Akademia obrony narodowej



Pobieranie 0,63 Mb.
Strona4/4
Data24.02.2019
Rozmiar0,63 Mb.
1   2   3   4

Bibliografia


  1. Ćwiek-Karpowicz Jarosław, Secrieru Stanislav (red.), Sankcje i Rosja, Polski Instytut Spraw Międzynarodowych, Warszawa 2015.

  2. Eckhardt Krzysztof, Status prawny Krymu w świetle orzeczeń Sądów Konstytucyjnych Ukrainy i Rosji, Przegląd Sejmowy 3(122)/2014.

  3. Felsztyński Jurij, Stanczew Michaił, Trzecia wojna światowa? Bitwa o Ukrainę, Dom Wydawniczy Rebis, Poznań 2015.

  4. Jakubowski Andrzej, Struktura etniczna współczesnej Ukrainy, Facta Simonidis, nr 1(1)/2008.

  5. Korniejenko Agnieszka, Pełzająca wojna. Quo Vadis, Ukraino?, Wydawnictwo M., Kraków 2014.

  6. Kozłowski Krzysztof, Kolory rewolucji, Wydawnictwo Poltext, Warszawa 2012.

  7. Kubaczyk Tadeusz, Piotrowski Sławomir, Żyła Marek, Międzynarodowe konsekwencje konfliktu zbrojnego na Ukrainie, AON, Warszawa 2016.

  8. Makowski Andrzej, O co my walczymy?, Kwartalnik Bellona, nr 3/2014.

  9. Mearsheimer John J., Why the Ukraine Crisis Is the West’s Fault: The Liberal Delusions That Provoked Putin, „Foreign Affairs”, vol. 93, nr 5.

  10. Rocznik Strategiczny 2014/15, t. 20, Instytut Stosunków Międzynarodowych UW, Wydawnictwo Naukowe SCHOLAR, Warszawa 2015.

  11. Sobczyk Kamil, Konflikt na Ukrainie – porażka czy szansa dla Wspólnej Polityki Bezpieczeństwa i Obrony?, Bezpieczeństwo Narodowe nr 1/2015, BBN.

  12. Świder Konrad, Stec Agnieszka, Leszczyński Tadeusz Zbigniew (red.), Współczesna Ukraina – trwałość czy rozpad?, Polskie Towarzystwo Geopolityczne, Warszawa – Kraków 2015.

  13. The Military Balance 2013, The International Institute For Strategic Studies, Londyn 2013.

  14. The Military Balance 2014, The International Institute For Strategic Studies, Londyn 2014.

  15. Urbański Marcin, Geopolityczna riposta Rosji w Europie Środkowej i Wschodniej, Obronność. Zeszyty Naukowe WZiD, nr 3(11)/2014.

  16. Wrzosek Marek, Konflikt rosyjsko-ukraiński a zmiany w teorii prowadzenia działań militarnych, Kwartalnik Bellona, nr 4/2014.

  17. Wrzosek Marek, Krym – polityczno-militarne aspekty konfliktu, Kwartalnik Bellona, nr 2/2014.

  18. Zięba Ryszard, Ukraina jako przedmiot rywalizacji między Zachodem a Rosją, Środkowoeuropejskie Studia Polityczne, nr 3/2015.



Źródła internetowe


  1. Fisher Ewa, Rogoża Jadwiga, Krym rok po aneksji – koniec miesiąca miodowego?, Analizy OSW, http://www.osw.waw.pl/pl/publikacje/analizy/2015-03-25/krym-rok-po-aneksji-koniec-miesiaca-miodowego.

  2. Fisher Ewa, Rogoża Jadwiga, Krymski worek bez dna: koszty aneksji półwyspu przez Rosję, Komentarze OSW, http://www.osw.waw.pl/pl/publikacje/ko-mentarze-osw/2014-08-01/krymski-worek-bez-dna-koszty-aneksji-polwyspu-przez-rosje.

  3. General Assembly Resolution 3314 (XXIX), Definition of Aggression, 14 December 1974, http://legal.un.org/avl/ha/da/da.html.

  4. http://kresy24.pl/57095/szok-na-ukrainie-masowa-dezercja-oddzialow/.

  5. http://natemat.pl/137393,ukrainska-armia-miala-powazne-problemy-poroszenko-30-proc-zdezerterowalo-z-donbasu.

  6. http://wiadomosci.onet.pl/prasa/wszystkie-wojny-krymskie/7e63b.

  7. http://www.defence24.pl/67496,memorandum-budapesztanskie-pozorna-gwarancja-bezpieczenstwa-dla-ukrainy.

  8. http://www.polskieradio.pl/5/3/Artykul/1382532,Konflikt-na-Ukrainie-Brytyjski-raport-katastrofalne-bledy-UE.

  9. http://www.polskieradio.pl/5/3/Artykul/1387878,Od-inwazji-zielonych-ludzikow-do-aneksji-Krymu-przez-Rosje-kalendarium.

  10. http://www.transparency.org/cpi2013/results.

  11. http://www.tvn24.pl/wiadomosci-ze-swiata,2/die-welt-ue-jak-sklocony-kurnik-putin-silny-slaboscia-europy,427763.html.

  12. http://www.tvn24.pl/wiadomosci-ze-swiata,2/ukrainski-general-przeszedl-na-strone-rebeliantow,553999.html.

  13. https://www.wprost.pl/swiat/449408/Miedwiediew-Nigdy-nie-gwarantowalismy-integralnosci-Ukrainy.html.

  14. Hyndle-Hussein Joanna, Państwa bałtyckie: zaniepokojenie rosyjską interwencją na Ukrainie, Analizy OSW, http://www.osw.waw.pl/pl/publikacje/ana-lizy/2014-03-05/panstwa-baltyckie-zaniepokojenie-rosyjska-interwencja-na-ukrainie.

  15. Januła Eugeniusz, Kasińska Małgorzata, Siły Zbrojne Ukrainy – potęga czy fikcja?, http://geopolityka.org/analizy/eugeniusz-janula-malgorzata-kasinska-sily-zbrojne-ukrainy-potega-czy-fikcja.

  16. Kosior Czesław, Potencjał militarny Ukrainy w obliczu rosyjskiej agresji, Ośrodek Analiz Strategicznych, czerwiec 2015, https://oaspl.org/2015/06/23/po-tencjal-militarny-ukrainy-w-obliczu-rosyjskiej-agresji/.

  17. Kuczma zlecił zabójstwo Gongadzego, https://www.wprost.pl/swiat/81143/ Kuczma-zlecil-zabojstwo-Gongadzego.html.

  18. Lees Kevin, All you wanted to know about Ukraine’s Donbas region, http://suffragio.org/2014/04/18/all-you-wanted-to-know-about-ukraines-donbass-region/.

  19. Memorandum on Security Assurances in connection with Ukraine’s accession to the Treaty on the NPT, https://www.msz.gov.pl/en/p/wieden-obwe_at_s_en/news/memorandum_on_security_assurances_in_connection_with_ukra-ine_s_accession_to_the_treaty_on_the_npt?printMode=true.

