2 Pojęcie dobra publicznego



Pobieranie 272,79 Kb.
Strona1/2
Data13.06.2018
Rozmiar272,79 Kb.
  1   2

DOBRO PUBLICZNE A PRYWATNE
Pojęcie dobra publicznego. Podział ze względu na kryterium:

użyteczności, dobra prywatne: ograniczone do jednej lub kilku osób np. używanie samochodu, wyj. transport publiczny. Występuje zjawisko rywalizacji gdzie w dobrach publicznych tego nie ma.

odpłatności, o tym jakie jest to dobro czy publiczne czy prywatne decyduje źródło odpłatności, dobra publiczne to towary, usługi które są finansowane przez budżet państwa ale mogą być też częściowo odpłatne, np. park, szkoła. Dobro publiczne tworzy konsumpcja zbiorowa, przymusowa(strajk na drodze). Mogą korzystać z niego wszyscy nie płacąc za nie, bo płacąc kupujemy.
ŹRÓDŁA DOCHODÓW PAŃSTWA I DO CZEGO SĄ PRZEZNACZONE WYDATKI PUBLICZNE
Dochody publiczne. Są danymi, do których zalicza się:


  1. Podatki.

  2. Inne świadczenia pieniężne. Pozostałe dochody, do których zalicza się:

  1. Opłaty.

  2. Dochody ze sprzedaży rzeczy i praw oraz ze świadczeń usług jednostek sektora finansów publicznych.

  3. Dochody z mienia najmu, dzierżawy i innych umów o podobnym charakterze.

  4. Dywidendy od wnoszonego kapitału.

  5. Spadki, zapisy w postaci pieniężnej.


Wydatki i rozchody publiczne.


  1. Wyodrębnia się wydatki budżetu państwa przeznaczone na:

  • Realizację zadań wykonywanych przez organy władzy państwowej,

  • Kontrole i ochrony prawa.

  • Administrację rządową, sądy i trybunały.

  1. Subwencje ogólne dla Jednostek Samorządu Terytorialnego.

  2. Dotacje celowe na zadania z zakresu:

  • administracji rządowej

  • inne zadania zlecone Jednostkom Samorządu Terytorialnego objętymi ustawami.

  1. Dofinansowanie zadań własnych Jednostek Samorządu Terytorialnego.

  2. Z wydatków budżetu państwa wyodrębnia się również:

  • Wydatki, których źródłem pochodzenia są środki pochodzące ze źródeł zagranicznych nie podlegających zwrotowi.

TRZEMY TYPY INSTRUMENTÓW POZWALAJĄCYCH NA WYPEŁNIENIEFUNKCJI STABILIZACYJNEJ- PRZYWRÓCENIE RÓWNOWAGI MIEDZY WYDATKAMI A ROZCHODAMI


PODATKI
Np. wzrost podatku importowego powoduje obciążenia, które zmniejszają możliwości finansowania i zniechęcają przedsiębiorstwa, osoby fizyczne do podejmowania decyzji inwestycyjnych, a tym samym prowadzi to do zwolnienia koniunktury, czyli zmniejszenia dochodów, wpływów.
W praktyce można mówić o 3 sposobach finansowania budżetu państwa:

  1. Dodatkowe emisje pieniądza.

  2. Zwiększenie zadłużenia przez zaciągnięcie pożyczek, kredytów.

  3. Zwiększenie zadłużenia w drodze emisji papierów wartościowych- zadłużenie wewnętrzne.

OGRANICZENIE WYDATKÓW BUDŻETOWYCH.

Duży wpływ na gospodarkę ma struktura wydatków budżetowych.


POLITYKA STÓP PROCENTOWYCH.

Rada Polityki Pieniężnej odgrywa znaczącą rolę:

  • określa podstawowe stopy procentowe NBP,

  • stopy rezerwy obowiązkowej depozytów bankowych.




  1. Wzrost stopy procentowej NBP: skutkiem w banku będzie wzrost oprocentowania depozytów i kredytów . To rozwiązanie wpływa ujemnie na koniunkturę gospodarczą.

