1. pojęcie budżetu I jego funkcje



Pobieranie 145,19 Kb.
Strona5/6
Data15.02.2018
Rozmiar145,19 Kb.
1   2   3   4   5   6

7. FINANSE JEDNOSTEK DZIAŁAJĄCYCH W SFERZE BUDŻETOWEJ

Jednostki budżetowe

W sferze gospodarki państwowej podstawową formą organizacyjno-prawną występowania jednostek organizacyjnych gospodarki budżetowej są „jednostki budżetowe” oraz „zakłady budżetowe”, dokonujące wpłat do budżetu i wykorzystujące środki budżetowe na realizację zadań podlegających finansowaniu lub dofinansowaniu z budżetu państwa. Jako jednostki gospodarki budżetowej można rozpatrywać również te przedsiębiorstwa państwowe które finansują swe zadania ze środków budżetowych /nie musi się to odnosić do całej działalności przedsiębiorstw, a jedynie do niektórych zadań, nie znajdujących pokrycia finansowego w dochodach tych przedsiębiorstw/.



W formie jednostek budżetowych prowadzone są organy administracji państwowej i w większości podporządkowane im organizacyjnie jednostki, prowadzące nieodpłatnie działalność usługową w sferze administracji państwowej, wymiaru sprawiedliwości i obrony narodowej lub także działalność usługową w sferze zaspokojenia potrzeb bytowych i socjalno-kulturalnych ludności o charakterze użyteczności publicznej, Organy administracji państwowej są prowadzone w formie jednostek budżetowych - podobnie do podporządkowanych im organizacyjnie jednostek prowadzących nieodpłatnie działalność usługową - ponieważ zawsze ponoszą wydatki na wynagrodzenia za pracę i zakupy materiałów związanych z prowadzoną przez nie działalnością administracyjną, Wydatki jednostek budżetowych są w obu tych przypadkach w całości wydatkami budżetowymi, a uzyskiwane ewentualnie przez nie dochody stanowią w całości dochody budżetowe.

Zakłady budżetowe, finansujące wydatki (koszty) swej działalności z uzyskiwanych dochodów (przychodów) bez pośrednictwa budżetu państwa - stanowią alternatywną wobec jednostek budżetowych formę występowania jednostek gospodarki budżetowej. W formie zakładów budżetowych są prowadzone jednostki podporządkowane organizacyjnie organom administracji państwowej, prowadzące odpłatnie działalność usługową o charakterze użyteczności publicznej w sferze zaspokojenia potrzeb bytowych i socjalno-kulturalnych ludności. Nie musi to być odpłatność wystarczająca - mimo jej zrelacjonowania do kosztów prowadzonej przez poszczególne zakłady działalności - na pełne pokrycie kosztów działalności (i to nie licząc w tych kosztach wydatków inwestycyjnych zakładów budżetowych, które są finansowane w całości z budżetu, analogicznie do wydatków na inwestycje jednostek budżetowych). Z budżetu są w związku z tym wypłacane dotacje dla zakładów, których dochody (przychody) nie wystarczają na pokrycie ponoszonych przez nie wydatków (kosztów); z drugiej zaś strony do budżetu są odprowadzane ewentualne nadwyżki dochodów (przychodów) nad wydatkami (kosztami) zakładów budżetowych - jeżeli te dochody są wyższe od wydatków, co zresztą dość rzadko występuje (przynajmniej, gdy zakłady te ograniczają się do działalności o charakterze użyteczności publicznej). Gospodarkę finansową jednostek i zakładów budżetowych opiera się czasem na specjalnych zasadach, dostosowanych do przedmiotu i charakteru ich działalności, które umożliwiają ponoszenie nie których wydatków (zwłaszcza inwestycyjnych) tych jednostek z funduszów tworzonych w tym celu w ramach gospodarki finansowej poszczególnych jednostek. Fundusze te są w każdym razie ściśle powiązane z budżetowym finansowaniem działalności poszczególnych jednostek. We wszystkich jednostkach budżetowych jest ponadto możliwe finansowe lub organizacyjne wyodrębnienie wydatków i dochodów związanych z niektórymi rodzajami działalności prowadzonej ubocznie przez te jednostki odpłatnie, obok prowadzonej przez nie nieodpłatnie działalności podstawowej. Odnosi się to do działalności o charakterze użyteczności publicznej, służącej zaspokojeniu określonych potrzeb społeczności korzystających z usług poszczególnych jednostek budżetowych, a więc przy ścisłej funkcjonalnej zależności tej działalności od działalności podstawowej poszczególnych jednostek (mogą to być stołówki dla pracowników zatrudnionych w jednostkach budżetowych, warsztaty szkolne w szkołach zawodowych itp.).