  20. Olszański Tadeusz, Sarna Arkadiusz, Wierzbowska-Miazga Agata, Konsekwencje aneksji Krymu, Analizy OSW, http://www.osw.waw.pl/pl/publikacje/ana-lizy/2014-03-19/konsekwencje-aneksji-krymu.

  21. Pawłowski Tymoteusz, Wielki Głód na Ukrainie – miliony ofiar polityki Józefa Stalina, http://historia.wp.pl/title,Wielki-Glod-na-Ukrainie-miliony-ofiar-polityki-Jozefa-Stalina,wid,16500884,wiadomosc.html?ticaid=11709e.

  22. Roszczenko Mikołaj, Kto mieszka na Ukrainie, http://nadbuhom.pl/art_2322.html.

  23. Stopka Michał, Prawdziwe przyczyny konfliktu Rosja-Ukraina i skutki dla polskiej gospodarki i giełdy, http://www.michalstopka.pl/przyczyny-i-skutki-konfliktu-rosja-ukraina-polska-gospodarka-i-gielda/.

  24. Stories of Donbass, http://www.oseweb.org/regions/donbass.

  25. Trusewicz Iwona, Achmetow nie wjedzie do Donbasu, http://www.rp.pl/Biznes/306039948-Achmetow-nie-wjedzie-do-Donbasu.html.

  26. Wierzbowska-Miazga Agata, Konończuk Wojciech, (Nie)porozumienie genewskie w sprawie Ukrainy, Analizy OSW, http://www.osw.waw.pl/pl/publikacje/ analizy/2014-04-24/nie-porozumienie-genewskie-w-sprawie-ukrainy.

  27. Wilk Andrzej, Militarne konsekwencje aneksji Krymu, Analizy OSW, http://www.osw.waw.pl/pl/publikacje/analizy/2014-03-19/militarne-konsekwencje-aneksji-krymu.

THE SOURCES AND CAUSES OF THE ARMED
CONFLICT IN UKRAINE FROM A POLEMOLOGICAL PERSPECTIVE

The aim of this paper is to identify and analyse the sources and causes of the armed conflict in Ukraine from a polemological perspective, i.e. referring to deep structural factors, economic tendencies and phenomena, as well as occasional causes.

The complexity of the Ukrainian armed conflict results largely from the character of the sources and causes, and from the fact that they are deeply-rooted and go way beyond the problem of stopping the process of Ukraine’s initial integration with the EU by former President Viktor Yanukovych. From a polemological perspective, the escalation of the conflict was caused by a complex combination of structural and economic causes. With regard to the postponement of the signing of the association agreement with the EU, it should rather be regarded as a pretext (an occasional cause) of starting the protests, whose escalation led to the establishment of the so-called separatist republics and the outbreak of the armed conflict. The paper attempts to sort out and conduct a broad analysis of the causes of the above-mentioned events.




1 Składającej się wtedy z 9 guberni: kijowskiej, czernichowskiej, połtawskiej, charkowskiej, chersońskiej, wołyńskiej, podolskiej, jekaterynosławskiej i taurydzkiej bez Krymu. Wkrótce jednak od Rosji sowieckiej oderwały się i przyłączyły do URL gubernie: kurska
i woroneska, obwody Wojska Dońskiego, a także Krym. Zob., J. Felsztyński, M. Stanczew, Trzecia wojna światowa? Bitwa o Ukrainę, Dom Wydawniczy Rebis, Poznań 2015, s. 35.

2 Jest to ukształtowany historycznie, kulturowo i ekonomicznie obszar wschodniej Ukrainy, do którego kwalifikuje się część ziem 3 obwodów: północna i środkowa część obwodu donieckiego (południowa część jest postrzegana jako Przyazowie – wybrzeże Morza Azowskiego), południowa część obwodu ługańskiego (bez północnej Słobożańszczyzny) – razem tworzą tzw. Mały Donbas, oraz część obwodu dniepropietrowskiego wokół miasta Pawłohrad (tzw. zachodni Donbas). Niekiedy mówi się także o tzw. Wielkim Donbasie, obejmującym poza wymienionymi obszarami także część obwodu rostowskiego Rosji (inaczej także tzw. Rosyjski Donbas), a więc całość obszarów bogatych w złoża węgla kamiennego po obu stronach granicy. Por.: K. Lees, All you wanted to know about Ukraine’s Donbas region, http://suffragio.org/2014/04/18/all-you-wanted-to-know-about-ukraines-donbass-region/ [dostęp: 19.05.2016]; Stories of Donbass, http://www.oseweb.org/regions/donbass [dostęp: 19.05.2016].

3 W jej trakcie dokonano nacjonalizacji przemysłu, banków i kolei, zlikwidowano handel prywatny, wprowadzono obowiązek pracy i militaryzację niektórych gałęzi przemysłu oraz masowo stosowano tzw. czerwony terror. Podstawowy problem aprowizacji rozstrzygnięto poprzez wprowadzenie dystrybucji dóbr, przymusowych kontyngentów i reglamentacji artykułów spożywczych. W praktyce polegało to na konfiskowaniu ukraińskim rolnikom całości produkcji rolnej za symboliczną opłatą i jej wywózce do Rosji, gdzie była rozdzielana wg centralnie zaplanowanego systemu. Por., http://portalwiedzy.onet.pl/68926,,,,ko-munizm_wojenny,haslo.html [dostęp: 19.05.2016].

4 W jego wyniku życie straciło co najmniej 3,5 mln ludzi (według niektórych szacunków liczba ofiar mogła sięgnąć nawet 10 mln). Por., T. Pawłowski, Wielki Głód na Ukrainie – miliony ofiar polityki Józefa Stalina, http://historia.wp.pl/title,Wielki-Glod-na-Ukrainie-miliony-ofiar-polityki-Jozefa-Stalina,wid,16500884,wiadomosc.html?ticaid=11709e [dostęp: 19.05.2016].

5 J. Felsztyński, M. Stanczew, Trzecia…, s. 36-38.

6 Od wieków zamieszkują tu rozmaite nacje, można wskazać ponad 100 wielkich i małych narodowości zamieszkujących teren dzisiejszej Ukrainy, wśród których są Rosjanie, Żydzi, Polacy, Tatarzy, Bułgarzy, Mołdawianie, Białorusini i wiele innych.

7 Rosjanie stanowią 2/3 mieszkańców Republiki Krymu (67%) oraz 45% w obwodzie ługańskim, 44% w donieckim, 33% w charkowskim, 32% w zaporoskim, 27% w odesskim, 24% w dniepropietrowskim, 20% w chersońskim. Por., M. Roszczenko, Kto mieszka na Ukrainie, http://nadbuhom.pl/art_2322.html [dostęp: 19.05.2016]. Niektórzy badacze wskazują nawet, że ludność pochodzenia rosyjskiego w obwodach ługańskim i donieckim może wynosić 69-75%. Zob., A Jakubowski, Struktura etniczna współczesnej Ukrainy, Facta Simonidis, nr 1(1)/2008, s. 107.