  2. Spadek stopy procentowej NBP: spowoduje ożywienia gospodarcze, a one wzrost dochodów, więcej miejsc pracy.

Nie zawsze spadek stopy procentowej spowoduje spadek oprocentowania kredytów. Banki mogą mieć wówczas problemy ze spłatą wierzycieli.

Należy umiejętnie określić ryzyko wypłacalności przedsiębiorstw, klientów.
Zasady planowania środków publicznych i dysponowania nimi.


  1. Wydatki publiczne muszą być przeznaczone na cel w wysokości ustalonej w ustawie budżetowej.




  1. Wydatki publiczne powinny być dokonane:

  • w sposób celowy i oszczędny z zastosowaniem i uzyskaniem najlepszych efektów w stosunku do nakładów

  • dokonane w sposób umożliwiający terminowe realizacje zadań

  • wydatki publiczne powinny być dokonane w wysokości i terminach wynikających z wcześniej zaciągniętych zobowiązań.




  1. Jednostki sektora publicznego dokonują zakupów, dostaw, usług, robót budowlanych na zasadach określonych w ustawie o przepisach zamówień w ramach publicznych .




  1. Dokonanie wydatków na realizację każdego kolejnego etapu wieloetapowego poprzedzającego analizą i oceną efektywności uzyskanych w etapach poprzednich.

FUNKCJE FINANSÓW PUBLICZNYCH.


Funkcja alokacyjna.
Istota funkcji polega na dostarczaniu państwu i innym podmiotom rynku dochodów w związku z dwojakiego rodzaju zadaniami:


  1. Zadaniami publicznymi będącymi zadaniami w gospodarce rynkowej, np. trudności w org. obrony narodowej.




  1. Zadaniami społecznymi zaspakajającymi indywidualne potrzeby obywateli, które wprawdzie ze względu na cechy fizyczne mogłyby




  1. zaspokajać potrzeby rynkowe, ale budziłoby to wiele niebezpieczeństw wywołanych przez niesprawiedliwość mechanizmów rynkowych.

np. oświata: rząd nie ma pieniędzy, ale robimy coś dla ludzi, ochrona zdrowia.

Są inne efekty uboczne spowodowane przez jednostki prywatne.

np. podstawowym kryterium działania przedsiębiorstw prywatnych jest zysk, a ich efekt uboczny działalności jest skażenie środowiska.
Istotnym elementem funkcji alokacyjnej są: dotacje i subwencje publiczne.
Funkcja redystrybucyjna.
Kryteria redystrybucji dochodów mają wymiar:
1. Makroekonomiczny zakres redystrybucji dochód krajowy brutto= dochód narodowy.
Funkcja ta wywołuje pozytywne i negatywne wpływy na całą gospodarkę makroekonomiczną w aspekcie przestrzennym branży, regionu.

Makroekonomiczny aspekt redystrybucji dochodów to analizowana struktura działalności państwa różnych grup społecznych:

- emerytów

- rencistów

- pracowników sektora budżetowego, itd.
Funkcja redystrybucyjna dochodów tj. wtórna f. podziału PKB. Pierwotnego podziału dokonuje, bowiem rynek. Należy uzupełnić podział pierwotny o podział wtórny –równowaga w podziale pensji.
2. Makrospołeczny.
3. Makrojednostkowy zakres redystrybucji, dochód krajowy brutto= dochód narodowy.
Redystrybucja dochodów dokonuje się zawsze czyimś kosztem –ktoś musi stracić, aby ktoś musiał zyskać.
Kryterium sprawdza rozkład ciężarów finansowania społecznego. Stosowanie zasad podziału dochodów sformułował włoski ekonomista PARETO VILFREDO, który stwierdził, że:
„efektywność podziału dochodów jest osiągana wtedy, gdy sytuacja danej osoby poprawia się, nie powodując pogorszenia sytuacji innych osób”
Funkcja stabilizacyjna.
Obserwacja mechanizmów rynkowych wskazuje, że przebiegi procesów gospodarczych odbywają się z różnymi natężeniem w czasie. Sytuacja gospodarcza podlega cyklicznym wahaniom, a długość cyklu wahania kształtuje się nieregularnie w krótkim okresie czasu.

