1. pojęcie budżetu I jego funkcje


Finansowanie inwestycji jednostek działających w sferze budżetowej



Pobieranie 145,19 Kb.
Strona6/6
Data15.02.2018
Rozmiar145,19 Kb.
1   2   3   4   5   6

Finansowanie inwestycji jednostek działających w sferze budżetowej

Można dokonać klasyfikacji inwestycji finansowanych z funduszów publicznych, wyróżniając wśród nich:



  • inwestycje infrastrukturalne,

  • inwestycje strukturalne,

  • inwestycje produkcyjne.

Inwestycje infrastrukturalne są to takie inwestycje, w wyniku których powstają urządzenia i obiekty infrastruktury techniczno-produkcyjnej i infrastruktury społecznej. Infrastruktura techniczno-produkcyjna obejmuje między innymi sieć dróg, porty morskie i lotnicze, łączność i telekomunikację, energetykę, obiekty i urządzenia gospodarki wodno-ściekowej, Infrastruktura społeczna obejmuje sieć szkół oraz urządzeń i obiektów oświatowych. sieć szpitali oraz urządzeń i obiektów opieki zdrowotnej, sieć urządzeń i obiektów upowszechniania kultury, sieć urządzeń i obiektów służących zapewnieniu bezpieczeństwa publicznego itp.

Inwestycje strukturalne są to takie inwestycje, w wyniku których następuje przebudowa struktury gospodarki kraju, czyli tzw. restrukturyzacja. Za pomocą inwestycji strukturalnych pragnie się dokonać modernizacji gospodarki po to. aby nowy aparat wytwórczy umożliwił zwiększanie wydajności pracy i podniesienie efektywności gospodarowania, zapewniając tym samym długookresową tendencję wzrostu produktu krajowego brutto. Inwestycje produkcyjne oznaczają tworzenie nowych obiektów i urządzeń gospodarczych - głównie w sektorze przedsiębiorstw zarobkowych.

Finansowanie inwestycji infrastrukturalnych z funduszów publicznych (budżetu państwowego i budżetów samorządowych ) uznaje się za właściwe i uzasadnione. Natomiast finansowanie inwestycji strukturalnych z funduszów publicznych jest już dyskusyjne, a restrukturyzację dokonywaną metodą bezzwrotnego finansowania inwestycji bezpośrednich dosyć powszechnie uważa się za nieefektywną.

Zdecydowanie negatywnie trzeba ocenić finansowanie z funduszów publicznych inwestycji produkcyjnych. Jednakże niezależnie od przedstawionych tutaj argumentów zarówno w budżetach państwowych, jak i budżetach lokalnych wszystkich państw współczesnych znajdują się wydatki na cele finansowania rozwoju społeczno-gospodarczego. Wydatki te przeznaczane są głównie na cele finansowania inwestycji infrastrukturalnych, chociaż w niewielkich przynajmniej rozmiarach występują także wydatki na cele finansowania inwestycji strukturalnych i inwestycji produkcyjnych.

8. SKARB PAŃSTWA


Skarb Państwa - zarys historyczny

Instytucja Skarbu Państwa ma długą historię i ściśle łączy się z pojęciem i formami własności publicznej bowiem właśnie w ślad za powstaniem własności publicznej powołano instytucję Skarbu Państwa. Historycznie - powstanie Skarbu Państwa wywodzi się z oddzielenia majątku publicznego od majątku panującego. Pierwsze zjawisko o takim charakterze miało miejsce w starożytnym Rzymie. Tam możemy znaleźć najszerzej rozwinięte instytucje skarbowe i prawno - finansowe. Jednak zalążek przyszłej własności publicznej datuje się już w starożytności, wraz z rozwojem pierwszych tworów państwa niewolniczego. Osiedlenie się plemion koczowniczych, zapoczątkowanie przez nie gospodarki rolnej doprowadziło do zorganizowania wspólnot rodowych i terytorialnych, a ich rozwój wykształcił organizacje państwowe, co zbiegło się z powstaniem własności prywatnej i monarszej. Najwcześniej miało to miejsce w Egipcie, gdzie, biorąc pod uwagę zasięg działalności monarszej i jej przeznaczenie, można przyjąć własność panującego za własność publiczną. Bliższym nam przykładem jest gospodarka grecka w okresie drugiej połowy VI wieku, w której na skutek rozkwitu handlu morskiego i wzrostu potęgi Aten, rozszerzył się zasięg działalności gospodarczej państwa. Powstały skarbce na rzecz których wpływały opłaty od państw sprzymierzonych, czynsze dzierżawne i podatki. Pokrywano z nich wydatki na płace urzędników, datki, wydatki na uroczystości kultowe, cele wojskowe i budowle publiczne. Gospodarka finansowa państwa zaczęła przybierać formę wyodrębnionego skarbu.

