuka, który w roku 1963 przeprowadził badanie sprawności fizycznej i zmierzając do opracowania testu sprawności motorycznej - wybrał z 17 prób ruchowych kilka prób rzetelnych i trafnych, i na nich oparł konstrukcję swego testu, odbiegającą zasadniczo od miernika J. Mydlarskiego i R. Trześniowskiego. W teście znajdujemy próbę szybkości, siły, wytrzymałości, mocy i zwinności. Test składał się z biegu na dystansie 30m (40m dla dzieci 10-11 letnich oraz 60m dla osób powyżej 11 roku życia ), wyskoku dosiężnego z miejsca , rzutu piłką lekarską 1 lub 2kg w przód, biegu zwinnościowego, przysiadów z wyrzutem nóg do tyłu lub biegu na dystansie 300m.

Rezultaty badań L.Denisiuka miały znaczenie ogólnopolskie i jako miernik poziomu sprawności fizycznej młodzieży przez wiele lat wykorzystywany był w szkolnictwie podstawowym i średnim i okazał się przydatnym narzędziem w pracy wychowawców fizycznych ( Denisiuk i Milicerowa, 1969).

Odmienną drogą poszedł Z.Kuraś, który szukając najprostszej miary sprawności fizycznej-przygotował odpowiedni tor przeszkód, którego pokonanie w określonym czasie wskazywało na lepsze lub gorsze usprawnienie fizyczne badanych. Ten test w odróżnieniu od poprzednich-analitycznych,

miał charakter syntetyczny.

Do potrzeb sportu klasyfikowanego nawiązał natomiast miernik sprawności fizycznej ogólnej opracowany przez T.Ulatowskiego dla mężczyzn oraz dla kobiet, zwany też testem Instytutu Naukowego Kultury Fizycznej.

Od wielu lat wysiłki badaczy zmierzają do zunifikowania testów. W 1964 roku przedstawiciele wielu krajów powołali Międzynarodowy Komitet ds. Standaryzacji Testów Sprawności Fizycznej. Komitet ten, po kilku latach pracy przygotował zestaw składający się z 8 prób nazwany Międzynarodowym Testem Sprawności Fizycznej. W kolejnych latach pojawił się kolejny test Eurofit zawierający 9 prób sprawnościowych.

Postępujące przemiany w rozwoju fizycznym i sprawności fizycznej młodzieży wymagają cyklicznie prowadzonych badań, określania stanu i śledzenia zmian sprawności fizycznej oraz aktualizowania norm służących do kontroli i oceny tego procesu.
II OGÓLNOPOLSKIE BADANIA SPRAWNOŚCI FIZYCZNEJ DZIECI I MŁODZIEŻY
Wyzwanie prowadzenia masowych badań sprawności fizycznej polskiej młodzieży we wszystkich rocznikach wieku szkolnego od 7 do 19 lat podjął Zakład Teorii Wychowania Fizycznego AWF w Warszawie. Warszawska Akademia Wychowania Fizycznego ma długie tradycje w inicjowaniu i prowadzeniu masowych, ogólnopolskich badań sprawności fizycznej polskiej młodzieży. Datują się one od początku lat trzydziestych XX wieku, kiedy to właśnie Jan Mydlarski zorganizował pierwsze masowe badania sprawności fizycznej młodzieży w wieku 10-19 lat .

Serie przekrojowych badań sprawności fizycznej młodzieży przeprowadzone przez Zakład Teorii Wychowania Fizycznego warszawskiej AWF, ukształtowały się w systematyczne pomiary, powtarzane w tych samych szkołach i według takiego samego programu co 10 lat ( Trześniowski i Przewęda 1996). W 1979 roku przeprowadzono takie właśnie badania w wylosowanych szkołach całego kraju. 10 lat później w roku 1989 powtórzono takie same badania w tych samych szkołach i wg analogicznego programu. W każdym z województw do badań było przeznaczonych po kilkadziesiąt szkół. Uczniów wybierano losowo. System losowania wyłonił w każdym z województw około 5 tysięcy łącznie uczennic i uczniów w wieku od 7-19-go roku życia. Przebadano ponad 219 tysięcy osób. Badania przeprowadzali nauczyciele wychowania fizycznego, pracujący w wylosowanych szkołach, odpowiednio do tego przygotowani na konferencjach instruktażowych, podczas których dostarczano im również niezbędne materiały, pomoce i instrukcje.