Etapy procesów gospodarczych:



  1. OŻYWIENIE gospodarki prowadzące do jej rozkwitu, po którym zaczynają pojawiać się oznaki spadku koniunktury –powstaje potrzeba wykorzystania f. publicznej do ustabilizowania gospodarki.

Mechanizm rynkowy nie jest w stanie samoczynnie zapewnić:



  • statystycznej stopy wzrostu gospodarczego,

  • wysokiej stopy zatrudnienia;

  • niskiej stopy inflacji,

  • równowagi w branży płatniczej kraju.

Stabilne działania f. mogą być różne, najczęściej wykorzystywane są dwie grupy instrumentów:




  1. Podatki.


Stabilizacyjne działania podatków, zwłaszcza dochodowych polegają na tym, że w okresie:

  • nadmiaru wzrostu gospodarczego , progresja podatkowa hamuje nadmierną gospodarczą aktywność, –co ogranicza amplitudę wahań cyklu koniunkturalnego.

Natomiast w okresie, gdy:


  • aktywność gospodarcza słabnie dochody „spadają” do niższych klas opodatkowania, co zmniejsza obciążenia podatkowe i zniechęca do inwestowania, tworzenia nowych miejsc pracy, wzrostu produkcji itd.


2. Wydatki.
Funkcja stabilizacyjna przejawia się także w oddziaływaniach na wydatkach, saldach budżetowych:


  1. Skłonności do oszczędzania.

  2. Skłonności do inwestowania.

  3. Kształtowania poziomu stóp procentowych.

  4. Kształtowania poziomu bezrobocia.

W gospodarce rynkowej kluczowe znaczenie ma zależność między oszczędnościami a inwestycjami. A więc państwo może przez politykę podatkową i wydatkową zwiększyć bądź zmniejszyć skłonności do oszczędzania lub inwestowania.


Nadmierny fiskalizm tzn. wysoka stopa podatkowa:


  • ogranicza możliwości oszczędzania gosp. domowych i przedsiębiorców, a z drugiej strony

  • większe wydatki państwa tworzą nowy popyt, w tym także popyt inwestycyjny.

Wynika stąd, że wszelkie posunięcia stabilizacyjne państwa dokonane za pomocą instrumentów fiskalnych muszą być wszechstronnie przeanalizowane ze względu na ich różne skutki –negatywne i pozytywne.


Oddziaływanie państwa na poziomie stopy procentowej jest związane z deficytem i długiem publicznym. Finansowanie deficytu budżetowego oraz obsługa długu publicznego zmuszają państwo do zaciągania pożyczek na rynkach finansowych.

Popyt na pieniądze zgłaszany przez państwo powoduje na ogół wzrost stopy procentowej jako skutki działania prawa S i D.


Funkcja kontrolna.
Zwana nieraz ewidencyjno-kontrolną, a przez niektórych informacyjną polega na kontrolowaniu przebiegu procesów gospodarczych za pomocą analiz kształtujących się przepływów finansowych.
Jej istota wiąże się z faktem, iż każdy proces gospodarczy posiada swoją stronę finansową. Poprzez analizę tejże strony finansowej można wyciągać wnioski o przebiegu zjawisk gospodarczych.
np.: niepłacenia przez państwo lub płacenia poniżej zakładowej wysokości podatku obrotowego i dochodowego. Jest dowodem trudnej sytuacji ekonomicznej i kłopotów ze bytem produkcji pomiędzy państwami.
Opracowywania i uchwalanie budżetu państwa.
Ministrowie ustalają i przedstawiają projekt budżetowy Radzie Ministrów, z wyrazem uzasadnienia dokładnej klasyfikacji wydatków następujących instytucji:

  • kancelaria senatu

  • kancelaria prezydenta RP

  • kancelaria NSA

  • kancelaria Trybunału Konstytucyjnego

  • kancelaria NIK

  • kancelaria Rzecznika Praw Obywatelskich

  • kancelaria KRR i TV

  • kancelaria Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych

  • kancelaria Inspektora Pracy.