8 Z racji braku powszechnego uznania międzynarodowego dla przynależności Krymu do Rosji, z politycznego punktu widzenia należałoby w dalszym ciągu traktować Krym jako część Ukrainy. Patrząc jednak na stan faktyczny oraz na brak możliwości władz ukraińskich co do zachowania integralności terytorialnej w kwestii Krymu, należałoby stwierdzić, że Ukraina definitywnie straciła Krym jako część własnego państwa, mimo braku międzynarodowej akceptacji dla tego zdarzenia. Republikę Krymu i Sewastopol za część Federacji Rosyjskiej uznały oficjalnie (poza Rosją): Afganistan, Kuba, Nikaragua, Korea Północna, Syria i Wenezuela. Prezydent Białorusi Alaksandr Łukaszenka uznał jedynie samą aneksję Krymu. Jak stwierdza Krzysztof Eckhardt, w praktyce międzynarodowej potwierdzeniem posiadania prawa do samostanowienia jest uznanie nowo powstałego państwa przez podmioty prawa międzynarodowego. Istnieją kryteria prawne takiego aktu, ale decyzja uznania drugiego państwa zawsze była i nadal jest przede wszystkim decyzją polityczną. Zob., K. Eckhardt, Status prawny Krymu w świetle orzeczeń Sądów Konstytucyjnych Ukrainy i Rosji, Przegląd Sejmowy 3(122)/2014, s. 258.

9 Dla przykładu, w wyborach prezydenckich 2010 r. Janukowycz z właściwą sobie prorosyjską retoryką uzyskał przeszło 60% głosów w obwodach: charkowskim, dniepropietrowskim, zaporoskim i na Krymie, a w ługańskim i donieckim – ponad 75%. Z kolei w obwodach zachodnich i centralnych wygrywała przeważnie Julia Tymoszenko, chociaż już
z mniejszą przewagą. J. Felsztyński, M. Stanczew, Trzecia…, s. 159.

10 A. Korniejenko, Pełzająca wojna. Quo Vadis, Ukraino?, Wydawnictwo M., Kraków 2014, s. 26.

11 Tamże, s. 25.

12 Zob. L. Moczulski, Sytuacja geopolityczna Ukrainy, [w:] K. Świder, A. Stec,
T. Z. Leszczyński (red.), Współczesna Ukraina – trwałość czy rozpad?, Polskie Towarzystwo Geopolityczne, Warszawa – Kraków 2015, s. 87-101.

13 Euromajdan – wydarzenia na Ukrainie mające miejsce głównie w Kijowie na Majdanie Niezależności między 21 listopada 2013 r. a 22 lutego 2014 r., nazywane też eurorewolucją lub rewolucją godności. Za początek uznaje się akcję protestacyjną będącą reakcją na upublicznienie przez rząd decyzji o zatrzymaniu procesu przegotowań do podpisania umowy stowarzyszeniowej z UE (chociaż wg badań prowadzonych wśród protestujących na Majdanie, znacząca większość z nich wskazała jako główny powód wystąpień ostre represje władzy Janukowycza – Azarowa przeciw aktywistom [61%] oraz pragnienie zmiany poziomu życia w kraju [51%]. Zob., A. Korniejenko, Pełzająca…, s. 104). Natomiast za datę kończącą główną falę protestów przyjmuje się dzień, w którym parlament ukraiński przegłosował odsunięcie od władzy prezydenta Wiktora Janukowycza oraz wyznaczył termin nowych wyborów prezydenckich. Podczas tych wydarzeń miały miejsce masowe demonstracje, strajki i mityngi obejmujące w kulminacyjnym momencie wg różnych źródeł od 500 do nawet 800 tys. osób, opowiadających się za utrzymaniem prozachodniego wektora polityki zagranicznej Ukrainy oraz żądających ustąpienia rządu i prezydenta. Radykalizacja postaw uczestników konfliktu doprowadziła do licznych ofiar śmiertelnych po obu stronach (ponad 120 zabitych i ponad 2000 rannych po obu stronach starć). Zob., K. Świder, A. Stec,
T. Z. Leszczyński (red.), Współczesna…, s. 17.

14 [Przyp. autora] Jeden z współzałożycieli portalu internetowego Ukrajińska Prawda, w którym ostro krytykowano reżim Kuczmy. Otrzymywał w związku z tym liczne pogróżki, był pod kontrolą operacyjną służb specjalnych. Gongadze zaginął 16 września 2000 r., jego ciało z odciętą głową znaleziono 2 listopada w lesie pod Taraszczą, mniej więcej 100 km od Kijowa. Badająca sprawę komisja śledcza parlamentu Ukrainy ogłosiła w 2005 r., że zleceniodawcą zabójstwa był sam Kuczma, a realizatorami służby podległe MSW. Zob., Kuczma zlecił zabójstwo Gongadzego, https://www.wprost.pl/swiat/81143/Kuczma-zlecil-zabojstwo-Gongadzego.html [dostęp: 22.05.2016]. Por., J. Felsztyński, M. Stanczew, Trzecia…, s. 70-86.

15 A. Korniejenko, Pełzająca…, s. 5-6.

16 W 2013 r., kiedy konflikt się rozpoczynał, Ukraina została sklasyfikowana na 144 miejscu (na 177 ocenianych państw) w Indeksie Percepcji Korupcji Transparency International. Zob., http://www.transparency.org/cpi2013/results [dostęp: 22.05.2016].

17 W kontekście omawianego konfliktu należy wspomnieć o jeszcze jednym wymiarze tzw. ukraińskiej demokracji oligarchicznej, mianowicie o zaostrzonej po 2004 r. rywalizacji pomiędzy grupą dniepropietrowską (ukształtowaną jeszcze za czasów pochodzącego
z Dniepropietrowska Leonida Breżniewa, a z której wywodzili się później Leonid Kuczma, Julia Tymoszenko czy Ołeksandr Turczynow. Dniepropietrowczanie opierają się przede wszystkim na kompleksie zbrojeniowym i energetycznym), klanem donieckim (w którym główne role odgrywał Rinat Achmatow, a z którego wywodził się były prezydent Witor Janukowycz. Bazę „donieckich” stanowi przemysł wydobywczy – kopalnie Donbasu, oraz huty)
a „rodziną” Janukowycza (powstała po tym, jak Janukowycz został prezydentem i zastosował na szeroką skalę politykę rajderstwa – siłowego zagarniania biznesów zarówno konkurentów politycznych, jak i własnych zwolenników, za pomocą skorumpowanych organów prawa, sądów, prokuratury, inspekcji podatkowej i ministrów. W okresie prezydentury Janukowycza jego „rodzina” zaatakowała co najmniej 7 tysięcy ukraińskich spółek, dzięki temu liczba oligarchów zwiększyła się z co najmniej 8 do 12). Niegdyś lojalny wobec Janukowycza klan doniecki, stanowiący przed 2010 rokiem jego zaplecze, w kolejnych latach wydał niewypowiedzianą wojnę prezydentowi i jego bliskiemu otoczeniu („rodzinie”), którego polityka godziła w interesy pozostałych klanów. Doprowadziło to w 2013 r. do znacznego zaostrzenia sytuacji wewnętrznej, ale nie ma, poza trudnymi do zweryfikowania doniesieniami medialnymi, jednoznacznych dowodów (bądź nie są znane autorowi) na to, że procesy prowadzące do obalenia Janukowycza zostały zainspirowane przez oligarchów. Można jednak postawić sobie pytanie: kto w biednej Ukrainie finansował trzymiesięczną rewolucję w ramach Euromajdanu?