Badania były przeprowadzone bardzo dokładnie, zgodnie z instrukcją oraz przyjętymi w niej zasadami, a wyniki badań były wpisywane do specjalnych kart badań, które każda ze szkół objęta badaniem otrzymywała wcześniej. Po zakończeniu badań karty były bardzo dokładnie sprawdzane i ostatecznie przekazywane Akademii Wychowania Fizycznego w Warszawie. Program badań obejmował liczne testy ruchowe. Powtórzono tu próby ruchowe z mierników Mydlarskiego, Trześniowskiego, Denisiuka i Międzynarodowego Testu Sprawności Fizycznej. Dlatego program testów sprawnościowych jest tak rozbudowany i obejmuje próby podobne do siebie. Wyniki tych badań pozwalają korygować obiegowe opinie o kondycji naszej młodzieży i śledzić tendencje przemian populacyjnych oraz ich uwarunkowania.
1. POZIOM SPRAWNOŚCI FIZYCZNEJ DZIEWCZĄT W LATACH 1979-1989
Sprawność fizyczna dziewcząt została określona tu przez następujące próby:


  1. Biegi krótkie

Bieg na 40m wykonują wyłącznie dziewczęta w wieku 7-9 lat, bieg 50m przeznaczono dla dziewcząt w wieku 7-19 lat, bieg 60m obowiązuje dziewczęta w wieku 10-19 lat. We wszystkich trzech biegach i we wszystkich grupach wiekowych dziewczęta badane w roku 1989 osiągnęły znacznie lepsze rezultaty.

  1. Biegi na średnich dystansach

Bieg na 600m obejmuje dziewczęta od 7-11 roku życia , na dystansie 800m dziewczęta od 12 do 19 roku życia oraz bieg w ciągu 12 minut, tzw. próbę Coopera, która została włączona do programu badań sprawności fizycznej w roku 1989, nie była więc stosowana w poprzednich badaniach z 1979. Nie można więc tu dokonać porównania wyników i pokazywać jakie zaszły zmiany. W wynikach biegów na średnim dystansie nie zaznaczyły się żadne istotne różnice.

  1. Biegi ze zmianą kierunku

Bieg zygzakiem tzw. bieg po kopercie oraz bieg wahadłowy 4x10m z przenoszeniem klocka.

Obie te próby określane są jako test zwinności. W obu próbach nastąpiła duża poprawa przeciętnych wyników od roku 1979.



  1. Skoki

W programie badań dziewczęta wykonały 3 skoki: skok w dal z miejsca, który cieszył się największym zaufaniem jako test rzetelny oraz trafny w ocenie siły kończyn dolnych. Znacznie trudniejszy, a więc i mniej rzetelny jako próba, jest skok w dal z rozbiegu. Trzecią próbą to skok wzwyż. Stwierdzono poprawę wyników dziewcząt w skokach we wszystkich trzech próbach. Jest to poprawa znaczna i istotna we wszystkich grupach wieku.

  1. Rzuty

Próby rzutów składały się z rzutu piłeczką palantową o wadze 80g dla wszystkich grup wiekowych, z rzutu oburącz piłką lekarską o wadze 1kg dla dziewcząt młodszych 7-10 letnich i rzutu piłką lekarską o wadze 2kg dla dziewcząt od 11 lat wzwyż. Te dwie próby rzutów dały niejednakowy obraz zmian sprawności fizycznej między rokiem 1979 i 1989. Rezultaty rzutów piłeczką palantową w badaniach z 1989 roku okazały się gorsze niż rezultaty o 10 lat wcześniejsze, a więc w tej próbie sprawność dziewcząt obniżyła się. Natomiast w rzutach piłką lekarską dziewczęta poprawiły się i różnica średnich arytmetycznych we wszystkich grupach wieku jest statystycznie istotna.

  1. Siła ścisku ręki

W tej próbie nie udało się przeprowadzić tak licznych pomiarów jak w innych testach sprawnościowych, nie wszystkie szkoły dysponowały dynamometrem dłoniowym. Rezultaty dynamometrycznego pomiaru siły ręki dziewcząt w roku 1989 okazały się sporo niższe od średnich ich rówieśniczek sprzed 10 lat. Różnice wahały się od 1,5 do 3kG i były statystycznie istotne.

  1. Próba zwisu o ugiętych ramionach

W tej próbie nastąpiło znaczne pogorszenie sprawności fizycznej. Dziewczęta badane w roku 1989 uzyskały wyniki gorsze od swoich rówieśnic sprzed 10 lat We wszystkich grupach wiekowych jest to różnica znamienna statystycznie.