1. Podstawą tworzenia budżetu państwa jest ustawa przyjmowana przez parlament, który upoważnia rząd do realizowania określonych w ustawie dochodów i wydatków. W tym sensie budżet państwa jest pierwszym aktem o określonym czasie obowiązywania.
2. W Polsce budżet państwa uchwalany jest na okres roku kalendarzowego zwany również rokiem budżetowym.
3. Można traktować budżet państwa jako plan finansowy albowiem jest on sporządzony ex ante tzn. cel i zadania państwa realizowane są za pomocą budżetu, muszą być z góry określone .

4. RM uchwala projekt ustawy budżetowej z uzasadnieniem, przedstawia go sejmowi do 30 WRZEŚNIA roku poprzedzającego rok budżetowy.
5. W przypadku, gdy ustawa budżetowa lub u. o prowizorium budżetowym nie zostanie ogłoszona przed 1 STYCZNIA to do czasu ogłoszenia odpowiedniej ustawy obowiązują stawki, należności budżetowe oraz składki na fundusze celowe w wysokości ustalonej dla roku poprzedzającego rok budżetowy.
LIBERALNA MYŚL FINANSOWA
Teoretyczne i ideologiczne podstawy liberalizmu gospodarczego stworzył Adam Smith (1723-1790) – twórca klasycznej ekonomii.
GŁÓWNE IDEE:

  1. Głoszenie zasady leseferyzmu= pozwól działać. Tzn. wolność gospodarcza.

  • gospodarka rozwija się najlepiej bez ingerencji państwa,

  • rola państwa powinna opierać się na tworzeniu warunków do swobodnego działania praw rynku.

W/g Jeana Baptise Saya najlepszy plan finansowy polega na tym, aby mało wydawać a najlepszy ze wszystkich podatków jest podatek najbardziej umiarkowany.
2. Określenie człowieka jako jednostki gospodarczej -homo oeconomicus

Człowiek jako jednostka gospodarująca kieruje się w swoim postępowaniu tylko motywacją maksymalnego zysku lub maksymalnego zniesienia strat.



3. Własność prywatna.

Doktryna liberalna opiera się na 3 kardynalnych założeniach:

  • Polityka podatkowa powinna być neutralna tzn. w jej wyniku nie mogą nastąpić zmiany w podziale dochodów w społeczeństwie.

  • Ciężary podatkowe społeczeństwa powinny być takie aby nie hamowały aktywności gospodarczej oraz nie ograniczały zdolności gospodarstw domowych do gromadzenia oszczędności.

  • System podatkowy powinien zawierać także podatki pośrednie, aby ciężar podatkowy ponosili w istotnym stopniu również pracownicy najemni, co pozwoliłoby zwiększać możliwość oszczędzania i inwestowania w przedsiębiorców.

Neokeynesowskie teorie finansów publicznych.
Poglądy Keynesa które wywarły tak silny wpływ na finanse publiczne zostały rozwinięte przez wielu ekonomistów. Powstał tzw.:

nurt neokeynesowski nurt ten opiera się na teoriach ekonomicznych Keynesa, który wychodzi z założenia, że:


  • samoczynne mechanizmy rynkowe są zawodne w rozwiązywaniu ważnych problemów społeczno-gospodarczych,




  • równowaga budżetu nie może być celem samym w sobie, że powinna być traktowana jako jeden z elementów funkcjonowania ogólnego mechanizmu gospodarki rynkowej,




  • opcja neokeynesowska pozwala na działania korekcyjne poprzez wyraźnie liberalizowanie polityki dochodowej, głównie polityki pieniężnej banku centralnego w stosunku do banków komercyjnych ,




  • opcja neokeynesowska zakłada, że zliberalizowana polityka pieniężno-dochodowa spowoduje zwiększenie realnego popytu, co z kolei przyczyni się do wzrostu produkcji,



  • w celu ograniczonego załamania gospodarczego którego przyczyną jest podaż pieniądza, nurt neokeynesowski proponuje zwiększyć wydatki na finansowanie różnych robót publicznych aby pobudzić w ten sposób wzrost produkcji i zatrudnienia w sektorze prywatnym ,