Środki specjalne

Przy wyłącznie finansowym wyodrębnieniu działalności prowadzonej przez jednostki budżetowe odpłatnie, łączy się odnośne dochody i wydatki tych jednostek w formie tzw. środków specjalnych, natomiast przy organizacyjnym i finansowym wyodrębnieniu działalności prowadzonej odpłatnie przez jednostki budżetowe tworzy się ich tzw. gospodarstwa pomocnicze. W obu tych przypadkach występuje finansowanie całości lub znacznej części wydatków (kosztów) działalności prowadzonej ubocznie przez jednostki budżetowe z dochodów (przychodów) związanych z tą działalnością. O ile więc dochody i wydatki związane z działalnością podstawową jednostek budżetowych wchodzą w całości do dochodów i wydatków budżetowych, to dochody związane z działalnością prowadzoną przez nie w formie środków specjalnych lub gospodarstw pomocniczych są bezpośrednio wykorzystywane na pokrycie ponoszonych wydatków tej działalności, która w wyjątkowych przypadkach może być dofinansowana z budżetu w wysokości różnicy między wydatkami a dochodami, W przypadku odwrotnym, tzn. gdy dochody są wyższe od wydatków związanych z działalnością prowadzoną w formie środków specjalnych lub gospodarstw pomocniczych, różnica między dochodami a wydatkami poszczególnych jednostek podlega w całości lub w części wpłacie do budżetu.

Cechą charakterystyczną środków specjalnych jest jednokanałowość ich powiązań z budżetem z tytułu niewystarczalności lub, rzadziej, nadwyżki uzyskiwanych dochodów (przychodów), dokonywanych przy pośrednictwie „macierzystej" jednostki budżetowej. Natomiast cechą charakterystyczną gospodarstw pomocniczych jest wielokanałowość ich powiązań z budżetem, tzn. przy równoczesnym występowaniu dotacji z budżetu z tytułu niewystarczalności dochodów (przychodów) oraz wpłat do budżetu z tytułu nadwyżki dochodów (przychodów) poszczególnych gospodarstw; w niektórych przypadkach może nawet znajdować zastosowanie podatkowa forma tych wpłat. Ta swoistość powiązań gospodarstw pomocniczych jednostek budżetowych z budżetem państwa wiąże się z wyposażeniem tych gospodarstw, podobnie do przedsiębiorstw państwowych, w fundusze własne, z tą jednak różnicą, że fundusze gospodarstw pomocniczych nie mogą być tak wyraźnie wyodrębnione z budżetu państwa - ze względu na charakter i zasięg prowadzonej przez te gospodarstwa działalności - jak fundusze przedsiębiorstw podporządkowanych regułom „gry rynkowej". Z pewnym uproszczeniem można uznać powyższe zasady finansowania działalności prowadzonej w formie środków specjalnych za zbliżone do zasad finansowania działalności zakładów budżetowych, a zasady finansowania działalności gospodarstw pomocniczych - do zasad finansowania działalności przedsiębiorstw państwowych (chociaż - nie tyle przedsiębiorstw skomercjalizowanych, co przedsiębiorstw użyteczności publicznej). Zasady finansowania gospodarstw pomocniczych jednostek budżetowych są oczywiście bardziej uproszczone niż zasady finansowania przedsiębiorstw ze względu na ograniczone rozmiary działalności prowadzonej w ramach poszczególnych gospodarstw i z możliwym zarazem zróżnicowaniem tych zasad w zależności od przedmiotu i rodzaju prowadzonej przez nie działalności.
Fundusze celowe
Pomimo generalnej zasady jedności budżetu państwa, nakazującej gromadzić całość dochodów i wydatków skarbu państwa w ramach jednego planu finansowego, w jednej centralnej puli środków - w praktyce istnieją od niej odstępstwa. Zobrazowaniem tego jest dopuszczenie w polskim prawie budżetowym istnienia wydzielonych funduszy celowych /pozabudżetowych/, w których gromadzone są z niektórych tytułów środki mające od początku jednoznaczne przeznaczenie.