W Polsce instytucja Skarbu Państwa powstała stosunkowo wcześnie. Już na początku XVI wieku nastąpiło wydzielenie z dochodów panującego pewnych dochodów publicznych, zaś w 1563 r. utworzono stały Skarb Publiczny, przyznając mu część dochodów królewskich z dóbr ziemskich, górniczych i ceł1.
Przybliżenie pojęcia Skarbu Państwa

W trakcie rozważań o Skarbie Państwa nasuwa się niewątpliwie pytanie - czy Skarb Państwa jest typową instytucją finansową?

Spróbujmy zatem określić czym jest instytucja finansowa w ścisłym tego słowa znaczeniu. Jak podają B. Pietrzak i Z. Polański w książce System finansowy w Polsce lata 90-te:

„Za instytucje finansowe uważa się podmioty ekonomiczne, które charakteryzują się tym, że:



  • głównym przedmiotem ich działalności (a tym samym ich podstawowym źródłem dochodów) jest utrzymywanie instrumentów finansowych i dokonywanie nimi transakcji finansowych,

  • w efekcie instrumenty finansowe są zazwyczaj dominującym składnikiem ich majątku (aktywów)”.

Odpowiedź na postawione wcześniej pytanie brzmi więc: „nie”. W związku z powyższym nie można bowiem uznać Skarbu Państwa za typową instytucję finansową, chociaż jest on potocznie traktowany jako właśnie taka instytucja (budżet państwa nie jest również instytucją finansową w przedstawionym znaczeniu). Główną funkcją Skarbu Państwa nie jest bowiem ani obrót instrumentami finansowymi, ani ich utrzymywanie w celu uzyskania dochodów. Skarb Państwa (budżet również) określa się zatem jako jednostkę wspomagającą funkcjonowanie instytucji finansowych oraz rynków finansowych2.

W rozważaniach dotyczących Skarbu Państwa może również pojawić się następująca kwestia: czy pojęcia Skarbu Państwa i budżetu państwa oznaczają to samo, ponieważ w praktyce (i w potocznym znaczeniu) często używa się ich zamiennie? Otóż nie są to pojęcia tożsame – budżet i Skarb Państwa spełniają w gospodarce różniące się zasadniczo funkcje i mają zupełnie inne przeznaczenie. Określenie definicji budżetu i jego funkcji wykracza poza przedmiot niniejszego referatu, zatem spróbujmy określić istotę Skarbu Państwa.

Pojęcia Skarbu Państwa można używać w następujących znaczeniach:



  • podmiotowym,

  • przedmiotowym,

  • instytucjonalnym.

Ujęcie podmiotowe odnosi się do państwa jako właściciela majątku. Znaczenie przedmiotowe obejmuje majątek państwa wraz z jego zobowiązaniami i należnościami. Ujęcie instytucjonalne oznacza odrębny urząd państwowy (np. Ministerstwo Skarbu) zajmujący się sprawami majątkowymi państwa3.

Cele i zadania

We współczesnej gospodarce ogromnie wzrósł zakres działalności Skarbu Państwa i jest to wynik rozszerzenia się zakresu gospodarki publicznej, a także powiązań i wpływu Skarbu Państwa na gospodarkę prywatną.

We współczesnych gospodarkach Skarb Państwa pełni z reguły, niezależnie od przyjętych rozwiązań szczegółowych, następujące funkcje:


  • kasjera,

  • bankiera,

  • inwestora,

  • poręczyciela,

  • majątkową.

Skarb Państwa występując w roli kasjera ma za zadanie inkasowanie i wypłacanie środków pieniężnych podczas wykonywania operacji finansowych oraz czuwanie nad prawidłowością wykorzystywania tych środków zgodnie z potrzebami dotyczącymi regulowania zobowiązań państwa. Funkcja ta nie oznacza istnienia odrębnej „kasy” Skarbu Państwa, chodzi tu bowiem o obsługę budżetu państwa zwłaszcza przez Ministerstwo Skarbu (w Polsce funkcję tę pełni głównie minister finansów). Funkcja kasjera nie ogranicza się wyłącznie do kasowej obsługi budżetu państwa (w Polsce obsługę kasową budżetu sprawują obecnie banki). Skarb Państwa wykonując funkcje kasjera budżetowego ma przede wszystkim za zadanie zapewnienie państwu bieżącej płynności finansowej. Chodzi tu o dostosowanie w czasie wysokości dochodów budżetowych do planowanej kwoty wydatków. W tym celu wykorzystuje się między innymi krótkoterminowe pożyczki zaciągane w formie emisji papierów wartościowych.