  • nurt neokeynesowski uważa, że aktywna polityka rządu i banku centralnego może być pomocna w zwalczaniu bezrobocia i zwiększaniu dochodu narodowego w granicach istniejących zdolności produkcyjnych,




  • Neokeynesiści są przekonani, iż nie można ufać zdolnościom do samoregulacji systemu rynkowego, szczególnie automatyzmowi w zapełnieniu pełnego zatrudnienia czynników produkcji,




  • uważają, że niestabilność jest nieodłączną cechą gospodarki rynkowej,




  • zgadzają się z tym, że wprawdzie może występować równowaga w znaczeniu klasycznym, ale uważają, że nie jest to typowy stan gospodarki pozostawiony sam sobie,




  • Neokeynesiści są zdania, że gospodarka przy niepełnym zatrudnieniu może pozostawać w stanie równowagi przez długi okres. Z tego powodu uważają, że właściwa ingerencja państwa w przebiegu procesów gospodarczych może zmienić stan rzeczy.

Kończąc omawiane zagadnienia związane z nurtem neokeynesowskim należy powiedzieć, że obserwacja funkcjonowania gospodarki w wielu wysoko rozwiniętych krajach zachodnich po okresie wielkiego kryzysu a zwłaszcza po II wojnie światowej do początku lat 70-tych potwierdziła skuteczność interwencjonizmu państwowego
Skuteczność interwencji państwa została znacznie osłabiona w latach 70-tych kiedy to gospodarka przodujących krajów zachodnich popadła w

stagnację; wyrażająca się min.:


      • stopą wzrostu gospodarczego,

      • wzrostem bezrobocia, wysoką inflacją itp.

Tradycyjne metody interwencji państwa nie przyniosły oczekiwanych rezultatów.


Trudności gospodarcze krajów zachodnich stały się podstawą ataku na teorię keynesowską i cały dorobek neokeynesizmu przez liberałów.

NEOLIBERALIZM I NOWY KONSERWATYZM FISKALNY
Założenia:


  1. Bezwzględnie zrównoważony budżet i to w okresie roku fiskalnego a nie- jak proponowała szkoła keynesowska- w okresie cyklu koniunkturalnego.




  1. decydowane ograniczenie skali redystrybucji PKB przez system finansów publicznych, gdyż powoduje to tzw. efekt wpychania prywatnych zasobów gospodarczych poza obiekt STRICTE gospodarczy a więc nie produkcyjne wykorzystanie.




  1. konsekwencją powyższego jest powrót do koncepcji jak najmniejszego budżetu państwa- teoria ortodoksyjna- przez cięcia w wydatkach nie tylko gospodarczych lecz także socjalnych.

Monetaryści kwestionują jakąkolwiek politykę socjalną.


Każdy podmiot gospodarczy jest odpowiedzialny za swój los.

Np.: podmiot gospodarczy: spółka, przedsiębiorstwa, gospodarstwa rolne, os. fizyczne, prawne, człowiek;



przedmiot gospodarczy: maszyny, urządzenia.

W każdym wypadku przedsiębiorstwa państwowe nie mogą działać skutecznie dlatego warunkiem efektywnego funkcjonowania jest ich szybka prywatyzacja.




  1. Skutkiem sieci w wydatkach gospodarczych i socjalnych będzie zniesienie ciężarów podatkowych co oznacza powrót do koncepcji jak najmniejszych podatków.




  1. Zniesienie podatków zbliży politykę podatkową do paradygmatu neutralnego pod rządem gospodarki.

PARADYGMAT: to generacja naukowa, teoria jest akceptowana przez pewien okres czasu, np. 25 lat, a paradygmat istnieje w tym okresie, momencie gdy uznawana jest teoria. Potem gdy minie okres akceptowania teorii to nie ma paradygmatu.




  1. Wszystkie te działania powinny doprowadzić do radykalnego zmniejszenia długu publicznego, który wg nowego konserwatyzmu fiskalnego stał się uosobieniem wszelkiego zła tak w wymiarze ekonomicznym jak i etycznym .