18 Zob., K. Kozłowski, Kolory rewolucji, Wydawnictwo Poltext, Warszawa 2012, s. 63-73.

19 Wschodnie obwody Ukrainy uznały pomarańczową rewolucję za zamach stanu, deputowani z obwodów donieckiego, ługańskiego i charkowskiego na tzw. zjeździe siewierodonieckim 28 listopada 2004 r. wzywali mieszkańców południowego-wschodu Ukrainy do walki przeciwko „pomarańczowej dżumie”. Jak wskazują J. Felsztyński i M. Stanczew, jeszcze przed rozpoczęciem zjazdu kilka obwodów Ukrainy przyjęło uchwały zmierzające do zmiany ustroju państwa w kierunku zwiększenia kompetencji regionów. W ten sposób 24 listopada 2004 r. ługańska rada obwodowa postanowiła utworzyć Południowo-Wschodnią Ukraińską Republikę Autonomiczną i zwróciła się o poparcie do prezydenta Rosji. Z kolei 27 listopada charkowska rada obwodowa postanowiła utworzyć komitety wykonawcze rad obwodowych i rejonowych obwodu charkowskiego i nadać im kompetencje organów władzy państwowej. Nieco później w obwodach ługańskim i donieckim podjęto decyzje o przeprowadzeniu w pierwszej połowie grudnia 2004 r. referendum w sprawie uzyskania statusu samodzielnych republik w składzie federacji ukraińskiej. Od tego czasu stałym czynnikiem ukraińskiej rzeczywistości politycznej stały się hasła podziału i federalizacji państwa, utrwalające umowny podział na część zachodnio-centralną i południowo-wschodnią. Zob., J. Felsztyński, M. Stanczew, Trzecia…, s. 109-115. Zatem współczesny separatyzm ukraiński nie jest ideologicznie nowy, dojrzewał na gruncie tego podziału przez ostatnią dekadę.

20 Dla przykładu, rząd sformułowany przez Julię Tymoszenko po pomarańczowej rewolucji był trzydziestym z kolei gabinetem w ciągu trzynastoletniej historii niepodległej Ukrainy. Mimo czysto teoretycznego szerokiego poparcia społecznego – był w końcu swego rodzaju wynikiem „rewolucji” – nie przetrwał nawet roku, został zdymisjonowany 8 września 2005 r. Większość kolejnych gabinetów także trwała tylko kilka-kilkanaście miesięcy, po czy dochodziło do kolejnych skandali, dymisji, wyborów i zmian kierunków politycznych.

21 Achmetow aktywnie wspierał przy dojściu do władzy Janukowycza. Po jego obaleniu zrobił woltę na rzecz nowych władz. To tylko kolejny dowód na to, że żadna z dotychczasowych rewolucji na Ukrainie nie doprowadziła do zmiany systemu politycznego i że prędko do tej zmiany nie dojdzie. W zasadzie trudno określić, jakie zdarzenia mogłyby wywołać takie zmiany, jakie wymaga się od Ukrainy w kontekście jej zbliżenia z UE. Zmiana rządów nawet w drodze rewolucji nie jest jak widać do tego wystarczająca.

22 Samozwańcze władze tzw. republik separatystycznych wprowadziły zakaz wjazdu dla niego oraz kilkudziesięciu innych biznesmenów na teren Donbasu, gdzie ulokowana jest większość majątku Achmetowa. Ocenia się, że konflikt na wschodzie Ukrainy kosztował najbogatszego Ukraińca utratę ok. 4,6 mld dolarów (Forbes ocenił jego majątek na koniec 2015 r na 2,3 mld dol.). Zob., I. Trusewicz, Achmetow nie wjedzie do Donbasu, http://www.rp.pl/Biznes/306039948-Achmetow-nie-wjedzie-do-Donbasu.html [dostęp: 05.06.2016].

23 http://kresy24.pl/57095/szok-na-ukrainie-masowa-dezercja-oddzialow/ [dostęp: 20.05.2016].

24 http://natemat.pl/137393,ukrainska-armia-miala-powazne-problemy-poroszenko-30-proc-zdezerterowalo-z-donbasu [dostęp: 22.05.2016].

25 http://www.tvn24.pl/wiadomosci-ze-swiata,2/ukrainski-general-przeszedl-na-strone-rebeliantow,553999.html [dostęp: 22.05.2016].

26 Stacjonowały w nich odpowiednio 3 dywizje oraz 3 korpusy armijne o niskiej gotowości wraz z siłami wojsk obrony wybrzeża.

27 W połowie lat 70. XX w. na terenie Kijowskiego OW stacjonowały w ramach wojsk lądowych: armia rakietowa, 2 armie ogólnowojskowe, 2 gwardyjskie armie pancerne i samodzielny korpus armijny. Oprócz nich stacjonowały także na Ukrainie 4 armie lotnicze, armia obrony przeciwlotniczej oraz Flota Czarnomorska. Całość liczyła 780-900 tys. żołnierzy, 7500 czołgów, ok. 7000 transporterów opancerzonych i BWP oraz ok. 1500 samolotów bojowych i ponad 350 okrętów, a także jednostek pomocniczych. Dochodziły do tego 1272 wyrzutnie międzykontynentalnych rakiet balistycznych, przeważnie starszych typów, głównie SS-14. W podanej liczbie mieściło się też ok. 300 bardzo nowoczesnych SS-20. Do tej liczby należy dołożyć prawie 1000 wyrzutni taktycznych rakiet nuklearnych, głównie klas Toczka i Łuna oraz 2500 sztuk amunicji taktycznej broni jądrowej. W spadku po ZSRR na terenie Ukrainy pozostało w sumie ok. 1500-1800 strategicznych głowic jądrowych – więcej niż całe ówczesne arsenały jądrowe Chin, Francji i Wielkiej Brytanii razem wzięte. Obok bieżących uzupełnień, w razie potrzeby, możliwe były do utworzenia kolejne jednostki, czyli: armia ogólnowojskowa i 2 korpusy armijne, które mobilizował też Okręg Kijowski. Tworzył on także 16 brygad obrony terytorialnej i 18 brygad obrony cywilnej. Tu należy dodać, że radzieckie brygady obrony cywilnej, co było światowym ewenementem – były w całości uzbrojone. Por.: E. Januła, M. Kasińska, Siły Zbrojne Ukrainy – potęga czy fikcja?, http://geopolityka.org/analizy/eugeniusz-janula-malgorzata-kasinska-sily-zbrojne-ukrainy-potega-czy-fikcja [dostęp: 22.05.2016]; T. Kubaczyk, Ukraińskie siły zbrojne w latach 1991-2015, [w:] T. Kubaczyk, S. Piotrowski, M. Żyła, Międzynarodowe konsekwencje konfliktu zbrojnego na Ukrainie, AON, Warszawa 2016, s. 97-98.