Skarb Państwa traktowany jest jako bankier z kilku powodów. Po pierwsze, środki pieniężne deponowane na rachunkach Skarbu Państwa (nadwyżki dochodów budżetowych ponad planowane wydatki) mogą być lokowane na rynku kapitałowo – pieniężnym lub przeznaczane na dofinansowanie działalności uznanej za priorytetową w państwie, a nie znajdującej pokrycia w planowanych dochodach budżetowych. Z nadwyżkowych środków pieniężnych mogą być także udzielane krótkoterminowe pożyczki przedsiębiorstwom, którym państwo pragnie zapewnić rozwój. W przedstawionych sytuacjach Skarb Państwa wykonuje działania upodabniające go do banku komercyjnego. Po drugie, Skarb Państwa może zachowywać się w sposób zbliżony do banku centralnego. Typowym przykładem takiej działalności jest emisja drobnych znaków pieniężnych (bilonu) z myślą o pokryciu nimi części deficytu budżetowego. Inny przykład to interwencje na rynku pieniężnym, polegające na zakupie lub sprzedaży papierów wartościowych, nabywania udziałów w bankach i ich kontroli (w przypadku przewagi kapitału) itp.

W funkcji inwestora Skarb Państwa dostarcza kapitału, gdy rynek pieniężno – kapitałowy oferuje go na mniej korzystnych warunkach. Alokacja środków pieniężnych przez Skarb Państwa przesądza zatem o strukturze wytwarzania, podziału i konsumpcji w gospodarce. Skarb Państwa decyduje samodzielnie o podjęciu określonej inwestycji, finansuje ją, zleca jej wykonanie, odbiera i przekazuje do użytkowania.

Ponieważ Skarb Państwa dysponuje wyodrębnionym majątkiem może występować jako podmiot poręczający w sferze różnych operacji finansowych dokonywanych bez jego udziału. Działalność ta nie pociąga za sobą przepływu środków pieniężnych, chyba że pożyczkobiorca nie wywiązuje się ze swoich zobowiązań.

Prawa majątkowe Skarbu Państwa są różne w różnych państwach. Należy podkreślić, iż uznawanie Skarbu Państwa za uosobienie majątku państwowego (tak jak to się często w Polsce dzieje) jest dużym uproszczeniem. Skarb Państwa jest bowiem z reguły jednym z zarządców majątku państwowego, a interesy finansowe państwa realizuje i zabezpiecza wiele innych instytucji finansowych. W Polsce Skarb Państwa nie odpowiada za zobowiązania innych państwowych osób prawnych, a one z kolei nie odpowiadają za zobowiązania Skarbu Państwa4.



Instytucja Skarbu Państwa na gruncie polskiego prawa

Ustawą z dnia 8 sierpnia 1996 r. o Urzędzie Ministra Skarbu Państwa (Dz.U. 96.106.493) Skarb Państwa został w Polsce zinstytucjonalizowany. Utworzone zostało w związku z tym Ministerstwo Skarbu Państwa na czele z ministrem skarbu państwa oraz Agencja Prywatyzacji. Skarb Państwa w Polsce jest reprezentowany właśnie przez ministra skarbu państwa.

Do zadań ministra skarbu państwa należy: inicjowanie polityki w zakresie gospodarowania mieniem Skarbu Państwa oraz państwowych osób prawnych, w tym prywatyzacji tego mienia, ochrona interesów Skarbu Państwa, jak również realizacja oraz zapewnienie koordynacji powyższych działań. Minister skarbu ma również prawo inicjować politykę w zakresie przekształceń własnościowych mienia komunalnego.

