A. S, K. W najważniejsze zmiany w projekcie nowelizacji ustawy o działalności pożytku publicznego I wolontariacie



Pobieranie 82,38 Kb.
Data13.06.2018
Rozmiar82,38 Kb.

5 /10/2009 (opr. A.S, K.W)
NAJWAŻNIEJSZE ZMIANY W PROJEKCIE NOWELIZACJI USTAWY O DZIAŁALNOŚCI POŻYTKU PUBLICZNEGO I WOLONTARIACIE
Poniżej prezentujemy zestawienie najważniejszych zmian, jakie dotyczą nowelizacji ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. Zmiany te zostały przygotowane w wyniku prac grupy roboczej łączącej przedstawicieli rządu (w szczególności Departamentu Pożytku Publicznego) oraz strony społecznej. Pracami grupy roboczej kierowała Anna Sienicka (RDPP). Propozycje przygotowane przez grupę roboczą każdorazowo były prezentowane i uzgadniane na Sejmowej Podkomisji do spraw nowelizacji Ustawy. Pracami Podkomisji kieruje poseł Tadeusz Tomaszewski. Prezentowane tu zapisy wypracowywane były, z niemałym trudem, podczas serii ponad 20 seminariów (licząc od maja 2009). W poszczególnych seminariach brali udział niektórzy członkowie RDPP: Krzysztof Balon, Michał Guć, Marcin Dadel, Anna Sienicka, Małgorzata Sinica, Kuba Wygnański, oraz przedstawiciele organizacji pozarządowych m.in. Centrum Wolontariatu, Instytutu Spraw Publicznych, Forum Darczyńców, Fundacji Batorego, Fundacji Inicjatyw Społeczno-Ekonomicznych, Fundacji Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego, Fundacji na rzecz Nauki Polskiej, Polskiej Akcji Humanitarnej, Polskiego Stowarzyszenie na Rzecz Osób z Upośledzeniem Umysłowym, Regionalnego Centrum Informacji i Wspomagania Organizacji Pozarządowych, Sieci SPLOT, Ogólnopolskiej Federacji Organizacji Pozarządowych, Akademii Rozwoju Filantropii w Polsce oraz Związku Harcerstwa Polskiego. W pracach grupy uczestniczyli przedstawiciele samorządu m.in. Pełnomocnik Wojewody Mazowieckiego ds. współpracy z organizacjami pozarządowymi oraz Pełnomocnik Prezydenta M.St. Warszawy, a także przedstawiciele rządu – w szczególności Departamentu Pożytku Publicznego MPiPS.
Zdecydowana większość zapisów projektu nowelizacji jest wynikiem wspólnych ustaleń, które zostały rekomendowane przez zespół prawny Rady Działalności Pożytku Publicznego.

Kilku kwestii nie udało się uzgodnić w wystarczającym stopniu, aby mogły być one prezentowane jako wspólne stanowisko w czasie posiedzeń Podkomisji Sejmowej. Są to:

- kwestia inicjatywy lokalnej, którą zespół prawny RDPP rekomenduje w kształcie przedstawionym pod koniec tego dokumentu (obecnie strona rządowa popiera owo sformułowanie);

- kwestii tworzenia jednostek wspierających aktywność obywatelską w sferze zadań publicznych (art. 5 ust. 6,7). W tym przypadku nie została wypracowana zadowalająca propozycja zapisu – prace nad nim trwają.

- definicja dotacji - strona społeczna, biorąca udział w tych pracach, wystąpiła z postulatem (popierając w tym względzie stanowisko Konwentu Marszałków), według którego konieczne jest rozszerzenia definicji dotacji przekazywanej na realizacje zadań ze sfery pożytku publicznego tak, by można było udzielać dotacji na dofinansowanie kosztów realizacji inwestycji, zarówno przez jednostki rządowe, jak i przez jednostki samorządu terytorialnego. Dotychczasowe, jak i proponowane w projekcie ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie zapisy powodują poważne wątpliwości interpretacyjne w tej materii. W związku z powyższym przewodniczący Podkomisji zwrócił się z prośbą do Ministerstwa Finansów o interpretację obecnie istniejących zapisów dająca odpowiedź na pytanie: czy i na jakich warunkach - w świetle uchwalonej 27 sierpnia 2009 roku ustawy o finansach publicznych - możliwe jest wykorzystanie na cele inwestycyjne całości lub części kwoty dotacji celowej na realizację zadania własnego jednostki samorządu terytorialnego, przekazywanej (w trybie ustawy działalności pożytku publicznego i o wolontariacie) jednostkom spoza sektora finansów publicznych, w tym organizacjom pozarządowym. Nie otrzymaliśmy jeszcze w tej sprawie odpowiedzi z Ministerstwa Finansów.

- kwestia 1%. Budzi ona najwięcej kontrowersji. Istotą sporu jest to czy dopuszczalne powinno być możliwe wskazanie jako beneficjentów 1% konkretnych osób lub instytucji nie posiadających statusu pożytku publicznego. Stanowisko strony społecznej w ramach grupy roboczej jest w tej sprawie zdecydowanie negatywne. Proponowany zapisu w tej sprawie został zamieszczony pod koniec dokumentu. W tej sprawie niezwykle ważne jest jednoznaczne stanowisko strony rządowej. W sensie formalnym nie zostało ono dotychczas wyrażone.