28 Por.: E. Januła, M. Kasińska, Siły Zbrojne…; The Military Balance 2014, The International Institute For Strategic Studies, Londyn 2014, s. 194; The Military Balance 2013, The International Institute For Strategic Studies, Londyn 2013, s. 239.

29 C. Kosior, Potencjał militarny Ukrainy w obliczu rosyjskiej agresji, Ośrodek Analiz Strategicznych, czerwiec 2015, https://oaspl.org/2015/06/23/potencjal-militarny-ukrainy-w-obliczu-rosyjskiej-agresji/ [dostęp: 23.05.2016].

30 Niektóre źródła wskazują, że gotowych do walki było 32-35 tys. Zob., E. Januła, M. Kasińska, Siły Zbrojne…. Taki potencjał deklarowała strona ukraińska w momencie rozpoczęcia działań przeciwko separatystom, a więc można przypuszczać, że był on zawyżony.

31 W prywatnych rozmowach żołnierze ukraińscy potwierdzają, że kanibalizm sprzętowy w ukraińskiej armii jest rzeczą zwyczajną – często także na handel z zagranicznymi odbiorcami, niektóre jednostki wojskowe funkcjonowały praktycznie w oparciu o jawną wyprzedaż mienia.

32 C. Kosior, Potencjał….

33 Tamże.

34 W skład szeroko pojętego systemu militarnego/obronnego Ukrainy wchodzą, poza siłami zbrojnymi, także Wojska Wewnętrzne MSW (przekształcone już po rozpoczęciu konfliktu w Gwardię Narodową), wydzielone jednostki milicji, Straż Graniczna, ochotnicze formacje paramilitarne, w tym wzbudzające kontrowersje z powodu jawnie neonazistowskich poglądów jednostki Prawego Sektora, UON i Ukraińskiej Armii Narodowej (włączone w większości do Gwardii Narodowej). Umownie można tutaj także dodać samoobronę różnych rejonów, terytorialne bataliony ochotnicze i szereg innych formacji, wśród których znajdują się też niestety grupy najemników i pospolitych bandytów biorących udział w walkach po stronie rządowej.

35 Tamże.

36 A. Makowski, O co my walczymy?, Kwartalnik Bellona, nr 3/2014, s. 41.

37 Tamże, s. 41.

38 Zob., J. Hyndle-Hussein, Państwa bałtyckie: zaniepokojenie rosyjską interwencją na Ukrainie, Analizy OSW, http://www.osw.waw.pl/pl/publikacje/analizy/2014-03-05/panstwa-baltyckie-zaniepokojenie-rosyjska-interwencja-na-ukrainie [dostęp: 24.05.2016].

39 M. Stopka, Prawdziwe przyczyny konfliktu Rosja-Ukraina i skutki dla polskiej gospodarki i giełdy, http://www.michalstopka.pl/przyczyny-i-skutki-konfliktu-rosja-ukraina-polska-gospodarka-i-gielda/ [dostęp: 24.05.2016].

40 M. Urbański, Geopolityczna riposta Rosji w Europie Środkowej i Wschodniej, Obronność. Zeszyty Naukowe WZiD, nr 3(11)/2014, s. 130-131.

41 Jednak z moskiewskiego punktu widzenia to Zachód jako pierwszy naruszył delikatne status quo, jakie mocarstwa ustaliły w Europie Wschodniej po rozpadzie Związku Radzieckiego. Prezydent George Bush obiecywał przecież, że nie skorzysta z okazji, by wprowadzić do NATO państwa należące kiedyś do Układu Warszawskiego. Jego następca, Bill Clinton, złamał warunki tej umowy, pozwalając, by do Paktu Północnoatlantyckiego przystąpiły Czechy, Węgry i Polska. Niedługo potem Unia Europejska stanęła tuż u granic Ukrainy. Zob., http://wiadomosci.onet.pl/prasa/wszystkie-wojny-krymskie/7e63b [dostęp: 24.05.2016].

42 Szerzej: Memorandum on Security Assurances in connection with Ukraine’s accession to the Treaty on the NPT, https://www.msz.gov.pl/en/p/wieden-obwe_at_s_en/news/memorandum_on_security_assurances_in_connection_with_ukra-ine_s_accession_to_the_treaty_on_the_npt?printMode=true [dostęp: 24.05.2016]. Por., http://www.defence24.pl/67496,memorandum-budapesztanskie-pozorna-gwarancja-bezpieczenstwa-dla-ukrainy [dostęp: 24.05.2016].

43 Mowa tutaj nie tylko o memorandum budapesztańskim, ale także o Układzie o Przyjaźni, Współpracy i Partnerstwie pomiędzy Federacją Rosyjską a Ukrainą z 31.05.1997 r. (w którym strony zobowiązały się do poszanowania integralności terytorialnej i nienaruszania istniejących granic pomiędzy nimi) oraz Traktacie pomiędzy Federacją Rosyjską a Ukrainą dotyczącym granicy rosyjsko-ukraińskiej z 28 stycznia 2003 r. (według którego Krym był i miał pozostać nieodłączną częścią Ukrainy).

44 https://www.wprost.pl/swiat/449408/Miedwiediew-Nigdy-nie-gwarantowalismy-integralnosci-Ukrainy.html [dostęp: 24.05.2016].

45 K. Sobczyk, Konflikt na Ukrainie – porażka czy szansa dla Wspólnej Polityki Bezpieczeństwa i Obrony?, Bezpieczeństwo Narodowe nr 1/2015, BBN, s. 56. Niektórzy autorzy wyrażają znacznie bardziej jednoznaczne oceny. Dla przykładu, John J. Mearsheimer w artykule Why the Ukraine Crisis Is the West’s Fault. The Liberal Delusions That Provoked Putin stwierdza, że to na USA i ich europejskich sojuszników spada wina za wybuch tego konfliktu, ponieważ zaakceptowali oni realny zamach stanu na Ukrainie, zlekceważyli geopolityczną pozycję i rolę Rosji w regionie, lansując koncepcje dalszego rozszerzenia NATO i UE aż pod granice Rosji, naruszając tym samym żywotne interesy Rosji i zmuszając ją do ostrych reakcji. Zob. J. J. Mearsheimer, Why the Ukraine Crisis Is the West’s Fault: The Liberal Delusions That Provoked Putin, „Foreign Affairs”, vol. 93, nr 5. W pewnym sensie można się zgodzić z tą opinią, jednak rosyjska percepcja rozwoju zagrożeń wynikająca z koncepcji rozszerzenia NATO i UE na wschód nie może uzasadniać łamania przez Rosję prawa międzynarodowego w kwestii Ukrainy.