Szczegółowe zadania ministra skarbu państwa są następujące:

- przygotowanie i przedkładanie Radzie Ministrów oraz (z jej upoważnienia) Sejmowi corocznych sprawozdań o stanie mienia Skarbu Państwa oraz o ekonomicznych, finansowych i społecznych skutkach prywatyzacji,

- przygotowanie i przedkładanie Radzie Ministrów projektów rocznych kierunków prywatyzacji i programów prywatyzacji majątku państwowego oraz corocznych sprawozdań z realizacji kierunków prywatyzacji,

- prowadzenie zbiorczej ewidencji majątku Skarbu Państwa,


  • prowadzenie ewidencji podmiotów, w szczególności państwowych jednostek organizacyjnych, którym przysługuje prawo wykonywania uprawnień wynikających z praw majątkowych Skarbu Państwa lub do działania w jego imieniu,

  • wykonywanie uprawnień wynikających z praw majątkowych Skarbu Państwa,

  • składanie w imieniu Skarbu Państwa oświadczenia woli o utworzeniu spółki prawa handlowego lub przystąpieniu do takiej spółki oraz utworzeniu fundacji bądź innej osoby prawnej, przewidzianej przepisami prawa,

  • sprawowanie kontroli wykonywania uprawnień wynikających z praw majątkowych Skarbu Państwa przez państwowe jednostki organizacyjne.

W kompetencji ministra skarbu państwa jest ponadto:

  • tworzenie, likwidacja, łączenie, dzielenie i przekształcanie państwowych osób prawnych,

  • powoływanie i odwoływanie organów państwowych osób prawnych,

  • zgłaszanie sprzeciwów wobec czynności prawnych państwowych osób prawnych, w tym również banków i zakładów ubezpieczeń, w zakresie rozporządzania składnikami majątku trwałego w rozumieniu przepisów o rachunkowości oraz nieodpłatnego oddania tych składników do korzystania innym podmiotom na podstawie umów prawa cywilnego.

Skarbowi Państwa przysługuje własność i inne prawa majątkowe, stanowiące mienie państwowe z wyłączeniem uprawnień w tym zakresie zastrzeżonych na rzecz innych organów państwowych. Jeżeli z odrębnych przepisów nie wynika, jakiej państwowej osobie prawnej przysługują prawa majątkowe do określonego mienia państwowego, to prawa te przysługują Skarbowi Państwa5.

Organizacja Ministerstwa Skarbu Państwa została określona w Rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 2 października 1996 r. w sprawie nadania statutu Ministerstwu Skarbu Państwa (Dz.U. 96.116.554).

Minister skarbu państwa sprawuje również nadzór nad Agencją Prywatyzacji, która jako państwowa osoba prawna dokonuje (w imieniu Skarbu Państwa) prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych w trybie i na zasadach określonych w przepisach o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych.

W świetle przepisów kodeksu cywilnego Skarb Państwa jest osobą prawną, jest on w stosunkach cywilnoprawnych podmiotem praw i obowiązków, które dotyczą mienia państwowego nie należącego do innych państwowych osób prawnych.

Jednak Skarb Państwa to szczególna osoba prawna. Pojęciem Skarbu Państwa posługujemy się wówczas, gdy państwo występuje nie jako suweren, wyposażony w uprawnienia władcze wobec wszystkich innych podmiotów, lecz jako partner w stosunkach majątkowych z innymi równoprawnymi partnerami. W tej roli państwo to nie władza, to nie urzędnik, prokurator, policjant, ale np. właściciel, najemca sprzedawca. Skarb Państwa to państwo na płaszczyźnie prawa cywilnego, gdzie króluje wszechwładna zasada prawnej równorzędności stron.

Majątek Skarbu Państwa jest olbrzymi, dlatego Skarb Państwa nie może być porównywany z żadną inną osobą prawną. Należy do niego w zasadzie całe mienie administracji państwowej, wojska, policji, szkolnictwa, służby zdrowia itd6.




1 Encyklopedia podręczna Prawo na co dzień, Wiedza Powszechna, Warszawa 1974, s. 319 – 320; materiały własne autora;

2 B. Pietrzak, Z. Polański, System finansowy w Polsce lata 90-te, PWN, Warszawa 1997, s. 16 – 20;

3 G. Krasowska – Walczak, Finanse publiczne, Wydawnictwo Wyższej Szkoły Bankowej, Poznań 1996, s. 99 – 103;

4 G. Krasowska – Walczak, Finanse publiczne, Wydawnictwo Wyższej Szkoły Bankowej, Poznań 1996, s. 100 – 101;

5 Ustawa z dnia 8 sierpnia 1996 r. o zasadach wykonywania uprawnień przysługujących Skarbowi Państwa (Dz.U. 97.141.943);

6 W. Siuda, Elementy prawa dla ekonomistów, Scriptum, Poznań 1994, s.168 – 169; Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. 95.141.692);



1   2   3   4   5   6


©operacji.org 2019
wyślij wiadomość

    Strona główna