Najważniejsze uzgodnione i zaakceptowane przez sejmową Podkomisje zmiany ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, rekomendowane przez zespół prawny RDPP.
1. Definicja organizacji pozarządowych

1. Zmianie uległa definicja organizacji pozarządowych, która została uporządkowana przez wyłączenie z jej zakresu spółdzielni socjalnych, spółek akcyjnych i spółek z ograniczoną odpowiedzialnością (które mogą jednak uzyskiwać status OPP). Stosownie do projektu nowelizacji organizacjami pozarządowymi są osoby prawne lub jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej, którym odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, w tym fundacje i stowarzyszenia

- niebędące jednostkami sektora finansów publicznych, w rozumieniu ustawy o finansach publicznych,

- niedziałające w celu osiągnięcia zysku,

- niebędące organizacjami członkowskimi o charakterze przymusowym

2. Jeśli chodzi o budzącą dotychczas kontrowersję kwestię spółdzielni socjalnych, spółek akcyjnych i spółek z ograniczoną odpowiedzialnością, to projekt dopuszcza prowadzenie przez te podmioty działalności pożytku publicznego pod warunkiem, że podmioty te nie działają w celu osiągnięcia zysku oraz przeznaczają całość dochodu na realizację celów statutowych oraz nie przeznaczają zysku do podziału między swoich członków, udziałowców, akcjonariuszy i pracowników. Takie same uregulowanie dotyczyć ma klubów sportowych będących spółkami działającymi na podstawie przepisów ustawy z dnia 18 stycznia 1996 r. o kulturze fizycznej.


2. Sfery zadań publicznych

1. Rozszerzona i uporządkowana została sfera zadań publicznych, wśród zmienionych zapisów znalazły się:

- działalność na rzecz mniejszości narodowych i etnicznych oraz języka regionalnego;

- działalność na rzecz równych praw kobiet i mężczyzn;

- nauka, szkolnictwo wyższe, edukacji, oświaty i wychowania;

- wypoczynek dzieci i młodzieży;

- kultura, sztuka, ochrona dóbr kultury i dziedzictwo narodowe;

- porządek i bezpieczeństwo publiczne;

- działalność na rzecz kombatantów i osób represjonowanych;

- przeciwdziałanie uzależnieniom i patologiom społecznym;

Wśród nowych sfer znalazły się:

- działalność na rzecz integracji i reintegracji zawodowej i społecznej osób zagrożonych wykluczeniem społecznym;

- działalność wspomagającej rozwój techniki, wynalazczości i innowacyjności oraz rozpowszechnianie i wdrażanie nowych rozwiązań technicznych w praktyce gospodarczej;

- turystyka i krajoznawstwo;

- obronności państwa i działalności sił Zbrojnych RP;

- pomoc Polonii i Polakom za granicą;

- promocja Rzeczypospolitej Polskiej za granicą;

- działalność na rzecz rodziny, upowszechniania i ochrony praw dziecka;

- przeciwdziałanie uzależnieniom i patologiom społecznym;
3. Formy współpracy

1. Rozszerzeniu uległy formy współpracy organów administracji z organizacjami pozarządowymi i podmiotami wymienionymi w art.3 ust.3 o formy:

- konsultowania nie tylko projektów aktów normatywnych dotyczących działalności statutowej tych organizacji, ale także konsultowania z odpowiednimi radami działalności pożytku publicznego wszystkich projektów aktów normatywnych dotyczących sfery zadań publicznych;

-umowy na wykonywanie inicjatywy lokalnej

- umów partnerskich określonych w ustawie z 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju.

2. Projekt ustawy doprecyzowuje możliwości współpracy jednostek samorządu terytorialnego i organizacji pozarządowych poprzez:

- zapis, który wprost umożliwia tymże jednostkom udzielanie pożyczek, gwarancji, poręczeń organizacjom pozarządowym oraz podmiotom wymienionym w art. 3 ust. 3, na realizację zadań w sferze pożytku publicznego, na zasadach określonych w odrębnych przepisach;

3. Uszczegółowieniu uległy zapisy dotyczące programów współpracy. Określone zostały: terminy, zakres programów oraz zasady sprawozdawczości z realizacji programów. Projekt nakłada na organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego obowiązek uchwalenia po konsultacjach z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami wymienionym w art. 3 ust. 3 rocznego programu współpracy i daje możliwość uchwalenia (również po konsultacjach ) wieloletniego programu. Należy zaznaczyć, iż projekt otwiera również możliwość przyjęcia (po konsultacjach) programu współpracy przez organ administracji rządowej.


4. Działalność nieodpłatna i odpłatna pożytku publicznego

Dość duże zmiany dotyczą kwestii działalności nieodpłatnej i odpłatnej pożytku publicznego. Jeśli chodzi o działalność nieodpłatną, to uporządkowana została jej definicja poprzez propozycję następującego zapisu:

1. „Działalnością nieodpłatną pożytku publicznego jest działalność prowadzona przez organizacje pozarządowe i podmioty wymienione w art. 3 ust. 3, w sferze zadań publicznych, o której mowa w art. 4, za które nie pobierają one wynagrodzenia.”

2. Przy odpłatnej działalności pożytku publicznego zmiany dotyczą przede wszystkim podniesienia progu przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia osoby fizycznej z tytułu zatrudnienia przy wykonywaniu statutowej działalności odpłatnej pożytku publicznego, do 3-krotności przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw ogłoszonego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego za rok poprzedni. W projekcie wynagrodzenie to jest liczone za okres ostatnich 3 miesięcy. Należy również podkreślić, iż zatrudnienie dotyczy tylko osób, które pracują przy wykonywaniu działalności odpłatnej pożytku publicznego, nie jak dotychczas przy całej działalności pożytku – odpłatnej i nieodpłatnej.