46 J. Felsztyński, M. Stanczew, Trzecia…, s. 123.

47 Podobne zdanie wyraża R. Zięba, stwierdzając, że UE, proponując Ukrainie ustanowienie pogłębionej strefy wolnego handlu, nie zaoferowała odpowiedniej osłony finansowej dla wymaganych reform. Proponując pomoc ekonomiczną za pośrednictwem MFW, faktycznie antycypowała podjęcie przez Ukrainę niezwykle kosztownych reform, na które tego kraju po prostu nie stać. Tymczasem propozycje rosyjskie okazały się w ukraińskim rozliczeniu bardziej korzystne. Przy czym należy też wspomnieć, że propozycja Władimira Putina dotycząca wypracowania trójstronnego porozumienia: Ukraina – UE – Rosja została przez Zachód odrzucona. Zob., R. Zięba, Ukraina jako przedmiot rywalizacji między Zachodem a Rosją, Środkowoeuropejskie Studia Polityczne, nr 3/2015, s. 9.

48 http://www.polskieradio.pl/5/3/Artykul/1382532,Konflikt-na-Ukrainie-Brytyjski-raport-katastrofalne-bledy-UE [dostęp: 28.05.2016].

49 K. Sobczyk, Konflikt…, s. 56.

50 Tamże, s. 51.

51 Kalendaria wydarzeń składających się na genezę konfliktu na Ukrainie są dokładnie przedstawione w wielu pracach. Zob.: A. Korniejenko, Pełzająca…, s. 9-25; K. Świder, A. Stec, T. Z. Leszczyński (red.), Współczesna…, s. 149-177; A. Makowski, O co…, s. 38-41; i inne.

52 Radykalna, ultranacjonalistyczna organizacja ukraińska powstała pod koniec listopada 2013 r. z połączenia kilku skrajnie prawicowych grup politycznych oraz zrzeszeń paramilitarnych: Tryzub im. Stepana Bandery, UNA-UNSO, Karpacka Sicz, Patriota Ukrainy. Organizacja ta odegrała dużą rolę podczas Euromajdanu, zajmując się przede wszystkim ochroną protestujących. W marcu 2014 r. została przekształcona w partię polityczną i brała udział w wyborach do Rady Najwyższej Ukrainy, ale bez powodzenia (uzyskała tylko 1,8% głosów). Jej przywódcą jest Dmytro Jarosz. Organizacja posiada zbrojne skrzydło – Ochotniczy Korpus Ukraiński – biorący udział w walkach z separatystami na wschodzie Ukrainy. Źródło: K. Świder, A. Stec, T. Z. Leszczyński (red.), Współczesna…, s. 18.

53 Ukraińska skrajnie prawicowa i nacjonalistyczna partia polityczna, działająca od początku lat 90., głównie na zachodzie Ukrainy. Opowiada się za ukierunkowaniem ukraińskiej polityki zagranicznej na bliską współpracę polityczno-gospodarczą z państwami położonymi w pasie od Bałtyku po Morze Czarne z udziałem Polski. Jej liderem jest Ołeh Tiahnybok. Podczas Euromajdanu wyrosła na aktywna trzecią siłę polityczną, co dało jej cztery ważne miejsca w rządzie Arsenija Jaceniuka. Jednak w wyborach parlamentarnych nie przekroczyła progu wyborczego, uzyskując ledwie 4,7% głosów. W czerwcu 2014 r. powołała batalion Sicz, który wszedł w skład sił specjalnego przeznaczenia MSW i bierze udział w akcjach zabezpieczająco-porządkowych na ternach odbijanych z rąk separatystów w Donbasie. Źródło: tamże, s. 18.

54 Tamże, s. 26.

55 J. Felsztyński, M. Stanczew, Trzecia…, s. 288.

56 W literaturze oraz w doniesieniach medialnych poziom rosyjskiego bezpośredniego zaangażowania w konflikt jest różnie oceniany, co wynika ze stosowania działań propagandowych przez wszystkie strony konfliktu – zarówno donbaskich separatystów i Rosję, jak i ukraińskie władze, które często publikowały znacznie przesadzone dane. I tak wspomniani już J. Felsztyński, M. Stanczew wskazują, że od lutego 2014 roku Rosja rzuciła do akcji trzy rodzaje sił: miejscową (donbaską) agenturę i agentów wpływu; miejscowych prorosyjskich „separatystów i bojowników pospolitego ruszenia”; kadrowych dywersantów specoddziałów GRU i FSB. Następnie od marca pojawili się jeszcze młodzi, agresywni ludzie przybyli z Rosji, głównie z przygranicznych obwodów: biełgorodzkiego, woroneskiego i rostowskiego. Później na Krym i do Donbasu wkroczyły regularne, ale nieoznakowane pododdziały rosyjskie. Zob., tamże, s. 287-298. Z kolei M. Świder twierdzi, że w rzeczywistości na Ukrainie pojawiły się głównie formacje ochotnicze, w skład których wchodzili przedstawiciele różnych narodowości, zaś samych ochotników rosyjskich było 5-6 tys., i przeważnie nie byli to żołnierze regularnych jednostek rosyjskich. Ponadto na teren Donbasu przerzucono pewną (niewielką) liczbę wysoko wykwalifikowanych specjalistów rosyjskich, głównie z dziedziny wywiadu i rozpoznania, łączności oraz planowania operacyjnego. Zob., K. Świder, A. Stec, T. Z. Leszczyński (red.), Współczesna…, s. 27. Trudno o jednoznaczne rozstrzygnięcie gdzie leży prawda, być może obie wersje są częściowo prawdziwe – Rosja angażuje potencjał stosunkowo niewielki, ale wysoce zróżnicowany, a przez to trudniejszy do rozpoznania i zwalczania. Skala zaangażowania odpowiadała ówczesnym rosyjskim celom – wznieceniu separatyzmu i antykijowskich nastrojów w społeczeństwie wschodu Ukrainy, ugruntowaniu podziału i zdestabilizowaniu państwa. Większe zaangażowanie nie było potrzebne, co więcej, mogłoby wywołać znacznie ostrzejszą reakcje międzynarodową, czego Moskwa chciała uniknąć.

57 Po ucieczce Janukowycza 22 lutego 2014 r. Rada Najwyższa jednogłośnie odwołała go ze stanowiska. Wcześniej tego dnia Ołeksandr Turczynow, zastępca przewodniczącego partii Batkiwszczyna, został mianowany przewodniczącym Rady Najwyższej i przejął obowiązki prezydenta Ukrainy do czasu przedterminowych wyborów, których termin ogłoszono później na 25 maja. Z kolei 27 lutego Rada Najwyższa powołała na funkcję premiera Arsenija Jaceniuka, który miał sprawować urząd co najmniej do czasu przedterminowych wyborów parlamentarnych, rozpisanych na 26 października 2014 r.