Kończąc analizowanie zagadnień związanych z nurtem monetarystycznym= neoliberalnym i nowym konserwatyzmem fiskalnym należy powiedzieć, że zdaniem monetarystów kluczowym problemem w gospodarce jest inflacja. Jej zwalczanie jest zadaniem zdecydowanie ważniejszym i pilniejszym niż walka z bezrobociem i recesją.



.
Monetaryści uważają, że konsekwentne stosowanie restrykcyjne polityki dochodowej, fiskalnej pieniężnej może przyczynić się do osiągnięcia dobrej kondycji gospodarczej, ponieważ polityka ta doprowadziła do obniżenia stopy procentowej od kredytów a to z kolei burzy szczególe zainteresowanie inwestorów.
Monetaryści co wynika z samej istoty liberalizmu zgadzają się nadmierne otwarcie granicy dla konkurencyjnego importu. Z tego powodu ich politykę oskarża się o to, iż eliminuje bardzo dużą część produkcji, min.:


  • przestarzałe technologie,

  • produkcja o niskiej jakości,

  • produkcja o wysokiej materiało- i energo- chłonności

zamiast ją wspierać i modernizować.
Na temat nurtu monetarnego, że naiwni są liberałowie którzy myślą, że rynek wyręczy państwo w tworzeniu infrastruktury gospodarki rynkowej. Podkreśla, że ot nie udało się nigdzie na świecie.

Uważa, że państwa tworzyły nowoczesne systemy:

-bankowe

-ubezpieczeń

-finansowe

-telekomunikacji

-informacji

-giełdy


-szkół biznesu

a przez aktywną naukę przemysłową, naukową, rolną, regionalną, socjalną kształtowały nowoczesną strukturę gospodarki i wspierały rozwój społeczno-gospodarczy.


ZDANIEM P. BIZIMUNGU:
Stojąc przed zadaniem dokonania wyboru najlepszej teorii można powiedzieć, że nie ma najlepszej teorii. W praktyce trzeba stosować kombinowany dostęp ruchu instrumentów. Proponuję tzw.:
opcję pragmatyczną: opcja ta nie zgadza się ze zbyt zliberalizowaną polityką pieniężno-dochodową proponowaną przez optymistów .
Nie zgadzam się także z opcją liberalną, której zwolennikami są monetaryści.
Pragmatycy opowiadają się za:


  1. Odrzuceniem jakichkolwiek doktrynerstwa w rozwiązywaniu problemów gospodarki
    .




  1. Powiązaniem osłon socjalnych z wymaganiami gospodarki rynkowej . Należy prowadzić rozsądną politykę pieniężno-dochodową, fiskalną oraz poprzeć rozwój inwestycji i proeksportową strukturę gospodarki poprzez:




  • redukcję wydatków budżetowych




  • ograniczone tempo wzrostu płac pracowników budżetowych.




  1. Naciskiem na zasilenia budżetu.




  1. Wysoką stopą procentową na kredyt konsumpcyjny a niski na kredyt inwestycyjny .




  1. Zmniejszeniem zbyt wysokich podatków, gdyż działają one antymotywacyjnie i sprzyjają rozwojowi szarej strefy.




  1. Stosowaniem rozsądnych ulg podatkowych zainwestowanych zysków.



  1. Udzieleniem preferencji i gwarancji kredytowych dla projektów rozwojowych i proeksportowych produkcji.




  1. W miarę możliwości pomagania zakładom przedsiębiorstw państwowych w celu poprawienia ich sytuacji finansowej- zmniejszenie zatorów płatniczych i zwiększenia zdolności kredytowej.




  1. Zliberalizowaniem prawa dewizowego i ujednolicenia kursu walutowego.




  1. Zmniejszeniem ograniczeń ilościowych i w eksporcie i w imporcie.




  1. Prowadzeniem rozsądnej polityki celnej, która chroni interes krajowy i nie powoduje decyzji działań odwetowych ze strony kontrahentów zagranicznych.



  1   2


©operacji.org 2017
wyślij wiadomość

    Strona główna