5. Zlecanie realizacji zadań publicznych

1. Projekt doprecyzowuje szczegółowe zasady zlecania realizacji zadań publicznych, które w obowiązującej wersji ustawy budziły wątpliwości interpretacyjne – zasady ogłaszania, oceny konkursu, podpisywania umów, zawartość oferty. Projekt wprowadza także obowiązek powoływania przy ogłoszeniu otwartego konkursu ofert komisji konkursowej.

2. Projekt wprowadza zapisy określające zasady złożenia i wykonania oferty wspólnej przez dwie, lub więcej organizacje pozarządowe oraz podmiotom wymienione w art. 3 ust. 3.

3. Z pewnością ważnym novum jest wprowadzenie w projekcie trybu uproszczonego realizacji zadań publicznych, zezwalając organizacjom pozarządowym oraz podmiotom wymienionym w art. 3 ust. 3 z własnej inicjatywy złożyć wniosek o realizację zadania publicznego. Projekt opisuje dokładnie procedurę trybu uproszczonego z pominięciem otwartego konkursu. Tryb uproszczony jest możliwy do przeprowadzenie pod warunkiem, iż wysokość dofinansowania lub finansowania zadania publicznego nie przekracza 10 000 zł oraz, że zadanie publiczne ma być realizowane w okresie nie dłuższym niż 30 dni.


6. Definicja organizacji pożytku publicznego

1. Projekt nowelizacji porządkuje i zmienia definicję organizacji pożytku publicznego. Organizacją pożytku publicznego może być:

- organizacja pozarządowa

- osoba prawna i jednostka organizacyjna działająca na podstawie przepisów o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej, o stosunku Państwa do innych kościołów i związków wyznaniowych oraz o gwarancjach wolności sumienia i wyznania

- spółka akcyjna, spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, klub sportowy będący spółką działającą na podstawie przepisów ustawy z dnia 18 stycznia 1996 r. o kulturze fizycznej, pod warunkiem, że podmioty te nie działają w celu osiągnięcia zysku oraz przeznaczają całość dochodu na realizację celów statutowych oraz nie przeznaczają zysku do podziału między swoich członków, udziałowców, akcjonariuszy i pracowników;

która spełnia łącznie następujące wymagania:

- prowadzi działalność pożytku publicznego na rzecz ogółu społeczności, lub określonej grupy podmiotów, pod warunkiem że grupa ta jest wyodrębniona ze względu na szczególnie trudną sytuację życiową lub materialną w stosunku do społeczeństwa;

- może prowadzić działalność gospodarczą wyłącznie jako dodatkową w stosunku do działalności pożytku publicznego;

- nadwyżkę przychodów nad kosztami przeznacza na działalność pożytku publicznego;

- ma statutowy kolegialny organ kontroli lub nadzoru, odrębny od organu zarządzającego i niepodlegający mu w zakresie wykonywania kontroli wewnętrznej lub nadzoru, przy czym członkowie organu kontroli lub nadzoru:

- nie mogą być członkami organu zarządzającego ani pozostawać z nimi w związku małżeńskim, we wspólnym pożyciu, w stosunku pokrewieństwa, powinowactwa lub podległości służbowej;

- nie byli skazani prawomocnym wyrokiem za przestępstwo umyślne ścigane z oskarżenia publicznego lub przestępstwo skarbowe;

- mogą otrzymywać z tytułu pełnienia funkcji w takim organie zwrot uzasadnionych kosztów lub wynagrodzenie w wysokości nie wyższej niż przeciętne miesięczne wynagrodzenie w sektorze przedsiębiorstw ogłoszone przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego za rok poprzedni;

- członkowie organu zarządzającego nie byli skazani prawomocnym wyrokiem za przestępstwo umyślne ścigane z oskarżenia publicznego lub przestępstwo skarbowe;

- statut lub inne akty wewnętrzne organizacji pozarządowych oraz podmiotów wymienionych w art. 3 ust. 3 pkt 1 i 4, zabraniają:

- udzielania pożyczek lub zabezpieczania zobowiązań majątkiem organizacji w stosunku do jej członków, członków organów lub pracowników oraz osób, z którymi członkowie, członkowie organów oraz pracownicy organizacji pozostają w związku małżeńskim, we wspólnym pożyciu albo w stosunku pokrewieństwa lub powinowactwa w linii prostej, pokrewieństwa lub powinowactwa w linii bocznej do drugiego stopnia albo są związani z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli, zwanych dalej „osobami bliskimi”,

- przekazywania ich majątku na rzecz ich członków, członków organów lub pracowników oraz ich osób bliskich, na zasadach innych niż w stosunku do osób trzecich, w szczególności, jeżeli przekazanie to następuje bezpłatnie lub na preferencyjnych warunkach;

- wykorzystywania majątku na rzecz członków, członków organów lub pracowników oraz ich osób bliskich na zasadach innych niż w stosunku do osób trzecich, chyba że to wykorzystanie bezpośrednio wynika z celu statutowego,

- zakupu towarów lub usług od podmiotów, w których uczestniczą członkowie organizacji, członkowie jej organów lub pracownicy oraz ich osób bliskich, po cenach wyższych niż rynkowe;

- dodany został zapis, iż w przypadku stowarzyszeń działalność pożytku publicznego, nie może być prowadzona wyłącznie na rzecz członków stowarzyszenia.