58 Dylematy te doskonale opisuje A. Korniejenko: […] wszystko, co działo się w ogniskach zapalnych konfliktu zdawało się być dwuznaczne: „zielone ludziki” (ki czort?! cywile czy wojenni najemnicy?), samozwańcze władze w regionach (kim są? z jakimi paszportami?), rosyjskie manewry nad wschodnią granicą Ukrainy (manifestacja siły czy początek wojny?), zatrzymani obserwatorzy OBWE (jeńcy? czy na pewno jeńcy, jeśli nie ma oznaczonego agresora?). Wreszcie arcydwuznaczność: Putin poprosił Radę Federacji o możliwość użycia wojska na terenie całej Ukrainy. Po co? Szczególnie, że sam za chwilę dodał, że nie chciałby z tej prerogatywy korzystać. A. Korniejenko, Pełzająca…, s. 77. Zgoda Rady na użycie sił zbrojnych Federacji Rosyjskiej na terytorium Ukrainy została wydana 1 marca, czyli już po faktycznym użyciu tych wojsk na Krymie – wszystkie te elementy stanowią składowe walki informacyjnej, propagandy i presji militarnej, które w tym konflikcie odegrały szczególną rolę.

59 J. Felsztyński, M. Stanczew, Trzecia…, s. 324.

60 Działania rosyjskie na Krymie w pełni wyczerpują znamiona oenzetowskiej definicji agresji zbrojnej. Zob., General Assembly Resolution 3314 (XXIX), Definition of Aggression, 14 December 1974, http://legal.un.org/avl/ha/da/da.html [dostęp: 11.06.2015].

61 Zob., B. Balcerowicz, Konflikty zbrojne: Ukraina, wojny talibów, [w:] Rocznik Strategiczny 2014/15, t. 20, Instytut Stosunków Międzynarodowych UW, Wydawnictwo Naukowe SCHOLAR, Warszawa 2015, s. 131.

62 A. Korniejenko, Pełzająca…, s. 20.

63 Do 1 marca przerzucono około 6 tys. żołnierzy, 10 śmigłowców, 30 transporterów opancerzonych. W kolejnych dniach na Krymie przybyło jeszcze 5 tys. rosyjskich żołnierzy.

64 B. Balcerowicz, Konflikty…, s. 131.

65 Niektóre źródła wskazują, że po przejściu na stronę rosyjską części ukraińskich żołnierzy, siły te liczyły około 30 tys. żołnierzy.

66 A raczej bezczelnie i kpiąco – szczególnie wskazując, mimo obecnych już w Internecie i innych mediach zdjęć i nagrań, że rosyjskich żołnierzy nie ma na Krymie, wszelkie działania podejmuje samoobrona a umundurowanie w takich wzorach można kupić w każdym sklepie. To pokazuje pewność siebie rosyjskich władz i przekonanie (uzasadnione), że ani Ukraina, ani społeczność międzynarodowa nie podejmą stanowczych działań w kwestii Krymu.

67 http://www.polskieradio.pl/5/3/Artykul/1387878,Od-inwazji-zielonych-ludzikow-do-aneksji-Krymu-przez-Rosje-kalendarium [dostęp: 08.06.2016].

68 B. Balcerowicz, Konflikty…, s. 131.

69 Powołano się na przypadek Kosowa i wyrok Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości z dnia 22 lipca 2010 r., w którym Trybunał uznał, że jednostronna deklaracja niepodległości nie narusza prawa międzynarodowego.

70 Według prorosyjskich władz Krymu w referendum wzięło udział 83,1% uprawnionych do głosowania, z czego za przyłączeniem Krymu do FR głosowało 96,8% uczestników. Tymczasem J. Felsztyński i M. Stanczew, powołując się na dane „niezależnych ekspertów” stwierdzają, że w referendum wzięło udział najwyżej 50% wyborców (w niektórych dzielnicach Sewastopola frekwencja mogła przekroczyć nawet 80%), a za przyłączeniem do Rosji głosowało co najwyżej 30%. Zob. J. Felsztyński, M. Stanczew, Trzecia…, s. 283. Wątpliwości można mieć w stosunku do obu zaprezentowanych statystyk, ale druga z nich bliższa jest nastrojom wyborczym i poparciu udzielanemu prorosyjskim partiom politycznym przed 2013 r., a szczególnie Partii Regionów.

71 Zob., M. Wrzosek, Krym – polityczno-militarne aspekty konfliktu, Kwartalnik Bellona, nr 2/2014, s. 17.

72 Świadczy o tym bardzo sprawny przebieg operacji, przygotowanie licznego kontyngentu żołnierzy i sprzętu pozbawionego odznak rozpoznawczych, doskonale zorganizowane maskowanie operacyjne, walka informacyjna i propaganda, sprawne przemieszczanie personelu, precyzyjnie określona kolejność celów (obiektów cywilnych i wojskowych) do opanowania oraz koordynacja działań wojskowych i niewojskowych, współpraca paramilitarnej samoobrony z regularnymi rosyjskimi oddziałami/pododdziałami. Zob. szerzej, M. Wrzosek, Konflikt rosyjsko-ukraiński a zmiany w teorii prowadzenia działań militarnych, Kwartalnik Bellona, nr 4/2014, s. 11-23.

73 Trzeba w tym miejscu dodać, że w trakcie tzw. eurorewolucji i późniejszych zdarzeń na Krymie ukraińskie siły zbrojne (czy też szerzej, cały sektor obronny) były tak samo mocno podzielone politycznie i ideologicznie jak społeczeństwo. Znacznie zmniejszyło to spoistość wojska, burzyło i tak słabe już morale, ale także wpływało na proces podejmowania decyzji i kwestie dowodzenia. Większość ukraińskiej kadry oficerskiej była absolwentami radzieckich i rosyjskich uczelni wojskowych, założenia doktrynalne co do sztuki wojennej i organizacji armii były podobne i doskonale znane stronie rosyjskiej. W pewnym sensie wyjaśnia to bierność Ukraińców i doskonałe przygotowanie Rosjan na Krymie. W żaden sposób jednak nie można tego traktować jako usprawiedliwienie ani dla bierności, ani dla dezercji i zdrad w szeregach ukraińskiej armii.