  1. Próba siadów z leżenia tyłem

Ta próba obowiązywała we wszystkich kategoriach wieku. Porównując rezultaty siadów z leżenia tyłem dziewcząt z 1989 i 1979, ujawnia się wyraźną poprawę rezultatów. Różnice są duże i we wszystkich wypadkach istotne.

  1. Skłon w przód w staniu

Ten test przechodziły wszystkie dziewczęta bez względu na wiek. W omawianej dekadzie lat

1979-1989 wyniki skłonu w przód dziewcząt znacznie się poprawiły, a różnice są statystycznie istotne.


Porównując wyniki prób motorycznych dziewcząt możemy stwierdzić, że średnie wyniki prób sprawnościowych z roku 1989 są najczęściej lepsze niż 10 lat wcześniej. Wyższe średnie wyników w roku 1989 niż 10 lat wcześniej wystąpiły: w biegach na wszystkich krótkich dystansach, w biegach ze zmianą kierunku, w skokach w dal z miejsca i z rozbiegu, w rzutach piłką lekarską, w teście siadów z leżenia tyłem oraz w skłonie w przód w pozycji stojącej.

Gorsze wyniki niż 10 lat wcześniej uzyskały dziewczęta w dynamometrycznym pomiarze siły ręki, w próbie zwisu na ugiętych rękach, w rzucie piłeczką palantową.


2. POZIOM SPRAWNOŚCI FIZYCZNEJ DZIEWCZĄT W 1999 ROKU ORAZ KIERUNKI ZMIAN OSTATNICH BADAŃ W STOSUNKU DO LAT 1989 i 1979
Kolejne masowe badania sprawności fizycznej przeprowadzono w 1999 roku. Badania te były kontynuacją badań sprzed 10 lat. Przebadano 3 tys. młodzieży w wieku 7-19 lat. Sprawność fizyczna została określona tym razem w oparciu o Międzynarodowy Test Sprawności Fizycznej i Europejski Test Sprawności Fizycznej - EUROFIT. Testy te obejmowały następujące próby: bieg dziewcząt na 50m, 600m, 800m, test Coopera, bieg wahadłowy 4x10m, skok w dal z miejsca, pomiar siły ręki, zwis na drążku, siady z leżenia tyłem, skłon tułowia w dół, skłon tułowia w przód w siadzie prostym, stukanie w krążki, postawę równoważną na jednej nodze, wielostopniowy bieg wahadłowy.
WYNIKI TESTÓW SPRAWNOŚCI FIZYCZNEJ DZIEWCZĄT


  1. Bieg na 50m

Wszystkie dziewczęta od najmłodszych do najstarszych biegały na dystansie 50m. Średnie wyniki biegu są przedstawione w tabeli I (aneks), natomiast tabela II (aneks) pokazuje zmiany w średnich wynikach między rokiem 1979, 1989 i 1999. Dziewczęta z roku 1999 osiągnęły gorsze wyniki od dziewcząt z roku 1989, w stosunku do roku 1979 wyniki te są również gorsze w grupie wiekowej od

7,5 do 11 lat, natomiast w grupie wiekowej od 12,5 do 19,5 lat wyniki te są lepsze.

Graficznie przedstawia to rycina 1.







RYC.1 . PORÓWNANIE ŚREDNICH WYNIKÓW BIEGU NA 50M

DZIEWCZĄT W LATACH 1979,1989,1999


  1. Biegi na średnich dystansach

- bieg na 600m

Dziewczęta przed 12 rokiem życia biegały na dystansie 600m. Tabela III (aneks) przedstawia



średnie wyniki . Zestawienie średnich rezultatów ujęte jest w tabeli IV (aneks). Pokazuje ono znaczne pogorszenie wyników zarówno do dziewcząt z roku 1989i 1979.

R
ycina 2 daje nam graficzny obraz tych zmian.


RYC.2.

PORÓWNANIE ŚREDNICH WYNIKÓW BIEGU NA 600M DZIEWCZĄT W LATACH 1979,1989,1999
- bieg na 800m
Starsze dziewczęta od 12 roku życia obowiązywał bieg na 800m. Średnie rezultaty są w tabeli V (aneks). Porównanie wyników w tabeli VI (aneks). W tej próbie dziewczęta z roku 1999 osiągnęły gorsze wyniki od swoich rówieśniczek z roku 1979 i 1989.

Przedstawia to rycina 3.







  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   12


©operacji.org 2017
wyślij wiadomość

    Strona główna