2. Projekt zaostrza kryteria jakie spełniać musi podmiot ubiegający się o ten status – wprowadzając obowiązek prowadzenia nieprzerwanie działalności przez okres dwóch lat przed ubieganiem się o status OPP.
7. Sprawozdawczość

Przepisy nowelizacji uszczegóławiają, zaostrzając jednocześnie przepisy dotyczące sprawozdawczości. Wprowadzone zostają terminy złożenia oraz ogłoszenia sprawozdań. Jeśli chodzi o ogłoszenie sprawozdań projekt wprowadza dodatkowe wymogi (m.in. wymóg zamieszczenia sprawozdań na stronie internetowej organizacji) mające na celu podniesienie stopnia przejrzystości (w stosunku do opinii publicznej) działalności organizacji pożytku publicznego. Stosownie do projektu minister właściwy ds. zabezpieczenia społecznego określi w drodze rozporządzenia (będzie on przedmiotem uzgodnień z RDPP) zakres sprawozdań dla organizacji pożytku publicznego.


8. Wykaz OPP

1. W celu zwiększenia przejrzystości działalności pożytku publicznego projekt nakłada na Ministra właściwego do spraw finansów publicznych obowiązek zamieszczenia na stronach internetowych urzędu obsługującego ministra wykazu organizacji pożytku publicznego, zawierający m.in. dane organizacji oraz wysokość środków otrzymanych przez tę organizację, pochodzących z 1% podatku dochodowego od osób fizycznych za rok poprzedzający.

2. Projekt nowelizacji wprowadza także obowiązek prowadzenia i zamieszczenia na stronie internetowej Biuletynu Informacji Publicznej przez Ministra właściwego ds. zabezpieczenia społecznego wykazu organizacji mających status organizacji pożytku publicznego na które podatnik podatku dochodowego od osób fizycznych. Projekt dokładnie określa zasady i dane, które będą miały znaleźć się w wykazie.
9. Nadzór nad OPP

Projekt ustawy w szczegółowym stopniu precyzuje zasady postępowania kontrolnego prowadzonego w organizacji pożytku publicznego, wprowadzając przede wszystkim mechanizmy usprawniające kontrolę. Projekt określa zasady wzywania, przez Ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego, do przedstawienia niezbędnych wyjaśnień w przypadku niezłożenia lub nieopublikowania w terminie sprawozdania finansowego lub merytorycznego, lub złożenia niekompletnych, budzących wątpliwości sprawozdań. W przypadku powtarzającego się niestosowania do takiego wezwania Minister występuje do sądu o wykreślenie informacji o uzyskaniu statutu pożytku publicznego. Zasada ta dotyczy to także sprawozdań związanych z rozliczeniem zbiórki publicznej, sytuacji nie wykorzystania dotacji niezgodnie z przeznaczeniem; prowadzenia bez zezwolenia: placówek zapewniających całodobową opiekę osobom niepełnosprawnym, przewlekle chorym lub osobom w podeszłym wieku, centrum integracji społecznej, domów pomocy społecznej, placówek opiekuńczo-wycho­wawczych; czy też prowadzenia niepublicznego zakładu opieki zdrowotnej bez uzyskania wpisu do rejestru.



10. Rada Działalności Pożytku Publicznego

1. Zmianie uległ zakres zadań Rady działalności pożytku publicznego:

- wyrażanie opinii w sprawach dotyczących stosowania ustawy;

- wyrażanie opinii o projektach aktów prawnych oraz programach rządowych, związanych z funkcjonowaniem organizacji pozarządowych oraz działalnością pożytku publicznego oraz wolontariatu;

- udzielanie pomocy i wyrażanie opinii w przypadku sporów między organami administracji publicznej, a organizacjami pozarządowymi, lub podmiotami wymienionymi w art. 3 ust. 3, związanych z działalnością pożytku publicznego

- zbieranie i dokonywanie analizy informacji o prowadzonych kontrolach i ich skutkach;

- wyrażanie opinii w sprawach zadań publicznych, zlecania tych zadań do realizacji przez organizacje pozarządowe oraz podmioty wymienione w art. 3 ust. 3 oraz rekomendowanych standardów realizacji zadań publicznych

- tworzenie, we współpracy z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami wymienionymi w art. 3 ust. 3, mechanizmów informowania o standardach prowadzenia działalności pożytku publicznego oraz o stwierdzonych przypadkach naruszenia tych standardów;

- wskazywanie kandydatów na członka Rady Narodowego Funduszu Zdrowia oraz rady oddziału wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia powoływanych na zasadach i w trybie określonych w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.

2. Wprowadzono trzy letnią kadencyjność Rady, z zastrzeżeniem , że członek Rady nie może pełnić funkcji dłużej niż przez 2 kolejne kadencje.

3. Określony został termin – 30 dniowy - wyrażenia przez Radę opinii w kwestii projektów aktów prawnych lub programów rządowych.

4. Z projektu nowelizacji wykreślony został zapis uniemożliwiający wypłacanie diet członkom RDPP.

5. Zmiany dotyczą także sposobu zgłaszania kandydatów na członków Rady. Projekt wprowadza wymóg zgłoszenia kandydatów przez co najmniej 20 organizacji pozarządowych lub podmiotów określonych w art. 3 ust. 3, lub co najmniej 3 związków stowarzyszeń zrzeszających organizacje pozarządowe lub podmioty określone w art. 3 ust. 3.