Źródłem zasilania funduszy celowych są dochody typu budżetowego, takie jak: podatki i opłaty publiczne oraz przychody ze sprzedaży (częściej usług aniżeli dóbr). Ponadto w przepisach prawnych regulujących sprawy dochodów omawianych funduszów bardzo często przewiduje się możliwość ich zasilania dobrowolnymi wpłatami ludności i jednostek prowadzących działalność zarobkową.

Fundusze celowe są tworzone dla finansowania takich zadań należących do organów publicznych (państwowych oraz samorządowych), które mogłyby być finansowane z budżetu, lecz z pewnych względów uznano, że dla ich realizacji należy stworzyć możliwości finansowania funduszowego. Zadania te mogą być związane z działalnością usługową lub z wytwarzaniem dóbr, przy czym najczęściej dotyczą one działalności infrastrukturalnej o charakterze technicznym lub społecznym. Z funduszów celowych finansowana jest działalność bieżąca lub inwestycyjna, najbardziej odpowiadają one jednak specyfice działalności inwestycyjnej. Fundusze celowe charakteryzuje celowe przeznaczenie gromadzonych w nich dochodów. Oznacza to, że w przepisach prawnych stanowiących o utworzeniu danego funduszu wskazuje się zadanie lub zespół zadań, na realizację których może być on wykorzystywany, Różni to gospodarkę funduszową od gospodarki budżetowej, z którą związana jest zasada jedności materialnej. Prawne ustalenie dochodów powiązanych z określonymi celami stwarza granice działalności prowadzonej przez dysponenta funduszu, przy czym zakres zadań powinien być uzależniony od wysokości zgromadzonych dochodów. Mechanizm ten może pobudzać organy dysponujące funduszami celowymi do maksymalizowania dochodów lub częściej do oszczędnego ich wykorzystywania. Powiązanie określonych dochodów z ustalonym celem stwarza możliwości zagwarantowania stałych dochodów na jego realizację, co nie jest możliwe w budżecie, zarówno ze względu na respektowanie zasady jedności materialnej, jak i zasady jednoroczności. Powiązanie dochodów z wydatkami ułatwia ponadto uzyskanie dobrowolnych wpłat od jednostek gospodarczych i ludności, szczególnie w sytuacji, gdy służą one ważnym - w opinii społeczeństwa - celom publicznym (np. ochrona zdrowia, oświata, kultura, ochrona środowiska). Gospodarka funduszowa jest uznawana często jako bardziej elastyczna od budżetowej. Wiąże się to z możliwością wykorzystywania w latach następnych środków funduszu nie wydanych w roku ich nagromadzenia - aż do chwili likwidacji funduszu. Jest to szczególnie ważne w prowadzeniu działalności inwestycyjnej, której proces nie zawsze kończy się w ciągu jednego roku. Toteż najchętniej odstępuje się w tym zakresie od finansowania budżetowego i preferuje finansowanie funduszowe. Elastyczność gospodarki funduszowej przejawia się także i w tym, że na ogół bez większych przeszkód prawnych można zmieniać plany funduszów, szczególnie w przypadku uzyskania dodatkowych dochodów, co nie jest łatwe w odniesieniu do planów budżetowych, których zmiany obwarowane są rygorystycznymi przepisami prawnymi.



1   2   3   4   5   6


©operacji.org 2017
wyślij wiadomość

    Strona główna