74 Szerzej na temat konsekwencji aneksji Krymu dla Rosji, Ukrainy i samego Krymu: A. Makowski, O co…, s. 43-46; T. A. Olszański, A. Sarna, A. Wierzbowska-Miazga, Konsekwencje aneksji Krymu, Analizy OSW, http://www.osw.waw.pl/pl/publikacje/analizy/2014-03-19/konsekwencje-aneksji-krymu [dostęp: 08.06.2016]; A. Wilk, Militarne konsekwencje aneksji Krymu, Analizy OSW, http://www.osw.waw.pl/pl/publikacje/analizy/2014-03-19/militarne-konsekwencje-aneksji-krymu [dostęp: 08.06.2016]. Niedługo po aneksji okazało się, że związanych z nią było szereg poważnych konsekwencji ekonomiczno-społecznych wywołujących znaczące koszty, nie tylko powstałe na skutek nałożonych na Rosję sankcji. Zob., E. Fisher, J. Rogoża, Krymski worek bez dna: koszty aneksji półwyspu przez Rosję, Komentarze OSW, http://www.osw.waw.pl/pl/publikacje/komentarze-osw/2014-08-01/krymski-worek-bez-dna-koszty-aneksji-polwyspu-przez-rosje [dostęp: 08.06.2016]; E. Fisher, J. Rogoża, Krym rok po aneksji – koniec miesiąca miodowego?, Analizy OSW, http://www.osw.waw.pl/pl/publikacje/analizy/2015-03-25/krym-rok-po-aneksji-koniec-miesiaca-miodowego [dostęp: 08.06.2016].

75 Po zakończeniu trwającej od 24 marca symbolicznej inspekcji Krymu, w trakcie której mianował na stanowisko zastępcy dowódcy rosyjskiej Floty Czarnomorskiej ukraińskiego dezertera admirała Denisa Berezowskiego.

76 B. Balcerowicz, Konflikty…, s. 132.

77 Sankcje nałożone na Rosję i ich skutki są tematem zbyt szerokim, aby ujmować je w tym opracowaniu, w literaturze przedmiotu temat ten jest dostępny. Szczególnie warte polecenia są materiały PISM w tym obszarze. Zob., J. Ćwiek-Karpowicz, S. Secrieru (red.), Sankcje i Rosja, Polski Instytut Spraw Międzynarodowych, Warszawa 2015.

78 http://www.tvn24.pl/wiadomosci-ze-swiata,2/die-welt-ue-jak-sklocony-kurnik-putin-silny-slaboscia-europy,427763.html [Dostęp: 08.06.2016].

79 Tamże.

80 A. Korniejenko, Pełzająca…, s. 81.

81 Od 6 kwietnia 2014 r., przy współudziale części prorosyjsko nastawionych obywateli ukraińskich, starali się oni sprowokować zamieszki między innymi w obwodach donieckim, ługańskim, charkowskim, odeskim oraz w Słowiańsku i Mariupolu.

82 Według komunikatów samozwańczych władz republik separatystycznych, w obwodzie donieckim za niezależnością od władz w Kijowie opowiedziało się 89,07% mieszkańców, zaś w regionie Ługańska 90%. A. Korniejenko wyjaśnia w swojej publikacji skąd wzięły się takie wyniki: 12 maja 2014 roku na przykład pojawiła się w Internecie rozmowa, którą przed pseudoreferendum w Doniecku prowadzili Oleksandr Barkaszow, szef partii Rosyjska Jedność Narodowa i Dima Bojcow, lider separatystów w Doniecku. Bojcow przekonuje, że referendum 11 maja należy przełożyć z braku dostatecznego wojskowego zabezpieczenia. Barkaszow odpowiada w dość niewybrednych słowach: „Poj**ało cię, Dima? Będziesz chodził i zbierał głosy? Wpisz co chcesz, na przykład 89%i będzie w porządku”. Zob., A. Korniejenko, Pełzająca…, s. 58. Patrząc na to, jakie wyniki opublikowano, separatyści nie dodali już byt wiele od siebie. Należy jednak ostrożnie podchodzić do tego typu materiałów, obie strony stosowały zagrywki propagandowe i nie da się wykluczyć, że nagranie było sfabrykowane. Nie ma jednak wadliwości, że Rosja ingerowała w referendum, jak i cały proces rozbudzania separatyzmów w Donbasie.

83 25 maja ogłoszono powstanie Związku Republik Ludowych Noworosji, na którego czele stanął deputowany Partii Regionów, Ołeh Cariow. Związek miał zrzeszać obie tzw. republiki ludowe, jednak od początku funkcjonowały one niezależnie od siebie, a sam związek istniał tylko na papierze. Także w obrębie poszczególnych republik ruch separatystyczny był mocno rozdrobniony. Niestabilność wewnętrzną w regionie chciały wykorzystać różne grupy interesów. Bez rosyjskiego zaangażowania trudno byłoby o integrację i koordynację działań separatystów w Donbasie, którym daleko było do zjednoczenia.

84 W przyjętej podczas spotkania deklaracji uzgodniono m.in., że: „wszystkie strony” zobowiązują się do powstrzymywania się od jakichkolwiek form przemocy, zastraszania lub prowokacji; wszystkie nielegalne uzbrojone grupy muszą zostać rozbrojone; wszystkie nielegalnie zajęte budynki, place i ulice w ukraińskich miastach muszą zostać zwolnione; wszyscy „uczestnicy protestów” oraz ci, którzy dobrowolnie złożą broń, zostaną objęci amnestią. Jednak nie będzie ona dotyczyć tych, którzy zostaną uznani za winnych ciężkich przestępstw. Strony zgodziły się również, że Specjalna Misja Monitorująca OBWE „w najbliższych dniach” powinna odgrywać czołową rolę w zapewnieniu pomocy władzom ukraińskim i „lokalnym wspólnotom” w natychmiastowej realizacji środków, służących deeskalacji. USA, UE i Rosja zobowiązały się do poparcia Misji OBWE, w tym przez wysłanie obserwatorów. W dokumencie znalazł się również zapis, że przygotowywana reforma konstytucyjna na Ukrainie będzie transparentna, uwzględni interesy wszystkich regionów, „weźmie pod uwagę” opinie społeczne i możliwość wnoszenia doń zmian. Ustalono ponadto, że Ukrainie potrzebna jest ekonomiczna i finansowa stabilizacja, deklarując, że strony są gotowe przedyskutować dodatkową pomoc wraz z implementacją zapisów przyjętego dokumentu. Zob., A. Wierzbowska-Miazga, W. Konończuk, (Nie)porozumienie genewskie w sprawie Ukrainy, Analizy OSW, http://www.osw.waw.pl/pl/publikacje/analizy/2014-04-24/nie-porozumienie-genewskie-w-sprawie-ukrainy [dostęp: 11.06.2016].

85 Znamienne jest to, że w początkowej fazie funkcjonowania tzw. republik separatystycznych pierwszoplanowe role we władzach odgrywali obywatele Federacji Rosyjskiej, m.in. pułkownik FSB Igor „Striełkow” Girkin, komendant polowy Słowiańska czy Aleksandr Borodaj, przez pewien czas premier DRL. Dopiero z czasem, kiedy nastroje rewolucyjne zostały ugruntowane w części społeczeństwa, na najwyższych stanowiskach umieszczano obywateli Donbasu, aby uwiarygodnić wersję „ruchu oddolnego”.

86 Tamże.



1   2   3   4


©operacji.org 2017
wyślij wiadomość

    Strona główna