6. Dookreślone zostały zasady odwołania członka Rady poprzez dodanie jako przesłanki wykluczenia trwałej niezdolności do pełnienia obowiązków członka Rady z powodu choroby stwierdzonej orzeczeniem lekarskim oraz nieusprawiedliwionej nieobecności na trzech kolejnych posiedzeniach Rad.


11. Wojewódzkie Rady Działalności Pożytku Publicznego

1. Projekt wprowadza obowiązek powołania przez marszałka województwa na wspólny wniosek co najmniej 50 organizacji pozarządowych lub podmiotów określonych w art. 3 ust. 3. Wojewódzkich rad działalności pożytku publicznego.

2. W skład Rady wojewódzkiej wchodzą: przedstawiciel wojewody, przedstawiciele marszałka województwa, przedstawiciele sejmiku województwa, przedstawiciele organizacji pozarządowych lub podmiotów określonych w art. 3 ust. 3.

3. Do zadań Rady wojewódzkiej należy:

- wyrażanie opinii sprawach związanych z funkcjonowaniem organizacji pozarządowych oraz podmiotów określonych w art. 3 ust. 3, w tym w zakresie programów współpracy;

- wyrażanie opinii o projektach uchwał i aktów prawa miejscowego dotyczących sfery zadań publicznych;

- udzielanie pomocy i wyrażanie opinii w przypadku sporów między organami administracji publicznej a organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami wymienionymi w art. 3 ust. 3;

- wyrażanie opinii w sprawach dotyczących zadań publicznych.

- wyrażanie opinii o strategii rozwoju województwa.

4. Podobnie jak Rada działalności pożytku publicznego, Radzie wojewódzkiej przysługuje termin 30 dni na wyrażanie opinii w kwestii projektu programu współpracy oraz projektu strategii województwa.


12. Powiatowe i Gminne Rady Działalności Pożytku Publicznego

1. W powiecie i gminie jest możliwość (nie obowiązek) utworzenia Rady.

2. Rada Powiatowa i Gminna składa się z: przedstawicieli organu stanowiącego, przedstawicieli organu wykonawczego, przedstawiciele organizacji pozarządowych lub podmiotów określonych w art. 3 ust. 3.

3. Do zadań rady powiatowej/gminnej należą opiniowanie:

- strategii rozwoju powiatów/gmin;

- wyrażanie opinii o projektach uchwał i aktów prawa miejscowego dotyczących sfery zadań publicznych;

- wyrażanie opinii w sprawach dotyczących funkcjonowania organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami wymienionymi w art. 3 ust. 3;

- udzielanie pomocy i wyrażanie opinii w przypadku sporów między organami administracji publicznej a organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami wymienionymi w art. 3 ust. 3;

- wyrażanie opinii w sprawach dotyczących zadań publicznych.
13. Wolontariusze

1. Projekt porządkuje przepisy związane z wolontariatem. Wprowadza się nową definicję wolontariatu: wolontariuszem jest każda osoba fizyczna, która ochotniczo i bez wynagrodzenia wykonuje świadczenie na zasadach określonych w ustawie.

2. Pojawia się zapis umożliwiający członkom stowarzyszenia wykonywanie świadczenia jako wolontariusz, na rzecz stowarzyszenia, którego są członkiem.

3. Dodany zostaje przepis stanowi żacy, iż do porozumień zawieranych między zawieranych między korzystającym, a wolontariuszem w zakresie nieuregulowanym niniejszą ustawą stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego.

4. Przy świadczeniach na rzecz wolontariusza wprowadzona zostaje możliwość zapewnienia wolontariuszowi ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej, w zakresie wykonywanych świadczeń.

5. Dodane zostały także zapisy o wykonywaniu przez wolontariusza świadczeń na terytorium innego państwa, na obszarze którego trwa konflikt zbrojny, wystąpiła klęska żywiołowa lub katastrofa naturalna. Powstaje tutaj obowiązek zapewnienia przez korzystającego, wolontariuszowi ubezpieczenie od następstw nieszczęśliwych wypadków oraz ubezpieczenie kosztów leczenia



Kwestie sporne
Jak już zostało powiedziane w projekt przyjęty na Podkomisji nie został w całości rekomendowany przez zespół prawny RDPP. Poniżej kwestie, które stanowiły przedmiot kontrowersji.


  1. Inicjatywa lokalna

Projekt rządowy wprowadza możliwość nowej formy współpracy mieszkańców gminy z władzami gminy w celu realizacji zadania publicznego w ramach inicjatywy lokalnej. W skutek nieporozumienia (polegającego na braku klarownego, uzgodnionego stanowiska strony pozarządowej i rządowej w trakcie posiedzenia Podkomisji) do dalszych prac sejmowych trafił zapis w pierwotnej wersji rządowej. Na etapie prac Komisji Polityki Społecznej możliwe jest jednak zgłoszenie uzgodnionego stanowisko strony społecznej i rządowej. (poniżej znajduje się propozycja wraz z uzasadnieniem).

Wspólnie wypracowana wersja zapisów różni się od przyjętego przez Podkomisje projektu w przede wszystkim następujący sposób:

- Rozszerza się krąg podmiotów mogących korzystać z inicjatywy lokalnej włączając do niego także nieformalne (niezrzeszone) grupy obywateli. Proponowane zapisy nie narzucają mieszkańcom obowiązku zrzeszania się w stowarzyszenie, jeśli chcą zrealizować inicjatywę lokalna, jak miało to miejsce w propozycji przyjętej na Podkomisji. Mieszkańcy gminy mogą bezpośrednio, bądź za pośrednictwem organizacji pozarządowych, lub podmiotów z art. 3 ust. 3 mogą złożyć wniosek o realizację zadania publicznego do gminy. W przypadku działania bezpośredniego, tj. nieformalnej grupy mieszkańców obowiązywać będzie kodeks cywilny.

- Tryb dotyczący sposobu składania i rozpatrywania wniosku o realizację zadania w ramach inicjatywy lokalnej został znacznie uproszczony. Władzom samorządowym pozostawia się swobodę określenia szczegółowego trybu postępowania dotyczącego sposobu składania i rozpatrywania wniosku o realizację zadania w ramach inicjatywy lokalnej, nie formalizując i biurokratyzując całej procedury na poziomie ustawy. W tym przypadku zastosowanie będą miały odpowiednie przepisy kodeksu postępowania administracyjnego.



- Doprecyzowane zostały sfery działań związanych z inicjatywą lokalną, która ograniczona została wyłącznie do działań o charakterze infrastrukturalnym (takich jak budowa drogi dojazdowej, rewitalizacja terenów zielonych, budowa placu zabaw, remont budynku etc.), przy jednoczesnym zagwarantowaniu, że inwestycje te służyć będą dobru publicznemu, a nie zamkniętej grupie obywateli (np. mieszkańcy tzw. zamkniętego osiedla). Zdefiniowanie zakresu działań inicjatywy lokalnej wyłącznie jako zadań publicznych o charakterze infrastrukturalnym pozwala jednocześnie zachować spójność ustawy o działalności pożytku publicznego, której podstawową zdobyczą jest wprowadzenie obligatoryjnego trybu konkursowego na realizację przez organizacje pozarządowe zadań publicznych ze sfer pożytku publicznego. Dopuszczenie możliwości realizacji w ramach i trybach inicjatywy lokalnej wszystkich zadań ze sfery pożytku publicznego (np. edukacji,  ochrony zdrowia, pomocy społecznej, itd. itp) - jak ma to miejsce w pierwotnym projekcie rządowym – prowadziłoby od obchodzenia przez organizacje trybu konkursowego przez organizacje poprzez zgłaszania wniosku o realizację zadania w ramach inicjatywy lokalnej.
Propozycja zapisów:

Art. 2, dodaje się pkt 4 w brzmieniu:

4) inicjatywie lokalnej – rozumie się przez to formę współpracy gminy z jej mieszkańcami, w celu wspólnego realizowania zadania publicznego na rzecz społeczności lokalnej.”;

„Rozdział 2a

Inicjatywa lokalna

Art. 19b. 1. W ramach inicjatywy lokalnej mieszkańcy gminy bezpośrednio, bądź za pośrednictwem organizacji pozarządowych, lub podmiotów z art. 3 ust. 3 mogą złożyć wniosek o realizację zadania publicznego do gminy, na terenie której mają miejsce zamieszkania lub siedzibę, w zakresie: działalności, o której mowa w art. 4 ust. 1 pkt 11, obejmującej budowę, rozbudowę, rewitalizację lub remont w szczególności: dróg, kanalizacji, sieci wodociągowej, budynków oraz obiektów małej architektury, architektury krajobrazu w miejscach publicznych;

2. Wniosek, o którym mowa w ust. 1 stanowi wniosek w rozumieniu kodeksu postępowania administracyjnego.

Art. 19c. 1. Organ stanowiący gminy określa tryb i szczegółowe kryteria oceny wniosków o  realizację zadania publicznego w ramach inicjatywy lokalnej. Szczegółowe kryteria powinny uwzględniać przede wszystkim wkład pracy społecznej w realizację inicjatywy lokalnej.

2. Organ wykonawczy gminy, dokonując oceny wniosku, bierze pod uwagę szczegółowe kryteria oceny wniosku, jego celowość z punktu widzenia potrzeb społeczności lokalnej.

Art. 19d. 1.Po pozytywnym rozpatrzeniu wniosku, o którym mowa w art. 19b ust. 1, organ wykonawczy gminy zawiera na czas określony umowę o wykonanie inicjatywy lokalnej z wnioskodawcą.

Art. 19e. Zobowiązanie wnioskodawcy może polegać na świadczeniu pracy społecznej na świadczeniach pieniężnych, lub rzeczowych.

Art. 19f. Wnioskodawca może na podstawie umowy użyczenia otrzymać od gminy na czas trwania umowy rzeczy konieczne do wykonania inicjatywy lokalnej.

Art. 19g. Organ wykonawczy gminy wspólnie z wnioskodawcą opracowuje dokumenty niezbędne do przeprowadzenia inicjatywy lokalnej, w tym harmonogram i kosztorys.

Art. 19 h W zakresie nieuregulowanym w ustawie, do umowy o wykonani inicjatywy lokalnej stosuje się przepisy ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93, z późn. zm.).”;
Mechanizm 1%

Oprócz powyższych kwestii, pozostała jeszcze nieuwzględniona w projekcie przyjętym na podkomisji i nie uzgodniona podczas spotkania zespołu kwestia propozycji mechanizmu 1%. Strona społeczna, w tym część członków Zespołu prawnego RDPP proponują dodanie w art. 27 Ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie następującego ustępu 2:


Podatnik podatku dochodowego od osób fizycznych przekazując 1 %, może wskazać konkretny cel przeznaczenia, z wyłączeniem możliwości wskazania mającego charakter świadczenia na rzecz konkretnej osoby fizycznej, lub podmiotu nie posiadającego statusu organizacji pożytku publicznego.”

Postulowana zmiana znalazła się wśród propozycji zgłoszonych przez stronę społeczną do rządowego projektu Ustawy o zmianie Ustawy o działalności pożytku publicznej i o wolontariacie. Jej treść jest efektem kompromisu wypracowanego w trakcie prac nad nowelizacją.


Uzasadnienie

W przepisie tym dopuszczamy możliwość wskazania przez podatnika celu, na który miałyby zostać przeznaczone środki pochodzące z wpłat 1%, przy założeniu że cel ten – w sensie przedmiotowym – mieści się w zakresie działań, które określone są w Ustawie jako działalność pożytku publicznego. Przypominamy równocześnie, że podstawowym narzędziem w ręku podatnika jest możliwość wskazania wybranej przez niego organizacji pożytku publicznego a zatem określenie – w sensie podmiotowym – adresata wpłaty 1%. Połączenie tych dwóch elementów tj. wskazania celu i adresata wpłaty stanowi, naszym zdaniem, wystarczające ustawowe zabezpieczenie dla realizacji intencji podatnika. Możliwość sprawdzenia, czy środki pochodzące z 1% zostały przez organizację należycie wykorzystane gwarantuje podatnikowi nakaz publikacji sprawozdań z działalności organizacji pożytku, uzupełniony w obecnej nowelizacji wymogiem przedstawienia przez organizację sprawozdania z wykorzystania środków z wpłat 1%.

Odnosząc się do drugiej części zaproponowanego przez nas przepisu, chcielibyśmy zdecydowanie podkreślić, że umożliwienie podatnikowi wskazywania w rocznym zeznaniu podatkowym jako beneficjenta wpłaty 1%, konkretnej, podanej z imienia i nazwiska, osoby prywatnej, czy też innego podmiotu prawnego, który sam nie posiada statusu organizacji pożytku publicznego, stoi w jaskrawej sprzeczności z duchem i literą Ustawy. Ustawa w art. 27 wprowadza możliwość przekazywania przez podatników 1% podatku wyłącznie podmiotom, które posiadają status organizacji pożytku publicznego, nie zaś osobom prywatnym czy innym podmiotom prawnym za pośrednictwem organizacji o wymaganym Ustawą statusie. Dodatkowo, Ustawa jasno definiuje co jest działalnością pożytku publicznego . Jest nią w myśl w art. 20 pkt. 1 Ustawy działalność „prowadzona na rzecz ogółu społeczności lub określonej grupy podmiotów pod warunkiem, że grupa ta jest wyodrębniona ze względu na szczególnie trudną sytuację życiową lub materialną w stosunku do społeczeństwa”. A contrario, nie jest nią działalność na rzecz konkretnych osób prawnych lub fizycznych. W przywołanym przepisie art. 20 pkt. 1 nie ma mowy o osobie prywatnej o trudnej sytuacji materialnej czy życiowej, choć oczywiste jest, że w efekcie prowadzonej przez organizacje działalności pożytku publicznego pomoc i wsparcie trafia do konkretnych osób.

Dopuszczona obecnie formularzem PIT, będącym załącznikiem do rozporządzenia Ministerstwa Finansów - a więc dokumentem prawnym niższego rzędu (sic!) - możliwość dowolnego wskazywania przez podatnika ostatecznego beneficjenta wpłaty 1%, stanowi zaprzeczenie obu tych przepisów, prowadząc w efekcie do wypaczenia, sprywatyzowania i skomercjalizowania idei dobra wspólnego.

Po pierwsze, taka praktyka ta pozwala, aby z części podatków, które są przecież daniną na dobro wspólne wspierane były nie tyle wybrane przez podatnika cele, co wskazane przez niego osoby! To tak jakby pozwolić podatnikowi decydować, które dziecko z czekających w kolejce na operację, ma być w pierwszej kolejności zoperowane w publicznej placówce leczenia za publiczne pieniądze. W dodatku przy tym założeniu wykonywanie działalności pożytku publicznego przez organizację jest de facto uzależnione od tego , jak operatywni będą jego rodzice w przekonywaniu innych do zagłosowania 1% podatku na ich dziecko. Praktyka ta sprzyja bowiem sytuacjom, w których to skuteczności pozyskania na ten cel środków z wpłat 1% przez rodzinę i znajomych beneficjenta/ów warunkuje udzielenie pomocy przez organizację o statusie OPP . W efekcie mechanizm ten pogłębia nierówności szans w dostępie do pomocy, preferując osoby, które są bardziej zaradne i operatywne , i dzięki osadzeniu w środowiskach zamożniejszych, mają większe szanse na zorganizowanie sobie takiej „samopomocy” kosztem tych, którzy jej tak samo potrzebują, ale pochodząc ze środowisk uboższych, mniej zaradnych i wykształconych, nie są w stanie sobie takiego wsparcia zorganizować..

Po drugie, praktyka ta utrwala w świadomości społecznej fałszywe mniemanie, że 1% to darowizna, sprowadzając organizacje pożytku publicznego do roli pośredników ułatwiających jednej osobie prywatnej przekazywanie 1% podatku innej prywatnej osobie, a w skrajnych przypadkach pozwalając wręcz na zatrzymanie części podatku na prywatne cele podatnika (leczenie, poprawę warunków kształcenia czy wypoczynku własnego dziecka, którego nazwisko wskazuje się w formularzu PIT). Kojarzenie 1% z darowizną dodatkowo wzmacnia sposób, w jaki urzędy skarbowe określają wpłatę 1%, przesyłając organizacjom zestawienia zbiorcze wskazań podatników). W efekcie, jak pokazują badania, mechanizm 1% zamiast rozbudzić w społeczeństwie odruchy filantropijne, spowodował spadek rzeczywistej ofiarności. Traktując 1% podatku jak darowiznę Polacy coraz częściej uważają, że już spełnili moralny obowiązek wspierania osób potrzebujących, zapominając, że dali to, co do nich nie należy i co i tak musieliby oddać państwu na realizację dobra wspólnego.

Po trzecie, umożliwienie wskazywania konkretnych beneficjentów 1% (czy to osób, czy instytucji) sprzyja obchodzeniu przepisów Ustawy. Zdarza się bowiem, że organizacje posiadające status pożytku publicznego przyjmują rolę pośredników dla podmiotów, które go nie posiadają, czerpiąc niejednokrotnie zyski z tego procederu, w postaci pobierania marży (nawet do wysokości ¼) od kwot 1% wpłaconych na wydzielone dla tych podmiotów subkonta przez osoby fizyczne z nimi związane. Choć proceder ten nie jest wprost niezgodny z przepisami prawa to w odbiorze społecznym kłóci się z zasadą działania dla dobra publicznego.

Po czwarte, praktyka ta stoi w sprzeczności z innymi ustawami regulującymi działanie organizacji pozarządowych, w tym z prawem o fundacjach i o stowarzyszeniach. Umożliwienie podatnikom na wskazywanie konkretnych beneficjentów 1% ich podatku odbiera podmiotowość organizacjom, w których – zgodnie z ww. ustawami – to organy zarządzające podejmują suwerenne decyzje odnośnie realizacji celów statutowych i gospodarowania środkami, ponosząc za to prawną odpowiedzialność. Stawia to władze fundacji i stowarzyszeń w bardzo trudnej sytuacji: z jednej strony prawo nakłada na nie obowiązek podejmowania suwerennych decyzji zgodnie z przyjętymi procedurami, z drugiej rozporządzenie MF nakłania je do honorowania wskazań podatników, nie dając przy tym powiadomienia ich o niemożności przyjęcia lub wywiązania się z narzuconego jej zobowiązania. Organizacje pożytku publicznego tracą w ten sposób autonomię działania i stają się zakładnikami własnych beneficjentów

Pozwolenie na przekazywanie za pośrednictwem organizacji pożytku publicznego 1% podatku konkretnym instytucjom i osobom, wprowadza ponadto niespójność w samym prawie podatkowym, który z jednej strony nie daje podatnikom możliwości korzystania z ulg od darowizn przekazywanych na konkretne osoby, czy podmioty prawne (np. rady rodziców), a z drugiej formularzem PIT pozwala na ten właśnie cel przekazać 1% podatku należnego państwu.

Niebagatelną kwestią, na którą chcemy zwrócić uwagę są również koszty, jakie wprowadzenie takiego systemu generuje zarówno po stronie fiskusa jak i po stronie organizacji. Sporządzanie tysięcy imiennych wykazów wskazań preferencji podatników, pomyłki w nazwiskach beneficjentów, to poważne, liczone w milionach złotych kwoty pokrywane z kieszeni podatników.

Reasumując, proponowana przez nas zmiana w art. 27 Ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie nie odbiera podatnikowi wpływu na sposób wykorzystania przekazanego przez niego 1% podatku przez organizację pożytku publicznego, przeciwdziała natomiast jej uprzedmiotowieniu, zniekształceniu idei dobra wspólnego i nadużyciom.

Przedstawiony przez nas zapis jest spójny z istniejącymi (i również doprecyzowywanymi w projekcie nowelizacji Ustawy) przepisami dotyczącymi szczególnego rygoru, wymogu przejrzystości i jawności działania oraz kontroli, jakim podlegają organizacje pożytku publicznego ze strony administracji publicznej. Przepisy te stanowią logiczną całość, której istotnym elementem jest zagwarantowanie skutecznej kontroli nad wykorzystaniem środków pochodzących z 1%. Dotychczasowa – niewłaściwa naszym zdaniem interpretacja/stosowanie Ustawy – czyni tę kontrolę mniej skuteczną. Przygotowywana właśnie nowelizacja Ustawy gwarantuje, że status OPP będą dostawać te organizacje, które działają co najmniej od 2 lat na rzecz pożytku publicznego, co dodatkowo wzmocni istniejący już system zabezpieczeń, gwarantujących prawidłowe wydatkowanie środków pochodzących z 1 % na rzecz pożytku publicznego.


Powyższe stanowisko popierają:

Instytut Spraw Publicznych, Forum Darczyńców, Fundacja Batorego, Fundacja Inicjatyw Społeczno-Ekonomicznych, Fundacja na rzecz Nauki Polskiej, Polskie Stowarzyszenie na Rzecz Osób z Upośledzeniem Umysłowym, Regionalne Centrum Informacji i Wspomagania Organizacji Pozarządowych, Sieć SPLOT, SOS Wioski Dziecięce, Związek Harcerstwa Polskiego. Trwają w tej sprawie rozmowy w OFOP oraz WOŚP.








©operacji.org 2017
wyślij wiadomość

    Strona główna